Vitamine B

In tegenstelling tot de andere soorten vitamines bestaat vitamine B niet uit één vitamine. Vitamine B is eigenlijk een verzamelnaam voor meerdere in water oplosbare vitamines, het vitamine B-complex genaamd. Al deze vitamines zijn voorlopers van coënzymen.
In eerste instantie dacht men dat ze met één vitamine te maken hadden, maar achteraf bleken het dus meerdere soorten te zijn. Niet alle vitamines die tot dit complex behoren komen voor in fruit en de vitamines die wel in fruit aanwezig zijn, komen slechts in kleine hoeveelheden voor, dit zijn de vitamines B1, B2, B3, B5, B6 en B11.
Hieronder worden de 6 in fruit voorkomende vitamines uitgebreider besproken op volgorde van nummer.
Ga naar:
Vitamine B1
De structuurformule van vitamine B1 Zoals op de structuurformule in figuur 11 te zien is bestaat vitamine B1 uit twee ringen van atomen. Vitamine B1 komt in deze vorm voor in fruit maar is dan nog niet werkzaam in het lichaam. Daarvoor moet het H-atoom aan de OH-groep worden vervangen door een difosfaatgroep waardoor thiamine-difosfaat ontstaat (zie figuur 22). De actieve vorm van vitamine B1
In deze actieve vorm is de vitamine wel werkzaam in het lichaam en speelt het onder andere een belangrijke rol bij de citroenzuurcyclus. In deze cyclus worden energierijke stoffen afgebroken tot energiearme stoffen waarbij energie vrijkomt. Deze cyclus begint met het molecuul pyrodruivenzuur dat vervolgens verder wordt afgebroken. Vitamine B1 heeft als rol het afbreken van de zuurrest van pyrodruivenzuur (pyruvaat) zodat het weer verder in de citroenzuurcyclus kan. Op de afbeelding3De structuurformulevan pyrodruivenzuur is pyrodruivenzuur te zien, wanneer hier een H-atoom vanaf wordt gehaald ontstaat pyruvaat. Dit pyruvaat wordt zo door thiamine-fosfaat bewerkt dat er een elektron en daarmee CO2 vrijkomen. Het overgebleven molecuul kan vervolgens verder in de citroenzuurcyclus worden gebruikt.4 Naast deze functie speelt de vitamine ook nog een rol bij de koolhydraatstofwisseling, bovenstaande functie is echter de belangrijkste. 5
Een tekort aan vitamine B1 komt vrij vaak voor, het is dan ook veel nodig in het lichaam voor de bovenstaande afbraakprocessen. Symptonen van een tekort zijn onder andere vermoeidheid, prikkelbaarheid en spijsverteringsklachten. Vitamine B1 is in principe niet giftig, het is tenslotte oplosbaar in water en kan het lichaam relatief makkelijk verlaten, maar er wordt toch aangeraden niet meer dan 400 mg per dag in te nemen20.
Vitamine B2
De structuurformule van vitamine B2 Vitamine B2 komt ook in fruit voor en is eigenlijk een complex van meerdere soorten vitamine B. In figuur 36 is de structuurformule te zien.
De structuurformule van FAD De vitamine is een bouwsteen voor twee belangrijke cofactoren en heeft geen functie in zijn eigen vorm zelf. Ten eerste maakt het deel uit van FAD, zie figuur 4 7. Het onderste deel van het molecuul is eigenlijk een vitamine B2-molecuul. Het maakt eveneens het deel uit van de cofactor FMN, zie figuur 5 8, dit is eigenlijk een vitamine B2 molecuul met een fosfaatgroep eraan.
De cofactoren FMN en FAD hebben beide de mogelijkheid om protonen en elektronen op te nemen en af te staan. De structuurformule van FMNDit wordt gedaan met de actieve delen van vitamine B2, in de structuurformule van vitamine B2 met pijlen aangegeven. Op de aangegeven punten kan het molecuul een H-atoom opnemen, de dubbele binding wordt dan verbroken en het molecuul wordt gereduceerd.9 Hierdoor kan tijdens vele reacties in het lichaam, bijvoorbeeld tijdens de citroenzuurcyclus, tijdelijk energie worden opgeslagen in de vorm van waterstof. Dit speelt op veel plaatsen een belangrijke rol omdat energie vaak naar een andere plek moet worden vervoerd om verder gebruikt te worden, dit soort moleculen zijn daar goed geschikt voor.
Wanneer men een tekort aan vitamine B2 heeft kan zich dat uiten in ontstekingen van de huid. Een overschot van deze vitamine is niet schadelijk, behalve wanneer de dosis extreem hoog is, dit zal zich dan onder andere uiten in jeuk en een branderig gevoel van de huid.
Vitamine B3
NicotinezuurVitamine B3 heeft meerdere vormen die allemaal tot vitamine B3 worden gerekend. De twee belangrijkste zijn nicotinezuur, wat op figuur 610 is afgebeeld en nicotinamide, zie figuur 711. Nicotinamide Deze twee vitamines zijn de bouwstenen voor de belangrijke coënzymen NAD en NADP. In de onderstaande afbeelding, figuur 812, is het molecuul NAD links geheel afgebeeld. Nicotinamide maakt deel uit van dit molecuul, het is het deel rechts bovenin het molecuul. NAD kan elektronen opslaan en weer afgeven bij het N+-atoom van nicotinamide, dit atoom zit in het linkermolecuul bij de verbinding tussen nicotinamide en de rest van het molecuul. De omgekeerde reactievergelijking die hierbij hoort (bij het afgeven van het H+-elektron dus bij het oxideren) is de volgende:
NADH + H+ + ½ O2 --> NAD+ + H2O.
De omgekeerde reactie is vervolgens:
NAD+ + 2H- --> NADH + H+. Deze reacties staan, zonder enige andere reactieproducten dan de NAD, ook afgebeeld in figuur 8. NAD
Door deze bovenstaande reacties kan het, net als FMN en FAD, tijdelijk energie opslaan en zo energie overdragen in ingewikkelde reacties, zo is het aanwezig bij de citroenzuurcyclus.
Het NADP molecuul heeft een soortgelijke functie en werking. In fruit is NADP vooral werkzaam bij de fotosynthese en bij mensen vooral in opbouwreacties. 13
Zonder deze twee moleculen zouden zeer essentiële reacties in ons lichaam niet plaats kunnen vinden en zonder vitamine B3 zouden deze twee moleculen niet geproduceerd kunnen worden, vitamine B3 is dan ook een belangrijke vitamine. Wanneer men een langdurig tekort heeft, wat overigens zelden voorkomt behalve in landen waar veel mais gegeten wordt, kan diarree of dementie ontstaan. Een overschot zal bij nicotinamide niet snel voorkomen, bij nicotinezuur is die kans echter veel groter en is een overschot ook schadelijker. Een overschot kan lijden tot klachten aan de ogen en de lever21.
Vitamine B5
Vitamine B5 Co-enzym A Vitamine B5, ook wel pantotheenzuur genoemd afgebeeld op figuur 914, maakt net als de meeste andere vitamines van het vitamine B-complex deel uit van een groter belangrijk co-enzym. In dit geval is dat co-enzym A, zie figuur 10.15 Co-enzym A speelt een belangrijke rol in de stofwisseling. Dit coënzym is een ingewikkeld molecuul dat meerdere bouwstenen kent. Vooral zijn SH-groep aan het uiteinde is belangrijk. Aan deze groep kunnen zich namelijk vetzuren vestigen, deze vetzuren worden hierdoor als het ware geactiveerd voor verdere vertering. Hierna kan het vetzuur worden overgedragen op andere moleculen die het dan verder kunnen verwerken. Dit coënzym speelt dus een rol bij de vertering van vetten, onder andere in de citroenzuurcyclus.16
Een tekort aan vitamine B5 komt vrijwel nooit voor, wanneer er echter toch een langdurig tekort optreedt kan zich dat uiten in pijn aan de voeten en misselijkheid. Net als een tekort komt een overschot aan deze vitamine slechts sporadisch voor, dit kan zich uiten in diarree, maar dan moeten wel enkele tientallen grammen per dag worden ingenomen.22
Vitamine B6
Vitamine B6 Vitamine B6 is een verzamelnaam voor een groep veel op elkaar lijkende vitamines: pyridoxal (bevat een aldehyde groep), pyridoxol (bevat een alcohol groep) en pyridoxamine (bevat een amine groep), deze zijn afgebeeld op figuur 11. 17 Vitamine B6
De drie vormen komen alle voor in een combinatie met een fosfaatgroep, daarvan is alleen de pyridoxalfosfaat (zie figuur 12 18) actief in het lichaam. Dit coënzym, ook wel PLP genoemd, is meteen een van de belangrijkste coënzymen; van de stofwisseling van de aminozuren. Deze aminozuren moeten regelmatig in elkaar worden omgebouwd wanneer er van een bepaald soort een tekort is, transamineringen geheten. Bij deze omzetting houdt PLP tijdelijk een NH2 vast die vervolgens over wordt geplaatst op een ander molecuul om het nieuwe aminozuur te vormen. De PLP is hierbij onmisbaar, en zonder PLP kunnen aminozuren dan ook niet worden omgevormd wat snel tot tekorten zal leiden.19
Naast de functie bij de transaminering speelt PLP onder andere nog een rol bij de glycogeen afbraak. Het is daarbij een cofactor voor het enzym fosforylase zodat de glycogeen wordt afgebroken waarbij glucose ontstaat die dan gebruikt kan worden als energie23.
De vitamine heeft naast de bovengenoemde functies ook nog enkele andere functies in het lichaam. Gelukkig komt een tekort, in Nederland, zelden voor. Een eventueel tekort zou echter kunnen leiden tot bloedarmoede en zenuw- en huidaandoeningen. Net als bij de andere vitamines behorende bij het vitamine B-complex komt een schadelijk overschot niet snel voor, pas bij langdurig gebruik van grote overdoses kunnen aandoeningen aan onder andere de zenuwen ontstaan24.
Vitamine B11
Van vitamine B11 bestaan meerdere namen, zo wordt het ook wel vitamine B9 genoemd of foliumzuur. Op de figuur links25 is de structuurormule hiervan te zien. Net als de andere vitamines B wordt ook deze vitamine gebruikt als bouwsteen voor een coënzym, in dit geval is dat THF. Dit coënzymen wordt gevormd door de dubbele bindingen in de middelste ring van het molecuul open te klappen. Vervolgens kan het ontstane molecuul diverse molecuulresten met 1 koolstofatoom met zich binden aan de stikstofatomen. Met deze resten kunnen weer andere moleculen gevormd worden. Deze mogelijkheid wordt onder andere gebruikt bij de productie van DNA-voorlopers, nucleotiden. Maar ook bij de productie van andere moleculen speelt THF een rol.
Ook foliumzuur is dus een onmisbare vitamine zeker omdat foliumzuur ook nog enkele andere rollen speelt in het lichaam. Aan zwangere vrouwen wordt tenslotte niet voor niets aangeraden om extra foliumzuur in te nemen om zo de kans op afwijkingen bij de baby te verkleinen26.
Foliumzuur kan worden opgeslagen in de lever waardoor het lichaam lange tijd door kan gaan met een te kleine foliumzuurinname. Pas na 20 weken treden de verschijnselen van een tekort op zoals bloedarmoede en vermoeidheid. Ook bij deze vitamine komt een overschot vrijwel nooit voor en zijn daar geen symptonen aan toe te wijzen27.

1
http://nl.wikipedia.org/wiki/Vitamine_B1
Basis van de biochemie, blz. 367
2
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitaminen.htm#vitamine_b_complex
3
http://www.homepages.hetnet.nl/~b1beukema/glycolyse.html
4
Biochemistry explained, blz. 179
Basis van de biochemie blz. 135
5
basis van de biochemie blz.152
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitaminen.htm#vitamine_b_complex
6
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitamine_b2
7
http://www.natuurlijkerwijs.com/coenzymen.htm#fad
8
http://www.steve.gb.com/images/molecules/cofactors/FMN.png
9
Biochemistry explained, blz. 180
10
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitaminen.htm#niacine
11
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitaminen.htm#niacine
12
http://faculty.abe.ufl.edu/~chyn/age2062/lect/lect_04/lect_04.htm
13
http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/N/NAD.html
www.natuurlijkerwijs.com
14
http://nl.wikipedia.org/wiki/Afbeelding:Pantothenic_acid.gif
15
http://www.natuurlijkerwijs.com/coenzymen.htm#coenzym_a
Atlas van de biochemie, blz. 12 & 162
16
http://www.umm.edu/altmed/ConsSupplements/VitaminB5PantothenicAcidcs.html#t
http://www.natuurlijkerwijs.com/coenzymen.htm#coenzym_a
17
http://ntbiouser.unibe.ch/trachsel/teaching/vitamine/Vitamin_B6.html
18
http://www.bmrb.wisc.edu/metabolomics/standards/pyridoxal_5_phosphate/lit/3320.png
19
Atlas van de biochemie, blz. 108, 178 & 368
21
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitaminen.htm#niacine
http://www.voedingscentrum.nl/voedingscentrum/Public/Dynamisch/hoe+eet+ik+gezond/vitamines+en+mineralen/vitamine+B/vitamine+B3.htm
22
http://www.voedingscentrum.nl/voedingscentrum/Public/Dynamisch/hoe+eet+ik+gezond/vitamines+en+mineralen/vitamine+B/vitamine+B5.htm
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitaminen.htm#vitamine_b5
23
http://www.natuurlijkerwijs.com/glycogeen_metabolisme.htm
24
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitaminen.htm#vitamine_b6
http://www.voedingscentrum.nl/voedingscentrum/Public/Dynamisch/hoe+eet+ik+gezond/vitamines+en+mineralen/vitamine+B/vitamine+B6.htm
25
http://www.food-info.net/nl/national/ww-foliumzuur.htm
26
Basis van de biochemie, blz. 108
http://www.voedingscentrum.nl/voedingscentrum/Public/Dynamisch/hoe+eet+ik+gezond/vitamines+en+mineralen/vitamine+B/foliumzuur+%28vitamine+B11%29/
27
http://www.voedingscentrum.nl/voedingscentrum/Public/Dynamisch/hoe+eet+ik+gezond/vitamines+en+mineralen/vitamine+B/foliumzuur+%28vitamine+B11%29/
http://www.natuurlijkerwijs.com/vitaminen.htm