Bloedmijt - Ophionyssus Natricis

Terug naar de vorige pagina

Deel I - Ken de vijand

Deel II - De Wapens

Deel III - Het Strijdplan

Inleiding:

De hier volgende informatie over het leven van de bloedmijt is afkomstig van de doctoraal scriptie van Joseph H. Camin: "Observations on the life history and sensory behavior of the snake mite, Ophionyssus natricis, (Gervais) (Acarina: Macronyssidae). 1953.
The Chicago Academy of Sciences. Special Publication Number Ten. pp 1-75.

Natuurlijk, het moest een keer gebeuren, iedere slangenbezitter krijgt er mee te maken, dat hoor je steeds. Ik ook dus. Bloedmijt in je terrarium! Wat nu ? Even op Internet zoeken, maar dat viel tegen. Er is blijkbaar erg weinig informatie over deze mijten gepubliceerd. Waar moet je ook op zoeken, dat weet je toch niet. Bloedmijt leverde 3 treffers op, die geen van allen meer bestonden, vandaar dat ik via allerlei omwegen toch op (engelse en duitse) informatie ben gestuit. De vertaling in het nederlands ervan staat hieronder. Ik hoop dat ik hiermee vele slangenhouders kan helpen. (BS)

Het onderstaande artikel is op 01-10-2000 door mij vertaald vanuit het engels. (Het kan natuurlijk zijn dat ik enkele woorden of zinnen niet juist heb geïnterpreteerd, woorden waarvan de betekenis onduidelijk bleef voor mij heb ik cursief en onderstreept weergegeven)
Voor de engelse versie of het duitse artikel ga je naar: VidaPreciosa.net (Eng) of Reptilienverein Austria (Dui)
Op de site van Melissa Kaplan Melissa Kaplan's Herp Information Collection staat ook enorm veel over slangen vermeld en dan bedoel ik ook echt veel !!

Bron: De oorlog tegen bloedmijt (Ophionyssus Natricis)

Er zijn weinig opmerkingen meer storend dan: "Je hebt last van bloedmijt in je terrarium".
Bloedmijten behoren tot de familie van spinachtige (Arachnida). Ze leven van slangenbloed en ze irriteren de slang, het zijn potentiële ziektedragers en zijn zeer lastig te bestrijden wanneer ze eenmaal in je terrarium aanwezig zijn.

Deel I - Ken de vijand

Back to the top of the page

Bloedmijten kennen 5 leefstadia: ei, larve, protonymph, deutonymph en volwassene.
Bij de eerste 3 stadia vervelt de mijt steeds 1 keer om het volgende stadium te bereiken.
Ideale omgevingsomstandigheden voor alle stadia van bloedmijten zijn:

temperaturen tussen 24 - 31°
relatieve luchtvochtigheid tussen 70 -90 %

De levensduur van de bloedmijt is afhankelijk van de verschillen in temperatuur en luchtvochtigheid evenals de lengte van de verschillende stadia.
Over het algemeen geldt: Hoe lager de temperatuur hoe langer het stadium duurt.
De ontwikkeling en overlevingskans van de alle stadia wordt negatief beïnvloed door ongunstige omgevingsomstandigheden.

Een volwassen mijt

Alle stadia worden blijkbaar gedood door temperaturen die gedurende enkele dagen lager dan 5° C en hoger dan 45° C bedragen.

Mijten verdrinken wanneer ze nat worden en verdrogen bij een luchtvochtigheid die minder dan 20% is.

Bij temperaturen zoals die in de meeste slangencollecties voorkomen kan de complete levenscyclus van de bloedmijt in 13 -19 dagen voltooid zijn. Bij koelere temperaturen kunnen sommige individuele mijten tot 40 dagen in leven blijven.

Vrouwtjes leggen 12-24 eitjes per keer en kunnen in hun hele leven zo'n 60 tot 80 eitjes leggen. Deze eitjes plakken aan de oppervlaktes waarop ze worden gelegd. Eitjes worden zelden op de slang zelf gelegd. Meestal worden ze ergens in het terrarium gelegd, soms op een hoge plaats in het terrarium. Indien mogelijk kiest het vrouwtje voor donkere, vochtige plaatsen.

Eitjes kunnen wel op het lichaam van grote slangen worden gelegd, speciaal bij Boa's en Pythons, meestal rond de ogen of onder de anale schub.

Onder perfecte omstandigheden komen de eitjes in 1 dag uit. Bij koudere temperaturen kan het tot 4 dagen duren.

Sommige slangenhouders geloven dat de eitjes onder bepaalde omstandigheden voor langere periodes levensvatbaar blijven. Dit is wel gedocumenteerd voor sommige tekensoorten maar uit het onderzoek van Camin is niet gebleken dat dit ook voor de bloedmijt geldt.

Het larve stadium duurt 1 - 2 dagen. De larven zijn bleek wit gekleurd, bijna onzichtbaar voor het blote oog, niet etend en hoewel ze wel kunnen lopen zullen ze zich nooit ver van de plek, waar de eitjes zijn gelegd, begeven.

Het protonymph stadium duurt 3 tot 14 dagen. In dit stadium is de mijt mobiel en kan behoorlijke afstanden afleggen. Ze zijn in staat de slang te detecteren en worden aangetrokken door de geur van de slang. Protonymphen hebben een bloedmaal nodig om de metamorfose naar het volgende stadium te completeren. Ongevoerde protonymphen zijn ivoor-wit of geelachtig van kleur en zijn nog steeds bijna onzichtbaar voor het blote oog. De zeer oplettende slangenhouder met goede ogen kan bleke protonymphen over het lichaam van de slang zien bewegen, speciaal op de hoofdschubben.

Wanneer ze zich tegoed hebben gedaan aan een bloedmaal zijn protonymphen donkerrood, kleiner dan volwassen vrouwtjes en niet zwart van kleur.

Wanneer ze helemaal doorvoed zijn worden de protonymphen actief. Ze verlaten dan de gastheer en zoeken net zo lang tot ze een donkere vochtige plaats in het terrarium hebben gevonden en vervellen dan 12 tot 24 uur nadat ze gegeten hebben.

Volgegeten protonymphen worden vaak in de waterbak gevonden. Dit is vaak het eerste duidelijke teken van de aanwezigheid van bloedmijt in het terrarium. De oplettende slangenhouder vind ze dan gezonken tot op de bodem van de drinkbak, er uitziend als platte peperkorreltjes, bij nadere inspectie blijken er dan pootjes aan te zitten.

Het deutonymph stadium bestaat uit een zacht lichaam, donkerrood of zwart van kleur, niet etend en meestal niet bewegend van de locatie die de protonymph heeft uitgekozen om te vervellen. Dit stadium wordt zelden waargenomen op de huid van de slang, uitgezonderd het gebied rond de ogen van grote slangen. Deutonymphen vervellen binnen 24 uur en zijn dan volwassen bloedmijten.

Volwassen mannetjes zijn kleiner dan volwassen vrouwtjes. Ze variëren in kleur van donkergeel-bruin naar donkerrood tot zwart. Dit is afhankelijk van - of ze gegeten hebben of niet en of ze zich tegoed hebben gedaan aan lichaamsvocht of bloed.

Interessant genoeg is het zo dat wanneer volwassen mannetjes zich gevoed hebben op grote slangen ze altijd donkergeel-bruin zijn en zelden is waargenomen dat ze rode bloedlichaampjes (erythrocytes) hebben opgenomen uit de slang. Wanneer ze zich gevoed hebben op kleinere slangen zijn ze zwart en gevuld met bloed. Dit is aannemelijk doordat de monddelen van volwassen mannetjes aangepast zijn voor de paring en waarschijnlijk niet zo diep in het lichaam van hun grotere gastheren kunnen doordringen als protonymphen en volwassen vrouwtjes.

Camin theoretiseert dat op grotere slangen de volwassen mannetjes mijt niet door kan dringen tot de dieper gelegen aderen en voornamelijk teert op het lichaamsvocht van de slang.

Een maaltijdsessie neemt 1 -2 dagen in beslag om helemaal gevoed te zijn, waarna het mannetje loslaat en lopend op zoek gaat naar een partner (in het terrarium of op andere slangen).

Een mannetje kan zich meerdere keren in zijn leven tegoed doen aan het bloed van de slang. In optimale omstandigheden is de levensverwachting van een volwassen bloedmijt 10 -32 dagen.

Bij een serieuze besmetting zijn de volwassen vrouwtjes het meest opvallend, het zijn de dikke zwarte mijten. Na de vervelling wegen ze slechts 0.05 mg, maar na helemaal doorvoed te zijn kunnen ze tot 0.75 mg wegen.

Wanneer vrouwtjes paren met mannetjes voordat ze hun eerste bloedmaal nemen worden er eitjes geproduceerd waaruit vrouwtjes worden geboren.

Wanneer vrouwtjes een gastheer vinden voordat ze met een mannetje hebben gepaard klimmen ze meteen aan boord en beginnen zich te voeden. Mannetjes paren niet met vrouwtjes die al doorvoed zijn en deze maagdvrouwtjes leggen vervolgens eitjes waaruit mannetjes worden geboren.

Eetsessies nemen 4 - 6 dagen in beslag om helemaal doorvoed te worden en de vrouwtjes verlaten dan de gastheer om ergens anders in het terrarium de eitjes te gaan leggen. Na ongeveer een week is de grootte van de vrouwtjes afgenomen en beginnen ze opnieuw door het terrarium te lopen om een slang te zoeken en een nieuwe eetsessie te beginnen. Vrouwtjes voeden zich 3 tot 4 keer in hun volwassen stadium.

Een volgegeten volwassen vrouwtje, die een plaats zoekt om haar eitjes te leggen, kan bij een temperatuur 31° C een snelheid van 20cm per minuut bereiken, dat is 12 meter per uur en ze kunnen meerdere uren achtereen naar een geschikte plek om eitjes te leggen zoeken. Vrouwtjes die niet gegeten hebben kunnen tot 28 cm per minuut bereiken. Dat is 14 meter per uur !

Wanneer ze op zoek zijn naar een geschikte plaats kunnen ze eenvoudig door de ventilatie openingen van een terrarium kruipen en zo eventueel andere terraria besmetten.

Naar het begin van deel I

Einde Deel I

Deel II: De Wapens

Er is een heel arsenaal aan wapens dat gebruikt kan worden om bloedmijt te bestrijden. Hieronder volgt een overzicht van enkele chemicaliën en apparaten die in de oorlog tegen de bloedmijt kunnen worden gebruikt.

We willen benadrukken dat vele chemische producten, die gebruikt worden om bloedmijt te doden, ook voor jezelf gevaarlijk kunnen zijn als ze niet op de juiste wijze worden gebruikt. We kunnen geen commentaar geven over de gevaren van deze chemicaliën en we verklaren niet dat deze producten veilig en zonder gevaar zijn.

Liever zeggen we hier dat de producten die we hier noemen en die wij volgens voorschrift hebben gebruikt, produkten zijn die zonder enige merkbare problemen of nadelige gevolgen voor onze gezondheid zijn gebruikt.

We bespreken niet de commercieel verkrijgbare producten in ons arsenaal. De paar producten waarmee wij persoonlijke ervaringen hebben opgedaan, waren verschrikkelijk ineffectief en de meeste hebben we nooit geprobeerd, zodat we geen commentaar over de effectiviteit kunnen geven.

Latex handschoenen. Latex handschoenen zijn een belangrijk onderdeel in elke reptielen collectie. Dozen met 100 wegwerp handschoenen zijn te bestellen bij doctoren en/of dierenartsen. Ze zijn niet duur en het is beslist aan te bevelen om ze te dragen in de oorlog tegen bloedmijt wanneer je met chemicaliën werkt.

Vapona strips (Zie ook de "Informatie uit het veld" sectie aan het eind van dit artikel.)

Deze, met chemicaliën geïmpregneerde, gele plastic strips laten een aromatisch giftige stof vrij. Het verhaal wil dat Vapona is ontdekt tijdens het onderzoek naar zenuwgas voor chemische oorlogsvoering. De strips zijn verpakt in folie en uitgepakt hebben ze een kenmerkende geur. Wanneer deze strip in een ruimte van 472 m³ wordt geplaatst/gehangen zullen de meeste vliegende insecten worden gedood gedurende een periode van meerdere maanden. Zoals nu ongeveer sinds 30 jaar bekend is, doden de dampen van een Vapona strip ook bloedmijt. Vapona strips zijn een uitstekend wapen in de strijd tegen bloedmijt.

Bij het gebruik van Vapona strips zijn er 2 problemen:

  • Bij hoge concentraties kan Vapona anorexia, coördinatie stoornissen of zelfs de dood van de slang veroorzaken. Sommige slangen zijn zeer gevoelig voor de Vapona dampen (Witlip pythons, Ringpythons en sommige Aziatische rattenslangen). De truc is dus om de te gebruiken strip zo groot te maken dat een concentratie giftige dampen ontstaat die groot genoeg is om de bloedmijt te doden maar die niet de eigenaar of de slang zelf doodt.
  • Het 2e probleem is dat men de strip niet vaak genoeg vernieuwd. Een hele strip die in een kamer hangt kan meerdere maanden achtereen vliegen doden, maar een kleiner stuk in een terrarium werkt misschien maar 7 dagen. Na 7 dagen moet het oude stuk verwijderd worden en een nieuw stuk moet geplaatst worden.

Bij het gebruik van Vapona strips snijden we de gele plastic staaf in kleinere stukken. De grootte is afhankelijk van de grootte van het terrarium. Vapona strips snijd je niet zo makkelijk door, extra voorzichtigheid is daarom geboden !!

We dragen tijdens het snijden natuurlijk onze Latex handschoenen en gaan naar buiten voor een goede ventilatie. Gebruik om te snijden een stanley mesje en snijdt de strip door op lengtes van ±1 cm (?")

Gebruik geen buitensporige kracht tijdens het snijden. Dit is natuurlijk een situatie die vraagt om ongelukken, snijden met een scherp mes vereist oplettendheid. Snij altijd van je af en houdt de strip vast, achter de hand waarmee je snijdt, zodat je jezelf minder snel zult snijden wanneer het mes uit mocht schieten. Doe de stukken die je niet meteen gebruikt in een goed afgesloten plastic zakje om de werking ervan te verhinderen.

Er bestaat geen regel om in te schatten hoeveel strips je moet gebruiken. Het is moeilijk hier een hoeveelheid te noemen. Een complicerende factor is nog het feit dat er soort gerelateerde reacties op de stof bestaan. Sommige slangen lijken immuun voor de stof terwijl andere juist erg gevoelig zijn.

Als algemene regel stoppen we zoveel in een terrarium - zodat wanneer we het terrarium enkele uren later openen – de geur van de strip nog net waarneembaar is.

Als voorbeeld van onze eigen doseringen geldt:

Een stukje van 1 x 1 x 2.5 cm (3/8" x 3/8" x 1") in een terrarium van 40 liter (10 gallons).

In een groot terrarium (3" x 4" x 20" ) plaatsen we 2 strips van 1 x 1 x 5 cm. (3/8" x 3/8" x 2")

In een klein plastic doosje, waarin vaak de baby slangetjes worden gezet, plaatsen we een strip van 0.6 x 0.6 x 0.6 cm. (¼" x ¼" x ¼")

Elk artikel, dat we tot nu toe hebben gelezen, waarin sprake was van het gebruik van Vapona strips, adviseert sterk om de stukjes Vapona strip in geventileerde doosjes te plaatsen, zodat de slangen er niet mee in contact kunnen komen. Een zeer geschikt doosje hiervoor is de plastic container van een (kleinbeeld) filmrolletje waarin gaatjes voor de ventilatie worden gemaakt. Echter in de praktijk hebben we de stukjes strip zo in het terrarium geplaatst. Het is onwaarschijnlijk dat Vapona door de keratine huid van de slang heendringt. Zelfs wanneer de slang er bovenop ligt. Als de slang herhaaldelijk met zijn tong aan de strip proeft zou hij een dosis van het spul binnen kunnen krijgen, maar we hebben nooit gemerkt dat de slangen ook maar enige interesse in de strip toonden. Natuurlijk waren we wel zeer alert dat de slang niet per ongeluk een stukje strip opat tijdens het verorberen van een muis of een rat, maar dat is nooit gebeurd. In de praktijk hebben we nooit gemerkt dat er problemen ontstonden doordat wij de stukjes strip in het terrarium hebben geplaatst.

Altijd wanneer we het spul gebruiken, houden we de slangen, die aan de dampen zijn blootgesteld, goed in de gaten. We letten op luiheid of motorische problemen. Wanneer er problemen worden geconstateerd of er enige ook maar enige verdenking bestaat, verwijderen we de strip een hele dag uit het terrarium, waarna we een kleinere strip terugplaatsen. Ook letten we op bloedmijten omdat na een blootstelling aan de juiste concentratie van dampen gedurende 24 uur alle volwassen bloedmijten dood zouden moeten zijn. Het kan nodig zijn een doorvoedde bloedmijt van de slang te halen om te controleren of hij werkelijk dood is. Soms blijven ze in de slang vastzitten maar zijn ze wel dood. We weten niet hoe gevoelig de nymph en larve stadia voor de Vapona strip zijn, maar we vermoeden dat de gevoeligheid zelfs groter is dan die van de volwassenen. Het is algemeen aangenomen dat bloedmijteieren ongevoelig zijn voor de Vapona strip, maar we kunnen dat niet bewijzen.

We hebben geobserveerd dat bloedmijten, die rond de ogen en onder de anale schub van grote constrictors leven, soms blootstelling aan de dampen overleven. Blijkbaar leven ze daar, bekneld tussen de schubben, in hun eigen afgesloten omgeving met erg weinig luchtverversing van buitenaf.

Bloedmijten zijn lang niet zo gevoelig voor de Vapona strip als vliegende insecten. Een van de zwakke punten van het werken met Vapona strips is, dat ze slecht werken tegen bloedmijten die zich in een open ruimte bevinden. Ze zijn erg effectief in het bestrijden van bloedmijt in een terrarium, maar vele bloedmijten bevinden zich vaak niet in het terrarium in een besmette collectie, maar daarbuiten. Dus Vapona strips moeten dan in combinatie met een ander bestrijdingsmethode worden gebruikt om effectief te zijn.

Hobbyisten met collecties die ook spinachtige (arachnids) of kleinere soorten hagedissen (zoals daggecko's, Phelsuma) bevatten en deze in dezelfde ruimte hebben staan als de slangen moeten zeer voorzichtig zijn bij het gebruik van Vapona strips. Vapona strips zijn erg slecht voor deze dieren en kunnen ze zelfs doden.

We willen waarschuwen dat het gebruik van Vapona strips bij wildvang slangen met besmetting van pentastomid of linguatulid longwormen (relatief veel voorkomende parasieten bij pythons, boa's en tropische slangachtige) de dood kan betekenen voor de longwormen, door inademing van de dampen, maar bij een zware besmetting ook de dood van de slang kan veroorzaken.

Black Knight Roach Killer® (=Aircraft Airosol Spray®).

Dit is een insecticide die oorspronkelijk is ontworpen om op mensen te spuiten. Het actieve element is 2% synthetisch pyrethrins op een niet actieve, niet-aromatische trage aerosol basis. Er zijn niet van die stinkende petroleum oplossingen aanwezig die we in alle andere ongedierte- en insecten bestrijdingsmiddelen aantreffen, waarvan we de labels hebben gelezen.

De spray droogt op tot een droog poeder en is het beste bloedmijt dodende middel dat we ooit hebben getest. Als er een "zilveren kogel" is voor bloedmijt dan is het dit middel.

Tot ongeveer 1996 heette deze spray "Aircraft Airosol Spray" en werd alleen aan luchtvaart en het leger verkocht. Het werd gebruikt om op militairen en passagiers van commerciële vluchten te spuiten in een poging de verspreiding van de mediterranese fruitvliegjes en andere landbouw ongedierte tegen te gaan. Net voor de landing liep een stewardess door het middenpad met in elke hand een spuitbus en bespoot alle passagiers in het vliegtuig. Het is zo'n onschadelijk spul dat de meeste mensen dachten dat het een luchtverfrisser was.

Aircraft Airosol Spray werd al gebruikt op militaire vluchten naar en van Vietnam. Toen werd er door service mensen, die geplaagd werden door enorm veel tropisch ongedierte, ontdekt dat dit het meest buitengewone ongediertebestrijdingsmiddel was dat ze ooit gezien hadden. (Het heeft 10 x meer actieve hoeveelheden ingrediënten als andere commerciële bestrijding sprays.)

Later benaderde een gepensioneerde serviceman de fabrikant en regelde dat exact hetzelfde middel als Black Knight Roach Killer® voor de normale verkoop beschikbaar kwam. Gelukkig voor ons, want ongeveer 5 jaar later maakte "60 minutes" een informatief televisieprogramma bekend dat de luchtvaart en het leger het spul gebruikten. Ze stopten met het gebruik ervan en de fabrikant stopte met de productie van Aircraft Airosol Spray.

De reden dat je Black Knight Roach Killer op dit moment niet meer in de winkel ziet, terwijl het toch het beste middel om bloedmijt en ander ongedierte te doden is, is dat het commercieel geen succes werd. Het kostte meer dan de andere commerciële bestrijdingsmiddelen en de meeste mensen kochten het niet. Maar de meeste van deze mensen hielden geen reptielen. Jij wel.

Het product werd ongeveer 15 jaar geleden voor het eerst bij slangen gebruikt in Australie. Vapona strips zoals in de US waren hier niet te krijgen. Slangenhouders waren op zoek naar een geschikt middel om de bloedmijt, die hun collecties bedreigden, te bestrijden. Ze stuitten op de spray die op dat moment in de luchtvaart werd gebruikt. We vernamen het van Kurt Walker, een australische slangenhouder, die we ontmoetten toen we door Australië reisden in 1993. We werden bijna op elke vlucht met het spul bespoten. Toen we thuis kwamen hebben we het opgespoord, gebruikt en sindsdien altijd achter de hand gehouden.

We gebruikten het routinematig. Elke nieuwe slang, die in onze collectie werd opgenomen, werd apart gezet en bespoten. Een uur later waren we er vrij zeker van dat er geen levende bloedmijt meer aanwezig kon zijn op de slang. We bespuiten de slangen nog een 2e en een 3e keer met een interval van 5 dagen, maar we hebben nog nooit bewijs gevonden dat dit ook echt nodig was. De spray laat een poeder achter dat effectief ongedierte doodt en hoogst waarschijnlijk ook bloedmijt over een periode van enkele weken.

Black Knight Roach Killer is op bijna elke soort pythons, van alle leeftijden en groottes gespoten.

Het is met succes gebruikt bij braziliaanse regenboogboa's, boa constrictors en groene hondskop boa's (emerald tree boas) zonder enig merkbaar effect op de gezondheid van de slangen zelf.

We hebben het ook op hagedissen gebruikt en geen problemen ondervonden. Er is 1 gepubliceerde (australische) waarschuwing geschreven door Neil Charles. In dit artikel beschrijft hij de problemen die ontstaan bij excessief gebruik van de spray bij jonge australische elapids. En hij waarschuwt voor het gebruik van de spray bij kleine slangensoorten met een dunne huid.

Wanneer je de spray gebruikt om een besmetting met bloedmijt te bestrijden, bespuit dan de slangen, hun terraria en het gebied rondom het terrarium, speciaal de muren. Het is verstandig / noodzakelijk om de waterbak te verwijderen voordat je begint met spuiten, zodat de slang geen giftige stoffen drinkt die in de waterbak terecht zijn gekomen. Hoewel het voor de slang waarschijnlijk geen schadelijke gevolgen zal hebben.

Schrob de waterbak schoon en ontsmet hem met een sterk zuiverend oplosmiddel omdat de bloedmijt zijn eieren soms in of op de waterbak of de schuilplaats van de slang legt.

Sproei de slangen, hun terraria en het gebied rondom het terrarium een 2e en een 3e keer met een interval van 4 dagen en besproei daarna de omgeving van het terrarium nog 3 of 4 keer met een interval van 5 dagen.

We spuiten niet direct op slangen die in de vervelling zitten, dat kan vervellingsproblemen opleveren.

Een keer spoten we een klein beetje in een ruimte van ongeveer 1500 m³ en onze 200 volwassen kakkerlakken aan de andere kant van de ruimte waren de volgende dag allemaal dood.

Het spul is aardig veilig, vele luchtvaartmaatschappijen zouden het op u en uw kinderen hebben gespoten. Maar bij bepaalde concentraties zijn pyrethrins gevaarlijk voor gewervelde dieren.

Slangen absorberen waarschijnlijk geen tot weinig pyrethrins door de huid van keratine en ze hebben een laag ademhalingsritme zodat ze weinig worden blootgesteld aan de effecten wanneer je ze bespuit. Maar dat geldt misschien niet voor jou, daarom is het raadzaam een chirurgisch maskertje te dragen om de hoeveelheid spray, die je misschien toch inademt, te minimaliseren. Speciaal wanneer je in een afgesloten ruimte spuit. En stel niet onnodig anderen en/of kinderen bloot aan de effecten van de spray.

Neguvon®. Neguvon is een commercieel verkrijgbare insecticide, ontwikkeld om op vee te spuiten ter bestrijding van teken. Het doodt ook de bloedmijt heel effectief. Het is beschikbaar in geconcentreerde vorm in gallon (US=3.79 liter) containers. Neguvon is gevaarlijk spul, speciaal in geconcentreerde vorm. Zorg ervoor dat het niet op je huid komt, draag latex handschoenen bij het gebruik en behandel het erg voorzichtig. Volg de gebruiksaanwijzing die op het etiket staat !!

Neguvon wordt gebruikt in de oorlog tegen bloedmijt in een 1.5% oplossing en wordt dmv een plantenspuit rondgespoten.

Met andere woorden: Meng 1.5 ml Neguvon met 98.5 ml water om 100 ml Neguvon spray in een 1.5% oplossing te maken

Spuit nooit geconcentreerde Neguvon op of om enig levend wezen !!!

Een van de verkoopargumenten voor het gebruik van Neguvon is dat het biologisch afbreekbaar is. Wanneer het eenmaal is vermengd met water blijft het een doeltreffend middel gedurende ongeveer een week en verwordt dan tot een niet-dodelijk product.

Onthoudt dus eenmaal vermengt met water blijft Neguvon slechts een week doeltreffend. Meng dus nooit meer dan dat je in 1 week kunt gebruiken.

Neguvon kan worden gebruikt om slangen en terraria en kamers te bespuiten en bloedmijt te doden en te controleren. Het product werd het meest gebruikt van 1990 tot ongeveer 1995. Sinds die tijd horen we niet zoveel meer over het gebruik van dit product.

We vernamen het gebruik van dit product voor het eerst van de leiding van Dallas Zoo in 1991. In de tijd van onze Burmese (tijger) pythons hadden we genoeg gelegenheid om Neguvon te proberen op de binnenkomende slangen. Daarna gebruikten we het nog slechts incidenteel maar altijd zonder enige merkbare negatieve effecten. Wij weten dat een 1.5% oplossing Neguvon in het hele land vaak op vele soorten slangen wordt toegepast en het wordt toegepast in vele amerikaanse dierentuinen.

Ook weten we dat er bij de toepassing op kleinere soorten slangen met een dunne huid, zoals witlip pythons en kleine koningsslangen, problemen kunnen ontstaan.

Wij bevelen je aan om Neguvon spray buiten de terraria te gebruiken. Het is erg effectief in een grote ruimte en kan gebruikt worden om de stoffige bovenkanten van terraria en rekken, langs de plinten, drempels en eventuele paden tussen terraria te bespuiten. Je moet er zeker van zijn dat je ook de onderkant van terraria, rekken en planken bespuit.

Een van de beste manieren om Neguvon toe te passen is de vloer nat te spuiten in de omgeving van waar je de besmette terraria schoonmaakt. De eventuele bloedmijt die daar tijdens het schoonmaken op de grond valt is dan ten dode opgeschreven.

Neguvon heeft in elke concentratie een sterke chemische geur, die typerend is voor vele pesticiden en hoewel we in een concentratie van 1.5% nooit problemen zijn tegengekomen zijn we toch een beetje angstig om het in een afgesloten terrarium te gebruiken, waar de geur van Neguvon nog dagen in blijft hangen.

Afwasmiddel. Heb je ooit gezien hoe water druppeltjes vormt op de schubben van de slang wanneer deze in het water heeft gelegen? Wanneer en slang onder water ligt vormt deze eigenschap van de slangenhuid kleine luchtbelletjes onder en op de rand van de schubben.

Water op de huid van de bloedmijt heeft hetzelfde effect. De huid van de bloedmijt wordt eerst niet nat maar er ontstaan, door de chitine huid, luchtbelletjes rondom de bloedmijt. Met al deze kleine luchtvoorraadjes kan het een poos duren voor een bloedmijt op een ondergedompelde slang verdrinkt.

De oplossing hiervoor is: Doop een met bloedmijt besmette slang in zeepwater gedurende 8 tot 10 uur, dat is lang genoeg. Het water moet net diep genoeg zijn om de slang te bedekken als hij op de bodem ligt. Laat de slang niet zwemmen. De slang hoeft ook niet compleet ondergedompeld te zijn. Wanneer hij kletsnat blijft van het afwaswater is het genoeg.

Voeg een halve tot een hele theelepel afwasmiddel toe aan een gallon (US=3.79 liter) water om de gewenste "zeepachtigheid" te krijgen. De zeep vermindert de oppervlaktespanning van water en dit voorkomt of vermindert het effect van kleine luchtbelletjes die om de huid van de bloedmijt ontstaan en dat heeft weer als gevolg dat de bloedmijt sneller verdrinkt. We hebben ook reukloze zeep geprobeerd maar dat gaf geen duidelijke voordelen boven de afwasmiddelen.

Zorg ervoor dat de temperatuur van het water gedurende de behandeling niet meer dan 1 of 2 graden warmer of kouder wordt.

Slangen met een hoog risico om te verdrinken door hun slechte conditie of coördinatie stoornissen moeten beslist niet op deze manier worden behandeld.

Ivermec®. Ivermec is een commercieel verkrijgbare vorm van ivermectin, een sterk ontwormingsmiddel. Ivermec is ontwikkeld voor paarden. Ook andere vormen van ivermectin zijn beschikbaar maar we noemen hier het merk Ivermec omdat dit het merk is dat we het meest in de winkels hebben zien liggen.

Ivermectin kan worden gebruikt om nematode parasieten bij slangen te controleren of te verwijderen. Het kan oraal worden toegediend of worden geïnjecteerd. Het is een zeer krachtig medicijn en wanneer het wordt geïnjecteerd zijn de aanbevolen doseringen erg klein.

Iemand heeft ontdekt dat wanneer ivermectin in slangen werd geïnjecteerd het als onverwacht neveneffect alle mijten en teken doodde die op dat moment op de slang aanwezig waren. Dit heeft tot het gebruik van ivermectin spray geleid als bestrijdingsmiddel.

Ivermec wordt verdund met water tot een 2% oplossing. Om 100 ml met een 2% Ivermec oplossing te maken vermengt men 2 ml Ivermec met 98 ml water.

2% Ivermec oplossing wordt als een spray toegepast. De spray doodt de bloedmijt bij contact terwijl er weinig gevaar voor de slang bestaat. De spray kan worden gebruikt op slangen, in terraria en de ruimte rondom het terrarium.

We willen waarschuwen dat het gebruik van Ivermec spray bij wildvang slangen met besmetting van pentastomid of linguatulid longwormen (relatief veel voorkomende parasieten bij pythons, boa's en tropische slangachtige) de dood kan betekenen voor de longwormen, door inademing van de dampen, maar bij een zware besmetting ook de dood van de slang kan veroorzaken.

Het gebruik van Ivermectin spray is bij veel mensen wel bekend maar we hebben gemerkt dat het in de praktijk niet veel wordt gebruikt. We hebben een erg beperkte ervaring met het gebruik van Ivermectin als spray. Er wordt beweerd dat het een effectief en veilig middel is om bloedmijt uit te roeien.

Mottenballen. Ja, de gewone mottenballen zijn spectaculaire bloedmijtdoders. Hoewel, de dampen van een mottenbal doden ook de slang. Ze worden dus niet gebruikt om besmette slangen te behandelen.

Bij een besmetting met bloedmijt is niet alleen de slang besmet maar ook het terrarium en de omgeving daaromheen. Daarom is het aan te raden deze omgeving elke dag te stofzuigen. Wanneer je een mottenbal in de stofzuigerzak plaatst voor het stofzuigen weet je zeker dat alle opgezogen bloedmijten het niet zullen overleven. Ook is het aan te raden een mottenbal in de afvalbak die eventueel op de slangenkamer staat te plaatsen.

Informatie uit het veld:

Dr. Richard C. Goris schrijft uit Kawasaki-Shi, Japan op 13 april 1999:

Ik heb enige informatie om toe te voegen aan de discussie over het gebruik van Vapona strips. 35 jaar geleden gebruikte ik DriDie tegen bloedmijt en stuitte toevallig op het feit dat Vapona goed tegen bloedmijt hielp. Dit was kort nadat het was geïntroduceerd in Japan en winkels begonnen het aan de plafonds te hangen. Ik deed altijd kleine stukjes van de strip in mijn terraria, de grootte was afhankelijk van de grootte van het terrarium. De volwassen slangen hadden er geen enkele last van maar ik verloor wel enkele baby ratslangen (van enkele maanden oud), Elaphe taeniura en Elaphe climacophora. Ze kregen stuiptrekkingen enkele minuten tot enkele uren nadat ze in contact waren gekomen met de strips. Om zeker te zijn wreef ik nog enkele babyslangen tegen de Vapona strip maar liet de strip niet in het terrarium liggen. Ze gingen ook dood. Sinds die tijd gebruik ik altijd een geschikte verpakking voor de strips, zoals een geperforeerd doosje waarin fotorolletjes zijn verpakt om alle contact met de strip uit te sluiten en heb ik geen slang meer verloren. Mijn favoriete verpakking voor jonge slangen is een simpele zeepdoos die ik dichtplak zodat de slang hem ook niet per ongeluk kan openen.

Heel lang geleden (1959 om precies te zijn), besproeide ik een handdoek met DDT en wreef een met bloedmijt besmette slang (Elaphe quadrivirgata) er 1 keer mee in. De slang stierf binnen 10 minuten. Ze nemen dus wel stoffen op via de huid. De een meer, de ander minder.

Een slangenhouder die wij kennen rapporteerde op 26 april 1999 het volgende:

Hij gebruikte Black Knight Roach Killer om een besmetting met bloedmijt te bestrijden in zijn ratelslang collectie. Hij sproeide de goed geventileerde terraria met de slangen (28 in totaal) erin. Het betrof de volgende soorten:

Chihuahua ridgenose rattlesnakes, Crotalus willardi silus;
Tamaulipan rock rattlesnakes, Crotalus lepidus morulus;
Banded rock rattlesnakes, Crotalus lepidus klauberi;
Lance-headed rattlesnakes, Crotalus polystictus;
en Queretaran rock rattlesnakes, Crotalus aquilus.

Hij heeft geen nadelige gevolgen voor de slangen gemerkt.

4 dagen later besloot hij de behandeling voor de 28 slangen te herhalen. De dag daarna merkte hij bij 6 van de bespoten slangen het volgende op: verzwakte motoriek, toegenomen irritaties en andere kleinere, maar wel merkbare neurologische effectenEen volwassen vrouwtje: (Queretaran rock rattlesnake (waarschijnlijk zwanger), twee 1 jaar oude Chihuahua ridgenose rattlesnakes, en drie volwassen Chihuahua ridgenose rattlesnakes waren blijkbaar aangetast door de behandeling met Black Knight Roach Spray. De twee 1-jarige slangen herstelden na een dag, de 4 volwassen slangen deden er meerdere dagen over om weer een normaal gedrag te vertonen.

Hoewel hij denkt dat er geen permanente schade is ontstaan door het gebruik van Black Knight Roach Killer waarschuwt hij dat sommige Pitvipers erg gevoelig kunnen zijn voor de pyrethrins in Black Knight Roach Killer. Hij beveelt uiterste voorzichtigheid aan wanneer je het voor de eerste keer gebruikt, speciaal bij slangensoorten waarvan over de effecten nog weinig bekend is.

Naar het begin van deel II
Einde deel II

Deel III: Het strijdplan

Als we een strijdplan gaan opstellen proberen we 1 simpele gouden regel toe te passen: We proberen altijd niets tegen de slangen te doen wat we ook zelf niet zouden willen ondervinden !

Bv:

Wij zouden ook geen, ook al is het nog zo'n kleine, operatie zonder verdoving willen ondergaan en we zorgen ervoor dat de slangen dezelfde behandeling krijgen.

Wij willen ook geen voedsel eten dat al aan het ontbinden is, dus voeren we geen dode reeds opgezwollen muizen aan slangen. (Hoewel ze deze waarschijnlijk zonder problemen kunnen verteren).

Wij willen zeker niet besmet zijn met bloedmijt en zouden ook niet willen worden blootgesteld aan sommige behandelmethoden waarover we hebben gehoord. Als de slang ons nodig heeft om deze vervelende beestjes te bestrijden zijn onze twee eerste doelen:

We stellen de slang bloot aan zo weinig mogelijk stress en chemicaliën.

En we nemen alle maatregelen die nodig zijn om de bloedmijt met 1 behandeling uit te roeien.

Al vele jaren worden we ongeveer 1 keer per week benaderd met de vraag hoe men van de horde mijten, die een collectie hebben besmet, kan worden verlost. Er zijn maar weinig andere onderwerpen die met zo een regelmatigheid voorkomen, een consequentie van de bijna supernatuurlijke gave van mijten om na een schijnbaar succesvolle plaatselijke behandeling, opnieuw te verschijnen. We beschrijven hier de aanbevolen behandeling van de gewone bloedmijt, Ophionyssus natricis, de meest voorkomende huidparasiet bij slangen in gevangenschap.

In de oorlog tegen bloedmijt moet een strijdplan rekening houden met 3 fronten waar de vijand bestreden en vernietigd moet worden. (1) Er zijn mijten op de slang, (2) Er zijn mijten in het terrarium, en (3) Er zijn mijten in de omgeving van het terrarium.

Van deze drie is het het gemakkelijkst om van de mijten op de slang af te komen.

Bloedmijt behandeling van een slang

Jaren geleden, nog voor de uitvinding van Vapona strips en de uitvinding van Dri-Di® silica gel (hoeveel ouderen onder ons herinneren zich nog de silica gel behandeling?) kregen slangen in gevangenschap al bloedmijt en ook toen al zochten de slangenhouders naar succesvolle methoden om eraf te komen. De slangen werden in water gedoopt. De meeste slangen houden wel van een bad, speciaal wanneer er van een jeukende mijt besmetting sprake is. Hoewel het verhaal wil dat de "super" mijten van tegenwoordig met een resistentie tegen insecticiden en Vapona strips worden geboren, verdrinken ze nog steeds. Tot op de dag dat ze kieuwen gaan ontwikkelen zullen ze ook blijven verdrinken.

Om de mijten van de slang af te krijgen dompel je hem gewoon in het water tot de mijten zijn verdronken, wat is er nu gemakkelijker?

Wij bevelen aan, als het mogelijk is, wanneer er bloedmijt op de slang of in het terrarium wordt geconstateerd, om de slang gedurende 8-10 uren in zeepwater te dompelen. Dit is de beste, simpelste en gemakkelijkste manier om van de mijten op de slang af te komen. De truc zit hem in het zeepwater. Afwasmiddel vermindert de oppervlaktespanning van het water waardoor de huid van de slang "natter" wordt en de mijten sneller verdrinken.

Zet de slang in een bak met net genoeg (zeep)water zodat de slang, wanneer hij op de bodem ligt, nog net boven water kan blijven. Een goedkope aquariumbak van is hiervoor erg geschikt.

Let erop: Gooi er niet teveel water in zodat de slang moet zwemmen om te kunnen ademen. Hij kan dan uitgeput raken en verdrinken.

Het is belangrijk dat de temperatuur van het water zo geregeld wordt dat het niet beneden de temperatuur komt die de slang gewend is in het terrarium. Raadt er niet naar, meet de temperatuur met een thermometer!

Na de periode van onderdompeling controleren we het gebied rondom de ogen goed omdat deze gebieden bij de onderdompeling waarschijnlijk "hoog en droog" zijn gebleven omdat de slang zijn hoofd boven water houdt. We besproeien het hoofd met Black Knight Roach Killer als de slang is opgedroogd.

Onderdompelen van de slang is niet mogelijk wanneer deze tekenen vertoond van coördinatieproblemen of andere redenen waardoor het gevaar bestaat dat de slang verdrinkt. Ook is het geen goed idee om de slang onder te dompelen wanneer deze in de winterslaap is wanneer er bloedmijt wordt ontdekt en de temperatuur van de slang een stuk lager is dan normaal.

Wanneer onderdompeling niet mogelijk is hebben we nog een 2e optie. We halen de slang uit het terrarium en plaatsen hem in een tijdelijke droge (opvang) omgeving. We bespuiten de slang helemaal met Black Knight Roach Killer en sluiten de opvangbak af.

Vervolgens gaan we verder met het volgende deel van het strijdplan.

Bloedmijt behandeling van het terrarium. Om bloedmijt van een slang te halen is gemakkelijk maar het vereist enige inspanning om de bloedmijt uit de terraria te verwijderen.

Er zijn 2 zaken waar je rekening mee moet houden om terraria die besmet zijn met bloedmijt met succes te behandelen:

Je moet er rekening mee houden dat alle 5 stadia waarin bloedmijt zich kan bevinden waarschijnlijk in de terraria aanwezig zijn terwijl er maar 2 stadia zijn die zich op de slang kunnen bevinden. Bloedmijt voedt zich met het bloed van de slang. Daarna laat de mijt zich vallen en gaat aan de wandel om een partner te zoeken of om een geschikte plaats te vinden om eieren te leggen. Vaak klimt bloedmijt naar de bovenkant van het terrarium om bij de eerste hoek of naad te stoppen en de eieren te leggen.

Eieren van bloedmijt zijn moeilijker op te sporen en te doden dan de mijten zelf. In feite moet je er rekening mee houden dat enkele eieren de oorlog zullen overleven en uitkomen. Dit is echter geen probleem wanneer je er rekening mee houdt dat ze binnen 1-4 dagen uit zullen komen en je de benodigde maatregelen treft.

Nu doe je je latex handschoenen aan en we kunnen aan het werk terwijl de slang ligt te weken.

Gebruik een 1.5% oplossing Neguvon spray en maak de vloer en de omgeving waar je het terrarium schoon wilt maken kletsnat. Plaats het terrarium en haal alles wat je aan bodembedekking, "meubilair" en beplanting hebt uit het terrarium en gooi het voorzichtig weg in een afvalzak. Zorg ervoor dat je zo weinig mogelijk stofwolken veroorzaakt als maar mogelijk is. [ In de stofdeeltjes kunnen zich ook nymphen bevinden, Vermijdt dat je je probleem verspreidt over meerdere gebieden ]. Stop een mottenbal in de afvalzak, plak hem dicht en zet hem zo ver van je slangencollectie weg als maar mogelijk is. Gooi alles weg wat geen plastic, glas, metaal of keramiek is. Neem alles wat je weer in het terrarium wilt plaatsen (waterbak, schuilplaats) en plaats het in een sterk desinfecterende vloeistof. Wij gebruiken hiervoor Basic G® Maar een 10% bleekwateroplossing werkt ook prima.

Spoel het terrarium grondig schoon met een sterk desinfecterende vloeistof. Schrob alle kanten, boven en onder, binnen en buiten erg zorgvuldig. De meeste desinfecterende middelen die gebruikt worden bij het onderhoud van terraria zullen mijten van alle leeftijden doden wanneer de bloedmijt ermee in aanraking komt. Wij gebruiken Basic G® maar een 10% bleekwateroplossing kan ook worden gebruikt. Terwijl het terrarium nog nat is pak je een zachtharige borstel en schrob je alle kanten, boven en onder, binnen en buiten erg zorgvuldig Schrob alle plaatsen die mogelijk in aanmerking komen voor bloedmijt om eieren te leggen. Op een licht gekleurde ondergond zien de eieren eruit als geelbruine vlekjes die bijna onzichtbaar zijn voor het blote oog. Meestal leggen meerdere vrouwtjes de eieren op dezelfde plaats. De eerste wasbeurt spoelt misschien niet alle eieren weg en het desinfecterende middel doodt misschien niet alle eieren, maar de eieren zijn gemakkelijk los te borstelen. Daarna moet je ze uit het terrarium spoelen.

Spoel het terrarium goed en droog hem. Er mogen in dit stadium van de behandeling geen mijten meer in het terrarium of op de slang zijn. Wanneer de slang zijn bad heeft gehad zet je hem terug in het schoongemaakte terrarium.

Maar, uitgaande van het feit dat er waarschijnlijk toch nog een paar eitjes zullen achterblijven en overleven, plaatsen we de geschikte hoeveelheid Vapona strips in het terrarium gedurende minstens een week. In de praktijk houden we de strips gedurende 3 weken in het terrarium en af en toe besproeien we het terrarium met de slang erin licht met Black Night Roach Killer.

Op dit moment zijn er volgens het strijdplan geen mijten meer in het terrarium of op de slang aanwezig. Wat we proberen te doen is het volgende: We willen voorkomen dat er mijten in het terrarium terugkeren. Er is slechts 1 (maagd)vrouwtje nodig om een hele nieuwe besmetting te starten !!

ONTHOUD !, slangen die aan te hoge concentraties dampen van Vapona strips worden blootgesteld zullen last krijgen van verschillende problemen inclusief annorexia, stuiptrekkingen en de dood.

Bloedmijt behandeling van de slangenkamer. Dan is er de laatste groep van bloedmijt waar je rekening mee moet houden om de bloedmijt in je collectie totaal te vernietigen Als je slang bloedmijt heeft, zit er hoogstwaarschijnlijk ook bloedmijt in je slangenkamer. Bloedmijt, ook zwangere vrouwtjes, verlaten soms het terrarium en lopen in het rond om een goede plaats te zoeken om eitjes te leggen. Een zwanger vrouwtje kan vele meters in een uur afleggen en zijn dus zeer goed in staat om op eigen kracht een ander terrarium te besmetten.

Als bloedmijt op weg is hebben ze de neiging om licht te vermijden, omhoog te klimmen en in de richting van de geur van slangen te lopen. Ze hebben de verbazingwekkende gave om de geur van slangen te detecteren Wanneer ze het terrarium hebben verlaten gaan ze vrijwel zeker op weg naar een volgend terrarium alsof het kleine vampier bloedhondjes zijn.

Hier volgen enkele suggesties voor het bestrijden van loslopende bloedmijt.

Bescherm eerst alle niet slangachtige die zich in dezelfde kamer bevinden en gevoelig zijn voor de eigenschappen van de chemicaliën die je gaat gebruiken (Tarantula's, schorpioenen, hissing roaches, krekels om te voeren, vogels, vissen, kleine kikkers of kleine hagedissen.). Blijf waakzaam en blijf op de uitkijk voor bloedmijt die op andere plaatsen of terraria opduikt. Kijk zorgvuldig in de waterbakken in andere terraria om te zien of daar misschien dat ene zwarte stipje aanwezig is dat verraad dat je vijand ook daar is doorgedrongen. Je zult bijna altijd bloedmijt in de waterbak ontdekken voordat je ze op je slangen ziet.

Nadat je de besmette terraria hebt behandeld pak je de stofzuiger. Doe eerst een paar mottenballen in de stofzak en stofzuig dan de hele slangenkamer. Besteed bijzondere aandacht aan de ruimtes rondom de terraria. Dit is helemaal belangrijk wanneer er ook vloerbedekking ligt. Stofzuig de kamer elke dag gedurende een week.

Na de eerste stofzuigbeurt bespuiten we de hele slangenkamer met Black Knight Roach Killer. Rondom, bovenop en onder de besmette terraria, boven en onderop de planken van eventueel aanwezige stellingen en rondom alle terraria. Het is niet vet, niet vlekkend, niet ruikend en het is niet schadelijk. Herhaal de spuitbeurt over 3 dagen en daarna na een week. Stop een mottenbal in de prullenmand in de slangenkamer en breng het afval dagelijks in een dichtgeplakte afvalzak naar buiten.

Spuit Black Knight Roach Killer op de slangen en in de terraria die het dichtst bij het besmette terrarium staan. Zet ook stukjes Vapona strip in deze terraria, van de juiste grootte, en ververs ze gedurende drie weken.

Als je geen Black Knight Roach Killer kunt krijgen kan als vervanger een 1.5% Neguvon spray worden gebruikt, alhoewel het minder prettig is om te gebruiken. Wij zouden waarschijnlijk geen 1.5% Neguvon gebruiken in een kamer die ook als logeerkamer dienst doet. Ivermectin spray kan ook als vervangend middel voor het bespuiten van de slang en de omliggende terraria worden ingezet, maar we hebben weinig ervaring met dit middel opgedaan.

We hebben van vrienden en in forums gehoord dat sommige van de in deze tijd verkrijgbare bestrijdingsmiddelen effectief zouden zijn. We hebben er een paar geprobeerd en hebben de ervaring dat ze niet effectief zijn.

Er is eigenlijk niets moeilijk aan het bestrijden van bloedmijt, daarmee is echter niet gezegd dat het leuk is of snel gaat. Bloedmijt is uitstekend ontworpen om in slangenverblijven te infiltreren. Het is daarom van groot belang dat je een goed strijdplan tegen ze ontwikkeld. Iedereen die al eens een keer met de bloedmijt te maken heeft gehad heeft de waarde leren kennen van het vooraf behandelen van nieuwe exemplaren in de collectie en ze eerst voor een paar weken in quarantaine te zetten.

Naar het begin van deel III

- Einde deel III -

Page last updated: zondag 18 juli 2004, 8:49:53