Voerense dieksjonnaer - Voerens woordenboek
versie 2.11 van 24 maart 2011 - Inleiding
gebruikte afkortingen
afkortingen
du: in het Duits is een vergelijkbaar woord bekend.
en: in het Engels is een vergelijkbaar woord bekend.
fr: in het Frans is een vergelijkbaar woord bekend.
gew. nl: in gewestelijk, regionaal Nederlands is een vergelijkbaar woord
bekend.
nl: in het Nederlands is een vergelijkbaar woord bekend.
waals: in het Waals is een vergelijkbaar woord bekend.
.~
(bijv. woo~rd): aanduiding in de beklemtoonde lettergreep voor sleeptoon; ~~ is
een lange sleeptoon, /~ is een korte sleeptoon.
/
(bijv. te/rm): aanduiding in de beklemtoonde lettergreep voor stoottoon; ~/ is
een lange stoottoon, // is een korte stoottoon.
[agrar.]
: agrarische term, uit veeteelt, landbouw, tuinbouw.
[anim.]:
aanduiding voor een dierennaam.
[botan.]:
aanduiding voor een plantennaam, met benaming volgens Flora van België, het
Groothertogdom Luxemburg, Noord-Frankrijk en aangrenzende gebieden door J.E. de
Langhe e.a. 1983.
[conj
2]: aanvoegende wijs, verleden tijd. Wordt soms nog gebruikt in zijn eigen vorm,
tegenwoordig steeds meer vervangen door gewone verledentijdsvorm.
[loc.]:
aanduiding voor een toponiem.
[med.]:
medicinale term, ziekte, remedie.
[vet.]:
veterinaire term.
ae:
uitspraak: als in limb: vaer, of het eng. air
ao:
uitspraak als in eng. law of limb. dao
äö:
uitspraak: als in voerens väör, fr: fleur, vergelijk met èù
e:
uitspraak als in nl: pet.
è:
uitspraak: als in fr mais, elle.
gk:
uitspraak: als de g in fr: garçon.
ó:
uitspraak als in voerens: zón.
ö:
uitspraak: als in du: Köln.
u:
uitspraak als in nl: put.
uu:
uitspraak met stoottoon als in nl: minuut.
(dpl):
afkorting de Plank.
(mod.):
afkorting: een modern woord, meestal verlimburgst nederlands, vervangt vaak een
origineel gebruikt woord, aangeduid met origineel gebruikt (orig.)
(moe):
afkorting Moelingen.
(orig.):
afkorting: origineel gebruikt, tegenwoordig dikwijls vervangen door een modern
woord, meestal verlimburgst nederlands, aangeduid met modern woord (mod.)
(rem):
afkorting Remersdaal.
(sgv):
afkorting 's-Gravenvoeren.
(smv):
afkorting Sint-Martens-Voeren
(spv):
afkorting Sint-Pieters-Voeren
(teu):
afkorting Teuven
`s
aoves: `s avonds.
`s
dags d'r nao: de volgende dag, `s anderendaags.
`s
ovves: `s avonds.
`s-Hierewej
(moe): [loc.] `s-Herenweide in Moe.
`sj
mörges: voor de middag, in de voormiddag, 's morgens.
`t aoëves: `s avonds.
`t
mörges: voor de middag, in de voormiddag, 's morgens.
a
gaons: voorlopig, binnenkort, weldra.
à
malo: gepikt, in de zak gestoken.
aa:
aan.Daobaa, ebaa, oeëbaa? (Daar naar toe (daar op aan), er naar toe (er op
aan), waar naar toe? (waar op aan?)Dao waor niks van aa! (Daar was niks van
waar!)Me waed get aod aa (Men wordt wat ouder).
aa:
op.Aa g'n aeëd (Op de grond. fr: à terre).
aa
sjträöpe, zich (sgv): zich slecht aankleden.
aa
tözjele, zich (sgv): zich slecht aankleden.
aa,
d'r of dra: eraan.
aabraoje:
aanbraden.
aabrenne
(aagebraand): aanbranden.
aach:
acht
aadoeë:
aandoen, berokkenen
aadoeë:
aansteken, aanzetten.Doch 't licht aa (Doe het licht aan).
aadoeë:
kleren aantrekken.Fie aagedoeë (Mooi aangekleed).
aafbranne
(brande aaf, aafgebraand): afbranden.
aafbrènne
(brènde aaf, aafgebraand): afbranden. D'r baerm aafbrènne (De berm afbranden,
de vroegere manier van wegbermreiniging).
aafdrieje:
afromen.Aafgedriejde mèlk (Afgeroomde melk)
aafdrök
(aafdrökske, aafdrökke): afdruk, kopie.
aafdruge
(druugde aaf, aafgedruugd): afdrogen.
aafgaank,
d'r: [med.] diarree.
aafgoeë:
naar beneden gaan.
aafgoeë:
naar huis gaan.
aafhange
(hóng aaf, aafgehange): afhangen.
aafkalle
(orig.): afspreken.
aafkaome
(kaam aaf [conj 2: kieëm aaf], aafkaome (orig.) of aafgekaome (mod.)): afkomen.
aafkeule
(keulde aaf, aafgekeuld): afkoelen.
aaflebsje
(lebsjde aaf, aafgelebsjt): ongegeneerd in het openbaar uitvoerig tongzoenen,
kussen.
aaflekke
(lekde aaf, aafgelek): ongegeneerd in het openbaar uitvoerig tongzoenen,
kussen.Dat is 'n aafgelekde botram (Dat is een afgelikte boterham, dat is een
meisje dat al iedereen gehad heeft).Dao sjtónge ze zich aaf te lekke (Daar
stonden ze zich af te likken, daar stonden ze te tongzoenen).
aaflekke
(lekde aaf, aafgelek): aflikken.
aafloekse
(aa/floekse): afluizen, van iemand iets bemachtigen, getalenteerd afbieden,
aftroggelen.
aafloeze:
afluizen, van iemand iets bemachtigen, getalenteerd afbieden, aftroggelen.
aaflope
(leep aaf, aafgelope): aflopen.
aafpreugele
(preugelde aaf, aafgepreugeld): afranselen, slaag geven.
aafrastering
(mod.): afrastering.
aafsjloeë
(sjlog aaf, aafgesjloeë): afslaan.ich sjloon aaf, doe sjlees aaf, hae sjleet
aaf, v'r sjleunt aaf, d'r sjloot aaf
aafsjpraeëke
(mod.): afspreken.
aafsjtaandsbedening:
afstandsbediening.
aafsjtrieje:
bestrijden, ontkennen.Hae sjtriet 't aaf (Hij ontkent 't).
aaftèlle
(tèlde aaf, aafgetèld): aftellen.
aaftèlle
(tèlde aaf, aafgetèld): potten, kiezen wie mag beginnen bij een spel.
aaftraeje
(trende aaf, aafgetrend): afpassen, afstappen, voetje-voor-voetje.
aaftraeje
(trooj aaf, aafgetraoje): aftreden.
aafwaejsj:
afwas, vaat.D'r aafwaejsj doeë (De vaat wassen).
aafwaejsje
(woosj aaf, aafgewaejsje) (mod.): afwassen.
aafwaejsjmesjieng
(aafwaejsjmesjienger) (mod.): vaatwasser.
aafweesje:
afvegen, schoonmaken, drogen.Weesj dich de ówwen aaf (Droog je tranen).Weesj
dich d'r moond aaf (Veeg je mond af).D'r moer aafweesje (De muur schoonmaken).
aafweie:
grazen, begrazen.
aafzèke
(zeekde aaf, aafgezèkd): afranselen, slaag geven.
aafzètte:
amputeren.
aafzètte
(sgv): afzetten.Dan zuëte [conj 2] ze mich aaf (Dan zouden ze mij afzetten).
aagaeve
(goof aa, aagegaeve of aagegaove): toeschrijven.Dat zos t'm neet aagaeve (Dat
zou men niet achter hem gaan zoeken).
aagetrowd:
aangetrouwd.
aagoeë
(goong aa, aagegange): benaderen, toespreken, aanspreken.Hae goong mich aa wie e
vèrke (hij sprak mij toe alsof hij met een varken te doen had).Went ze get nuëdig
hant kunne ze dich fie aagoeë (Als ze iets van je willen, kunnen ze je netjes
toespreken).
aagt:
haagte, buis in kelder voor waterafvoer (Lat. Aquaeductus), onderaardse gang.
Goot.
aahange
(hóng aa, aagehange): aanhangen.V'r motte d'r remork aahange (We moeten de
aanhangwagen aanhangen).
aahotte
(heel aa, aagehotte): stoppen.du anhalten.
aahotte
(heel aa, aagehotte): vasthouden.Haot aahotte (Hout vasthouden, afkloppen, om te
voorkomen dat er iets gaat gebeuren, waarvan men net heeft gezegd dat het niet
meer gebeurt).
aaie
(mod.): aaien.
aakaome
(kaam aa, aakaome (orig.) of aagekaome (mod.)): aankomen.
aal:
alles.
aalegke:
aanleggen, aanpakken.kiek wie ste 't dich aalegks (kijk hoe je het aanpakt).
aalegke:
aanleggen, de borst geven, boerstvoeding geven.Die vrow haat dat kind aagelag?
(Die vrouw heeft dat kind aangelegd, geeft dat kind de borst).Has te dat bag al
aagelag? (Heb je dat big al aangelegd?)
aamake:
aansteken.De laamp aamake, 't vuur aamake (de lamp aanmaken, 't vuur aansteken).
aamechtig:
allemachtig.
aandènkbeelsje
(sgv): bidprentje.
aandersj:
anders.
aandesj-um:
andersom.
aanee:
elkaar.Good aanee zieë (Elkaar goed behandelen (niet: elkaar goed gezind zijn).
aanhoeëletig
(moe-sgv): gastvrij.
aantwaoëd
(aantwäöëd): antwoord.
aap
(epke of aepke, aep (orig) of ape (mod)): aap.
aarope
(reep aa, aagerope): telefoneren.du: anrufen.Ich roop dich aa (Ik bel je op).
aarope
(vero.): uithalen in het voorbijgaan, oppikken.Kom mich aarope (Kom mij uithalen
bij het voorbijgaan, dat ik meega).
aasj:
aars.Lek mich am aasj (Je kunt me wat).
aasjtieëke
(mod.): aansteken.
aasjtieëker
(mod.): aansteker.
aasjtoeë
(sjtongs aa, aagesjtange): aanstaan, behagen.Doe sjteis mich aa, doe sjtongs
mich aa, doe has mich aagesjtange.
aatrèkke
of aantrèkke: aantrekken.Trèk 't d'ch-n't aa (Trek 't je niet aan).
aatrèkke
of aantrèkke: voortkweken.Van de bétste mos-te aantrékke (De beste moet je
voortkweken).
aavange:
iets doen wat niet mag, klungelen, uitspoken, uithalen, ernstig verkeerd
doen.niet gelijk nl: aanvangen of du: anfangen.Wat vings te mich noe aa? (Wat
haal je me nu uit?)Dae haat mich dao èng aagevange (Die heeft me daar wat
uitgehaald).
aavesj:
naar beneden. in Moe gezegd over alles ten westen van de kerk.
Abbesse
de Mouland: [botan.] kersensoort, dik, glanzend zwart, sappig en zeer vast,
basterdieke.
abri:
abri, schuilplaats, beschutting.
absè:
[med.] abces, een hoeveelheid pus (etter) in een niet eerder bestaande holte.
abseluusje
: absolutie, vergiffenis.
adieë:
tot ziens.
aedsje
(orig.) (moe-sgv): azijn.
aeëd,
of aeërd: grond, vloer, aarde.Aa g'n aeëd (Op de grond. fr: à terre). (orig.)
(door de verbinding spreken kinderen wel eens van "de naeëd").
aeëd,
of aeërd: planeet aarde.
aeërdvoel:
rot, vergaan.
aeëte
(oot, gaeëte): eten.ich aeët, doe its, hae it
aeëtesjte,
d'r: de achterste, de laatste.
aeëtesjte,
't: het achterste.
aekster:
ekster.
ael
(ae/l): toch, maar.Korte vorm van evvel.Ael neet (Toch niet).
aensjele
(aensjelde, geaensjeld) (orig.): ruzie maken, zich jennen.Zich aensjele (Ruzie
maken met elkaar).
aerf
(ae~rf): vuil op de huid, zozeer dat 't vergroeid schijnt, maar geen eelt.
aerg:
erg.
aerk:
erk, molenwatersluis.
aerm (ae~rm) (aermke, aerm (ae/rm)): arm
(ledemaat).
aevitere
(aeviteerde, ge-aeviteerd): uitnodigen, inviteren.
aezel
(aezelke, aezele): ezel.
aezele:
Ezelen, kaartspel waarbij telkens alle spelers tegelijk een kaart doorschuiven.
Zodra iemand een kwartet heeft geeft die een teken. Elk doet dat teken snel na,
de laatste verliest.
aezelsoer
(aezelsoere): ezelsoor.
agons:
voorlopig, binnenkort.Agons keumt nog gè fie waer (Voorlopig komt nog geen mooi
weer). Agons waeët de keerk geverfd (Binnenkort wordt de kerk geverfd).
akkabaj:
paardje rijden: ‘te paard’ op iemands rug (of schouders) zitten.Akkabaj
zitte (Paardje rijden).
akkaoëd:
akkoord.
aks:
aks, groot bijl.
aksaent (aksaente): accent.
alcolieker
(alcolie/ker): alcoholist, drankzuchtige, drankverslaafde.
Alewies:
roepnaam Alois.
algaons
(moe): voorlopig, binnenkort.
allebej:
allebei.
allegaasje
(allegaa~sje): opwinding, herrie, commotie.Dat waor m'ch dao 'n allegaasje (Dat
was me daar een herrie).
allegenheeënhie
(sgv): in de hele omtrek hier.
allelee
(allelee~): de moed verloren, om het even, egaal. 't is mich allelee (Het is mij
egaal).
allemaol:
allemaal.
allenej:
allemaal.dae hat ze neet allenej! (Die heeft ze niet allemaal op een rijtje!)
alleng
(moe): alleen.Ich bèn mer alleng (Ik ben maar alleen, vrijgezel).
allerhaand:
allerhande, van alles.
alles:
alles.
allewiel:
tegenwoordig.
allezelaeve:
altijd, een lange periode, allang, zolang me nzich kan heugen.
alling:
alleen.
altied:
altijd.
alwir:
alweer.
amatäör:
liefhebber, geïnteresseerde voor overname of aankoop.Bès te amatäör? (Heb je
interesse?)
amerikaender:
amerikaan.
amerikaensje:
amerikaanse.
ammezere
(ammezeerde, geammezeerd): amuseren.
an
ee sjtök (mod.): zonder onderbreking, aan een stuk door.
an
eures (sgv): bij jullie thuis.
an
hunnes (sgv): bij hen thuis.
an
oses (sgv): bij ons thuis.
ander:
andere.
ander:
volgende.Bies d'ander waeëk (Tot de volgende week).
anee:
aan elkaar vast.
anee:
aan het vechten.Ze zunt anee (Ze zijn aan het vechten).
an-één-a
(an-één-a~/) (orig.) : zonder onderbreking, aan een stuk door.Ze sjpelde-n
ummer mer an-één-a 't égeste (Ze speelden altijd maar aan een stuk door
hetzelfde).
anger:
ander.
angs:
angst.
an't
oeres: bij jullie thuis.
Aobel: [loc.] Aubel.
äöbelsj
of öbbels: aubels, van Aubel.
äöbelsje:
aubelnaren, aubelois.
äöbelsje
of öbbelsje berg: [loc.] aubelse berg, ten noorden van Aubel.G'n öbbelsje berg
op (De aubelse berg op).
aod:
oud.Doe waeëds aod aa (Je begint oud te worden).
aodmennekeshoes
: rusthuis, bejaardentehuis.
aodshèr,
van: van vroeger.
aoëlig:
olie.
aoëmezeek
(aoëmezeekske, aoëmezeeke) (orig.): mier.
äöëpener:
opener, fles- of blikopener.
aoëpenheed:
openheid.
äöëpening:
opening.
aoëve
(äöëveke, äöëves): oven.D'r aoëve sjtaoëke (De oven stoken).
äöëver:
over.
äöëveral:
overal, op elke plek.
äöëveral
(äöëvera~l) (äöëverelke) (mod.): overal, werkkledij.
äöëvergank:
overgang.
äöëvermörge:
overmorgen.
äöëverzie:
overzijde.
äöftevlaam:
vlaai met gedroogde peren of bakpruimen die weer terug opgeweekt en gepureerd
zijn.
Aokergats
(sgv): [loc.] in sgv.
äölekes
(moe-sgv) (orig.): nauwelijks.
aom:
adem.
aome
(aomde, geaomd): ademen.
aomer
(äömerke, aomere): heet kooltje, houtskool.nl: amer. en: ember.
aomere
(aomerde, geaomerd): gloeien, gezegd van vuur dat geen vlammen meer heeft, maar
alleen nog gloeiende kooltjes.
aompoel: ampul.fr: ampoule.
aompoel: lamppeer.fr: ampoule.
aon
èffè (rem): inderdaad, daadwerkelijk.fr: en effet.
aope
of aoëpe: open.Aope wón (Open wond).Men zegt niet 'n aope veenster, maar de
veenster is op (Men zegt niet een open venster, maar het venster is open).
aopeblaoze:
[med.] dotteren (open blazen), ook ballonere.
äörm (äö~rm): arm.
aos:
benadrukking.
aos
(ao~s) (äöske, äös): aas.
aos
(ao~s) (äöske, äös): noest.
aos
(äöster): onnozelaar, scheldwoord.Doe bès mich 'n aos (Jij bent een
onnozelaar).Aos, dao houw ich angs (Wat had ik angst).
aotèn (ao~tèn): antenne.
aove
(orig.): boven.du: oben.
aove
(orig.): bovenaan als toponiem.du: oben.Aove'n ee Väöësj (Bovenaan in Veurs,
bijna een toponiem).Aove'n ee g'n deurp (sgv) (Het bovendorp te sgv, zie
kadaster Maria Theresia).
aove
d'rop (orig.): er bovenop.
aovemoel:
ovenmond.Taege n'n aovemoel gape (Tegen een ovenmond gapen).
aovenop
(orig.): bovenop, op de verdieping, de slaapkamers.du: oben.Aoven op 'n daak
(Boven op het dak).Krieg mich de laamp 'ns aovenop (Haal me de lamp eens op de
slaapkamer).Uitgebreider: bovenop de slaapkamer (aovenop 'ne zölder).
aovenum
(orig.): langs boven om.
aovermenneke
(aovermennekes): kaboutertje in Mennekesput.In Mennekesput woonden tot voor kort
de auwelkes of aovermennekes, een soort kabouterkes. Ze kwamen alleen maar naar
buiten wanneer het donker was om de mensen wel eens te helpen "hun flatte
te sjpreie", hun ketels te schuren of hun koper te poetsen. Ook gebeurde
het regelmatig dat zij 's nachts bij volle maan op een open plek in het bos
gingen dansen en plezier maken. Ze woonden in holletjes. Als je in die holletjes
of konijnspijpen durfde te kijken, dan bliezen ze u een oog of "het
licht" uit en kon je blind worden. (uit: Voerense sagen, legenden en andere
vertelkselkes door Rob Brouwers in Koeënwóóf nr. 7).
Aozjien:
[med.] tonsillitis, een acute ontsteking van de amandelen.fr: Angine.
apaat:
apart.
apade:
aparte.
apaodesiet
(apaodesie/t): [ med.] blindedarmontsteking, appendicitis.
apparei (apparei/): apparaat.fr: appareil.
appel (eppelke, appele): appel.
appelekouw
of appelkouw (appelekouwe) (moe):
abrikozen. De naam van een vreemde vrucht werd hier voor een deel vervangen door
de naam van een bekende vrucht.Appelkouwe vlaaj (Abrikozenvlaai).
appelkloeëte-zuvve:
scheldnaam.
appentietelik
(appentie~telik) (moe): appetijtelijk, smakelijk, smaakvol.
appetaant
(sgv): vervelend, irritant.
apraens,
apraense of apraensje (aprae~nsje): verwachting, aanstalten.fr: apparence =
uitzicht. De ko makt apraense vör te kaove (De koe maakt aanstalte om te
kalveren).
apraense,
of apraensje (aprae~nsje): drukte, toestand.Dat waor m'ch dao 'n apraense (Dat
was me daar een herrie, een vertoning).
aptieëk
(aptie~ëk): apotheek.
aptieëker
(aptie~ëker): apotheker.
arègel:
terdege.spaans: arreglar = in orde zetten (arreglar la habitacion - vgl riejere)Da
kries-te ze arègel aafgezèkt (Dan krijg je een goed pak rammel).
arètsj:
verwarring, consternatie, ernstige situatie.Dat waor dich dao 'n arètsj, doe
waor v'r in 'n arètsj (Dat was me daar een consternatie, toen waren we in een
ernstige situatie).
arties
(artie/s): veearts.
artikel
(artikelke, artikele): artikel.
asjarnere
(asjarneerde, geasjarneerd) (sgv): verbitteren.fr: acharner.Geasjarneerd zieë
(Verbitterd zijn).
asjtèlle,
zich (a~sjtèlle): drukte maken, opscheppen.
asjtrenge,
zich (a~sjtrenge): zich inspannen.du: sich anstrengen.
asseraans:
verzekering, assurantie.fr: assurance.
asserant
(sgv): astrant, vrijpostig, brutaal.
asseranterik
(sgv): vrijpostige, brutale, onbeschroomde, zelfverzekerde.
astrant
(moe): astrant, vrijpostig, brutaal.
astrante
(moe): vrijpostige, brutale, onbeschroomde, zelfverzekerde.
atasj: trekhaak.fr: attache.
ate of ater: achter.
atedäör:
achterdeur.
atelaote
(leet ate, ate gelaote): achterlaten.
atera
en atena: achteraan.Hae sjtóng atena (Hij stond achteraan)
ateraaf:
achteraf, nadien.
atergroond:
achtergrond.
aterhaam
(a~terhaa~/m) (aterhe/mke),
aterhame) : achterstuk van het paardsgetuig.De aterhame hangen oet (Er hangen
vrouwen(onder)broeken aan de wasdraad).
aterkäöëke:
achterkeuken.
aternao:
achterna.
ateroet:
achteruit.
aterövver:
achterover.
aterröks:
achter de rug om, heimelijk.
ateruëver
(moe-sgv): achterover.
aterum
en atenum: achterom.Van atenum (Langs achterom). Grap: If you want to cum, dan
cum van aterum.
aterwaeg
(moe): onderweg.
attak (atta/k) (attakske, attakke): [med.]
hartaanval, hartinfarct, myocardinfarct of cardioinfarct, Acuut coronair
syndroom.fr. attaque.
attak (atta/k) (attakske, attakke): [med.]
beroerte, herseninfarct, Cerebro Vasculair Accident, CVA. hersenbloeding.
auwelke (auwelkes): kaboutertje in Mennekesput,
aovermenneke.
aversj
(moe): [loc.] aversj in moe.
avvans:
voordeel, nut.Maak avvans (Maak vooruit, doe voort). 't es gèng avans ('t baat
niet, 't helpt niet).
avvensere:
vooruitgaan.
azien
(mod.): azijn.
ba: bah.
baal: bal.
baan:
spoorweg.
baank
(baenkske, baenk): bank.
baank
(sgv): recht.Baank d'r taegenop (Recht ertegen aan).
baar:
bar, toog.
baar:
stenen kruik, bijvoorbeeld voor zuurkool te bereiden.
baard
of baad (bèrdsje): baard.
baatsj
(sgv): bah, vooral tegen kindjes.
badsj:
drinkbak voor het vee.
Baeën
(moe): [loc.] Berneau.
baeëne
(bae~ëne) (brón, gebraand): branden.is een oud woord voor braeëne, en was
misschien specifiek voor incendie - vgl. oud-Nederl. bernen. eng: to burn. 't
bieënt, (bie/ënt) (het brandt).
baeëter:
beter.
baeje
(mod.): bidden.
baeje,
zich (orig.): bidden.
baejwaeg:
bidweg, bedevaart.
baekelek:
akelig.
baene
(bèdde, gebèd) (teu): bidden.
baene
(bende, gebaend) (orig.): bidden.Ich baej mich 'n ozzevader (Ik bid een
onzevader).
baer
(baerke, baere): beer.
baerevot: dikbil rund.
baerk (sgv): berk
baerm (bae~rm): berm.
baes
(baeske) (orig.): zoen, kus.fr: baise.
baeve
(bèfde, gebèfd): beven, bibberen.ich baef, doe befs, hae beft
baf
(baffe) (sgv): slaag, klap, draai om de oren.Baffe kriege (Slaag krijgen).
bagere
(bage/re) (orig.): verhuizen.waals: Bagere kan zijn: de bagage verplaatsen.
baggele
(baggelde, gebaggeld): biggen werpen.
baj
(bajke): [anim.] paard, Equus caballus.
baj
(orig.): afrastering.
baj
(sgv): pacht overeenkomst. 'ne baj tekene (Een overeenkomst tekenen).
bajere
(ba~jere): baden, pootje baden.
bajpaol
(bajpäölke, bajpäöl): weipaal.
bak
(bekske, bagke): big.
bak
(bekske, bek): bak.
bakke
(bakde, gebakke): bakken.ich bak, doe baks, hae bakt.
bakke,
't (mv: de bakke) (orig.): wang.
bakkes:
aangezicht.
bakkes:
bakhuis.
bakkeszölderke:
bakhuiszoldertje, verdiepinkje boven de bakoven waar de fagke (takkenbossen)
opgeslagen liggen.
bakproem
(bakpruumke, bakproeme): bakpruim, als vlaaivulling.
baktaand
(baktendsje, bakteng) (orig.): kies.
bal:
juten zak.Dae how de bal um (Die kreeg niets meer voor mekaar, afgemat,
uitgeput. Misschien iets te maken met sjolk als voorbehoedmiddel).Bale sjollek
(Jute schort).
baladeus: looplamp.fr: une baladeus.
ballonere:
dotteren, ook aopeblaoze.
baneberg
(smv): spoordijk.
banebrök:
spoorbrug.
bang:
angst.Has te bang? (Heb je angst? Ben je bang?)
bang
(moe): bang.Bies te bang? (Ben je bang?)
bao
(bao/) (orig.): bijna.du: bald (andere betekenis).Bao aeve groeët (Bijna even
groot).Es 't bao gedoeë? (Is het nu afgelopen?)
baoëd:
boord, rand.Zoepe wie 'ne karehings en d'rnao koos t'r van hie bis dao in 'n
flaesj driete zónder 't baoëd te rake! (Zuipen als een trekpaard en daarna kon
hij van hier tot daar in een fles schijten zonder de rand te raken).
bäöëke
(orig.): huilen.
Baoën, a g'ne: [loc.] Born in Rem.
baoësj
(bäöësjke, baoësjte): borst.
bäöësjtel
(bäöësjtelke, bäöësjtele): borstel.
bäöësjtele:
borstelen, vegen.
bäöësjtele,
zich: ruzie maken, vechten.
baog
(bao~g) (bäögske, bäög): boog.
baoj:
bode, veldwachter.
baojem
(bäöjemke): bodem, achterwerk.
Baole:
[loc.] Balen.
Baole:
[loc.] Baelen, tussen Lumbourg en Eupen. N 50 37.876, E 5 58.558
baom
(bao~m) (bäömke, bäöm): achterwerk, bips.Doe has 'ne ferme baom (Jij hebt
een flink achterwerk).
baom
(bao~m) (bäömke, bäöm): bodem.Zies te d'r baom al? (Zie je de bodem al?)
baor
(bäörke, baore): boor.
bäörsj
(bäörsjke, bäörzje) (mod.): beurs, portemonnee, portemonnaie.
baove
(bövvesjte): boven.Baove g'n paoët (Boven de poort).
bäöwele:
mompelen, bazelen, wauwelen.
baowwer
(orig.): eerder.Baowwer es neet (Eerder wel dan niet). Baowwer es andesj kaom
ich e zoondig (Ik kom zondag waarschijnlijk).
Barbej:
naam van schoolmeester op de lagere school van de Plank rond 1935.
barreer
of breer (barrirreke, barrere) : stevig hek, breed genoeg om een kar door te
laten. nl (uit fr.): barrière.Dao sjteet 'n ko ee g'n barreer (Daar staat een
koe in het hek).
basj:
zeildoek.
basklas:
tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.fr: basse-classe
baskuul
(baskuu/l): weegbalans, weegtoestel, weegbrug, weegschaal.fr: bascule.
bassing:
teil, kom.fr: un bassin.
bassing
(sgv): grotere kom.fr: bassin.
basterdieke:
[botan.] kersensoort, dik, glanzend zwart, sappig en zeer vast, Abbesse de
Mouland.
Bat:
[loc.] het Bat in Luik, in Eijsden.
bataille:
kracht.fr: bataille (gevecht, veldslag).Volle bataille (Op volle kracht).
batraaf:
batraaf, kwajongen, deugniet.
bats
(betske, batse): bil.Haot zaege, kanne vaege, lómmele make, batse krake
(rijmpje tijdens kinderspelletje).
batsj
(batsje): bak.
batterie
(batterieke, batterieje): accu.De batterie is plat (De accu is leeg).
Bauerd,
d'r: [loc.] plein aan de kerk te spv.
bavet:
slabbertje.fr.
Bavière:
ziekenhuis in Luik.
bazel:
prietpraat, zever.
bazele
of beuzele (bazelde, gebazeld): bazelen, onzin uitkramen, zeveren.
bazis:
basis.
bebbel:
kletstante.
bebbel:
mond die nooit stil staat.
bed:
nageboorte. 't bed is nog neet aafkaome (de nageboorte is nog niet gekomen).
bèd
(bèdsje, bèddeke, bèdde): bed.Op bèdsjes trèkke (Gras of hooi in kleine
rijen leggen).
bedaanke
(bedaankde, bedaank): bedanken.
bèddekoetsj
(sgv): slaapplaats boven de dieren voor de knecht, in het bijzonder de
paardenknecht.
bèddele
(bèddelde, gebèddeld): bedelen.
bèddele
(bèddelde, gebèddeld): collecteren, voor een goed doel de huizen aflopen (mod.).
bedene
(bedeende, bedeend): bedienen.
bedene
(bedeende, bedeend): laatste sacramenten van stervenden toedienen.
bèdsjke
(sgv): bakje, kommetje.vgl. badsj.
bee (bee~)
(bèngke, bee (bee/) of bèng): been.
beer:
bier.
beer,
e (birke of birreke, beer): glas bier.
beertón:
biervat.
begaie
(begaide, begaid): overdadig eten en/of drinken.
begaie
(begaide, begaid): vechten, toetakelen.
begaie
(begaide, begaid): vies maken.
begajeme
(begajemde, begajemd): beslaan, condenseren.
begame
(begaamde, begaamd) (sgv): beslaan, condenseren.De roete zunt begaamd (De ramen
zijn beslagen).
begaoving:
de stuipen.
begieng
(begienge): begijn, non, kloosterzuster.Dae sjroeft nog 'n begieng oeteree (Die
schroeft zelfs nog een non uit elkaar, is een bedreven knutselaar).Begienge mótte
mienge (Nonnen moeten menen. Dooddoener als iemand zegt: ich mieng…..).
beginne
(begoos, begónne): beginnen.
begreffenis
(moe sgv): begrafenis.
begriepe
(mod.) (begraeëp, begraeëpe): begrijpen.
behäj:
ophef.Väöl behäj make (Veel ophef maken).Die hant 'ne behäj op zich (Die
hebben een air of gaan te goed gekleed).
behäjdskrieëmer
(orig.): opschepper, druktemaker.
behäjdspiemel
(orig.): opschepper, druktemaker.
behäjsniep:
opschepper, druktemaker.
behange
(mod.): behangen.
behof
(beho/f): behalve.
beie
(beide, gebeid): wachten.
Beiere:
[loc.] Beieren.
beise
(moe): panieklopen van koeien, met de staarten de lucht in, bij onweer op komst
of steekvliegen (prame).Es eng koo beist, beisen ze allemaol (Als een koe begint
te lopen, volgen ze allemaal. Als een schaap over de dam is...).
beize
(moe): biezen.
beje
(booj, geboje) (moe): bieden.
beje
of bene (boeëd, gebao, gebaoje of gebaone): bieden.Ich been, doe buuds, hae
buudt, v'r beje, d'r bidt. Doe boeëts, ze boeëte.Wieväöl haat-e gebaoje?
(Hoeveel heeft ie geboden?)
bejs
(moe): wind.
Bèjs,
De (moe): [loc.] Bijs moe.
Bèjsstraot
(moe): [loc.] Bijsstraat moe.
bekaans:
bijna.
bekalle
: kwaad spreken, roddelen.
bekäökele
(orig.): beïnvloeden, op een idee brengen, ompraten.
bekieke
(bekie/ke of bekie~ke) (bekaeëk, bekaeëke): bekijken.
bekker
(bekkerke, bekkersj of bekkere): bakker.
Bekkesj:
familienaam Beckers.
beklopt
(beklobde): gek, maf, idioot, dom, betoeterd.du: beklopft.
bekokele
(orig.): beïnvloeden, op een idee brengen, ompraten.
bekwaam:
bekwaam, geleerd, ontwikkeld, rijp zijn.Dat reend is al bekwaam genog vör te dèkke
(Dat rund is al rijp genoeg om te dekken).
belache
(belaachde, belaachd): uitlachen.Doe dees dich get belache (Jij maakt je
belachelijk).Da belache ze dich óch nog! (Dan lachen ze je ook nog uit! Terwijl
je het goed bedoelt).
belaove
(belofde, belofd) (mod.): beloven.
belasting
(mod.): belasting.Ich mót de belasting nog betale (Ik moet de belasting nog
betalen (mod.).
belebsjt:
belabberd.Wat zies te dich belebsjt oet (Wat zie jij er belabberd uit).
belèfd:
beleefd.
belle
(belde, gebeld) (mod.): bellen.
belle
(belde, gebeld) (mod.): telefoneren.
Belsj:
[loc.] België.Hae wónt op 't Belsj (Hij woont in België).
belsj:
belgisch
belsj
(belsjke, belsje): belg.
bemmele
(bemmelde, gebemmeld): bengelen.Hae bemmelt a g'ne sjtoets (Hij bengelt aan de
staart, hij is de laatste).
ben:
kiepbak. 'n ben van 'n remork ('n
kiepbare laadbak van een aanhangwagen).
benao
of bienao (mod.): bijna.
bengel:
bengel.
bènjè
(bènjès): beignet, bv appels in deeg gedrenkt en dan gebakken in
frituurvet. Ook nónnevotte.
benkelik:
angstaanjagend.
bènne:
binnen.
bènne
(orig.): in.Hae zit te bènne (Hij zit erin, hij hoort erbij).Dao zit knoersj bènne
(Daar zit knoers in).
bènneste:
binnenste.
benujd
(moe): benieuwd.
benuujd:
benieuwd of het lukt, met licht wantrouwen.Noe bèn ich 'ns benuujd of.... (Nu
ben ik eens benieuwd of...).
bepruëtele
(bepruëtelde, bepruëteld): verfomfaaien, bijv. van papier.
berate:
adviseren.du: beraten.
berechting:
laatste sacramenten, bediening.
berf
(moe-sgv): kranig, ijverig. 'n berf
vrouw (Een kranige vrouw).Dao jaars te berf va (Daar wordt je ijverig van).
berg:
berg.G'ne berg op (De berg op).
bèrg
of bèrk: gesneden, gecastreerd varken.
berieëgene
(berieëgende, berieëgend) (sgv): [agrar.] beregenen, besproeien, met name in
de fruitteelt ter voorkoming van vorstschade aan de bloesem.
beriëte
goeë (orig.): ter communie gaan.
berme
(bermde, gebermd): opstapelen, met name balen hooi of stro op de hooiwagen of
hooizolder.
Berno (mod.): [loc.] Berneau.
beroste
(bero~ste) (berosde, beros): beroesten.
bèrves:
blootvoets, barrevoets.
besjäöre
(besjäörde, besjäörd): scheuren van het lachen.
besjeed:
inlichting, bericht, nieuws.nl: bescheid.Zègk mich van besjeed (Laat me wat
weten.).Besjeed gaeve (bericht geven, fr: donner avis).
besjeftigd
(sgv): druk bezig, druk bezet.
besjemd:
beschaamd.
besjerme
(besjermde, besjermd): beschermen.
besjiete
(besjie~te) (besjaeët, besjaeëte): beschijten.
besjiete
(besjie~te) (besjaeët, besjaeëte): oplichten, bedriegen, benadelen.
besjlaag
(orig.): [med.] beroerte, herseninfarct, Cerebro Vasculair Accident, CVA.
hersenbloeding.
besjlete
(besjlaoët, besjlaoëte): besluiten.
besjlete
(besjloeët, besjloeëte) (sgv): besluiten.
besjloeiere
(besjloeierde, besjloeierd) (orig.): verwelken.
besjluut
(besjluu~t): besluit.
besjpraeëke
(besjpraoëk, besjpraoëke): bespreken.
besjpraeëke
(besjpraoëk, besjpraoëke): reserveren.
besjrieve
(besjrie~ve) (besjraef, besjraeve): beschrijven.
besjtoeë
(besjtóng, besjtande): bestaan.Ich besjtaon, doe besjtees, hae besjteet
besjtute
(besjtu~te) (besjtaoët, besjtaoëte) (orig.): ophemelen.
besjuut:
beschuit.
bessem
(bessemke, besseme): bezem.
bessemekriemer
: bezemverkoper, scheldwoord.
bessemesjtek:
bezemsteel.
bèsterie
(bèsterie/): afval, vuilnis, huisvuil, rotzooi.
Bet:
roepnaam Elisabeth.
betale
(betalde, betald): betalen.doe beteuls.
betèkenis:
betekenis.
bètel
(bètelke, bètele): beitel.
bèts:
best.
bètste:
beste. 't bètste! (Het beste! afscheidsgroet).
Beumaan
(sgv): Boeman, een kruising tussen een man en een aap met haren zo lang en stijf
als de haren van een stalborstel.
beunker:
bunker.
beväöërbeeld:
bijvoorbeeld.
bevreeze
(bevreesde of bevroeërd, bevroeëre) (sgv): bevriezen.
bevreeze
(bevruusde of bevraoër, bevraoëre): bevriezen.Water bevruust (Water bevriest).
bevrieje
(bevried): bevrijden.
bewaarsjoeël
(bewaarsjuuëlke): kleuterschool.
bewaeëge
(bewègde, bewègd): bewegen.
beware
(bewaarde, bewaard): bewaren, behouden.
bewust-zieë:
bewustzijn.
bezèkde:
bedrogene.
bezèke
(bezè~ke) (bezeekde, bezèkd): bezeiken, bedriegen, oplichten, benadelen.Dae
hat zich bezèkd (Die heeft zich benadeeld).
bezieë:
bezien. 't bezieë waeëd (Bezienswaardig).
bezoepe
(bezaoëp, bezaoëpe): bezuipen.
bidóng (bidóngske, bidónge): jerry can.
bidóng
(bidóngske, bidónge) (orig.): blikken veldfles met beugeldop.
bie
(bie~): bij, erbij.
bie,
d'r: erbij.
biedè:
paardje.
biedè:
voetbad.fr: bidet
biederhaand
(sgv): bijdehand.
biederhaendsje
(sgv): bijdenhandje.
biedong:
drinkbus, jerrycan.
bieëk
(sgv): beek.
Bieëk,
de (sgv): de Beek, zijrivier van de Voer, van Warsage tot sgv.
bieëne
(bie/ëne) (bieënde of biende of bieëdde, gebieënd): baden, betten.Ich bieën
(L-ST) doe bieëns (K-ST) v'r, ze bieëne (L-ST) daeër bient (K-ST) biende (K-ST),
gebieënd (K-ST), baen d'ch.
bieër
(bieërke, bieëre): varkensbeer.Oongelebste bieër (Ongelikte beer).Krómme bieër
(Kromme beer, scheldwoord).
bieërig:
door een zeug naar paring verlangend.
Bieësbruk
(sgv): Biesberg. Mogelijk dat de -bruk toponiemen in sgv ouder zijn dan de -berg
top. De -bruk top. liggen korter bij de sjtraote rond het dorp, dus eerder
ontgonnen en van een naam voorzien.
bieëter
(sgv): beter.
biej
(bie/j) (biejke, bieje): [anim.] honingbij, Apis mellifera L.
bieje
(bie~je) (biejde, gebiejd) (moe-sgv): baden.
biejee
of bienee: bijeen.Aal biejee (Alles bijelkaar genomen, goed beschouwd).
biek
(bie/k): [agrar.] landbouwwerktuig met
een 10-tal lange tanden om het akkerland open te trekken tot +- 40 cm diepte.
biek
(bie/k): pen.merk: bic.
biekäöëke
(bie~käöëke): bijkeuken.
biel
(bie~l) (bielsje, bielder): bijl.
bies
(bie/s) (sgv): noordewind.
biès
(biè/s) of bieës: smeerlap, beest, stommerik.fr: biesse.Doe bès 'n biès! (Je
bent een smeerlap!).De bieës oethange (De beest uithangen).
bies
(bie~s): noordewind.
bies
of pies (orig.): tot.du: bis.Bies e nuuj kieër (tot een volgende keer). Bies
oppedaod (Tot zodadelijk).Bies sjtrak of neet bies mörge (Tot straks of anders
tot morgen).Bies löts (Tot zodadelijk).
Bies, de: [loc.] de Bies.
bièsterie
(biè/sterie/): smeerlapperij.
biete
(bie~te) (baeët, gebaeëte): bijten.ich biet (bie~t), doe biets (bie/ts), hae
biet (bie/t)
bieteke
(bie/teke): beetje.
bietsje
(bie/tsje): beetje.
bieze
(bie/ze) (sgv): biezen.
bieze
(bie~ze): biezen, wildlopen van vee, panieklopen van koeien, met de staarten de
lucht in, bij onweer op komst of steekvliegen (prame).Went de processie lang
kunt, beginne de keu te bieze (Als de processie langskomt, beginnen de koeien te
biezen).
bij
(bij/) (bije) (moe): [anim.] honingbij, Apis mellifera L.Dae hèlt bije (Die
houdt bijen, omschrijving voor imker).
bijekörf
(bij/ekö~rf) (bijekörf (bij/ekö/rf) (moe) : bijenkorf.
Billesjtraot,
ee g'n: [loc.] Billenstraat in Rem.
billig:
goedkoop.
binèt
(sgv): dubbele schoffel met wiel voor tussen de bieten.
binètte
(sgv): schoffelen met een binèt tussen de bieten.
binge:
binden.Te gek vör te binge (Te gek om te binden, om los te lopen).
binnebieër:
binnenbeer.
binneboews
(sgv): binnen het gebouw.
bittóng
(bi/ttóng): beton.
Bjan
(orig.) (sgv): Berneau.
Bjanderroet
(sgv): [loc.] Berneauweg in sgv.
Bjanderwieëg
(sgv): [loc.] Berneauweg in sgv.
Bjèn
(moe): [loc.] Berneau.
Bjen
(smv) (orig.): [loc.] Berneau.
blad
(blèdsje of blaedsje, blaar of blajer): blad.Voerens Blaedsje (Voerens Blaadje,
tijdschrift van de vereniging Heem en Natuur Voeren sinds april 2003).
blao:
blauw.
bläöke:
roken van een smeulend vuur of lont.
bläökerke
(sgv): kleine kandelaar.
blaoze
(bloos [conj 2: bleus], geblaoze): blazen.Blaos mich 'ns eng! (Je kunt me wat!)ich
blaos, doe blus, hae blust.
bleek:
bleek.E blèkt, 'ne bleke, 'n bleke (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz, mn. en
vr. Zie bij greun).
bleekwèsj:
de witte was.
bleend:
blind.
blèke:
bleken.De wèsj blèke (De was bleken).
bletsje
(bletsjde, gebletsjt): blaffen.
bleuj:
bloei.
bleuje
(bleujde, gebleujd): bloeien.
bleutsj
of blötsj (bleutsjke, bleutsje): deuk.Dóm blötsj (dom meisje).n Gooj blötsj
('n vrouw die voor iedereen klaar staat om te helpen, te verzorgen en het goed
meent).
Bliebrig,
op 'ne (Blie/brig): [loc.] Bleiberg, Plombières. N 50 44
16.5, E 5 57 39.9
bliej:
blij.
bliej:
lood.
blieve
(blaef, blaeve (orig.) blaove (moe) of geblaeve (mod.)): blijven.Doeëd blaeve
(Dood gebleven, verongelukt).Ich blief, doe bliefs, hae bliet.
blift,
't (geen infinitief): belieft (van believen), bevalt. 't Blift 'm neet (Het
bevalt hem niet).Bies mörge, es God blift (Tot morgen, als God het wil).
blij
(moe): blij.
blinge:
blinde.
blis
(moe): bles.
bloes
(bluuske, bloeze) (mod.): blouse.
bloes
(bluuske, bloeze) (orig.): blouse.
bloje:
bloeden.
blomespot
(orig.): bloempot.
blömke:
bloemetje.
blomkuël:
bloemkool.
blómpot
(orig.): bloempot.
blood:
bloed.Blood pakke (Bloed prikken).
bloodsgraaf
(sgv): [loc.] bloedgraaf
bloodwaoërsj
of bloodwaoësj (mod.) (bloodwaoërsjke, bloodwäöërsj): bloedworst.
bloom
(blumke, blome): bloem. `t Haat mele op os blome (Er zitten bladluizen op onze
bloemen).Sjöd water a g'n blome (Schenk water bij de bloemen, geef de bloemen
water).
bloompot
(mod.): bloempot.
blowwe
(mv: blao): blauwe.dao zunt de blao! (Daar zijn de blauwen, de politie) 'ne
blowwe : dier van het wit-blauwe vleesras (BBB bleu blanc Belge).
bobbelesjträötsje
(moe): [loc.] barbarastraatje in moe.
bobbie:
hond, troetelnaam.
bobieng
: bobijn, klos.
boch
(böchske, bochte): bocht.
boeën
(buuënke, boeëne): boon.Ee g'n boeëne (In de bonen, verstrooid).
boeërd
(bäörd) (sgv): boord.
boeërsj
(sgv): borst.
boeëve
(sgv): boven.
boej
(boe/j) (sgv): gebouw. Oud armoedig huis.
boej
(boe/j) (sgv): oud armoedig huis.
boek
(boe~k) (buukske, buuk): buik.Has te dich in d'r boek gebaeëte (Heb je je zelf
benadeeld).
boeke
(boe/ke) (boekde, geboek): bukken.
boekel
of poekel: bochel.Ich lach mich eine boekel! (Ik lach me krom!)Kèns mich d'r
boekel op! (Je kunt me de rug op!)
boeljot:
warmwaterzak, warmwaterkruik.fr: bouillotte.
boelong:
schroefbout.fr: boulon.
Boemelaer:
boemelaar, iemand die graag aan de boemel gaat. lid van de karnavalsvereniging
de Boemelaire (hun schrijfwijze) van Sint-Martens-Voeren.
Boemelaere:
karnavalsvereniging van smv.
boender:
bunder.
Boender,
op -: [loc.] Boender rem, v/h Boenraad.
boer
(bureke, boere): boer.
boerderiej
(boerderieke, boerderieje): boerderij.
boeredeenk:
boerending, boerderij.
Boersj
(Boe~rsj) (sgv): familienaam Bours.
boesjónge
(boe/sjónge): sjtöpke broeje (zie sjtop).fr: bouchon = kurk, stop, dop.
böët:
[agrar.] een pak stro of hooi.
boet
(boe~t): huis, huisje, hut, kot.Haant ze dich de boet gepienzeld? (Hebben ze je
huis geverfd?)
boete
(mod.) of boetes (boe/tes): buiten.
boeteste
(boe/teste): buitenste.
boets:
doodlopen.Zich boets laope (Vastlopen in een doodlopende straat).
boewe
(boewde, geboewd): bouwen.
boezjere
(boezje~re): bewegen, verplaatsen.fr: bouger.
boezjiej
(boezjieke) (sgv) (mod.): kaars.
böjsj
(böjsjke, böjsje): bos.
böjsjraank
(mod.): [botan.] bosrank, Clematis vitalba L.
bokbaard:
[botan.] schapegras, zwenkgras, Festuca soorten.
bökkem
(bökkeme): bakharing.
Bókkes:
[loc.] Bocholz.
Bokriek:
Bokrijk, openluchtmuseum in Midden-Limburg.
boks:
broek.
bol
(bo~l) (bölke, böl): bol.Bölke (Snoepje).
boldere:
bonzen, kloppen, lawaai maken.
bölles
(sgv): hoofd, kop.Op m'ne bölles (Op mijn kop).Ich how dich vör dienge bölles
(Ik sla je op je kop).
bóm (bómme): bom.
bómbardemaent : bombardement.
bonè: pet.fr: bonnèt.
bonheur: geluk.à la bonheur! (Wat
een geluk! goed zo!)
book,
d'r (bukske, beuk): boek.In de beuk van 'n ander is 't sjlaeët laeze (In de
boeken van een ander is het moeilijk lezen, je kan niet weten wat de financiële
toestand van iemand anders is).D'r book is umgedrage (Het boek is omgedragen, je
bent te laat. Vroeger stond de priester met de rug naar de kerkgangers. Het
epistel las hij links van 't altaar en het evangelie rechts. De misdienaar moest
't boek omdragen, van links naar rechts.Als je in de mis kwam na 't epistel, dan
was 't boek omgedragen!
boom:
lange zijde van een ladder.
boom
(boo~m) (bömke, beum (beu/m)): boom.Sjlaope wie 'ne boom (Heel goed, heel diep
slapen.)bömke groeët, menneke doeëd (Boompje groot, mannetje dood. Iemand die
een boom plant maakt de volle wasdom ervan niet meer mee).
boomoelje
(sgv): slaolie.
Boomsjtraot (sgv): [loc.] Boomstraat.
boomvot:
boomstronk.
boord
(bäörd) (moe): boord.
borduur
(borduu/r): stoeprand.fr: bordure.
bös (böske, bösse): bus.
Bösjke, a ge: [loc.] Aan
het Bosje, tussen het Veursbos en de Tunnel van Veurs. N 50 44.492, E 5 50.812
Bösjule
(Bö/sjule): karnavalsvereniging van teu.
bösjuul
(bösjuulke, bösjule): [anim.] bosuil, Strix aluco.
bösjuul
(bösjuulke, bösjule): lid van de karnavalsvereniging de Böschuule (hun
schrijfwijze) van Teuven.
bösjuul
(bösjuulke, bösjule): Teuvenaar.
bössel
of bösjel (bösselke, bössele): bos, bussel, schoof graan.
bot
(bötsje, botte): laars.fr: botte.Doe sjtoeëts get oet dien bot (Jij stoot wat
uit je laars, je verzint maar wat).
botkoel:
steenslaggroeve voor verharding van veldwegen.
botram:
boterham.
botte:
veldweg verharden.
böttele:
tuinieren.
böttele,
zich: vechten, ruzie maken.Ze zunt zich an 't böttele (Ze zijn aan het
vechten).
bótter:
boter.
bóttermèlk:
karnemelk.
bóttertieng:
boterton.
bovink:
[anim.] vink, boekvink.
box
(boxe): luidspreker.
braaf
(braver, braafst): braaf.Braaf haat de naas aaf (Braaf is zijn neus kwijt. Hij
lijkt wel braaf, maar .... Tevens woordspel met de lange a-stoottoon).b.n.: e
braaf keend, braaf luuj, 'ne brave hoond. z.n.: 'ne brave, 'n braaf, e braaft.
braeëke
(brook, gebraoëke): breken.
braeëke,
zich (brook, gebraoëke) (orig.): [med.] overgeven, braken, vomeren, spugen.
braeëne
(brón, gebraand): branden. 't brint of brent (het brandt).
bragkelaer
(bragkelaerke, bragkelaere): klungelaar.
brak:
oud armoedig huis.
brak
(sgv): halfwilde, ongeciviliseerde.Brakke va keender (Kinderen die rondlopen als
een brak (jachthond)).
branne
(brande, gebraand): branden.
bräöëkde
(bräö/~ëkde) (bräöëkske, bräöëkdes):
[med.] breuk, liesbreuk, hernia inguinalis.
braoje:
braden.
braosjiet
(brao~sjie/t) (sgv): [med.] bronchitis.
braslè:
armband.fr: bracelet.
bratsj
(moe): wondkorst, roof.
breed
(brèjjer): breed.
breef
(brifke, breve): brief.
breie
(mod.): breien.
breite
(moe): breedte.
brènge
(braat [conj 2: braet], braat (orig.) of gebraat (mod.)): brengen.
brènge
(brach, brach (orig.) of gebrach (mod.)) (sgv): brengen.
brènne
(brènde of brón (moe), gebrènd): branden.
brennieëtel
(brennieëtelke, brennieëtele): brandnetel.
brèt
(breier) (sgv): ligplank, schap, zijkant van een houten kruiwagen.
bret
(bretsje, braer): plank, bord.du: Brett (etym. zelfde woordgroep als bord).Naovenant
't bret. Wat sjteet op 't bret? (Naargelang het bord. Wat staat op het bord? Aan
de ingang van de markt in Aubel hing vroeger een bord met daarop geschreven de
richtprijzen van de waren als boter, kaas, enz.).
bretèl:
bretel, ophouder van broek, beha, kleed.
bretsig
(sgv): geil, vurig.
breuj:
brouwsel, goedje, drank, brij.
breuje
(breujde, gebreujd): broeden.
breuje
(breujde, gebreujd): broeien.Hae breujt.
breul (breu~l): bril.
Breursjke, va -: familienaam Broers.D'r Sjeng va
Breursjke (Jean Broers).
brevendraeger: postbode.du: briefträger.
brieëksjlaag
(sgv): breekslag, meegaande vertragende beweging bij het opvangen van breekbaar
goed om breuk te voorkomen, bijvoorbeeld dakpannen.
brieëm
(brieëmke, brieëme): [botan.] braamstruik, Rubus fruticosus.Dae zow zich och
nog 'n brieëm däör z'n vot trèkke (Die zou zich nog een braam door zijn
achterwerk trekken, een gierigaard).
brieëm
(brieëmke, brieëme): braam, ruige, oneffen rand.
briekè
(brie/kè) (orig.): aansteker.fr: briquet
brieljaontien
(brieljaontie~n): haarvet.fr: Brillantine.
brik:
baksteen.
brikèt
(brikè/t) (brikètsje, brikètte): briket.
brikkebekker
(brikkebekkere): bakstenenbakker.
brikkeriej
(brikkerie/j): baksteenbakkerij.
brikkeroem:
baksteengruis, afval baksteenmateriaal.Roem is verwant met ruimen.
brits:
brits, houten bank als slaapplaats.
broddelaer:
knoeier.
broddele:
klunswerk leveren.
broebel
(brubelke, broebele): [med.] bultje, uitslag, muggebult, neteluitslag.
broed
(broe~d): bruid.
broedsrès
(sgv): huwelijksreis.
broeëd
(bruuëdsje, broeëjer): brood.Fieng bruuëdsjes bakke (Platte broodjes bakken).
broeëdsjtieëk
(sgv): broodsteek, ovenschieter.
broeëmel
of broemel (broeëmele) (sgv): [botan.] braambes, Rubus fruticosus.
broeke
(bruukde, gebroekt) (orig.): gebruiken.Hae broekt.
broelet:
bruiloft.
broeljaar
(broe~ljaa~r) (sgv): mist.fr: brouillard.
broesje
(broe~sje) (broesjde, gebroesjt).: bruisen.
broesjtablèt:
bruistablet.
broewer
(bruuwerke, broewersj): brouwer.
broeweriej:
brouwerij.
Broewersj:
familienaam Brouwers.
brök
(brökske, brögke): brug.Oonder g'n brök (Onder de brug).
Brokersjtraot
(sgv): [loc.] straat naar Altenbroek in sgv.
brommel
of braomel (brömmelke, brommele of braomele): [botan.] braambes, Rubus
fruticosus.du: Brombeere.
brommel
of braomel (brömmelke, brommele of braomele): mannelijke geslachtsdelen.
Brook:
[loc.] Altenbroek, tussen sgv en noorbeek.
brook
(breukske, breuk): broek. 'n zjwatte brook mit galongs (Een zwarte broek met
zijden biezen).
broonk:
bronkkermis.Op g'n broonk (Op de bronkkermis).
broonkdaag:
zondag voor sacramentsdag = zondag na Pinksteren.
broonkmaondig:
kermismaandag.
broonkzoondig:
kermiszondag.
broor
(breurke, breurs): broer.
bros
(broske): kapsel van stekelharen.fr: brosse, nl: borstel.
brosj
(brösjke, brosje): broche, doekspeld.
brosjèt
(brosjè/t): spies.fr: brochette.
bruëkde
(bru/~ëkde) (bruëkdes) (moe): [med.]
breuk, liesbreuk, hernia inguinalis.
bruje
(bruujde, gebruujd) (orig.): werpen, smijten, gooien, stoten.nl: bruien
(stoten).Ich bruuj dich a g'n däör! (Ik gooi je het huis uit! Ook: ontslagen
worden). Dae haat aafgebruujd (Die heeft opgegeven, m.n. een wielrenner. nl: er
de brui aan geven).Bruuj 'm dich atereuëver! (Gooi 'm achterover. Proost,
gezondheid!)En noe bruuje ze 't dao (En nu gooien ze het daar. Het bijltje erbij
neergooien, ook: echtscheiden).Ich
bruuj, doe bruujs, hae bruujt of hae bruut
brujje
(moe): werpen, smijten, gooien, stoten.
brulle:
schreeuwen, huilen, wenen.Brulle wie e vèrke (Schreeuwen als een varken).
Bruselt
(Bru/selt): [loc.] Brussel.nao g'ne Bruselt goeë (naar Brussel gaan).
Bruusjterbösj:
[loc.] Bruisterbos in Nederland.
B'rweng
(B'rwe/ng) (moe): Berwijn.
B'rwieng
(B'rwie/ng): Berwijn.
buërsjtel
of buësjtel (sgv): borstel.
buëvesjte
of buversjte, op g'ne (sgv): bovenste zolder.
buffèt (buffètsje, buffètte): buffet.
bugel
(bugelke, bugele): speciaal net om de door een fret opgejaagde konijnen in op te
vangen.
bugel
(bugelke, bugele): zakje.
bujel of buël: buidel, zakje.
bunzing (mod.): [anim.] bunzing, Mustela
putorius.
burgemeister:
burgemeester.
buro
(bu/ro): bureau.
buuffee:
buffet.
buul
(buu/l): klootzak.D'r buul van 'ne steer (De zak van een stier).Sjtamp 'm onder
zienge buul (Stamp hem onder zijn kloten).
buul
(buu/l): zak.Uit buujel = buidel.
buuldozer
(buuldozere): bulldozer.
buun
(buu~n): toneel, scène.du: Bühne.
buurtsjap:
buurtschap, gehucht.
buus
(buu~s) (buuske, buze): buis.
buushood
of buus: buishoed, hoge hoed
buut
(buu/t): carnavalsrede.
bwos
(moe): borst.
caracol
(caracolke, caracolle): [anim.] wijngaardslak, Helix pomatia.
carrelere:
betegelen.fr: carreler.
cartoesj:
hagelpatroon, schietpatroon.fr: cartouche.
cavvo
(ca/vvo) (moe): grafkelder.
centrifuusj
(centrifuusjke, centrifuusje) (mod.): centrifuge.
cirkel:
cirkel.
citer
(cite/r) (citerke, citerre): beerput, regenwaterput, reservoir.fr: citerne.
classeur:
ordner, verzamelband.
Clute
(Clu~te): familienaam Cluyten.
Collings:
familienaam Collings.
comlesere
(comlese/re): ter kommunie gaan.
complemènte
(alleen mv.): de groeten.fr: compliment.
confituur
(confituu/r): jam.
controlere,
(controleerde, gecontroleerd): controleren.
corpaenderke
(sgv): appelsoort court-pendu.
Corporatie,
de: Landbouw en Voedsel (of Voedings) Corporatie.
Crieëmer: familienaam Cremers.
cursiest (cursie/st): kursist.
cursus: cursus.
cursus: lesmap.
cursusblaar
of cursusblajer: cursusbladeren, lesbladeren.
da
of dan: dan.
daag
(daa~g) (daegske, daag (daa/g)): dag.
daak
(daekske, dake of daker): dak.Op 'n daak (Op het dak).
daakdröp:
dakdrup, het overstekende deel van het dak aan de binnenkant van een
boerenhoeve. Ook het gangpad op het erf eronder.Dörch g'n daakdröp (Door de
dakdrup).
daaljas
(daaljeske, daaljasse): [botan.] dahlia. De botanische naam is ontleend aan de
Zweedse botanicus Andreas Dahl, een leerling van Carl Linnaeus.
daampwaals.:
stoomwals.
daansmarieke
(daansmariekes): dansmarieke, geuniformeerde karnavalsdanseres.Zing, daans en
waggel met de daansmariekes va Voere - Zing daans en waggel met - Ze zunt met de
bee in g'n loch geboere - Ze daanse toch zoe sjoen - Ze jare nog 'ns
kampioen.(Refrein v.h. liedje v.d. Dansmariekes va Voere).
daas
(deske, daes): [anim.] das, Meles meles.
dabbe
(dabde, gedabd): dabben, wroeten, (uit)graven.
dabbe
(dabde, gedabd): krabben.
dae:
die.
daeëke
(daeëkes): deken, geestelijke.
daeënsdig:
dinsdag.
daeër:
jullie.
daeër:
u.
daem
(dae~m) (daemke, daeme (dae/me)): speen, tepel van koe.[vet.] Kol a g'n daeme
(Plaksel aan de spenen, een koe heel kort voor het werpen krijgt aan de
speenopening druppeltjes die een beetje plakken. Bij een merrie zegt men eerder:
Krekele a g'n daeme).
dal
(dälke, dalle): betonnen vloerelement.fr: dalle.
dalek
of dalik: zodadelijk.
dam:
dame in kaartspel of schaakspel.
dam
(sgv): poot onder de boom van een kar.
dao:
daar.
dao
opper of dao oppersj: daar boven. Gezegd in sgv over smv en verder oostelijk, in
smv over teuven en oostelijker.
daobènne:
erin, erbij.Dae zit daobènne (Die zit erin, die hoort erbij).
daobie:
bij.
däöën:
meidoorn.
daoën
(däöëntsje, däöën): doorn.
daoënhaag:
meidoornhaag, meidoornheg.
däöëre
(daoësj, gedäöërd) (orig.): mogen.du: dürfen.däöër ich mich e keukske
kriege? (mag ik (mij) een koekje nemen?)ich däöër, doe däöësj, hae däöët,
v'r/ze däöëre, d'r däöët. ich/doe/hae daoësj, v'r/ze daoësje, d'r daoësjt
daoëter:
dochter.
däögeneet:
deugniet.
däöjer
of däölder: eidooier.
däöl
(dölke [mv. dölkes of dölkere], däöle): eidooier.Krieg dich d'r däöl van
driej èjjer (Neem de dooier van drie eieren).
daomit:
daarmee.
daomit:
zodat.du: damit.
dao-oet:
daar uit.
däöpe
(döpde, gedöp): dopen.
däör:
[botan.] meidoorn, Crataegus soorten.
däör:
deur.A g'n däör (Buiten).Um g'n däöre goeë (orig.) (huis aan huis
collecteren, bedelen, leuren).De däör ès óp (orig.). De däör ès aoëpe (mod.)
(De deur is
open)
däör:
door.Däör-en-däör (Door-en-door).Hast't nog'nt däör? (Heb je het nog niet
door (bijv. gezaagd. niet in de betekenis van begrijpen). Komt däör (Kom door,
naar een volgende kamer in huis).
däöree:
[med.] verward, dement.Die's gaans däöree (Die ziet ze vliegen).
däöree:
door elkaar, gemengd, gemiddeld.Däöree koste die verke neet zoeväöl
(Gemiddeld kosten die varkens niet zoveel).
däörgesjpaan
(sgv): deuropening.
däörsjieëte:
[agrar.] doorschieten van gewas, in zaad schieten van bieten, porei, ajuinen.
dao-uëver
(sgv): daarover.
daovan:
daarvan.
daoväöër:
daarom.
daovuuër
(sgv): daarom.
dartieën
(sgv): dertien.
dartig:
dertig.
dat:
dat.
datum:
datum.
de,
d'r: de.
debarra:
bergkast, rommelhok, rommelzolder, achterkeuken.fr: débarras
deel:
deel.
deenjóng
(deenjungske, deenjónges): misdienaar.
deenk:
huis, woning, gebouw.
deenk
(dingske, dinger): ding.
deenke
(daat, gedaat): denken.
deep,
depe: diep, laag. 'n depe koel (Een diepe kuil of poel). 'n-en depe sjtool (Een
lage stoel).Dat vleegmasjieng waor deep, waor neer (dat vliegtuig vloog laag).De
woke hange deep (De wolken hangen laag).
deepte
(moe): diepte.
deer
(deerke, dere): dier.
definiejsje
(definie~jsje): definitie.
dèh:
minder vormelijk alstublieft, "daar of hier", in de uitdrukking "dè,
has t't" (hier heb je 't).
dèh:
uitroep van verbazing of ontgoocheling.De Zjeuf es doeëd! Dèh da noe, noe zaag
ich niks mie (Zjeuf is dood! Maar nu toch, nu weet ik niks meer te zeggen).
deing
(moe): jouw.Op 't deingt (Op jouw grond, op jouw erf).
dèj
(moe): die.
dèk
of dèks (dèkker, dèkst): vaak, dikwijls.Ich han dich dèkker gezieë, mer ich
kèn neet op dich kaome (Ik heb jou vaker gezien, maar ik kan niet op je naam
komen. Wordt voor de grap al eens vertaald in "Ik heb jou dikker gezien,
maar ik kan niet op je komen").
dèkke
(dèkde, gedèkt): dekken.Hae dèkt.
dèkke
(dèkkes): deken, kleed.
dèl:
del, nevenvorm van dal.
Del, a g'n: [loc.] In
de Del, ten noorden van de Eeuwigsgats. N 50 44.523, E 5 50.743
Delahaut
(de la ho) of lahaut (la ho): [loc.] het kruispunt ten O van Moelingen. (De)lahaut
duidt op de naam van de caféhouder aan het kruispunt zélf.Aa Delahaut, aa
lahaut (Aan het delahautkruispunt).
dèle:
delen.
Delle,
ee g'n: [loc.] In de Dellen, droogdal tussen Ulvend en de Eiken. N 50 45.271, E
5 49.859
dem:
die, hem.Has te dem nog? (Heb je die nog?)
Demolling
(Demo/lling): familienaam Demollin.
dempig
of dempetig: [vet.] koortsig.
dempig
of dempetig: dampig.
den:
den.
den:
van dennenhout.
dèn
(sgv): dorsvloer.
dene
(dènde, gedènd): dienen.
dene
(dènde, gedènd): in militaire dienst zijn.
dèrm
(dè~rm) (dèrmke, dèrm (dè/rm)): darm.
dèrm
(dè~rm) (dèrmke, dèrm (dè/rm)): slang, rubberslang.
dèrmase:
dermate.
dernao:
erna.
dertig
(moe): dertig.
desser
(sgv): soort kapmes.
deul
(deu~l): dol, gek.Dao waeëds te deul va (Daar wordt je gek van).
deul
(deu~l): duizeling, draaierig.
deu-pjès
: mantelpak, twedelig dameskostuum. fr: deux-pièces.
deur
(moe): duur.
deur
(sgv): stier.
deurp
(sgv): dorp.
dibde
(mod.): laagte in het terrein.nl: diepte.
dich:
jij.
dich-en-doeë:
jijen en jouwen, tutoyeren.
die:
die.
dieëke
(sgv): deken.
dieër
(sgv): jullie.
dieër
(sgv): u.
dieësdig:
dinsdag.Wienieë ès dat? 'n dieësdig (Wanneer is dat? Dinsdag).
diek
(die/k): dik.E diekt, 'ne dieke, 'n dieke (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz, mn.
en vr. Zie bij greun).God zaegent dich mit 'n kar klee geld, da hofs te 't diek
neet te wissele (God zegent je met een kar klein geld, dan hoef je het grote
niet te wisselen, gezondheidswens na een niesbui).
diek
(die~k): dijk.
diekde:
dikte.
dieke
(diekde, gediekt): dikken, dikker worden, aandikken. Ook: in het kaartspel een
kaart met veel punten bijgooien.
dieksjonnaer
(dieksjonnaerke, dieksjonnaere): woordenboek.
diekte
(moe): dikte.
dieng
of dien: uw, je.
Diepelder
(teu): [loc.] Diependal bij Beusdaal.
dieskutere
(dieskuteerde, gedieskuteerd): discussiëren.
diezjokkè:
DJ disc-jockey.Franse uitspraak van het engelse disc-jockey.
differens
(differe~ns): verschil.fr: difference.
different
(differe~nt): verschillend.fr: différent.
dins:
dienst, kerkdienst.
direk:
zodadelijk (dus niet direkt).
direk
(mod.): direkt.
dis,
dizze: deze.Dis waeëk (Deze week).Dis kieër (deze keer).
dit:
dit.
Dittrie
(Di/ttrie): familienaam Detry, bekend varkensvleesverwerkend bedrijf in Aubel.d'r
Funs Detry op e Sjilbrig (Fons Detry van Schilberg).
Djimmer
(Djimmerke, Djimmers): lid van de karnavalsvereniging de Djimmers van Moelingen.
Djimmers:
karnavalsvereniging van moe.
djör
(moe): u.
dóbbel:
dubbel.Dat is dóbbele Kaever (Dat is dubbele Kevers, dat is een huwelijk
Kevers-Kevers).
dóbbele
(dóbbelde, gedóbbeld): dubbelen, zittenblijven, doubleren.
doe
(doe/): toen.
doe
(doe~): jij.du: du.In samentrekkingen te, bijv. has te: heb jij.
doeë
(dóng, gedoeë): doen.Ich daon, doe dees, hae deet, v'r deunt, d'r doot.Dóch
mit of dug mit (Doe mee).Wie geet 't? Me deet 't goeë (Hoe gaat het? Men doet
het gaan....). 't deet niks ('t doet niks, 't is niet erg).
doeëdebildsje:
bidprentje.
doeëdebreef
(doeëdebreve): doodsbrief.
Doeëdemong
(Doe/ëdemong): familienaam Dodemont.
doeën
(duuën) (moe): doorn.
doeër
(sgv): door.
doeës
(duuëske, doeëze): conservenblik.
doeës
(duuëske, doeëze): doos.
doef
(duufke, doeve): [anim.] duif, Columbidae, diverse soorten.
doef,
de: Die Fliegende Taube, Aubelse krant, 1848.
doej
(doe~j) (doeje): dode.
doem
(doe/m) (duumke, doeme): duim.
doeme
(doe/me): duimen.
does
(doe~s) (duuske, doeze) (moe): conservenblik.
does
(doe~s) (duuske, doeze) (moe): doos.
doevemiensj
(doe/vemiensj) (sgv): duivenmelker.
doevesjtoeëter:
[anim.] stootvogel, roofvogel, buizerd,sperwer, havik, kiekedief.
doezend:
duizend.
doge:
deugen.
dokter
(dökterke, döktersj of döktesj): [med.] dokter.Nao d'r dokter (Naar de
dokter).
dokteres
(doktereske, dokteresse): [med.] vrouwelijke dokter.
doktoeër
(doktoe/ër) (doktuuërsj) (sgv): [med.] dokter, arts.
döl:
gek.Dölle gek (Gek (eerder goedmoedig bedoeld).E dölt, 'ne dölle, 'n döl (zelfst.
gebruikt bijv. naamw. onz, mn. en vr. Zie bij greun).
dölle
(döl (dö/l)): gek.Doe bès 'ne dölle (Jij bent een gek. Veel onvriendelijker
dan dölle gek).Die gedrage zich wie de döl (Die gedragen zich als de gekken).
dölsje
(orig.): [anim.] kauw, Corvus monedula.du: Dohle.
dónderkiel:
belemniet.
dónderwaer:
onweer.
dónnesjdig:
donderdag.
dontiest
(dontie/st): tandarts.fr: dentiste.
dook
(deukske, deuk): doek, laken.Op g'n deuk (Op de lakens, bedlegerig, aan het
ziekbed gekluisterd. Maar ook niet van huis kunnen wegens een niet zo ernstige
ziekte).
doomp:
damp.
döppe
: onhandig meisje (oorspronkelijk is döppe een stenen potje. öpke, döpke, roeëzesöpke
enz.).
döppe-sjörger:
(letterlijk: 'ne potjes-kramer) = een onhandig iemand. (te vergelijken met 'ne
hoddeler en 'ne taperer).
döpsel:
doopsel.Ich houw dich vör d'n döpsel, dat dich 't vörmsel aa g'n nak aaflöpt.(Ik
sla je voor je doospel (voorhoofd) dat je het vormsel (bedoeld is het bloed) de
nek afloopt).
dörch:
door.Dörch-en-dörch (Door-en-door).
dörchdat:
doordat.
dörchgaank
(dörchgengske, dörchgeng): doorgang tussen weilanden. Op deze plaats is de
bodem meestal modderig, door het trappen van de koeien.[med.] Prat ee g'ne dörchgaank
(Modder in de doorgang, maanstonden, menstruatie).
dördat:
doordat.
dore
(doorde, gedooërd): duren.
dörp
(dörpke, dörper): dorp.Um 't dörp (Rond het dorp).Luuj oet g'n dörp (Mensen
van het dorp).Loester nao luuj oet 't dörp (Luister naar mensen uit het dorp).Ènge
oet g'n/'t dörp jage (Iemand uit het dorp jagen).
Dörp,
aoven ee g'n: [loc.] Boven in het dorp Veurs,
oostelijk deel. Hieruit blijkt dat Veurs vroeger, meer dan nu, als een
dorp gezien werd. N 50 44.188, E 5 50.949
dörp,
ee g'n: [loc.] Dorpstraat in Rem
dörpssjtraot:
dorpsstraat.Dörch g'n dörpssjtraot (Door de dorpsstraat).
dösj:
tafel.nl: dis, du: tisch.Ee 's Gravevoere velt Septemberkeermes altied der
zoondeg nao 21 september, Sint Matheus (Mathieu), want Matheus maog neet mit aa
g'n dösj, - an de kirmesnoon - aasjuve(In 's Gravenvoeren valt septemberkermis
altijd op de zondag na 21 september, Sint Matheus, want Matheus mag niet mee aan
tafel - aan het kermismiddagmaal - aanschuiven).
douwf
(moe): duif.
dow
(sgv): de dikke takken van fruitboom.
d'r
ginnige: degene.
d'r
Iezere Peerboom: [loc.] spv.
drage
(gedrage): dragen.Hae dreugt.
draod
(dräödsje, dräöd of dräöj): draad.
drappo
(dra/ppo): vaandel, vlag.fr: drapeau.
dras:
koffiedik.
drasje
(sgv): stortregenen.
d'rate:
erachter.
d'r-bie:
erbij.
d'rbie
(d'rbie~): erbij.
d'ree:
er in.
dreenk:
drinkplaats voor het vee.
Dreesj:
[loc.] Drees, straat in sgv.
Dreesjberg:
[loc.] St-Maartensstraat (smv) de straat vanaf 't huidige postkantoor, omhoog
langsheen 't Tongers huis, tot aan de Vogelstang.D'r Dreesjberg op.
Dreesje,
op 'n -: [loc.] Driesen in Rem.
drek:
aarde, grond.
drèssig
(rem): dertig.
dreum
(drömke, dreume): droom.
dreume
(drömde, gedrömd): dromen.
dreuvig:
droevig.
dreuvige:
Piper verkenningsvliegtuig in WO2.
d'rhee:
er naar toe.Gees te d'rhee? (Ga je er naar toe?)Get d'rhee make (Van zijn neus
maken).
Drie
sjouwe, a g'n : [loc.] kruispunt gewestweg met de weg van Elbele naar de Hey.Hier
zijn geen schouwen, maar vroeger een kruising met 3 wegjes. Onjuiste vertaling
van 't franse 3 cheminéés.
driedaem:
[vet.] een driespeen-koe, één speen niet meer melkgevend, verloren door
ontsteking.
drieën
(drieënke, drieëne): draai, bocht.In d'r drieën van d'r waeëg ater 't hoes
van d'r Lejeune (In de draai van de weg achter het huis van Lejeune).
drieëne
(drieënde, gedrènd) of drieëje: draaien.D'r mond drieënt um g'n aeëd (De
maan draait om de aarde).
drieënhèk
(mod.): draaihek, tourniquet.
driej:
drie.
driejkönninge:
driekoningen.
Driejkuninge
(sgv): driekoningen.
driejvörder:
[agrar.] drieschaarploeg.
driekkes
: scheldnaam.nl: hendrik.
drie-maol-twientigers
(drie-maol-twie/ntigers): 60 plussers.
Driesjke,
op 'n: [loc.] Op 't Drieske, ten oosten van Op de Domen, tussen de twee
parallelle veldwegen van Veurs naar St.-Pieters-Voeren. N 50 44.32, E 5 50.155
driet
of drieët (drie~t): schijt.
driete
(drie~te) (draeët, gedraeëte): schijten.Went 'r dat hei gewete, hei Henske ee
g'n brook gedraeëte (Als hij dat had geweten, had Hansje in zijn broek
gescheten).Doe bes dieng mam gedraeëte (Jij bent je moeder gescheten, jij lijkt
als twee druppels water op je moeder).
drietes
(drie/tes): schijthuis, toilet.
drinkbatsj:
drinkbak voor het vee.
drinke
(droonk, gedroonke): drinken.
droekknaop
(droekkneupke, droekkneup): drukknoop.du: Druckknopf.
drökke
(drökde, gedrökt): drukken.
droof
(sgv): duig, tonplank.
dröpke:
jonge klare, jenever.
drötieën
(teu-rem): dertien.
druge
(dru/ge) (druugde, gedruugd): drogen.
druug
(druu/g): droog.
duëvel
(sgv): duivel.
duje
(duujde, geduujd): duwen.[vet.] Die koo haat zich 't lief aafgeduujd (Die koe
heeft (zich) het lijf afgeduwd, die koe heeft de baarmoeder uitgeworpen, reden
van opruiming).Duuj nog mer get d'r op (Duw er nog maar wat op, leg nog maar wat
de nadruk op mijn fouten).
dun: dun.
Dusens (Du/sens): familienaam Duysens.
duujt,
't: het beduidt, er is een probleem, 't is van betekenis.Wat duujt 't? (Heb je
een probleem?)Wat duujt dat? (wat betekent dat?)Dat duujt m'ch get (Dat heeft me
wat te betekenen!)
duur:
duur.
duuster:
duister, donker.In d'r duuster (In het donker).
duutelich:
duidelijk.
Duutsj
(Duu/tsj): Duits.
Duutsj
(Duu/tsj): Duitsland.Op 't Duutsj (In Duitsland).
Duutsjer
(Duu/tsj) (Duutsje): Duitser.
Duutsjlaand
(Duu/tsjlaand): Duitsland.
duvel
(duvelke, duvele): duivel.A gaen zie (va) d'r duvel (Aan de andere kant van de
duivel, god weet niet waar, in the middle of nowhere).D'r duvel mit d'r sjtoets
trèkke (Op zwart zaad zitten).D'r duvel sjiet ummer op de groeëtste haop ('t
is altijd bij de rijke dat het terecht komt).
dwaeësj:
dwars.in 't dwaeësj (of 'ntwaeësj?, als ontstaan uit "ont-dwars",zoals
ont-moeten)
dweel
(dweelke, dwele) of dwel (mod.): dweil.
dzju
(orig.): verdomme, vloek, in Gods naam.fr: nom de Dieu
e
ba: naar toe.Oeë ba? (Waar naar toe?)
e
bae: stopwoord: goed.fr: bien
eder:
iedere, elke.
ederènge:
iedereen.
edesjkieër
of jedesjkieër (e/desjkieër): elke keer.du: jedesmal
ee:
binnen.Kóm ee (Kom binnen.)
ee:
in.
ee:
een.
ee:
elkaar (mit ee, bie ee).
eegrave
(eegegrave): ingraven.
eej
(èjke [mv. èjkes], èjjer): ei, kippenei.Dao verdins te nog neet 't zaot mit
op 'n eej (Daar verdien je nog niet het zout op een ei mee).Doe has nog väöl
kook van een eej (Jij verkoopt nogal veel last).
eek
(eekske, eeke): [botan.] eik, eikenboom, Quercus soorten.
eek
of èke: eiken, van eikenhout.
eekhaoën
(eekhäöëntsje, eekhäöën): [anim.] eekhoorn, Sciurus vulgaris.
eelane,
(laande ee, eegelane): inladen.
eelaote
(leet ee, eegelaote): binnen laten.
eelaote
(leet ee, eegelaote): omgaan met verkeerde zaken of mensen.
Eesde:
[loc.] Eijsden.
Eèsden:
[loc.] Eisden in Rem.Nao g'n Eèsden op (Naar Eisden).
eevieësje:
inwikkelen met verband of luierdoek.
eevoge:
invoegen.
eewoener
(sgv): inwoner.
effe:
even.
ège:
eigen.Da's va mien ège (Dat is van mij, van me zelf).
egener
(egenerke, egenerre): eigenaar.
èges
(orig.): zelf.èges gemakde kompot (Zelfgemaakte compote). Zich èges
(Zichzelf).
égeste
(orig.): zelfde.
egterlik:
achterlijk.Die haant 'n egterlijk keend (Die hebben een achterlijk kind).
eiertaat:
eiertaart, een rest deeg waarvoor moeder geen beleg meer had. Oplossing was een
paar eitjes met wat suiker.
èjjersjaal
(èjjersjale): eierschalen.
Èke,
g'n of de: [loc.] De Eiken bij de Plank.
ekel
(ekelke, ekele): eikel.
ekerè
(ekerè~): iedereen.
èkkelder:
[loc.] Eckelrade.
Èkske,
a g'n: [loc.] bedevaartplaats en ziekenhuis in Moresnet, geboorteplaats van veel
oost-voerenaars in de 20ste eeuw.
ekspater
of ekstierpater: cultivator, grondbewerker met lange verende tanden die diepte
werk (10-15cm) kan verrichten.
ekspres:
met opzet.
ekster
(mod.): Boterham met stroop en platte kaas, makkei.
ekster
(mod.): ekster.
Elbele
(E/lbele): [loc.] Aubin Neufchâteau (Dalhem).Fort van Elbele (fort van Aubin
Neuf Chateau).
elber
(elberke, elbere): aardbei.elber, erbel: de L noemt Weynen Etymologisch
Dialectwoordenboek een gevolg van dissimilatie.
elend
(e~lend): ellende.
èlend
(sgv): ellende.
èllektriek
(èllektrie/k): elektriciteit, stroom.Dat geet mit d'r èllektriek (dat gaat op
stroom). 'ne paol van d'r èllektriek (een elektriciteitspaal).
elter:
altaar.
Elven:
[loc.] Elven in moe aan de Maas.fr: Navagne. Volgens Boileau 1971 p. 364, het
verband tussen Elven en Navagne: Elven heeft als Romaanse vorm Aivagne. En
Aivagne (in Elven) wordt tot Naivagne, Navagne)
Emiel
(E~miel): eigennaam Emiel.
en:
en.
end:
[anim.] eend, algemene naam voor een aantal soorten vogels uit de familie van
eendachtigen (Anatidae).Ès die laam end de ur? (Is die lamme eend de uwe? Grap:
snel uitgesproken lijkt het onverstaanbaar frans: Estilamentäör?).
enervere:
enerveren.
eng
(moe, sgv): een.
ènge:
een, ene, iemand.E-zelang ze ènge nuëdig hant (zolang ze iemand nodig
hebben).Doe bès mich ènge (Jij bent me er eentje).
ènnig:
enig.
ènnige:
enige.
ensjele
(e/nsjele) (ensjelde, geënsjeld): kibbelen, ruzie maken.Zich ensjele (Ruzie
maken met elkaar).
entaeëge,
antaeëge of ontaeëge (orig.): tegenmoet.nl: ont-moeten, du: ent-gegen.Hae kaam
'm entaeëge (Hij kwam hem tegemoet).V'r gunt 'm entaeëge (Wij gaan hem
tegemoet).
èperiabel:
lange regenjas.fr: imperméable.
erbees
(moe): aardbei
erbel
of aeërbel: aardbei.Zie elber.
erf:
hoeve.
ermeburo:
Armen Bureau, het huidige OCMW. Voor veel zelfstandigen en boeren was dit de
ultieme vernedering, zich hiertoe moeten wenden voor geld of hulp. Zelfs nu nog
is het voor veel ouderen uitgesloten. Geen poetshulp of maaltijd aan huis.
ermzieëligheed:
armzaligheid.
èrpel
(èrpelke, èrpele) (mod.): aardappel.Ich mót de èrpel goe aafsjödde (Ik moet
de aardappelen gaan afschudden, hevig moeten gaan plassen).
erräör: vergissing.fr: erreur.
èrt
(èrtsje, èrte): erwt.
èrtesop:
erwtensoep.
erve
(erfde, georve): erven.
es:
dan, als.
es:
er. 't haat 's väöl die ... of: 't haat 'r väöl die ...
(Er zijn er veel die).
èsj: es.
esj of essje: as.
Èsjberg,
op 'n: [loc.] Op de Esberg, ten oosten van de weg van de Eiken naar Ulvend. N 50
45.332, E 5 50.068
èsje:
van essenhout.
Esjgoonsdig:
Aswoensdag.
essereus
(essereuske, essereuze) (orig.): centrifuge.
essig
(orig.): azijn.
esteblèf:
alsjeblieft.
ester
(orig.): ekster.
euch:
u, jullie.
euëverlaop
(euëverläöpke): overloop.
eur:
uw, jullie.Hieër pasjtoeër, is dat eure hood? (Heer pastoor, is dat uw hoed?)
eurges
(sgv): ergens.
eurtje
(sgv): een ijzeren of met wilgentakjes gevlochten vlaaischotel, vlaaibord. Een
onderlegger voor de vlaai.
euver:
over.Höl euver tröl (Hals over kop).
euverlope:
overlopen (water uit emmer).
èveldig
(ève/ldig) (orig.): kinderachtig, snoevend, ingebeeld, aanstellerig,
eigenzinnig, eigenwijs.du: einfältig.
èveldige
(ève/ldige) (orig.): onnozelaar, kinderachtige, iemand die zich meer meent dan
hij in werkelijkheid is, dus bij misplaatste trots. Zeer afdoende afsnauwing!èveldige
piemel (Kinderachtige aansteller).
èveldigheed
(ève/ldigheed) (orig.): kinderachtigheid.
evoj:
weg.Waals.Maak dich evoj (Maak dat je weg bent).Hae is evoj (Hij is verdwenen,
hij is weg).
evvel
(e/vvel): toch, maar, echter."Keuls: ävver (Em Winter, dann schneit et, em
Winter eß et kalt. (…)
Ävver
em Mai, dann wed et widder grön. Jupp Schmitz - Kölsche Karnevalshit
1965)."Evvel neet (Toch niet).
eweg
(ewe/g) (orig.): weg.Hae gong gaans sjtil eweg! (Hij ging er stillekes vandoor!)Gaank
eweg (Ga weg! 't is niet waar!)
explikere:
uitleggen, ophelderen, uiteenzetten, ontvouwen, expliqueren.
e-zelang:
zolang.
faar
(fare): groot licht, schijnwerper.fr: phare.Ich vaar mit de faren op (Ik rij met
groot licht).
faat
(moe): fout.
faat
(moe): schuld.
fabriek
(fabriekske, fabrieke): fabriek
fael
(sgv): gebrek.
faele
(faelde, gefèld): mankeren, ontbreken.du: fehlen.
faeler: fout.du: fehler
faet
(fae~t): feest.fr: fête
fagk
(fägkske, fagke): takkenbos voor het stoken van een houtoven, bos rijshout.
fagkedraod:
dunne ijzerdraad om fagke te binden. De draad verbrandt bij het stoken van de
oven.
faktäör
(faktäö/r): postbode.fr: facteur.
famielje:
familie
familiesjtök:
familiestuk
fanfaar
(fanfaa/r): fanfare
fao:
vals.Doe dès fao (Jij doet vals).
fao:
valserik, valsaard.Doe bès 'ne fao (Jij bent een valsaard , valserik).
faoënes:
onnozelaar, scheldnaam, sterker dan toepes.faon, ten N van Maastricht = penis
faom
(moe): mengsel van mergel en kolengruis als briket.
faot (fötsje, faote): fout.
faot
(fötsje, faote): schuld.Da's mieng faot (Dat is mijn schuld).
faradjieë:
plagen, jennen, pesten
farizeier
(sgv): huichelaar.
feike:
een (lief) klein meisje.fr: fille.
fèlderke
(moe): klein lichamelijk ongemak, klacht.du: Fehler.
feng
(moe): mooi.
fèttig:
veertig.
fibrewari:
februari
fie
(fie~) (orig.) (fienger (fie/nger), fiengste (fie/ngste)): mooi, niet fijn!Fie
waer (Mooi weer).
fieëber
(fie/ëber) (orig.): [med.] koorts.
fieës:
feest.
fieke:
een (lief) klein jongetje.fr: fils.
fieloer
(fie~loe~r) (sgv): huichelaar.
fieng
(sgv, smv): mooi.E fiengt, 'ne fienge, 'n fieng (zelfst. gebruikt bijv. naamw.
onz, mn. en vr. Zie bij greun).
fies
of fis: [anim.] bunzing, Mustela putorius.Visweg in Noorbeek mogelijk in deze
betekenis.
fiesj:
stroomstekker.fr: fiche.
fiets
(fietske, fietse) (mod.): fiets.
fiezel
(sgv): motregen.
fiezele
(sgv): motregenen.
fikke
(mv): vingers.Ich how dich op dien fikke (Ik sla je op je vingers).
filoe:
plantrekker.
filoe:
valsspeler.
fioeël
(fiuuëlke, fiuuëlkes) (orig.): [botan.] viooltje.
fisternöle
of fisternölle: klungelig, soms geheimzinnig, knutselen.
fjaer
(sgv): fier, trots.fr: fier.
flab
of flabbes: scheldnaam, lummel, dommerik, idioot, gek, raar figuur.
flaesj
(flae~sj) (flaesjke, flaesje): fles.
flammae:
scheldnaam voor Vlaming.
flammender
(flammenderke, flammendere): vlaming, nogal misprijzend tegenwoordig. De
vlaamsgezinden zullen zelf liever vlaming zeggen.
flamsj:
vlaams.
flaopoedding:
flanpudding.
flaovlaam:
flamvlaai.
flat
(flatte): koeienflat.Flatte sjpreie mit de flattesjöp (Koeienvlaaien in de wei
met een platte schop uitspreiden).
flattesjöp:
een driehoekige, puntige, licht gebogen schop waarmee de verse (nog niet droge)
koeievlaaien werden uitgesmeerd.
flebiet:
[med.] aderontsteking.lat: flebitis.
fleer:
[botan.] vlier, Sambucus soorten.
fleerblome:
vlierbloesem, vlierbloemen.
flem
(sgv): een inzinking, niet veel zin hebben, niet gemotiveerd zijn.Ich heb de
flem huuj (Ik heb vandaag niet veel zin).
flerentee:
vlierthee, vlierbloesemthee.
fleures:
[med.] longontsteking.
fleut
(fleu~t): een dom meisje (zoals dom blondje).
fleut
(fleu~t) (flötsje, fleute (fleu~te)): fluit.
fleute
(fleu~te) (flooët, geflooëte): fluiten.Ich fleut, doe flöts, hae flöt.
floem
(floe/m): fluim.
floep:
angst.
floepe
(floepde, gefloept): lukken, fiksen.t is 'm gefloept ('t is hem gelukt).Wie geet
e dat floepe (Hoe gaat ie dat fiksen).
floer:
velours, fluweel.
floerebrook:
broek van velours.
floes
(floe~s) (sgv): grote haarstrik.
floetsj
: vrouw die niet veel in heeft, niet erg werkzaam is.
floetsje
(floetsjde, gefloetsjd): floepen.
floewieng, foewing of fwing: [anim.] fluwijn,
steenmarter, Martes foina, of boommarter, Martes martes.fr: fouine.
flökkes:
een onbehouwen iemand die ongepast handelt.
flót:
vlot, snel, vlug.Vlót lope (Vlug lopen, rennen).
flótte: [med.] diarree.
foeënes
(sgv): scheldnaam.
foelaar:
halsdoek, hoofddoek.fr: foulard.
foemel:
gek gedrag.
foemele:
heimelijk knuffelen, stiekem vrijen.
foemele
(moe): knuffelen, ook naar kinderen toe.
foesje
(foesjde, gefoesjd): stiekem iets knutselen.
foetbal,
d'r: de voetbal.
foetbal,
d'r: het voetballen, de wedstrijd.
foetballe:
voetballen
foetele
(foetelde, gefoeteld): vals spelen.
foetsjie:
foetsjie, verdwenen
foi:
foei.Foi, foi, foi, wat 'n deenk (Foei, foei, foei, wat 'n toestand).
fom
(fomme) (sgv): mengsel van mergel en kolengruis als briket.Aeges gemakde fomme
(Zelf gemaakte kolengruisbriketten).
fombak
of faombak (moe): bak naast de haard met kolenslik.Groeselt: fom = briket.
forneus:
fornuis, stoof, oven.
forsj
of fosj: fors, hard, groot.Forsj wirke (Hard werken).
forsjèt
of foersjèt: vork.fr: fourchette.
fösternelle
(moe): knutselen, prullen.
fóttó:
foto.
Fraankrich:
Frankrijk.
fraans:
frans.
fraes
(fraezeke, fraeze): aardbei.fr: fraise.
frak
(frekske, frakke): jas, ruitersjas, jacquet,
pandjesjas.D'r frak drieëne (De jas omdraaien, binnenste buiten keren:
overlopen, verraden, van partij veranderen).
frakkendrieëner
(frakkendrieënerke, frakkendrieëners): overloper, ’ne frakkendrieëner keert
figuurlijk zijn jasje gewoon binnenste buiten en bekent daarmee kleur. du: Frack.
francofon:
franstalige.
frang
(frengske, frang of frange): frank, Belgische betaalmunt tot de euro ingevoerd
werd in 2001.Dao veel mienge frang (Daar viel mijn frank, toen begreep ik het).
fransoeës (fransoe/ës) (fransuuëske, fransoeëze):
fransoos.
freng (frengske, frenge): rem.fr: frein.
frenge
(frengde, gefrengd): remmen.fr: freiner.
friekasej
: spek met eieren.fr: Fricassée.Ich höb mich dizze mörge 'n goj ouwerwètse
friekasej dree gehouwe (Ik heb deze ochtend een goede ouderwetse omelet met spek
gegeten).
Friensj:
familienaam Frijns.
friesco
(frie/sco): ijsje.merknaam frisco.
friet
(frietsje, friete): friet.
frieteboet
(frieteboe~t): frituur, frietkot.
Friets
(Frietske): roepnaam Frits.Ienne-mienne-mietske, doe bès Frietske,
ienne-mienne-maus, en doe bès d'raus (Aftelrijmpje).
friettuur (friettuu/r) (friettuurke, frietture):
friture, frietkot.
frigo (fri/go): diepvries.
Frings: familienaam Frijns.
froont: front.
Fruiter: [loc.] Froidthier.
Funs: roepnaam Fons.
fut (mod.): fut.
gaan
(gaensje) (orig.): garen.
gaank:
gang.
gaans:
heel, gans, zeer.
gaar:
gaar.
gaar:
gulp.Dienge gaar sjteet op (Je gulp staat open).
gaar
(gerreke, gare) (orig.): hek voor voetganger.nl: gaar = draaiende sluitboom.
gaar
(orig.): helemaal.du: gar.Dat is gaar (of gaarets of gaaroets) neet waor! (Dat
is helemaal niet waar!)
gaar
of gaard (orig.): tuin, moestuin.nl: gaard (bijv. in boomgaard), du: Garten, en:
garden, fr: jardin.Ee g'ne gaard (In de tuin).
gaas: gas.Gaas a fong (Plankgas). fr: gaz au fond.
gabardien:
lichte regenjas. fr: gabardine.
gaeche:
hijgen.D'r hoond loog te gaeche (De hond lag te hijgen).
gaeëd,
gaeërd, gaerd of gard: staak voor bonen of hoogstamfruit.Ze mager es 'n gaeëd
(Zo mager als een bonenstaak).
gaeëd,
gaeërd, gaerd of gard: vrouw van grote gestalte.
gaeëne
(gaeëde, gegaeëd): wieden
gaeësj:
gerst.
gaeësjtemael:
gerstemeel.
gaegend:
streek, omgeving.
gael
(gae~l): geel.D'r gaele (De gele. bijnaam Houbiers (moe)).[anim.] Gaele goetsj
(Geelgors, Emberiza citrinella).[med.] Gael verf (Gele verf, geelzucht, icterus).
gael
(gae~l): koop.
gaeld:
geld.
gaele
(orig.) (gool, gegówwe): kopen.ich gael, doe gils, hae gilt, v'r gaele, d'r
gaelt. Ich gool, doe gools, hae gool, d'r goolt. Soms hoort men als verl.tijd:
ich gaot, doe gaots, hae, gaot, d'r gaot.
gaen:
gene, andere.A gaen zie (Aan de andere kant, aan gene zijde).Nao gaen zie goeë
(Dood gaan, sterven).Va gaen zie (Van de andere kant (van de grens), Hollands,
Nederlands)
gaen:
steunbroek onder de kleding gedragen, rondgeweven korsetje, step in.
gaere:
gistendu: gären.
gaeve
(goof of gaof, gegaove): geven, verstrekken, aanreiken (mod.)
gaffel:
hooivork.
gais
(gaize) (moe): gans.
Gaizewej
(moe): [loc.] Ganzenweide in moe
gajem
(sgv): condens, adem op glas.
gajem
of gaam (sgv): wasem.
Gallinge
Kruuske: zandstenen veldkruis; spanwijdte 41 cm; voorkant: een corpus en een
zespunt; achterkant: op een schildje "ma..." (maria); vleugels in de
hoeken zoals rond Keulen ca. 1600.
galosj
(galosje) (uitspr: fr. g): soldatenschoeisel, leren overschoen.fr: galoche.
gamel
(game/l) (gamelke, gamelle): soldateneetbakje, eetketeltje, gamel.
gammasj
(gammesjke, gammasje) (uitspr: fr. g): beenkappen.
gamming
(gammingske of gammaeke (gammae~ke), gamminge): jongen, kwajongen.fr: gamin.
gan:
graag, gaarne.Ich han dich ezeu gan (Ik heb je zo graag, ik hou zoveel van
jou).Die man mag ik graag (Dae miensj han ich gan).Zich mit ènge of mit get
neet gan ha (Iemand of een situatie niet graag hebben).Ich han d'r hik, ich han
d'r pik, ich han 'm gan, ich gaef 'm gan (Een versje om de hik kwijt te raken
met ademtechniek: opzeggen zonder onderbreken).
gaod:
goud.
gaos
(gäös): gans.
gape
(ga~pe) (gaapde, gegaapt): gapen, geeuwen.
garaasj:
garage.A g'n garaasj (Bij de garage).
garazjiest
(garazjie/st): garagehouder, autoonderhoudsmonteur.
gard:
boswachter, bewaker.fr: garde.
garderoob
(garderoo/b): garderobe.
gare
(mod.): garen.
garetig:
ernstig zieke koe, tuberculosekoe.nl: gortig.
garre
(sgv): verlangen naar iets lekkers.
garsj
(sgv): garstig, rans, ranzig, bitter.
gasp:
gesp.
gats:
garstig, rans, ranzig, bitter.
Gats
(Getske): [loc.] in moe: steeg tussen Drieschstraat en Kerkplein.
gats
(getske): steeg.du: Gasse.
gats
(sgv): lastig persoon.
gatto
(ga/tto): taart, koek.fr: gateau.
gè
of gèng: geen.
ge,
g'n, g'ne: de, het.
gebäöre
(gebäörde, gebäörd): gebeuren.
gebeet
of gebèt: gebit.
gebieëre
(orig.): letten op, notie nemen van, aandacht schenken aan.Dao mós-te neet nao
gebieëre (Daar moet je geen aandacht aan schenken).
geboere
(geboe~re) (sgv): geboren.
geboerte
(sgv): geboorte.
geboew
(geboe~w) (gebuuwke): gebouw.
gebraod:
gebraad, lekker stuk gebakken vlees.
gebreurs:
gebroers.
gebroek:
gebruik.
gebroeke
of gebruke (mod.): gebruiken.
gechte
(sgv): hijgen, snel op en neer ademen van een hond.
gedoeë:
klaar.
gedoons
(moe): gedoe.
gee:
geen.
Geensterberg:
[loc.] Aan de Ginsterberg, ten zuiden van Ulvend, ten zuiden van de Priejekoele.
N 50 45.3, E 5 49.898
geet
(gètsje, geter): [anim.] geit, Capra hircus.
geiselik:
geestelijke.
gejare
laote (sgv) (orig.): bezig laten, met rust laten.
geje
(sgv): schoffelen.An 't geje (Aan het schoffelen).
gek:
gek, dwaas.
gekaoëks,
get: het gekookte.
geklómmel:
gepruts.
gekoekel:
slappe lach.
gekrösj
(orig.): hoofdkaas.
gekuum
(gekuu~m): gekreun, gesteun, gezucht.
gelachter
(sgv): op meter gezaagd hout.
gelaegenigheed:
gelegenheid.
gelaeje
(sgv): geleden.
geleier
(sgv): karrespoor.
geleuve
(gelufde [moe: gloch], gelufd) (sgv): geloven.
geliek:
zodadelijk.
geliek
(gelie~k): gelijkenis.Dat zies'te aan 't geliek (Dat zie je aan de gelijkenis).
gelieke
(gelaeëk, gelaeëke): lijken.
gelle
(moe): kopen.
gelök:
geluk.Me meus e bietsje gelök haa (Men zou een beetje geluk moeten hebben).
gelökzèllig:
gelukzalig.Gelökzèllig Nuujjaor (Gelukzalig, Gelukkig Nieuwjaar).
gelöps,
't: het geloop.
gelpsj
(sgv): fris, jong.Gelpsj graas (Jong gras).
gemaak:
gemak.
gemaeëkelik:
gemakkelijk.
gemeentelich:
gewoonlijk.
gemeentelik
(sgv): gewoonlijk.
gemet:
rij waar met zeis gras is gemaaid.
gemieëkelik
(sgv): gemakkelijk.
gemieës
(sgv): maaisel, het gemaaide.
gemingde
(gemingdes): gemeente.
gemingdehoes:
gemeentehuis.
gemingdesikkretaer:
gemeentesecretaris.
genaeve:
neven van elkaar.
gène:
niemand.
geng
(moe): geen.
genge,
aan 't (gengde, gegengd) (moe): ijsberen, nerveus doelloos rondgaan of niet
vinden wat men lang zoekt.
genichte:
nichten vanelkaar.
genog:
genoeg.
geraempsj
(geraempsje, geraempsje): geraamte.
geraje:
normaal.du: gerade.E geraje keend (Een normaal kind).
gereedsjap
(mod.): gereedschap.
gericht:
gerecht, rechtbank.
gèrtje:
een ijzeren of met wilgentakjes gevlochten vlaaischotel, vlaaibord. Een
onderlegger voor de vlaai.
gesjef
(gesjefke, gesjefte): zaak.
gesjeft
(sgv): werk.
gesjeftigd
(sgv): bezet, druk bezig.
gesjlicht
(sgv): geslecht, genivelleerd.
gesjlieëpene
(sgv): geslepen persoon.
gesjpikkeld:
gespikkeld.
gesjtieëdig
(sgv): voortdurend, gestadig.
gesjtriek
(gesjtrie/k) (moe): gebreide trui.
gesjtruuks:
struiken.
gesselig:
vrijgezel.
get:
beetje, iets.Get wie (Zoiets als).Get d'rhee make (Van zijn neus maken).
get:
even.Waad get (Wacht even.)
getaal
(getelke, getalle): getal.
getieje,
mit: getijden, op z'n tijd, af en toe.
gets:
steeg, wegje.du: Gasse.
getuge
(getu/ge) (getuugde, getuugd): getuigen.
getuug
(getuu/g) (getuge): getuige.
getuug
(getuu~g): BH.
getuug
(getuu~g): harnachement van een paard.
getuug
(getuu~g) (moe): tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.Die van
Ternejje, da's getuug (Die van Ternaaien, dat is getuig).
getuug
(getuu~g) (orig.): gereedschap. 'ne boer haat van alle plaatsje vör getuug te
beware (Een boer heeft verschillende ruimtes om gereedschap
te bewaren).
gevaeërlich:
gevaarlijk.
gevelligs:
alstublieft.
gevolg
(gevolge): gevolg.
gewaar:
bewust.
gewaeër
(gewaeërke, gewaeëre): geweer.
gewaende
of gewènde: gewoonte.
gewaene
(gewaende, gewaend): gewennen.
gewaere
of gewaeëre laote (orig.): met rust laten, bezig laten.
gewieëre
laote (sgv): met rust laten, bezig laten.
gewieët
(gewieëtsje, gewieëte): gewicht.
gewieksde:
gewiekste, geslepene, doortrapte, slimme.
gewiekst:
gewiekst, geslepen, doortrapt, slim.
gewoon:
gewoon.
gezäömers:
het bijeen vergaarde materiaal.
gezäömers:
het verzamelde.
gezègde
(gezègdes): gezegde.
gezèks:
gezeik.
gezet:
krant.
gezind:
gezind.
gezjwank:
lenig.
gezjwens
kriege: pak slaag krijgen.
gezón:
gezonde.
gezoond
(gezoo~nd): gezond.
gezoont,
e (gezoo/nt): een gezond (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz.).
gezösters:
gezusters.
gezwjèl
(gezwjè~l) (gezwjèlke, gezwjèlle): [med.] gezwel.
Gieberg
(Gie~berg): [loc.] Gijberg in sgv.
gieëdäöp
(sgv): nooddoop.
gieëve
of gieve (gaof, gegieëve) (sgv): geven.
gieëvel
(sgv): gevel.
giele
(gie/le): sterk en aanhoudend naar iets verlangen. Je kan iemand "krète"
met een ijsje. Die ander gaat dan "giele".nl: verwant met
"geil"?
Gielessesjtraot:
[loc.] zijstraat van Drees in sgv.
gielis
(gie~lis) (moe): lijf, buik, maag.Dae huit zich get oet ziene gieles (Die
vertelt onzin).Dae sjöd zich get in d'r gieles (Die drinkt veel).
Gieljom
(Gie/ljom): roepnaam Guillaume.
Gieslè
(Gie/slè): roepnaam Ghislain.
Gieveldsjtraot:
[loc.] Gieveldstraat, Teuven, in 1845 Teuvenderberg. Van N 50 46.095, E 5 52.955
tot N 50 45.108, E 5 52.55
giftig:
giftig.
ging
(sgv): geen.
gister:
gisteren.
givvel
(givvelke, givvele): gevel.
gjan
(moe-sgv) (orig.): graag, gaarne.
gjard
(sgv): staak, roede, lange buigzame stok.du: gerte.
gjèrd
(moe): staak, lange smalle stok.
gjève
(moe): geven.
gkèt
(gkètte): slobkous, beenkap, beenwindsel, beenbeschermer boven de schoenen
gedragen.fr: guêtre.
glaas
(gleske, glazer): glas.
gläöve
(glaoët): geloven.
gledsbaan
(moe): ijsbaan.
gleenstere
(gleensterde, gegleensterd): glinsteren.
gleuje
(gleujde, gegleujd): gloeien.
gloeës
(moe): glas.
god:
god.Hieër m'ne God van Aoke, wie zit dat keend die bee! (Heer mijn God van
Aken, hoe zet dat kind die benen. Een uitbreiding van "mijn god!")Es
God blift (Als God het belieft).
godgeklaag:
godgeklaagd, ergerlijk.
godsdal
of godsd'l (orig.): [loc.] abdij bij Aubel, Val Dieu. N 50 41 52.5, E 5 48 20.3
goedrong
(goe/drong): teer.fr: goudron
goeë
(goong [conj 2: gung], gegange): gaan.Van oeë gees-te? (orig.) Lans oeë
gees-te? (mod.) Övver S'nt-Piëter, neet övver Väöësj (Langs waar ga je?
Via spv, niet via Veurs).Ten offere goeë (HV kw17) (Ten offer gaan). (zie
offergaank)ich goon, doe gees, hae geet, v'r gunt, daeër goot, zie gunt. Gaank!
(Ga!)
goeë
(goong [conj 2: gung], gegange): lopen, wandelen.
goemmie
(goemmieke, goemmies) (orig.): vlakgom, gum, rubber.du: Gummi
goerd:
metalen veldkan waarmee koffie mee naar ?het veld werd genomen.
goetsj
(goetsje, guutsjke): goot, slok.nl: gieten
goetsj
(moe sgv): twijg, wis.
gój:
goede.Dat zunt gój, wèts te! (dat zijn goede! gezegd van goede etenswaar).Dat
zunt de gój (Dat zijn de goede. Gezegd van personages in de film, de helden
tegenover de bandieten. Die noemt men dan de sjlèchte).De gój kamer, de gój
plaatsj (De goede, beste kamer. Een sjieke woonkamer die enkel bij feestelijke
gelegenheden of hoog bezoek gebruikt werd).
gojegheed:
goedheid.
gölle
(moe): gulden, Nederlandse oude betaalmunt.
gom
(mod.): vlakgom, gum, rubber.
Gömmelich:
[loc.] Gemmenich.
good:
goed.Good keend, go vrow, goje maan (Goed kind, vrouw, man).
gool:
doelpunt, goal. 'n gool väör d'r matsj ('n doelpunt voor de wedstrijd,
ongehuwd zwanger).
goonsdig:
woensdag.
göt
(mod.): goot.G'n göt aaf (Langs de goot af).
gouws
(göske, göws of gös): gans.
gozet:
gebakje met spijs, appelflap.fr: une gosette.
graaf
(graa/f): uitgediepte berm, talud.Hae liet in d'r graaf (Hij ligt langs de kant
van de weg, in de talud).
graaf
(L-SL): graf.Hae liet in 't graaf (Hij ligt in het graf).
graaf
(L-ST): graaf.
Graaf,
ee g'ne: [loc.] Graef in Rem.
Graaf,
op 'ne: [loc.] Op de Graaf, ten westen van Ulvend, tussen de grensweg van Ulvend
naar Kattenroth en de weg van Ulvend naar St-Martens-Voeren. N 50 45.508, E 5
49.424
graafsjöp:
graafschop, spade.
Graafsjöp,
a g'n: [loc.] Aan de Graafschup, tussen Varnberg en Veursbos. N 50 44.601, E 5
50.866
graafsjtee:
grafsteen
graam:
[med.] schor, hees.Ich bèn al driej daag graam (Ik ben al drie dagen hees).
graas
(graeske): gras.
graasmesjien:
grasmaaier, grasmachine.
graasstroef
(graasstroeve): hoger gras waar de koeien niet grazen... rond de koeienvlaaien.
Daarom werden paarden of schapen bij of
na koeien als begrazer van dit gras gebruikt.
gram
(gremke, gramme): gram.
grammatika:
grammatika.
graod
(grao~d) (graode) (sgv): graad.
graoës
(moe): gras. 'ne waas graoës (Een graszode).
graoëzelnaoët
(moe): [botan.] hazelnoot.
graoëzendrieër
(moe): een in het gras van de wei gedraaide hoop dierenuitwerpsel.
graof (grao/f): grove.
graof (grao~f): grof.
graoma
of grama, gramaer: grootmoeder, oma.
gräömel
(gräömelke, gräömele): kruimel.
graopa
of grapa, grapaer: grootvader, opa.
grapa:
grootvader, opa.
grapeer:
grootvader.
grauwele
(grauwelde, gegrauweld): grommen, brommen, knorren, snauwen, mopperen.eng: to
growl.
grave:
graven.
grejnslache
(mod.): grijnslachen.
grellig
(1, e3, KST): zeer, zeer groot.nl: grillig of gruwelijk? 'ne grellige sjlaag
(Een zeer harde klap). 't is grellig kaod (Het is heel erg koud). 'ne grellig
gevaeërliche waeg (Een zeer gevaarlijke weg).
grens
(grenze): grens.Heej a g'n grens (Hier aan de grens).
greuje
(greujde, gegreujd) (mod.): groeien.
greun:
gierig. 'ne kael wie 'ne boom, neet ze groeët, waal ze greun (Een kerel als een
boom, niet zo groot, maar wel zo groen, gezegd over een gierigaard).
greun:
groen.E greunt, 'ne greune, 'n greun (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz, mn. en
vr.). Voor de -t bij e greunt, vergelijk met de -s in het Duits: es ist (het
is), das ist (dat is), ein grünes Blatt: ein Grünes: E greunt. Ontstaan uit: e
greun-het.
greun
moos: boerenkool.
greune:
gierigaard.
Greunewjeg,
aan d'r (moe): [loc.] Groeneweg in moe.
greuns:
gewas.
greuns:
groens.
griemele
(orig.): grijnslachen.
grienge
(orig.): grienen, wenen, huilen, janken.
gries
(grie~s): grijs.
griesrenètte
(grie~srenètte) (moe): boskoop appelsoort.
Griezze
Graaf: [loc.] Grieze Graaf.
griffele:
griffelen, enten.
griotte:
[botan.] noordkriek, zure kers, morel.fr.
Grizaar
(Gri/zaar): familienaam Grisard.
grodzele:
koffiedik.
groeët:
groot.E groeët, 'ne groeëte, 'n groeëte (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz,
mn. en vr. Zie bij greun).
groeëtbrènge
(braat groeët, groeëtbraat): opvoeden.
groeëtmodder:
grootmoeder, oma.
groeëtoddesj:
grootouders.
groeëtsjtool:
leunstoel.
groeëtvader:
grootvader.
gróffelsnagel
(1 o2, K-SL; 3 e3, L-ST) (gróffelsnaegelke, gróffelsnaegel): [botan.]
Kruidnagel.
grolle
(grolde, gegrold): tegenstaan.du: grollen (wrokken).
gromend
(gro~mend) (sgv): nagras, het nieuwe gelp gras dat groeit nadat het vorige
gemaaid en weggehaald werd als kuilvoeder of als hooi, de nagroei. Etgras,
etgroen.du: Grummet. Lett: het groen na het maaien.
grommele
(sgv): koffiedik.
grommet:
nagras, het nieuwe gelp gras dat groeit nadat het vorige gemaaid en weggehaald
werd als kuilvoeder of als hooi, de nagroei. Etgras, etgroen.du: Grummet. Lett:
het groen na het maaien.Zeker als de boer nog extra bemesting toedient, is dit
het jonge, eiwitrijke gras waar de koeien zich te barsten aan eten en 'buik'- of
beter penspijn en 't schijt van krijgen. (cfr. vers gebakken brood).
groond:
landeigendom.Dae haat veul groond (Die heeft veel grond, landeigendom).
groond
(mod.): grond, vloer, aarde.Op 'ne groond, op d'r groond (mod.) (Op de grond).Go
groond (Goeie grond, bebouwbare aarde).
groskès:
dikke trom.fr. la grosse caisse.Op de groskès houwe (Op de dikke trom slaan).Vör
de groeëte broonk houwe ze in Sint Pieëter ng groskès op raar (Voor de grote
processie hadden ze in Sint-Pieters-Voeren een dikke trom op wielen).
grudde:
grootte.
gruëtsj:
trots.
grute
(gru~te) (moe): grootte.
gruul
(gruu/l) (sgv): pot, kom, aardewerk.
Gulp,
Ten: [loc.] Gulpen.
Gulpens
ziegel: [loc.] Gulpens zegel in moe.
gunne,
zich (gunde, gegund): zich amuseren, plezier maken.
gurgele
(gurgelde, gegurgeld): gorgelen.
Guus:
roepnaam Guus, August.
ha
(how, gehad): hebben.ich han, doe has, hae hat of haat, v'r hant, d'r haat, 't
haat, haaj't?,v'r hant, ich how, doe hows, v'r hèjje
haag
(haegske, hage): heg, haag.
haagsjoeël:
waar de kwajongens zaten in plaats van naar school te gaan (de spijbelplaats
ergens in het veld, bos of struikgewas).
haam:
haam, juk, trekpaardenjuk.
haam
(moe): (stropers)visnet.
haamfel
(sgv): handvol.
haamsj:
[botan.] maretak, vogellijm, Viscum album.
haan
(haenke, hane): haan.
haand
(henneke [mv. hennekere] of hensje [mv. hensjere], han): hand.Ee g'n han (In de
handen).
haand
(henneke of hensje, heng): hand.Me is neet zoe aod wie de heng, mè wie de teng
(Men is niet zou oud als de handen, maar als de tanden).
haanddook
: handdoek, vaatdoek.
haarpeen
(sgv): pin van gehard ijzer waarmee een snijblad geslepen kan worden.
haas:
[anim.] haas, Lepus europaeus.Van d'r haas gepoept ('ne hele snelle, snel uit de
voeten maken).
haas
(haa~s) (hase) (moe): handschoen.
hae
of haeë: hij.
haeëne:
hersenen.
hael:
hard.E hael sjtök laer (Een hard stuk leer)Hael kalle (Hard spreken, ook
figuurlijk).
haelop:
hardop.
haerhotte:
bewust moedig ondergaan
haeve
of hèffe (heef, gehaove): heffen, tillen.ich haef, doe hifs, hae hift
haeve
of hèffe (heef, gehaove): slaan.Hae sjnapde zich 'ne kuul en heef nao die nötse
priej (Hij pakte snel een stok en sloeg naar dat vieze beest).
haffel
(häffelke, haffele): handvol.
haffele:
gretig grabbelen, graaien
hagelnuuj:
hagelnieuw.du: nagelneu.
Hagelster:
[loc.] Hagelstein, mogelijk gevormd uit Hagersdèl. N 50 42 59.9, E 5 51 56.9
hagendrieter
(hagendrieterke, hagendrietere): douanier, grensbewaker. lett: iemand die achter
de haag zit te schijten. De houding van een douanier die zich verstopt, om op
het gepaste moment tevoorschijn te springen en iemand staande te houden.
Hai:
roepnaam Harry.
Haj
(moe): roepnaam Henri.
hak:
hak.
hakke
(hakde, gehakt): hakken.ich hak, doe haks, hae hakt.
hakkesjoon
(hakkesjeun): hakschoen.
halèt
(halètte): Raamwerk aan de voor- en achterkant van een hooiwagen om te beletten
dat hooi- of strobalen er af vallen en om te kunnen stapelen.Men wedijverde om
ter mooist te stapelen en zeker in een goed verband, zodat de geladen wagen de
soms hobbelige weg naar huis overleefde.
halfwin
(vero.): halfwin, spotnaam voor iemand die het wel goed doet, maar toch niet
helemaal. bijvoorbeeld iemand die te laat binnenkomt.De halfwin baatte een
(kasteel)hoeve uit met verdeling van de opbrengst tussen de heer en de uitbater.
halkottie
(ha~lkottie): onbekwame ambachtsman.
halkottie
(ha~lkottie): scheldnaam.
hallei
(ha/llei) (moe): allee, weg met bomen.
halt:
halt.
halter:
halter, kopstuk van het harnas van een paard.
hamer
(haeëmerke, haeëmersj): hamer.Mit hamer en bètel (Met hamer en beitel).
hamer
(haeëmerke, hieëmer) (sgv): hamer.
hampeleman:
harlekijn, poppetje waarvan de ledematen door het trekken aan een touwtje
bewogen kunnen worden.du: Hampelmann van hampeln = onrustig heen en weer bewegen
hampeleman:
klungelaar, onnozelaar, hansworst, stuntelaar.
hamsj
(orig.): [botan.] Maretak, vogellijm, Viscum album L.
handele
(handelde, gehandeld): handelen.
hanekaamp:
hanekam.
hanekappe:
hanekappen, folkloristisch spel, oorspronkelijk een dankfeestritueel na de
oogst. Wordt in moe nog gedaan tijdens de kermis. Vroeger een levende haan, nu
een dode gans.
hange:
hangen.Doe hings (Jij hangt).
hannes: scheldnaam.nl: Johannes.
hanskasper
(sgv): niksnut, onhandige. Niet zo kwaad bedoeld.
Hanskroef
: zwarte piet.
hansmoef:
zwarte piet.
Haoboer
(mod.): [loc.] Hombourg. N 50 43 22.3, E 5 55 14.8
haoëmer
(hao/ëmer) (moe): hamer.
haoën
(häöënsje, häöën): hoorn, gewei.Wie ouwer d'r bok, wie heller 't haoën
(Hoe ouder de bok, hoe harder het gewei)."Ieëme op zieng häöën gaeve
(Iemand aftroeven, slaag geven). Es te neet maks das te voet köms hou ich dich
op dieng häöën (Als je niet maakt dat je weg komt, sla ik je op je kop).
"
haoëp
(höpke, häöp): hoop.E klè höpke (Een klein hoopje, een klein lief kindje).
haoëpe
(hopde, gehaoëpt): hopen.
haoërt
(häöërtsje of häörtsje, vooral in kleinvoud gebruikt): een ijzeren of met
wilgentakjes gevlochten vlaaischotel, vlaaibord. Een onderlegger voor de vlaai.
haof:
half, halverwege.
haof
(hao~f) (häöfke, häöf): boerenhof, hoeve.
häöfke
(sgv): een halfje, een halve litermaat.
haok
(häökske, häök): haak.Tössje häökskes (Tussen haakjes).Dat liekt in wiej
häök (Dat ligt (hangt) in verre haken. Dat is nog lang niet zeker, er kan nog
van alles veranderen).
haoke
(mod.): haken.
haokemaan
(haokemenneke): hakenmannetje, een akelig waterwezen in de Voer, die de kinderen
met een lange mesthaak tot in het diepste van het water trok, hen aldaar
het bloed uitzoog en hun ziel onder een omgekeerde pot opsloot. Pas wanneer deze
pot omviel kwam de ziel weer vrij.
haol:
gierig.
haole
(haolde, gehaold): halen.Ich haol, doe heuls, hae heult
Haole
Graaf: [loc.] Haole Graaf
häöm:
hem, hij.
häöpe
(häöpde, gehäöpt): hopen, een massa worden.Dan häöpt 't zich (Dan wordt
het meer).
häör:
haar
haor
(häörke, haore): haar, haren.Ee g'n haor (In de haren).
haori-sjapel (haori-sjape/l) (mod.): [loc.] Hendrik-Kapelle,
plaats ten zuiden van Remersdaal, Henri-Chapelle.
häörtsje
: gevlochten wissen dienblad voor vlaai.
häörtsje
: eierkarton.
haos
(hao/s) (haoze): kous, sok.du: Hose (broek), deens: hose (kous).Haoze sjtoppe
(Sokken stoppen).
haos
(hao~s) (häöske, häös): hals.örreme haos (Arme hals, zielepoot).
haot
(häöltsje, hóter): stuk hout.Dae löpt um 't/g'n häöltsje (Die loopt om het
houtje, een beetje dom).
hare:
Haren, met hamer kloppend het zeisblad scherpen en dunner maken.du: herb
(scherp).
Harie:
roepnaam Harrie.
harmonie:
harmonie.
hart
(hetsje, harte): hart.
hatte
of harte: harten (kaartspel).
haver
(moe): haver.
havver:
haver.
hazebruëdsje:
[botan.] Witte klaverzuring, Oxalis acetosella L.
hee!:
hee!
heej:
hier.
heel:
genezen, geheeld.
heem
(orig.): huis, thuis.V'r geunt nao heem, v'r geunt op heem a (orig.) (We gaan
naar huis).
heemet
(sgv): thuis, heem.du: Heimat.
heen
(mod.): heen.
heer
(hee~r) (moe): hij.
heesj:
hees.
heet:
heet.
heevesj
of heeversj (orig.): naar huis.lett: heimwaarts.
hèffe,
of höffe: gist, bakkersgist.nl: hef, heffe, du: Hefe.
heirkracht:
heerkracht, heirkracht, overmacht.
hèjbessem:
Een bezempje van 20 cm, gemaakt van dunne wortel bijeen gebonden. Dit voorwerp
diende vooral om het melkgerief schoon te maken.
Hèjjerot:
[loc.] Heijenrath tussen Slenaken en Epen. N 50 46.567, E 5 52.453
hèk
(hèkske, hèkke) (mod.): hek.
hèkele
(hèkelde, gehèkeld) (orig.): haken.
heksel:
gehakt stro.
heksele
(hekselde, gehekseld): hakselen.
hel:
hard. 'ne helle knao (Een harde klont, klonter, kluit). 'n hel paer (een harde
peer).Dat is e helt (Dat is een meisje met een hard karakter).
hèl:
heel, zeer.Hèl vlot (Heel snel).
hèl
(moe): hel.
helle
(helde, geheld): rennen.
helle
(helde, geheld) (sgv): doen, zwoegen.Hel mich dat nog 'ns (Doe dat nog eens voor
mij).Dao heb ich op geheld (Daar heb ik op gezwoegd).
hellef:
helft.
hèllig:
heilig.Hèllige nach (Heilige nacht, Kerstavond, de avond voor Kertmis)
hèllige:
heilige.
hèlligehuuske:
heiligenhuisje, kapelletje, tijdelijk bidaltaar voor tijdens de bronkprocessie.
helpe
(helpkes): bretellen.Op g'n Plaank drage ze helpe a g'n brook (Op de Plank
dragen ze bretellen aan de broek. Als je steeds maar vraagt voor gratis hulp
kent men het woord helpen op het laatst niet meer, krijg je geen hulp meer).
helpe
(hoolp, gehoolpe): helpen.
helsj
(sgv): begerig.Helsj zieë (Begerig zijn).
hèmd
of himd (hèmdsje, hèmde): hemd.
heng:
handen.
hennig
(henniger) (sgv): fors, flink.
hensjele
(1, ST) (hensjelde, gehensjeld) (sgv): kibbelen, ruzie maken.Zich hensjele
(Ruzie maken met elkaar).
Henske:
roepnaam Hansje.
hergod, herregod: god.
herinnere
(herinnerde, herinnerd): herinneren.
herres:
herfst.Ee d'r herres (In de herfst).
hersenbloeding
(mod.): [med.] beroerte, herseninfarct, Cerebro Vasculair Accident, CVA.
hersenbloeding.
hèsj
(hè~sj) (hèsjke (hè/sjke), hèsje): handschoen.
hèsje
(hoosj, gehèsje): heten.
hèsje
(hoosj, gehèsje): noemen
hèsselèr
(sgv): [botan.] hazelaar, hazelnotenstruik, Corylus avellana L.
het:
het.
het:
zij (vrouw, meisje)
hèts:
hitte.du: hitze.
heuje:
hoeden, beschermen.
heuje
(sgv): vee hoeden.
heulenter
of höllender (orig.): [botan.] vlier, Sambucus soorten.du: Holunder. De uitgang
-ter betekent boom gelijk dendro en het eng. tree.
heult:
van hout.
Heussje:
familienaam Heusschen
heversj
(moe): huiswaarts.
hevig:
hevig.
hevige,
'ne: fanatiekeling.
Hey, de: [loc.] la Heydt.
hie
(hie~): hier.
hieë
(sgv): hij.
hieëlemaol
(mod.): helemaal.
hieëmel:
baldakijn waaronder priester met monstrans loopt tijdens de processie.
hieëmel
of hiemel: hemel.Hiemelse geet (orig.) hooiwagen, Phalangium opilio, een
spinachtige, maar dikwijls ook gezegd tegen de langpootmug, Tipula soorten, en
tegen de trilspin, Pholcidae soorten.
hieëmel-en-aeëd:
hemel-en-aarde, hete bliksem: Stamppot van drie delen aardappelen, één deel
appelen en één deel gebakken uien.
hieëmelriek,
ee g'n (hieëmelrie~k): [loc.] In 't Hemelrijk, ten noorden van de Voer bij
Ottegroeven. N 50 45.013, E 5 48.332
hieëmelvaartdaag:
15 augustus, Maria hemelvaart, Maria tenhemelopneming.
hieër
(hieërke, hieëre): heer, mijnheer, meneer.
hieës
(hieëze) (sgv): knieholte.
hiel
(hie//l) (moe): heel, zeer, erg.
hiel
(hielke, hiele) (mod.): hiel.
hiel
of hieël (mod.): heel, gans.
hiemele:
doodgaan.
hie-oonder:
hieronder.
himdeknäöpkes:
[botan.] Moederkruid, Tanacetum parthenium L.
hingel
(sgv): oor aan een kop.
hinger:
hinder.V'r sjtunt hie in d'r hinger (We staan hier in de weg).
hingere:
hinderen.
hings:
hengst.
hingstig:
door een merrie naar paring verlangend.
hjène
of jène (moe): hersenen.
ho! how!: stop! Uitroep.
höbbe
(houw, gehad): hebben.Haj 't nog? 't haat nog! (Zijn er nog? er zijn er nog!).Ich
höb, doe has, haeë haet, d'r höbt
Hocks:
familienaam Hocks.Hockse driete ee g'n bokse (Hocksen schijten in hun broek,
kinderscheldrijm).
hoddel
(hoddelke, hoddele): vod, lomp.
hoddele
(hoddelde, gehoddeld): bengelen, bungelen, los hangen.
hoddele
(hoddelde, gehoddeld): knoeiwerk leveren.
hoddeler:
knoeier.
Hoebaer
(Hoe/baer): roepnaam Hubert.
Hoebertes:
roepnaam Hubertus.
Hoebieërsj:
familienaam Houbiers.
hoebiets
(hoe/biets): roepnaam Hubert.
Hoebrök
(moe): [loc.] Hoogbrug te moe.
hoed
(hoe~d) (huudsje): huid.
hoeëg:
hoog.
hoeëgdaag
(hoeëgdaag): hoogdag, feestdag.
hoeëgmood:
hoogmoed.
hoeëmès:
hoogmis.
hoeëmzeek
(hoeëmzeekske, hoeëmzeeke) (sgv): mier.
hoeëret:
waarheid.
hoeëvèlt
(sgv): [loc.] hoogveld in sgv.
hoeke:
hurken.Op g'n hoeke (Op de hurken).
hoelahoep:
hoelahoepel, speeltuigring.
hoemel:
hommel.
hoempelaer:
hompelaar.
hoempele:
hompelen.
hoes
(hoe~s) (huuske, hoezer): huis.Ee g'n hoes, um g'n hoes, ater g'n hoes (In huis,
om het huis, achter het huis).Nao g'n hoes eroet goeë (Naar buiten gaan).
hoes
(hoe~s) (sgv): woonkamer.
Hoes, 't: [loc.] Hoes te rem.
hoesdäör
(orig.): voordeur.
hoeshóddel
(orig.): dweil.
hoesjert:
huishouden.
hoesjert:
huisraad.
hoesklok
(hoe~sklok): klok, slingeruurwerk.Mienge vinger klopt wie 'n hoesklok (Mijn
vinger klopt als een huisklok, bij een ontstoken vinger).
hoeslómmel
(orig.): dweil.
hoesmösj
: huismus, iemand die liever thuis blijft.
hoeswei:
huiswei.
hoetsiploe:
[loc.] Onbekende, denkbeeldige locatie. bijv. stuurt men u naar hoetsiploe of
als men niet weet waar iemand is zegt men hij is in hoetsiploe.fr: écoute s'il
pleut, de molenaar van een watermolen vraagt zijn zoon luister eens of het
regent. Want dan komt er weer voldoende water om de molen te doen draaien. In
België en Frankrijk zijn er vele plaatsnamen als Hout-si-plout.
hoevaat
(orig.): hovaardij, hovaardigheid, trots, hoogmoed, opschepperij.Väöl hoevaat
op 'ne zak (Veel gepronk).
hoevaerdigheed
(mod.): hovaardij, hovaardigheid, trots, hoogmoed, opschepperij.Hoevaerdigheed
brink dich dèk väöl elend (Opschepperij mondt dikwijls uit in ellende).
hoeve
(hofde, gehofd): hoeven.
hoezaar
(hoezaarke, hoezare): huzaar.
Hoffesjtraot:
[loc.] Hoffertstraat in sgv.
höfke
(höfkes): Maat met een inhoud van een halve liter.verkleinwoord van haof.
höj:
hooi.
höjje
(höjde, gehöjd): hooien, hooi binnenhalen.
höjsjnoep
(sgv): hooikoorts.
höjt
(sgv): voorhoofd.Blaos mich op 't höjt (Je kunt me wat).
höjthee:
hooithee, aangenaam geurend waterig aftreksel van hooi, gebruikt tegen de
diarree bij kalveren. Een bos hooi in een emmer kokend water en een half uur
laten trekken. Drie maal daags een emmer in plaats van de melk. Ook nadat er
medicijnen beschikbaar kwamen, werd het advies nog dikwijls gegeven.
höjtvleesj
(mod.): hoofdkaas.
höjtvleesj
(sgv): hoofdkaas.
höjwage
(mod.): hooiwagen.
höjwage
of höjwagel (mod.): hooiwagen,
Phalangium opilio, een spinachtige, maar dikwijls ook gezegd tegen de
langpootmug, Tipula soorten, en tegen de trilspin, Pholcidae soorten.
hok
(hökske): hok.
Hókkelberg
(veroud.): [loc.] Hokkelbach, bij Hendrik-Kapelle.
höl:
hel.
holderdebolder:
halsoverkop.
höllef:
helft.
hollender
(ho/llender) (hollenderke, hollendere): nederlander, hollander.Hollender,
braobender, sjpekvraeter, koekoek! (Hollander, Brabander, spekvreter, koekoek!
kinderscheldrijmpje).
Hollensj:
[loc.] Nederland, Holland.Hae wónt op 't Hollensj (Hij woont in Nederland).
hollensj
(ho/llensj): nederlands, hollands.
homel
(heumelke, homele): hommel.
hommel
(mod.): hommel.
Hómmerig,
op (orig.): [loc.] hombourg. N 50 43 22.3, E 5 55 14.8
hondsvot:
scheldwoord.
honesjtel:
kippenstal.A g'n honestel (Bij de kippenstal).
hontjesweg:
rue de Honjé, [loc.] moe
hood
(hudsje, heud of heuj): hoed. 'n bloom op 'ne hood (Een bloem op de hoed). 'ne
sjtruë hood (Een strohoed).
hook
(heukske, heuk): hoek.D'r hook um (De hoek om).
hookpaol
(hookpäölke, hookpäöl): hoekpaal , meestal dikker en steviger en dieper
geplant.
hool
uëver trool (sgv): halsoverkop.
hoon
(heunke, hoondere): [anim.] hoen, kip.Gaef 't an de hoondere (Geef 't aan de
kippen).Ater de hoonder a (Achter de kippen aan).
hoond
of hoonk (hunneke of hundsje, hón (orig.) of hun (mod.)): hond.Zoe kraank wie
enne hoonk (Zo ziek als een hond).Wen's te bie d'r hoond sjlöps, dan vings te
de vluë (FJ) (Als je bij de hond slaapt, loop je de vlooien op. Slapen onder
één deken, geeft dezelfde streken).Op d'r hoond kaome (Zich in zijn plan
vergist hebben en de gevolgen dragen).An d'r hoond (Aan de hond, maar ook: bij
het hondenhok).
hoonderd:
honderd.
hoondersjtaal
(hoondersjtèlke, hoondersjtèl): [agrar.] kippenhok.
hoor
(heurke, hore): hoer, publieke vrouw.
höppel
(höppelke, höppele) (sgv): hooihoop.
höppele
(höppelde, gehöppeld): hooihopen van ongeveer 2 meter hoog maken.
horreek
(horrèke): [anim.] hoornaar, een soort wesp, Vespa crabro.
hórrèt
(orig.): [anim.] hoornaar, een soort wesp, Vespa crabro.E zön dieke wèsp (Zo'n
dikke wesp. Tegenwoordige omschrijving van de hoornaar, omdat men de naam van
het insect niet meer kent).
horzel
(mod.): [anim.] horzel.
hos
(sgv): haast, bijna.
Hösj:
familienaam Heusschen.D'r Hösj (Aanduiding van een persoon met de naam
Heusschen).
hösjtel:
hooizolder.
hospitaal:
ziekenhuis.
hotte
(heel, gehotte): houden.
hotte,
zich (heel, gehotte): zich houden, gezond blijven.Hod dich, hod uch good (Hou
je, hou u goed). Hod dich good gezaote (Hou je goed gezouten).
houwe
(heef, gehouwe): houwen, slaan.ich houw, doe höts, hae höt of hae huiwt.
hovverwaeg
(hovverwae~g): halverwege.
h'r:
haar.
huëge
(huëgde, gehuëgd): hogen, ophogen, verhogen.de krómpieëre huëge en huëge
op 'ne verkaop (de aardappelen aanaarden en hoger bieden op een veiling,
openbare verkoop).
huëgsel:
verhoging van de wanden van een kar of wagen om meer te kunnen laden en hoger te
kunnen stapelen.
huële
(sgv): dommerik.nl: vrouw holle (?)
huëlentèr
(sgv): [botan.] vlier, Sambucus soorten.
hugde
(sgv): hoogte.
hule
(huulde, gehuuld): huilen van de wind, een kachel.Hae wirkt dat 't huult en mölt
(Hij werkt dat de stukken er af vliegen) (JN).
huls
(mod.): [botan.] hulst, Ilex aquifolium L.
huls
(sgv): [botan.] hulst, Ilex aquifolium L.
hulte:
houten, van hout.
humme
(hummeke, hummes) (sgv): hemd.
hun:
hun.
hunne:
hun.
hure
(hurde, gehurd) (moe): horen, vernemen.
hure
(huurde, gehuurd) (sgv): horen, vernemen.
huud
(huu~d) (huudsje): huid.
huuëgde:
hoogte.
huuëre
of hure (hoeëd [conj 2: haoëd], gehoeëd (orig.), gehuuërd (mod.)): horen.Doe
huuërs of doe huuësj. Dan laot ich dich get huuëre. (Dan laat ik je wat
weten).Huuërt hie. (Luister eens hier (du: hören sie mal)).
huuf
(huufke, huve) (orig.): knikker.
huuf
op: opnieuw.
huugte
(moe): hoogte.
huuj:
vandaag.Huuj d'r daag (Heden ten dage, zie allewiel).Huuj aach daag (Vandaag
over 'n week (= 8 dagen, inclusief heden). wat v'r 'nen daag hant v'r huuj? Dieësdeg
(Wat voor een dag is het vandaag? Dinsdag). d'r wieväölste zeunt v'r huuj? (De
hoeveelste is het vandaag?) 't haat-er die zage.... (Er zijn er die zeggen.... fr: il y en a).
huujdegesdags:
heden ten dage.
huuske
(orig.): toilet, wc
huuskespapier
(orig.): toiletpapier
huve
(sgv): knikkeren.
ich:
ik.
iedei
(ie~dei): idee.Dat wuur nog 'ns 'n gooi iedei (Dat was nog eens een goed idee.
ieëder:
vroeger, langer geleden.
ieëder
(mod.): eerder.
ieëgel
(ieëgelke, ieëgele): [anim.] egel, Erinaceus europaeus.Onder de boeren is er
onzekerheid over het feit of deze dieren "an de keu zoeke" (bij de
koeien melk zuigen).
ieëme
of ieëmes (sgv): iemand.
Ieëpe:
[loc.] Epen.
ieërgister:
eergisteren.
ieërlik:
eerlijk.
ieëte
(oot, gieëte) (sgv): eten.doe its, hae it. Ieëte make (Eten klaarmaken). Noon
make (middageten klaarmaken).
ieëw
(ieëwe): eeuw.
ieëzel
(ieëzelke, ieëzele) (sgv): ezel.
iellege:
talrijke.
iemelek:
jammerlijk.
iemeuëtig
(ie~meuëtig) (moe): [med.] wee, misselijkmakend.
Ieng, a g'n -: [loc.] Einde
te smv.
iers
(moe): eerst.
iersjte
(moe): eerste.
ies
(ie~s): ijs.Op 'n ies (Op het ijs).
iesbraeëker:
ijsbreker.Zie Tunnis.
ieske
(ie/ske) (mod.): ijsje.
iesmaeëker:
ijsmaker.
iessjtole
(ie~ssjtole): sleetje rijden, sleeën.
iessjtool
(ie~ssjtool) (iessjteulke, iessjteul): slee.
Iewesgets:
[loc.] De eeuwigsgats, veldweg van de Krindaal naar de tunnel van Veurs. N 50
44.704, E 5 50.377
iezer
(ie~zer): ijzer.
iezer
(ie~zer): ijzeren gebruiksvoorwerp.
iezerappel
(iezeräppelke, iezeräppel): ijzerappel, appelsoort? net als ijzerpeer?
iezerekrieëmer:
oudijzerman.
iezerewaeëg:
spoorweg.
iezerewagen:
trein.
iezerpaer:
ijzerpeer, peersoort? net als ijzerappel?
ieziemo:
isolatiemateriaal.merknaam
Ing,
a g'n: [loc.] Aan 't Einde, wijk in het westen van Veurs, richting Crutzberg. N
50 44.354, E 5 50.179
Ing,
g'n: [loc.] kruispunt bij Reijmerstok.A g'n Ing (aan het Einde).
Ingerveld,
't: [loc.] Het Einderveld, ten zuiden van St.-Martens-Voeren. N 50 44.641, E 5
48.384
inox:
roestvrij staal.merknaam
installaasje
(installaasjes): installatie.
interessere
(interesseerde, geïnteressereerd): interesseren.
ja:
ja.
jaad:
jacht, het jagen. 'n jaad hón (Een roedel honden).Op de jaad goeë (Op jacht
gaan).De jaad ès op (De jacht is open).
jaad
(jaa~d) (sgv): waard.Da's niks mie jaad (Dat is niks meer waard).
Jaan:
roepnaam Jan.Zich get van z'ne Jaan make (Veel ophef maken).
jaard
(sgv): waard.
jaardappel
(jaardappele) (sgv): aardappel.
jaas
(jèske, jès) (sgv-moe): jas.
Jaas
(sgv): [loc.] Warsage.
Jaasterroet
(3) (sgv): [loc.] weg op Warsage te sgv.
Jaastervaeld
(sgv): [loc.] weersterveld.
jaeger
(jaegerke, jaegers): jager.
jage
(joeët (orig.) jaagde (mod.), gejaagd): jagen.ich jaag, doe jugs (orig.), doe
jags (mod.), hae jeut (orig.), hae jagt (mod.), v'r jage, d'r jaat, zie jage.
jane
(sgv): hersenen.mnl: herne, harne
jao:
ja.
jäöëke
(jäöëkte, gejäöëkt): jeuken.
jäöëvergank
(moe): overgang.
jaor
(jäörke, jaore of jaor): jaar. 'n nuuj jaor (orig.), volgend jaor (mod.)
(Volgend jaar).
jarbel
(ja/rbel) (jerbelke, jarbele) (sgv):
aardbei.
jare
(gejare of woeërde) (sgv): worden.
jarpel
(ja/rpel) (jerpelke, jarpele) (sgv):
aardappel.Hebs te jarpele geplaant? (Heb je aardappelen geplant? Commentaar als
je je schoenen uit doet en de dikke teen komt door de sok heen).
jas
(jèske, jès) (mod.): jas.Dae jas ziet oet of went d'r hoond 'm ee g'n koont hèj
gehad (Die jas ziet er uit alsof de hond 'm in z'n kont heeft gehad).
jatse
(sgv): gejaagd heen en weer vliegen, rondcrossen.Op de jats zieë (Op stap
zijn).
jeansbrook:
jeans, spijkerbroek.
jerpel
(jerpelke, jerpele) (moe): aardappel.
Jetteke:
Jetteke Haccourt-Weustenraad, kruidenierster in Veurs.
Jetteke:
roepnaam Henriëtte.
jeuëlenterre
(jeuëlenterre) (moe): [botan.] vlier, Sambucus soorten.
jeug
of jeugd: jeugd.
joechele
(joechelede, gejoecheld): roepen, hinneken, janken, jodelen,
typische uitroep om iemand uit het veld naar huis te roepen: een hoog en
snel oewoewoew.
joemmi:
gummi.
joenke
(joenkde, gejoenk): janken.
Jolet,
ee g'n: [loc.] Jolettestraat in sgv.
jóng
(jungske, jónges): jongen.mienge leeve jóng! (mijn lieve jongen!)
jóng
(jungske, jónges): zoon.
joonk:
jong.Wie-te joonk waor (Toen hij jong was).
joonkheed:
jonkheid, groep jongemannen die o.a. het kermisfeest organiseren.
joonkman:
vrijgezel.
Judas:
Judas.Gèt va Judas nao Pilates lope (Wat van Judas naar Pilatus gaan, doelloos
van hier naar daar gaan, rondtoeren).
juu:
halt uitroep.
juub
(juubke, jube): kip, humoristisch gezegd.
juub-juub-juub
of jieb-jieb-jieb: roep om de kippen te lokken, liefst gepaard met het strooien
van voer.
juud
(juudsje, jude): jood.
juufrouw:
onderwijzeres, schooljuffrouw.
Juupke:
roepnaam Jozef.
juus
(juu/s): juist, net.
kaal:
kaal.
kaal:
praat.Dómme kaal (Domme praat).Kaal van de luuj (Kletspraat).Fienge kaal
(Mooipraterij).Loeëze kaal (Praat om iemand om de tuin te leiden).
kaamp:
kam.
kaankert:
kanker.
kaant:
kant.
kaar:
bijenkorf
kaar
(kerke, kare): kar.
kaargelei:
karrespoor.
kaarring:
ijzeren ring rond houten karrenwiel.
kaas
of kaast (kèske, kès of kaaste) (mod.): kast.
kaat
of kaart (ketsje, kate): kaart.
kaat
of kaart (kiertsje) (sgv): kaart.
kabaenes
(kabae/nes): groot exemplaar, misschien eerder van levende wezens, b.v. een
extra zware stier.
kabberdaol:
koprol.
kabbinèt:
werkkamer.
kabien
(kabie/n): transformatorgebouw.fr. cabine
kado
(ka/do) (kadoke, kadoos): cadeau, geschenk.
kaeël
(kaeëlke, kaeëls): kerel.
kaeën
(kaeëne): kersenpit.
Kaeën,
op 'ne: [loc.] Op de Kern, ten oosten van de veldweg van Veurs naar Vrouwenhof.
N 50 44.096, E 5 50.202
kaeësjmis:
kerstmis.
kaeëtel
(kaeëtelke, kaeëtele of kaeëtels): kookpan.
kaeëts
(kètske, kètse): kaars.
kaekè
(kae~kè): staande petroleumlamp.fr/waals: quinquet.
kaere
(kaerde, gekaerd): keren, vegen, bezemen. 't hoes kaere (het huis vegen).
kaffee
(ka/ffee): café.
kaffee
(ka/ffee): koffie.Sjtrange kaffee (Sterke koffie).
kaffeesgroond
(ka/ffeesgroond): koffiedik.
kaffespot
(ka/ffespot): koffiepot, koffiekan.
kajee
(kajee/): schrift.fr: cahier.
kajute:
huilen, jammeren van de pijn.
kakao
(ka/kao): cacao.
kakkesjtool
(kakkesjteulke, kakkesjteul) (orig.): toiletstoel, verkleinvorm: kinderstoel.
kal
(kalle): wielblok, wielklem.fr: cale.
kalder
(moe): kelder.
kalender
(kale/nder): kalender.
kalender
(kale/nder), of galender (uitspr: fr. g): leuning, balustrade.du: Geländer. 'ne
sjeve trappekalender (Een scheve trapleuning: een bouwsel dat werkelijk op niets
trekt, helemaal krom en scheef).
kalere
(kalere, gekaleerd): vastzetten, steunen, stabiliseren.fr: caler.
kalksjtee:
kalksteen.
kalle
(kalde, gekald) (orig.): praten, spreken, kallen (veroud. nl.) Niet: spreken
voor een gehoor. Dan eerder sjpraeëke (mod.).en: to call.Kalle wie die va Voere
of wie ee Voere (Spreken zoals die van 's-Gravenvoeren of zoals in
's-Gravenvoeren). Mit kalle versjteet me zich (Met spreken krijgt men een goede
verstandhouding).Ich kal, doe kals, hae kalt.
kallot (2): pet, muts. Neutraler
dan "kap" dat misschien een beetje denigrerend is.
kalsong:
onderbroek met lange pijpen.fr: calson.
kamaow
(kamao~w) (orig.): fut.Hae haat gènge kamaow ee (Hij heeft geen fut).
kamer:
kamer.De gooi kamer (De goede kamer
kamer:
metalen kruitpot om tot ontploffing te brengen bij de bronk.
kamjonet:
busje.
kamjónèt
(orig.) (kamjónè/t): kleine vrachtwagen, bestelwagen.fr. camionette.
kamjóng
(orig.) (1): vrachtwagen.fr: camion
kammeraod
(kammeräödsje, kammeraote): kameraad, vriend.
kammezaol
of kammezol (kammezäölke of kammezölke, kammezaole): kamizool, trui, gilet.
kamoek
of kafoek (orig.): fut.
kamouw:
moed, durf, levendigheid, energie.Hae haat neet väöl kamouw ee (Hij is niet
erg levendig).Dat is inge dae haat kamouw ee (Dat is iemand die moed heeft).
kampzjeng
(moe): spottend voor kampbewoner.
Kanada:
[loc.] Canada.
kanada,
op 'ne: [loc.] Vrouwenhof, in het Vrouwenbos nabij Kies, kanada genoemd vanwege
de veraf gelegen locatie.
kanaj:
boefje, ondeugend iemand.fr: canaille.
kandelaer
(kandelaerke, kandelaere of kandelaers): kandelaar.
kanieël:
kaneel.
kanief:
knipmes, zakmes.fr: canif.
kanien
(kanie~n) (kaneng) (moe): [anim.] konijn, Oryctolagus cuniculus.
kannedas
(kannedasse): [botan.] canadapopulieren, Populus x canadensis.
kanteneer:
kantonnier, wegwerker.
kantien
(kantie/n): kantine.
kantien,
de (kantie/n): Café, feestzaaltje, kantine bij camping Rusticana in Moelingen.
kanzjel:
dakgoot.zwits: (dach)kännel.
kaod
(kao~d): koud.`t waeëdt kaod-a (orig.), 't begint kaod te waeëde (mod.) (Het
begint koud te worden).
kaodvuur:
[med.] koudvuur, nat gangreen. Infectie na eenverwonding waarbij veel avitaal
weefsel ontstaat (b.v. schotwonden, pletwonden), door contact met grond of mest.
Met risico op amputatie.
kaoëd
(käödsje, käöëd): koord.Övver de kaoëd sjtoeë (Over de koord staan,
dwars liggen. Komt van het beeld van een aangebonden koe die onwillig met een
poot over het zeel aan de voorkant gaat staan, buiten haar terrein).
käöëke:
keuken.
kaoëkmaal
(orig.): kookketel, waterketel.
kaoëkmoor:
kookketel, waterketel.
kaoën:
koren, graan.
kaoënwoof
: [anim.] hamster, korenwolf. Deze naam schijnt te wijzenop de
"hebzucht" van het diertje de veldhamster. Men vergelijke met het
Nederlandse "Geldwolf".
kaoësj
(käöësjke, kaoësjte): korst.
kaoët
(moe): kaart.
käöëtbie:
kortbij.
Käöëte
Kieëre, a g'n: [loc.] ten westen van de Leemberg op Schilberg. N 50 45.784, E 5
50.323
kaoëter
(moe): kater.
käöëterbie:
korterbij.
kaof
(kao~f) (käöfke (käö/fke), kaover (kao~ver)): kalf.
kaolebaoën:
bron van het waterwegske in smv.
kaolemäöt
(kao~lemäö~t) (kaolemäöte) (sgv): kolenkit.
kaolesjöp:
kolenschop.
kaolesjöp
(sgv): kolenschop.
kaolputter
(moe): mijnwerker.
kaom
(kao~m) (orig.): amper, nauwelijks, bijna niet.du: kaum
kaome
(kaam [conj 2: kieëm], kaome (orig.) of gekaome (mod.)): komen.kaom een! (kom
binnen!)Kieëm hae mer! (Kwam hij maar!). Hae zaat hae kieëm (Hij zei (dat) hij
kwam, hij zei dat ie zou komen). (conj
2. Du. käme)Ich kaom, doe käöms, hae käömt, v'r kaome, d'r kaomt.
Kaomerig:
[loc.] Komberg te smv.
kaonkoer
(kao~koe~r) (moe): wedstrijd, concours.
käöre
(käörde, gekäörd): keuren.
käöre
(käörde, gekäörd) (orig.): aaien.nl: (lief)kozen.
kaore
(orig.): proeven.du: kosten.
käöring:
keuring.
käöt
(orig.) of käöët (orig.): kort.Kóm neet te käöt (Kom niet te kortbij).
kaotbètel
(kaotbètelke, kaotbètele): soort beitel.
käöts
(orig.) of keuëts (orig.): koorts.
kaove
(kofde, gekofd): kalven, kalveren.
kaoverblad
(kaoverblaar): [botan.] Ridderzuring, Rumex
obtusifolius L.
kaoverbloom
(orig.): [botan.] Pinksterbloem, Cardamine pratensis L.
kaoverwei:
kalverenwei.
kaozjee
(kao~zjee): vakantie.fr: congé.
kap:
muts, misschien een beetje denigrerend. Kalot is neutraler.Dóch de kap aaf (Zet
je muts af).
kapel
(kapelke, kapelle): kapel.
Kapel,
op (orig.): [loc.] Hendrik-Kapelle, plaats ten zuidoosten van Remersdaal,
Henri-Chapelle. N 50 40.609, E 5 55.712
kapeldäör,
aan de -: klets na de mis voor de deur van de St. Rochuskapel op de Plank.
kapjès
(kapjèze) (moe): perzik.
kapjèzeboom
(moe): perzikboom.
kaplaon
(kapläönke, kapläöns): kapelaan.Went 't rent bie d'r pasjtoeër, dröppelt
't bie d'r kaplaon (Wanneer het regent bij de pastoor, druppelt het bij de
kapelaan, de een heeft voordeel van de voorspoed van een ander).
kapoele:
recht gesneden haarfront, pony, pagekop.
kapot:
dood.Val kapot! (Val dood!)
kapot:
kapot.
kappe
(kapde, gekap): kappen, snoeien, kortwieken, van uitsteeksel vrijmaken.[vet.] De
poeëte of de klauwe vaege, sjnieje of kappe (De poten snoeien, bij de koe
moeten de tenen recht gemaakt worden. Aan de voorpoot groeit de binnenste teen
harder en krom, aan de achterpoten is dat de buitenste teen).
kappuusj
(kappuu/sj) (moe): capuchon, vaste kap aan een jas.
kapsjtok:
magere koe met uitstekende bekken.
kapsjtok
(kapsjtökske, kapsjtök): kapstok.
karbuur: carbid. fr. Carbure.
karbuurkanon
: carbidkanon."E karbuurkanon vör 't verjage van de sjpriewe (Een
carbidkanon voor het verjagen van de spreeuwen).
"
karbuurlaamp:
carbidlamp.
karehings:
karhenst, trekpaard.
karessere
(karesseerde, gekaresseerd) (orig.): kennis hebben.
karnoefele
(moe): knuffelen, vrijen.
kas
(keske, kaste) (mod.): kast.
kas
(mod.) (moe): kast.
kas
of kaske: helm, bromfietshelm, motorhelm.fr: casque
kasjpoesjaer:
stofjas.
kasjtaanjel
(kasjtaanjelke, kasjtaanjele): kastanje.
kasjtieël
(kasjtieëlke, kasjtieële): kasteel.Kasjtieële make (Kastelen maken, als er
regen in de lucht hing tijdens de hooitijd, werd het hooi op kleine hoopjes
(ca.0,75m hoog) bijeengeharkt. Zo werd enkel het bovenste deel nat, en droogde
dan ook weer snel op).
kasrol
(kasro/l) (kasrolle): kookpot.fr:
casserole.
kastaar
(kastaa/r): groot exemplaar, levend of niet: en stier, een tractor.
kat
(kètteke, katte): kat.
kate
(kade, gekaat): kaarten.ich kaat, doe kaats, hae kaat.
kater:
kater.
katrienewiel:
[med.] ringworm.
Kattegraaf
(sgv): [loc.] in sgv.
katteliek
(kattelie/k) (kattelieke): katholiek.
kattepoekele:
verzet, misbaar, discussie.Mak toch neet zoeväöl kattepoekele (maak toch niet
zoveel moeilijkheden, doe toch niet zo moeilijk).
katterot:
[loc.] Kattenrot, op de hoogte tussen Vitchen en Ulvend.
kavejjer
of kaveier: iets fors, iets enorms.
kavejjer
of kaveier: kwajongen.
Kavie
(Kavieke) (moe): roepnaam Octavie.
kaw
(moe): kou.
kaw
(moe): verkoudheid.
ka-wee:
regenjas.merknaam
Keel,
de: [loc.] een "sjloont" in moe.
keem:
kwam.
keend
(keender) (sgv): kind.
keend
(kinneke [mv: (kinnekes of (kinnekere] of kindsje [mv: kindsjes of kindsjere],
kinger): kind.Kinger Gods! (Kinderen toch!)Króm kinger pese óch! (Scheve zaken
deugen ook).
keendersjtool
(keendersjteulke, keendersjteul) (mod.): kinderstoel.
keenkbrik
(orig.): [loc.] kinkenberg in sgv.
keenkeberg
(mod.): [loc.] kinkenberg in sgv.
keenkers:
Kinkers, lastpaardjes met aan weerszijden een mand. oorsprong van toponiemen.
Keer:
[loc.] Keer in Cadier en Keer.
keerk
(keerkske, keerke): kerk.
keerkgaank
(sgv): offergang, zie offergaank (smv).Ee 's-Gravevoere nao 'n geboerte waor dat
neuge daag ee ge bèd, daonao gong de vrow heure keerkgaank doeë, ummer der
ierste kier dat ze op g'n sjtraot kaom.(In 's-Gravenvoeren na een geboorte was
dat negen dagen in het bed, daarna ging de vrouw haar kerkgang doen, steeds de
eerste keer als ze op straat kwam).
kees
(keeske, keeste): kist.
keëts
(moe): kaars.Doe bès 'n groete keëts, mer doe gefs gee leech (Jij bent een
grote kaars, maar je geeft geen licht, gezegde tegen iemand die je in het licht
staat.)
kelder:
kelder.Ee g'ne kelder (In de kelder), d'r kelder ee (De kelder in).Kelders i
genne Pley, wijnmerk van Jean-Marie Ernon uit sgv.
kemmen
(kemde, gekemd): kammen.
kemsel:
kamsel, bijeengeharkt materiaal, bijvoorbeeld hooi.
kènne
(koes [conj 2: keus], gekaand): kunnen.ich kèn, doe kuns of kèns en kènste.
't keus zieë ('t kan zijn).
kènne
(koes, gekaand): kennen.ich kèn, doe kuns of kèns en kènste.
kerkesvolk:
tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.
kerme:
kermen, weeklagen, kreunen
ketsj:
adamsappel.
ketsj:
klokhuis.
kètsje:
de pulp na het uitpersen van gekookte appelen en peren bij de stroopbereiding.
Dient dan nog als koeienvoer.
kètte:
ketting.
Kètte,
ee g'n (sgv): [loc.] Kettenstraat in sgv
Kèttelemaan:
Kettingenman: In de Stashaag zwierf een spook helemaal omhangen met lange
koekettingen.
ketzoet!:
kat d'ruit!
keule
(keulde, gekeuld): koelen.hae keult
Keunkel,
an d'r: [loc.] aan de Koebeek te SPV, vlakbij woning 43a, waar de beek een hoek
van 90° maakt.Vroeger was er een wegje naar toe om water te gaan halen. Dit
wegje lag in 't verlengde van de "Loesberggets" en men noemde het
"de Keunkelgets".
Keunkelgets:
[loc.] aan de Koebeek te SPV
keze
(gekaoze): kiezen.
kieël
(sgv): kerel.
Kieër:
[loc.] Keer in Cadier en Keer.
kieër:
keer.Op 'ne vieze kieër (Eens heel onverwacht).
kieës:
kaas.
kieës
(kieëse) (moe): [botan.] kers, Prunus soorten.
kieësetied:
kersentijd.
kieësj
(kieësjke, kieësje): [botan.] kers, Prunus soorten.
kieësjevlaam:
kersenvlaai.
kieëskop
(kieësköpke, kieësköp): kaaskop, scheldnaam voor Hollander, Nederlander.
kieësmieëske
(orig.): [anim.] koolmees, Parus major.
kieëtel
(kieëtelke, kieëtele of kieëtels): kookpan.kieëtelemenneke, kieëtelemichiels
(ketelmannetje, ketelmichiels, ketelhandelaar in sgv).
kiek
(kie~k): inzicht. `ne klaore kiek (Een helder inzicht).
kieke
(kaeëk, gekaeëke): kijken.
kieke
(kaeëk, gekaeëke): letten op.Dao han ich neet mie nao gekaeëke (Daar heb ik
niet meer op gelet).
kiel
(kielke, kiele): stalen wig om boomstronken te splijten.
kielbaog:
boog om pijlen mee te schieten.
kielefiets:
hufter.
kiene
(kiende, gekiend): kienen.
kies
(kie~s) (moe): kaas.
kies
(kieske, kieze) (mod.): kies.
Kies,
ge: [loc.] Kies, tussen Veurs en Hagelstein.
kiet
(kie/t) (kietsje, kieter): korrel, greintje.E kiet havver (Een korrel haver).Hae
kräg zich e kiet of drie, gee kiet (Hij nam zich een korrel of drie, helemaal
niks).Gee kiet vertroewe (Geen greintje vertrouwen).
kietel:
stofjas, de varkens- en kalverkoopman hadden zo een typische zwarte kietel aan.
du: Kittel.
kietsoet:
sliepuit, uitroep bij het over elkaar strijken van de wijsvingers om een
verliezer te plagen.
kievief:
alert.fr: qui-vive.Blief op dienge kievief (Blijf op je hoede).
kiezel:
kiezel.
kilo:
kilo.
kilometer:
kilometer.
kimme:
wangen.
kinnis
(kinniske, kinnise): kennis.Kinnis ha (mod.) (Kennis hebben).
kipkap
(mod.): hoofdkaas.
kippes
(orig.): hoofdkaas.
kirk
(kirkske, kirke): kerk.
kirkesjläöëtel
(kirkesjläöëtelke, kirkesjläöëtele): [botan.] sleutelbloem, Primula
soorten.
kirkfabriek:
kerkfabriek, kerkeraad.
kirmes:
Kermis in betekenis verruimd: familiefeest.Da hot v'r kirmes (dan houden we een
familiefeest (onafhankellijk van de dorpskermis).Vör de kommuunje van d'r Zjaak
zeet 'r op d'r kirmes gerope (Met de communie van Jaak zijn jullie voor het
feest uitgenodigd).Kirmes ee g'n höl (Kermis in de hel, als de zon schijnt
terwijl het regent).Nao de kirmes (naar de kermis).
kirmes
(moe): kermis. 't is allemaol get zaag Bet, en gaof de geet get. Ze liet 't kaof
sjtoon, want 't waor tied veur nao de kirmes te goon.(Het is allemaal wat zei
Bet, (het is me wat), en gaf de geit wat, ze liet het kalf staan, want het was
tijd om naar de kermis te gaan, een versje (moe) dat al eens gezegd wordt in
gezelschap als men even stil valt met praten).Kirmes in de hèl (Kermis in de
hel, als de zon schijnt terwijl het regent).
kirmesmiensj:
kermisklant.
kjaan
(sgv): kern, pit.
kjaars
(kjaarse) (orig.) (sgv): kaars.
kjaas
(kjase) (sgv): [botan.] kers, Prunus soorten.
kjaas
(kjase) (sgv): [botan.] kers, Prunus soorten.
kjaasmis
(sgv): kerstmis.
kjäöke
(moe): keuken.
kjäös
(kjäöske, kjäöse) (moe): [botan.] kers, Prunus soorten.
kjäöts
(moe): kaars.
kjèl
(moe): kerel.
klaank
(klaanke): klank.
Klabatter: [loc.] Clabater. Langs
gewestweg nabij Hagelstein, 200m richting Magis.
klabatter:
het houten hamerinstrument dat door de misdienaren gebruikt werd in plaats van
belgerinkel tijdens de vasten.
klabberdows:
plotsklaps.Klabberdows, dao laog ich (Plots lag ik daar).
klaene
(klaende, geklaend) (orig.): slaan, gooien, werpen, smijten.E-weg klaene (orig.)
(Hard weglopen).
klam
(klamme): kram.Klamme vör sjtacheledraod a g'ne paol te naegele (Krammen om
prikkeldraad een aan paal te nagelen).
klammatsj:
hefboomtang.
klandere:
keuvelen.
klaor:
duidelijk, klaar.Da's gaans klaor! (Dat spreekt vanzelf!)
klaor:
licht, klaar, helder.
klaor
(mod): klaar, gereed.
kläös:
stumper.
klaosmaan
(klaosmenneke, klaosmander): speculaaspop.
klapper:
klapper, ringmap.
klappere:
klapperen, fladderen.
klaproeës
(klapruuëske, klaproeëze) (mod.): [botan.] klaproos, Papaver soorten.
klats
of kletsj (klatse of kletsje): klappen, slaag.Dalik kries te klatse op dien
batse (Dalijk krijg je klappen op je billen).
klatsj:
kaal hoofd.
klatsje,
(klatsjde, geklatsj): klappen, slaan, applaudiseren.
klatspapier
(sgv): zilverpapier, zilverfolie.etym: glad papier?
klauw
(klauwe): handen, voeten.Pierre, zèt de klauwe ee g'n aeëd, 't geit neet väöroet!(Madam
Vreuls van g'n Eiken zei dat vroeger tegen haar man als ze de kruiwagen langs de
holle weg omhoog duwde en hij de kar trok).D'r klauw van e mèlkmassjieng (De
klauw is het onderdeel waaraan de vier zuigspenen zitten).
klauw
(klauwe): dikke steen, vuursteen, silex.Dieke klauwe (Dikke, zware stenen).op 'ne
waeg mit puur sjerpe klauwe kènste flot krevere (Op een weg met overwegend
scherpe stenen kun je snel lekrijden).
klavere:
klauteren.
klee:
klein.E klèngt, 'ne klènge, 'n klèng (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz, mn.
en vr. Zie bij greun).
kleed:
kleed.
kleenk
(kleenke): klink.
kleenke:
kettingen waarmee de paarden voor de kar gespannen worden.
Kleenkewej
(moe): [loc.] Kleenkewej in moe.
kleesper:
tenger (vrouwtje).E kleesper wiefke, vröwke, menneke (Een tenger wijfje,
vrouwtje, mannetje. Bijna een staande uitdrukking).
kleiaasj
(moe): kleding.
kleie
(kleide, gekleid): kleden.
klèijing:
kleding.
klèjer:
kleren.Zoondigse klèjer, gooj klèjer (Zondagse kleren).Däör de waeëkse klèjer,
wirkklèjer (Door de weekse kleren, werkkleren).
klèjerhaot:
klerenhanger, kapstok.
klèng
(moe): klein.
klèngegheed:
kleinigheid.
klepkow
(moe): klapkooi. Vogels werden gevangen met een getralied bakje, waarvan het
deksel kon dichtklappen.
kleppe
(geklept): slaan, tikken tegen een kerkklok.
klet:
[botan.] kleefkruid, Galium aparine L.
klet:
[botan.] klis of klit, Arctium soorten.
kletsje:
klappen, slaan, applaudiseren.Ee g'n heng kletsje en op de batse of op de vot
kletsje (In de handen klappen en op de billen of het achterwerk slaan).
kletsjkop:
kaalkop.
kleuj:
planken vloer waar kalveren wat comfortabeler op kunnen liggen, in plaats van op
een bakstenen ondergrond.
kleur:
kleur.
kleutsje
(kleutsjde, gekleutsjt): klutsen, kloppen.
klieë:
[botan.] klaver, bijv. Trifolium soorten.
klieë
(klieës): klaveren (kaartspel).
klienjotäör
(klienjotäö~r): knipperlicht, richtingaanwijzer.fr: clignoteur
klietsj
(rem): klink.
kliettsjè:
klapkooi. Vogels werden gevangen met een getralied bakje, waarvan het deksel kon
dichtklappen.
kliettsjè
(moe): mestkar.
kliköwke
(sgv): klapkooi. Vogels werden gevangen met een getralied bakje, waarvan
het deksel kon dichtklappen.
kling
(sgv): klein.
klits
(klitse): dikke knikker.
kloeëster
(kluuësterke, kloeëstere of kloeëstersj): klooster.
kloeët
(kluëtsje, kloeëte): kloot, testikel.En ich de kloeëte n'op (En ik maakte dat
ik weg kwam).
kloeët
(kluëtsje, kloeëte): zielepoot.D'n örreme kloeët (De arme zielepoot).
kloek:
[anim.] klokhen.
kloeksjpuële
(sgv): verstoppertje spelen.
kloester
(kloe~ster): hangslot, kluister.
kloester
(kloe~ster) (moe): klooster.
kloetsj:
geut.
kloetsje
(kloetsjde, gekloetsj): klotsen.De mèlk kloetsjt in zienge boek (De melk klotst
in zijn buik).
klómmel:
prul, onding.[med.] Ze haat d'r klómmel (Ze heeft haar maanstonden).
klómmele
(klóimmelde, geklómmeld): prutsen.
klook:
goed uitziend, mooi gekleed, netjes.du: klug, nl: kloek.Sjnook, sjpook, driet in
d'n brook, da bès te zoondegs klook! of: Senterklaos, pees ee g'n haos, sjiet
in d'n brook, da bès te zoondegs klook! (Kinderrijmpjes).
kloomp
(kleumpke, kloompe of kleump): klomp.
klophings:
[vet.] klophengst.
klóppe
(klópde, geklóp): kloppen.
klös:
stumper.
kloster:
klooster.
klöts:
kluiten.
klowwe
(klowde, geklowd): stelen.
klunkske
(klunkskes): [anim.] vroedmeesterpad.
klutendrek:
as van sjlam, van kolenslik.
klutsj
(ö3, K-SL): grappig voor hoofd.Dóch d'ch get op d'ne klutsj (Zet wat op je
hoofd).
kluut:
gehaktbrood.
knab
(knebke, knabbe): boterham.nl: verwant aan knapzak? Hierin komt knap van het
middelnl. cnappen = stukbijten met de tanden.
knab
(knebke, knabbe): stuk hout.Laeg knabbe ater g'n raar (Leg stukken hout achter
de wielen).
knabbös
(kna/bbös): knalbus, proppenschieter uit vlierhout.nl: buks, du: Büchse.Uitgehold
stuk tak, waarin een houten pin past, en waarin vooraan een stop word gestoken.
Bij comprimeren van de lucht in de buis door vooruitstoten van de pin ontstaat
een overdruk. Als de stop het niet meer houdt ontstaat een knal.
knaeje:
kneden.
knao
(knäöke, knäö of knäöj): brok.
knaoëkendokter:
orthopedisch arts, chirurg.
knaok
(knäöëkske, knäöëk): handen.Ich sjtoeët mich ming knäöëk aoëpe (Ik
stoot me mijn handen kapot).
knaok
(knäöëkske, knäöëk): knook, bot, been.Zjwieg, doe owwe! - Wàt? Ich bruuj
nog mit dieng knäöëk de paeren oet g'ne boom (Zwijg jij ouwe! - Wat? Ik gooi
nog met jouw botten de peren uit de boom).
knaop
(knäöpke, knäöp): knoop.
Knap,
op de: [loc.] Knap te smv.Nao g'n Knap op.
knats:
recht.
knatsjgek:
knettergek.
knee
of kneej (kneeke, kneeë): knie.
kneip:
angst.
knele
(kneelde, gekneeld): knielen.
knepke:
een muntstuk van vijf centiem.Da bruje ze e knepke ee g'n sjaol (Dan smijten ze
een vijf centiemstuk in de schaal, bij de collecte in de mis).
knien
(knie~n) (knienke, knieng (knie/ng)): [anim.] konijn, Oryctolagus cuniculus.Wen's
te 'ne knien wils vange, mos te 'm zaot op d'r sjtoets liegke (Als je een konijn
wilt vangen, moet je hem zout op de staart leggen. Als je zover geraakt, kun je
hem ook zo pakken, dus als je mensen of taken behoedzaam benadert, lukt het
dikwijls gemakkelijker om iets voor elkaar te krijgen).
Kniengshaag,
a g'n, of Knienshaag: [loc.] Aan de Konijnshaag, ten noordoosten van Boven in
het dorp Veurs. N 50 44.243, E 5 51.093
kniep
(knie~p) (kniepke, kniepe): zakmes, knipmes.
knikker
(mod.): knikker.
knipke,
op e: [loc.] Knipke te smv. Percelen links en rechts van de de Knipkesweg, van
Verloren Kost naar Kwinten. N 50 45 11.9, E 5 49 21.6 en N 50 45 0.8, E 5 49 9.4
knistele:
(niet erg vakkundig) knutselen.
knóddelaer
(knóddelaerke, knóddelaere): knoeilap.
knóddele:
knoeien.
knoeëk
(knuëkske, knuëk) (sgv): hand.
knoeëk
(knuëkske, knuëk) (sgv): knook, bot, been.Doer merg en knoeëk (Door merg en
been).
knoëk
(kneuëkske, kneuëk) (moe): knook, bot, been.
knoëkebraeker
(moe): begrafenisondernemer bottenbreker.
knoersj
of knoeësj: knoers, kraakbeen, pezenvlees.
knoevel
(knuvelke, knoevele) (moe): hand.
knoevele:
knuffelen.
knöppel
(knöppelke, knöppele): knuppel.
knospel:
modder/mest die in de haren vande billen van een koe brokken vormen.
knóttere
(knótterde, geknótterd): grommen, brommen, knorren, snauwen, mopperen,
reclameren, preutelen.Doe kuns get knóttere (Jij kan wat mopperen).
knótterpót
(knótterpötsje, knótterpöt): preutelaar, zeurpiet.Ouwe knótterpót (Oude
zeurpiet).
knuiwele
(knuiwelde, geknuiweld): kauwen.
knuul
(knuu/l) (knuulsje of knuulke, knule): stuk hout.Bruuj get knule n'op 'e vuur
(Smijt wat stukken hout op 't vuur).
kobbich:
[loc.] koebeek in spv. Plaatsaanduiding en één woning, vlak achter het
vroegere schooltje/gemeentehuis, weg die naar Klots en Blauveld gaat.
Kobes
(ee g'ne -): [loc.] Cobus in Rem.
köchin:
kookster.
kode
(kodes): kode.
koed
(sgv): kwaad.Tösje twellef en eng, is aal 't koed op geng (sgv) (Tussen twaalf
en een is al het kwaad op gang, na middernacht gebeuren de slechte dingen).
koedele:
handelen, sjacheren.
koeëd:
kwaad.
koeëk
(koe~~ëk) (moe): de kok van dienst op kamp, in een gaarkeuken.
koeële:
kolen.
koeëlich
of koeëlik: flauw.
koeëllef
(orig.): moestuin, groentetuin.nl: "koolhof".
koeëllefsgaar:
moestuinhek.
koeëlmieës
(koeëlmieëske): [anim.] koolmees, Parus major.
koeëme
(sgv): komen.
koeën
(sgv): koren, graan.
koeënwoof
(sgv): [anim.] hamster, korenwolf. Deze naam schijnt te wijzenop de
"hebzucht" van het diertje de veldhamster. Men vergelijke met het
Nederlandse "Geldwolf".
koeënwòòf,
d'r (sgv): titel van het jaarboek van Heem en Natuur Voeren (eigen
schrijfwijze).
koeërsj
(koeërsjte) (sgv): korst.
koeërts
(mod.): koorts.
koejóng
(koejungske, koejónges): kwajongen, deugniet.
koejónge
(-de, gekoejóngd): het kaartspel kwajongen (spelen).
koekele:
lachen, slap lachen.
koekepiep:
piepekoek, kiekeboe.
koekoek:
vreemdganger, zoals de koekoek zijn ei in een vreemd nest legt.
koekversjtaeëke
: verstoppertje spelen.
koel
(kuulke, koele): groeve.
koel
(kuulke, koele): kuil.
koel
(kuulke, koele): poel.
koeleboets
(koeleboetske, koeleboetse): [anim.] dikkop, kikkervisje.
koelekop
(koeleköpke, mv: koeleköpkes, koeleköp): [anim.] dikkop, kikkervisje.
koelekop
(koeleköpke, mv: koeleköpkes, koeleköp): [anim.] rivierdonderpad, Cottus
soorten.
koenjak (1, ST) (koenjakske): cognac.
koer
(koe~r): binnenplaats.fr: cour
koerang:
inwijden, aanleren.Is actiever dan fr: mettre au courant (op de hoogte stellen).Ieëme'n
op koerang zitte (Iemand iets aanleren).
koerjóng
(koerjungske, koerjónges): misdienaar.
koerrao:
elektriciteit, stroom.fr: courant
koers
(koe/rs): wedstrijd.Koers vare (Wedstrijd rijden, met name fietsenrennen).
koerse
(koe/rse): wedstrijdrijden, racen.
koesj:
rustig, stil.fr: se coucher.Hod dich koesj (Hou je rustig).
koet
(koe~t): snottebel.
koetnaas
(koe~tnaas) (koetnaeske, koetnaze): snotneus.
koetsj
(kuutsjke, koetsje): kinderwagen, kinderkoets.
koetsj
(kuutsjke, koetsje): koets.
koezjele
(koezjelde, gekoezjeld): koesteren, nestelen, knuffelen.du: kuscheln
koezze
(orig.): slachten.
Kokeleboom:
koprol.Kokeleboom sjloeë (De koprol doen).
kokkeleraol:
koprol.
Kokkerel:
speeltol.Kokkerel mit sjmik (Speeltol met zweep).
kolbloom
(orig.): [botan.] klaproos, Papaver soorten.
koliek
(kolieke): [med.] koliek, kramp.
koljee:
collier, halsketting.
kollaos (mv): panty's.fr: collants
Kölle: [loc.] Keulen.
kölle
(kölde, geköld): foppen, voor de gek houden, kullen.Hae költ.
kollef
(ko/llef) (köllefke, kolleve): moestuin, groentetuin, koolhof.
kombien:
maaidorser. combine.
komiek:
raar.
komkommer:
komkommer.
komkommer
(moe): augurk.
kommanderie:
kommanderij, kasteel in spv. N 50 44.189, E 5 49.321
kómmel:
fruitmand, kom.
kómmelesere
(orig.): ter communie gaan.
kommersj
(2, ST) (sgv): zaak, handel, winkel.
kómmies
(kómmieske, kómmieze): douanier.D'r büro van de kómmieze (Douanekantoor,
grenskantoor).
kommunie (mod.): communie.Te kommunie goeë (mod.) (Ter
communnie gaan).
kompot:
compote, moes, meestal appelmoes.fr: compote.
köndersjtee:
kunrader steen.
konkernole
(sgv): [botan.] kornoelje, met name de gele kornoelje, cornus mas.Konkernolehaag
(Kornoeljehaag).Wat haas te noe wèr agevange, konkernool? Dat mos te neet doeë,
mie konkerneulke (Wat heb je nu weer gedaan, deugniet? Dat moet je niet doen,
mijn deugnietje).
konkernool
(konkerneulke, konkernoele (sgv): kornoeljevrucht.
Kónnebäösj,
op 'ne: [loc.] Conenbos of
Konenbos, bij de Plank. N 50 44.762, E 5 50.969
könning
of könnig: koning.Ich goon oeë d'r könning te voot geit (Ik ga waar de koning
te voet gaat, naar het toilet).[vet.] Der könnig laote zieë (De koning laten
zien. Als de hoogdrachtige koe bij het liggen de binnenkant van de vagina
uitstulpte (besmettingsgevaar!)).
konsonnaant :
konsonnant.
koo
(keuke, keu of keuj): [anim.] koe, Bos taurus.
kook
(geen mv): geperst droogvoer.
kook
(keukske, keuk): koek, taart.Aeët dich e sjtök kook, krieg ich mich nog e
keukske (Eet (je) een stuk taart, neem ik (mij) nog een koekje).
koomp:
kom.
koont:
kont, achterwerk.
koontekroeper
(koontekroeperke, koontekroeperte): hielenlikker.
koontergewich
(koontergewichter): tegengewicht.fr: contre-poids.
koontrebuusje:
contributie, bijdrage.
koontrebuusje
(orig.): belasting.ich moot de koontrebuusje nog betale (ik moet de belasting
nog betalen (orig.)).
koonzert
(orig.): toneel.
kooserel:
[botan.] Ridderzuring, Rumex obtusifolius L.
kootóng:
[botan.] Ridderzuring, Rumex obtusifolius L.
kop
(köp, köpke): kop, hoofd.
kope
(mod.) (koch, gekaoët): kopen.
koppieng:
hoofdpijn.
köpsj:
koppig.
kopvördel:
de zone aan beide uiteinden van een lange ploegvoor, waar de tractor de ploeg
lift en keert. Het wordt nadien geploegd dwars op de langsvoor. Ook vördel.
korae:
vlaspijs van gedroogde pruimen, peren, appelen, abrikozen.waals: corin.
korbiejaar:
lijkwagen.fr: corbillard.
koreente,
ee g'n: in de brieven van de Korinthiërs.Doe kals wie Pieëtres ee g'n koreente
(smv) (Jij geeft gefantaseerde informatie).Wie Powles ee g'n koreente (dpl)
(Verstrooid. Beide gezegdes lijken hun oorsprong te hebben in de "brieven
van Paulus aan de Korinthiërs").
kornisj
(kornisjke. kornisje): dakgoot.fr: corniche: daklijst, kroonlijst.
Betekenisverschuiving.
kort
(mod.): kort.
kortaesj:
stoet, carnavalsoptocht.fr: cortège.
kórzelig
(mod.): korzelig.
kosjtel:
koeienstal.
kössesjloop
(kössesjlope) (mod.): kussensloop.
kösteek
(kösteekske, kösteke) (orig.): kussensloop.
köster:
koster.
kostuum
(kostuumpke, kostume): kostuum.
köt:
kudde, troep, groep.
kot
(kötsje): hok.Op kot zitten (Op studentenkamer wonen).
kotse:
[med.] overgeven, braken, vomeren, spugen.
koutsjoe:
rubber.fr: caoutchouc.
kouw:
koude.
kouwke
(mod.): kauw.
ków:
kooi.
kozèng
(moe): neef.fr: cousin. nl: kozijn
kraank
(moe-sgv): [med.] ziek.du: krankZieg dat 'r braaf zeet en neet kraank waeërd,
da betaal ich d'r dokter (Zie dat jullie braaf zijn en niet ziek worden, dan
betaal ik de dokter.)
kraankde
(kraankdes) (moe): [med.] ziekte.
kraankheed:
[med.] ziekte.du: Krankheit
kraem:
roomijsje.fr. crème
kragk
(kregkske, kragke): krakkemikkig voertuig, mens of dier.
krake:
kraken.
kral
(krelke, kralle): klauw.
kral
(krelke, kralle): kraal.nl. etym.: koraal.
kral
(krelke, kralle): kralenketting.
krao
(kräö of kräös en kraos): [anim.] kraai, Corvus corone. 't es zu werm dat de
kraos gape (Het is zo warm dat de kraaien gapen).n zjwatte kraos (zwarte kraai,
als men het over iemand heeft die zwarte klederen draagt.)
kraom:
huis.Um d'r kraom (Rond het huis).
kraom:
huisraad, diverse dingen.
kraom:
kraam.
Kraom,
a g'ne: [loc.] Aan de Kraam, tussen Dal (Veurs) en het Vrouwenbos. N 50 44.081,
E 5 50.421
krap
(krepke, mv: krepkes of krepkere, krappe): meestal als krepkes: uitgebraden
spekjes, kaantjes.du: Griebe.Krepkes mit appel (Uitgebraden spekjes met appel).
krapuul
of krepuul: tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.fr: crapule.
kras
(moe): afval.fr: crasse.Die van d'r kras (De vuilnisophalers).Moesj krasj
(verbastering van "bouger la krasse." Bij het knikkeren de grond
schoon vegen).
krats
(krètske, kratse): kras.
kratse
(kratste, gekrats): krassen, krabben.du: kratzen.
krauwel:
erbarmelijk produkt, bijvoorbeeld fruit of big.
kravat:
stropdas.Dooch dich 'n kravat ee (Doe je een stropdas om).
kreeg:
landje veroveren, kinderspel
kreeg:
oorlog.du: krieg.D'r kreeg va vèttieën achtieën (De oorlog van 1914-'18).Va vör
d'r kreeg (Van voor de (2e w.) oorlog).Vertèlle övver d'r groeëte kreeg va
1870 (Vertellen over de grote oorlog 1870-1871).
kreem
(krimke, kreme): [anim.] zeug, zogend varken.
kreie:
kreien, sintels.
krèjjong
(orig.): potlood.
kremebadsj
(sgv): kooi om een varken te verplaatsen, met voor en achter twee handvatten
waaraan ze gedragen werd.
krengde
(krengdes): [med.] ziekte.du: Krankheit.De krengde a g'n beum (Boomziekte).
krenkelik
(sgv): [med.] ziekelijk.
krète
(krèdde, gekrèd): tergend iets tonen, bv. op school een nieuwe fiets tonen,
met veel nadruk, aan iemand die geen fiets heeft "en jij hebt er lekker
geen". Zie giele.Krèt d'r jóng neet (Pest die jongen niet zo. Door op
nadrukkelijke wijze een stuk vla op te eten, terwijl de ander geen heeft). Dat
ès de luuj krète (Als iemand op verschillende manieren (huis, kleren, ...)
zijn betere toestand toont).Doe krèts, hae krèt.
krevere
(kreveerde, gekreveerd): lekrijden.fr: crever.
krevere
(kreveerde, gekreveerd): armoedig sterven.fr: crever."van de kou krevere
(Sterven van de kou).
"
krib:
kribbe.
kribbebieter
(moe): gierigaard. varken bijt zelfs van honger in de trog.
kribbele
of kriebele (kribbelde, gekribbeld): kriebelen.
kriebel:
kriebel.Zit hie 's 'ne kriebel (Zet hier eens een kriebel, handtekening).
krieë:
nauwelijks, amper.
krieëkel:
krekel.
krieëne:
kraaien.
kriege
(krie/ge) (?, krieëge (orig.) of gekrieëge (mod.)) (sgv): krijgen, nemen,
halen.Krieg dich e bölke (Neem (je) een snoepje).
kriege
(krie/ge) (kraeg, kraege (orig.) of gekraege (mod.)): krijgen, nemen, halen.Ich
krieg, doe kies of doe kries, hae kiet of hae kriet.Ich ha gister 'ne breef
kraege (Ik heb gisteren een brief gekregen).Kried uch aaf, 't ès riestevlaam
(Bedien u, het is rijstevlaai. Ook humoristisch bedoeld als er helemaal geen
vlaai is).Krieg mich de vlaam 'ns (Haal (mij) eens de vlaai). 'n Krengde kriege
(Een ziekte krijgen).
kriek:
krik, wagenhefboom.
kries
(krie~s) (kriese) (sgv): crisis, aanval, toeval
kriesje
(krie~sje) (kraeësj of kriesjde, gekraeësje) (orig.): huilen.
kriet
(krie~t): krijt.
krietberg
(krie~tberg): [loc.] krijtberg in moe.
kriete
(krie~te): krijten.
kriettesj
(krie/ttesj): ongenaakbaar.
krietwit
(krie~twit): krijtwit.
Krindel,
d'r -: [loc.] Krindaal, bij de Plank. N 50 44.795, E 5 50.166JMG 100330 (in d'r)Hae
wónt in d'r Krindel, ee g'ne Krindel, op de Krindel (In de Krindaal, op de
Krindaal).Väöësj is käöët a g'ne Krindel (Veurs ligt kort bij de Krindaal).
kristelieër
(kristelie~ër) : catechismusles.Nao kristelieër goeë (Naar de catechismusles
gaan).
kroddel
(kroddelke, kroddele) (orig.): pad
kroech:
kruik.
kroed
(kroe~d) (kruudsje, kruje): kruid.
kroednagel
(kroednaegelke): [botan.] kruidnagel.
kroedwösj:
bos gemengde kruiden ter zegening.
kroeënekrane:
kraanvogels.
kroepe
(kraoëp, gekraoëpe): kruipen.Ich kroep (kroe~p), doe kruups, hae kruupt.
kroet
(kroe~t): kruit.
kroewe
(kroe/we): wieden, onkruid verwijderen.Oonkroed kroewe (Onkruid wieden).
Krommejong,
d'r: [loc.] te spv
krómpieër
(krómpiere) (orig.): aardappel.du: grundbirne.Has te krómpiere geplaant? (Heb
je aardappelen geplant? Als je je schoenen uit doet en de dikke teen komt door
de sok heen)
kroomp:
krom, scheef.
kroot
(krote): biet.fr: carotte
kröppel
(kröppelke, kröppele): misvormde, kreupele.
kröppel
(kröppelke, kröppele): scheldnaam.
krosjtere:
haken als handwerken.
krotalle:
strontknobbels aan de billen van een koe.
krotekraag
(krotekraeg): bietenkraag, bietenkop met bladeren.
krötteltig
(orig.): korzelig, kregelig, lichtgeraakt.Wat bes doe krötteltig huuj (Wat ben
jij kregeling vandaag). 'ne krötteltige
kaeël (Een kregelige kerel).
krouw
(krou~w): schurft.
krouw
(krou~w): uitschot, crapuul.
krözjel
(krö/zjel) (krözjelke, krözjele): [botan.] kruisbes, Ribes uva-crispa L.etym:
een bes met kroesharen.
krözjelesjtroek
(krözjelesjtroe~k) krözjelesjtruukske, krözjelesjtruuk): kruisbessenstruik.Ee
g'n krözjelesjtruuk (In de kruisbessenstruiken).
krözjelevlaam:
kruisbessenvlaai.
kruudsje
(orig.) (rem): stroop.
kruus
(kruiske) (moe): kruis.
kruus
(kruuske) (sgv): kruis.
kruusj
(kruu/sj) (kruusjke, kruzje (kru/zje)): melkbus.nl: kroes.
kruuts
(kruu~ts) (kruutske (kruu/tske), kruutser): kruis.Zich e kruuts make. (mod.)
(Zichzelf een kruisteken maken).
Kruuts,
ge: [loc.] Hoogcruts, bij Noorbeek.
kruutspeunt:
kruispunt.Op 't kruutspeunt (Op het kruispunt).
kuke
(ku~ke) (kuukske, kukes): kuiken.
kukedraod
(ku~kedraod): kuikengaas.
kukele
(ku/kele) (kukelde, gekukeld): ergens vanaf vallen.Pas op, of doe kukels dao
vanaaf! (Pas op, of je dondert daar vanaf!)
kukele
(ku/kele) (kukelde, gekukeld): kukelen, kraaien van een haan.
kultivater:
cultivator, grondbewerker met lange verende tanden die diepte werk (10-15cm) kan
verrichten.
kume
(ku/me) (kuumde, gekuump): kreunen, steunen, zuchten.
kunning:
koning.
kurei
(ku~rei): kreng, vervelend beest.fr: biesse crevêye en charogne (kapot beest,
kadaver, kreng). waals: curêye.Nötse kurei! (Vies mispunt!)
kurei
(ku~rei): scheldwoord voor een vrouw met slecht karakter.
kurieus
(orig.): nieuwsgierig.fr: curieux
kuuëning:
koning.
Kuuëningsweenkel:
[loc.] Koningswinkel.
kuul
(kuulke, kule) (orig.): stok, een mooie ronde rechte bewerkte stok.
Kuulsjes,
ee g'n -: [loc.] Kultjen in Rem.
Kuum
(kuu~~m) (kuumke (kuu~mke): Kreun, zucht.Dat is 'n kuum, die! (Dat is een vrouw
die altijd iets op te merken heeft).
kuusj
(kuu/sj) (kuusjke, kuuzje): varken.fr. cochon.
kuut
(kuu~t) (kuutsje, kute): kuit.
kwaart
(mod.): kwart.
kwaas
of kwaast: kwast.
kwad
of kwod: quad, vierwielig motorvoertuig.
kwadraatmeter
(rem): vierkante meter.du: Quadratmeter.
kwaeët
(kwaeëte): eeltplek.Kwaeëte a g'n heng (Eeltplekken op de handen). Kwaeëte a
g'n vingere (Eeltplekken op de vingers).Kwaeëte oonder g'n erm (Eeltplekken
onder de armen (gezegd van iemand die niet graag werkt. [med.] Inderdaad kunnen
wel de lymfeknopen onder de oksels zwellen bij ongewoon werk).
kwaeke
(kwaekde, gekwaek): schreeuwen.
Kwakhaag,
ee g'n -: [loc.] Kwakhaag ten noorden van Ulvend.
kwakkert
(kwekkerke, kwakkerte): kikker, kikvors, pad.
kwakvrösj
(kwakvrösjke, kwakvrösje): kikker, kikvors, pad.
kwatsj:
onzin, klets.du: Quatsch.
kwatsj:
ruzie.Die haant kwatsj middee (Die hebben ruzie met elkaar).
kwebsj
(moe): beurs, overrijp.
kwebsje:
verklappen, doorvertellen.
kwètsjbuul
(kwètsjbuulke, kwètsjbule): accordeon, harmonika, trekzak.
kwètsje
(kwètsjde, gekwètsjt): verpletteren, vermorzelen, platdrukken, pletten,
prakken.betekent niet: kwetsen.Kwètsj dich de krompieëre (prak je de
aardappelen)De paere waore gaans gekwètsjt wie ich heem kaam (De peren waren
helemaal geplet toen ik thuis kwam).
kwettele
: darmen, ingewanden.De kapotte kat mèt de kwettelen oet (De dode kat met de
darmen eruit).
kwezel:
kwezel.
kwiebes
: scheldnaam.Latijn quibus = aan wie, door wie.
kwiet
(kwie~t): kwijt.
kwiksjtuutske
(kwiksjtuutskes): Kwikstaart.
kwiksjtuutskes,
de: Jeugdcarnavalsvereniging in Voeren.
laache
(laa~che) (laachde, gelaachd): lachen.Vör te laache (Om te lachen, voor de
grap).Dat waor 'nt vör te laache (Dat was niet om te lachen, was ernstig, kwam
hard aan).Dat zów vör te laache zieë! (Dat zou om te lachen zijn, dat is
belachelijk!) Da laach-se dich kapot (Dan lach je je dood).
laaj
of la (laejke, laje) (mod.): lade.
laam:
lam, verlamd.E laamt, 'ne lame, 'n laam
laamp
(lèmpke of lèmpsje, laampe): lamp.
laand
(lendsje, lan): veld.
laand
(lendsje, leng of lan): land.Doe bès te sjlum veur op 't laand, doe mos 't
water op (Jij bent te slim voor aan wal, jij moet gaan varen).
laank:
lang.D'r lange (De lange, persoonsaanduiding).E langt, 'ne lange, 'n lang.
Laankoeër:
familienaam Langohr.
laanksem:
langzaam.
laanksemmer:
langzamer.
laanksemmer:
stiller.Zèt d'r tv 'ns get laanksemmer! (zet de tv eens wat stiller!)
laankveld:
[loc.] langveld, longchamps bij moe
laankwater
(sgv) (laa~nkwa~ter): oorspronkelijke benaming van de Noor(beek), beek
van de Wesj (bron) in Noorbeek tot aan haar monding in de Voer, in de Vitsjen
bij sgv.Naamsverandering onder invloed van een verkeerde benaming op een
topografische kaart.
laars
(laerske, laarze) (mod.): laars.
laat:
laat.
lae,
laej of laeje: geleden.
laeëpel:
lepel.Haol 'ns 'ne laeëpel vör d'r Zjeng (Haal eens een lepel voor Jean).
laeëve
(laeëveke, laeëves): het leven.Doe has e fie laeëveke (Jij hebt en mooi
leventje, zorgenloos, hoeft niet te werken).
laeftied:
leeftijd
laeg:
leeg.Laege zak (Lege zak, vloeknaam).
laege
(laat, gelaat): leggen.Doe les, hae laet, d'r laet.
laejbek
: scheldnaam, aansteller (beamte).
laeke
(leakde, gelaek): lekken.
laenesjtool
(sgv): leunstoel.
laer:
leer, leder.
laeve:
lawaai.
laeve
(lèfde, gelèfd): leven.Ich laef, doe lefs, hae left.
laevend:
levend.
laeze
(loos [conj 2: leus], geloeëze (orig.), gelaeze (mod.)): lezen.Ich laes, doe
lus, hae lust.
laje
(laajde, gelaje) (sgv): laden.Noe haant v'r bezeuk gelaje (Nu hebben we bezoek
geladen, ongenood bezoek dat niet snel van opstappen weet)
laje
(loeëd, gelaje): laden.Laaj de kaar 'ns (Laad de kar eens).Die hant get (hoevaat)
gelaje (Die hebben nogal wat hovaardigheid bij zich)Da has t'm óch gelaje (Dan
heb je hem ook geladen. Als je hem te zeer aanhaalt, zit of loopt hij je ook in
de weg).Ich laaj, doe lits, hae lit, d'r laadt. Ich loeëd, doe loeëds, hae loeëd,
v'r loeëte, d'r loeëdt.
lake
(laeëkske, lakes): laken.
lakrits:
drop, zoethoutwortelextract.du: Lakritzen, en: liquorice, it: liquirita.
Lakro's
Lacroix's: familienaam Delacrois.
landsmaan:
nationaliteit, inwoner van het land.
lang:
lang.
lange
(langde, gelangd) (orig.): aanreiken, aangeven, toedienen.Lang mich d'r raeëk 'ns
(Geef (mij) de hark eens aan).Da kries te èng gelangd (Dan krijg je een
oorvijg).
Lange
Graaf: [loc.] Lange Graaf.
Langhaag,
a g'n: [loc.] Op de Langhaag, ten noorden van de weg van Kwinten naar Ulvend,
bij de veldweg naar de Eiken. N 50 45.239, E 5 49.409
lans
of langs: langs. 't geet ènge lans (Er gaat iemand voorbij).
Laobaer
(Lao~baer): roepnaam Lambert.
laoëk
(lökske, laoëker): gat.E laoëk is e laoëk (Een gat is een gat).Ee ge laoëk
(In het gat).
läön
(läönsje, läöne): nietsnut, scheldwoord.Daeër zeet mich läöne (Jullie
zijn nietsnutten).
läöp:
loop.
läöp
(läöpke, läöpe): loop van een geweer.
läöper:
loper in schaakspel.
läöpert
(läöperke, läöperte of läöpere): geïnteresseerde jongen die regelmatig
het huis waar een meisje woont passeert.nl: loper.
läöpsj:
loops.
läöres:
oninteressant persoon.
läöres
: scheldnaam.
läöt:
lege dop van rijpe erwt of boon.
laot (lao~t) (lötsje, laoter): lot.
läöte:
bonen doppen.
laote
(lao/te) (leet, gelaote): laten.
laote
(lao~te) (laotte, gelaot): loten, uitloten, lootjes trekken.
Läöve: [loc.] Leuven.
lap
(lepke, lep): lap, vod, stuk stof of leer.
lap
(lepke, lep): een muntstuk van 5 centiemen.Da gunt ze nao d'r dins vör e lepke
te laege (Dan gaan ze naar de dienst om 5 centiem in de schaal te leggen bij de
offergang).
lappe
(lapde, gelap): lappen, leveren, flikken.
lappe
(lapde, gelap): lappen, slaan, klappen geven.
lapsjoeër
(lapsoeëre): flapoor.
lapsjwanes
(moe): lapzwans.
lat
(letsje, latte): lat.
later:
later.
Latien
(latie~n): Latijn.
Lèbbo:
familienaam Lebeau.
lebsje
(lebsjde, gelebsjt): ongegeneerd in het openbaar uitvoerig tongzoenen,
kussen.Wat zuus doe gelebsjt oet! (Wat zie jij er belabberd uit!)
lebsje
(lebsjde, gelebsjt): lebberen, likken, zuigen.An de mèlk lebsje (Aan de melk
likken).
leed:
leed, verdriet.
leef
(lever): lief.E lift, 'ne leve, 'n leef (zelfst.
gebruikt bijv. naamw. onz, mn. en vr. Zie bij greun).
leefde:
liefde.
leem:
leem.E leme huuske (Een lemen huisje, vakwerkhuisje).
Leemberg,
op: [loc.] Op Leemberg, veld ten zuiden van Schilberg. N 50 45.774, E 5 50.542
leenks:
links.
leenks-in:
links inslaan.
leenks-op:
links omhoog.
leenks-um:
links omdraaien.
leewater:
[med.] [vet.] vochtophoping in een gewricht, hydrops.
lègke
(laag [conj 2: laet], gelaag): leggen.
Lei
(Leike): roepnaam Leo.
leier:
ladder.Die ko haat de leier opvraeëte (Die koe heeft de ladder opgevreten:
uitspraak van een veekoopman over een magere koe: als je haar ribben ziet is het
alsof er een ladder insteekt).
lèj
(lè/j): smakeloos, met te weinig zout.
lèjje
(lèjde, gelèjd): leiden. 'n ko nao d'r sjteer lèjje (een koe naar de stier
leiden, bestieren).
Lèjo:
roepnaam Leo.
lekke
(lekde, gelekt): likken.ich lek, doe leks, hae lekt.
lekker:
lekker.
leksjtekske:
waterijsje op 'n stokje.
Lemes:
familienaam Lemmens uit spv, zo uitgesproken in smv, om onderscheid te maken met
de familie Lemmens uit smv zelf.
lengde:
lengte.
lengte
(moe): lengte.
lèpere
(orig.): van kleren: ongewenste plooien vormen.
lès (lèske, lèsse): les.
lèstig:
lastig, moeilijk. 'ne lèstige (Een lastig, moeilijk persoon).
lèts (lètske, lètse): les.
lèts
(lètste): laatst (laatste).
lètter: letter.
Lèvo (Lè/vo): familienaam Leveau.
Lewie
(Lewie/): roepnaam Louis.
lich:
licht.
Lichmes:
Lichtmis, 2 februari.
lidtèke
(lidtèkes): lidteken.
liebigblökske:
bouillonblokje, maggiblokje.merknaam Liebig (net als Maggi).
lieëd
(rem): lied.
lieëg
(sgv): laag.
lieëpel
(lieëpelke) (sgv): lepel.
lieëre:
leren.
lieërjaor:
leerjaar, studiejaar, klas.
lieëve
(sgv): leven.
lieëze
(gelieëze) (sgv): lezen.
lieëze
(looës, gelieëze) (sgv): lezen.
lief (lie~f): vulva.
lief
(lie~f) (liefke, lieve): lijf.D'r angs op e lief jage (De schrik op het lijf
jagen).
liefke
of oonderliefke: onderhemd.
liegke
(laag, gelaat): leggen.
liegke
(loog, gelaege): liggen.ich liegk (lie/gk), doe liets (lie/ts), hae liet (lie/t).
Zich liegke (Liggen gaan).
liegke
(loog, gelieëge) (sgv): liggen.
liegte
(moe): laagte.
lieje
(lie~je): lijden.Hae liet (lie~t).
liek
(lie~k): lijk.
liekbleek:
lijkbleek.
lieke
(lie~ke): lijken.Hae liekt (lie/kt).
liekkis
(lie~kkis) (liekkiske, liekkiste): lijkkist.
liem
(lie~m): lijm.
liemtèke
(lie/mtèke) (liemtèkes): lidteken.
liene
(sgv): lenen.
lieng:
[botan.] linde, lindeboom, Tilia soorten.
lieng
(lie/ng) lienge, lienske: lijn, om een paard te mennen.
liengeboom:
[botan.] linde, lindeboom, Tilia soorten.
lierin:
leerkracht, lerares.
lies
(lie~s) (lieske, lieste): lijst.
liesei:
vliesei, windei, ei zonder schaal, alleen met vlies als omhulsel.
lieuwekop:
[loc.] Leeuwenkop in moe. N 50 45.298, E 5 43.118
lieuwerik
(lieuwerikske, lieuwerike): [anim.] leeuwerik, Alauda arvensis, zangvogel.
lievehieërebiesjke
(sgv): [anim.] Lieveheersbeestje.
lieving
(lie/ving) (lievingske, lievinge) (sgv): woonkamer.en: living room.
lif:
lift.
linzevlaam:
linzevlaai.
livvei
of levvei: grote doorgaande, geasfalteerde weg, steenweg.uit fr van lever in de
betekenis van verhogen mbt de verhoogde weg.
livving: woonkamer.en: living room.
ljèpel
(moe): lepel.
löbbes
(löbbeske, löbbese): goedzak, nietsnut, scheldwoord.nl: lubben = kastreren.
löbsje
(löbsjde, gelöbsj): meppen.
lóch
(sgv): lucht.
loden:
lange, groene jas, loden mantel.
Loeë:
familienaam Loo.de Loeës (de familie Loo).
loeëd
(loe/ëd): lood.
loeëk
(läöëkske, loeëker) (sgv): gat.du: loch.E loeëk ee d'r daag (Een gat in de
dag).
loeëk
(läöëkske, loeëker) (sgv): gat.Ich sjtoeët dat loeëk toe (Ik gooi die kuil
dicht, vol).
Loeëp:
familienaam Loop.
loeëp
(loe/ëp) (luëpke, luëp) : stenen slanke jeneverfles, stoop.
loeës:
slim.nl: loos.D'r loeëze sjpaele
(Zich dom(!) houden).Loeëze kaal (Praat om iemand om de tuin te leiden).
loeët
(loe~ët): lucht.Ee g'n loeët (In de lucht). Dörch g'n loeët (Door de lucht).
loëk
(läöëkske, loëker) (moe): gat, kuil.du: loch.
loek
(loe~k) (luukske, loeker): luik.
loer
(loe~r): lijzig, loom.fr: lourd?Dat kaof es loer (het kalf is vertraagd in zijn
reacties).Van dit waer waeë-s-te loer (Van dit weer word je neerslachtig).
loer
(moe): lommer, schaduw.
loerejaeger:
stroper.
loes
(loe~s) (luuske, luus): luis.
Loesberggets:
[loc.] aan de Koebeek te spv.
loesj
: een duister figuur, een onverzorgd iemand.
loesj
: oogklep van een paard.
loeter
(loe~ter): louter, zuiver, alleen maar.
loetsj:
lange drop om op te zuigen.
loetsj
( luutsjke, loetsje) (orig.): fopspeen.
loetsje
(loetsjde, geloetsjt): zuigen.
lómmel
(lummelke, lómmele) (orig.): vod.du: Lumpen
lómmele-krieëmer:
voddenman.
loods:
loods.
loop
(luëpke): loop, gang, manier van lopen.
lope:
rennen.lope goeë (mod.) (Lopen gaan, er vandoor gaan, wegrennen. Ook
figuurlijk, bijvoorbeeld als het stinkt).
lope
(leep, gelope): lopen.Hae löpt.
lopenterre:
lopenderwijs, terwijl men loopt
loperie
(loperieje): geloop, loperij, dingen te doen en zaken te regelen, waarvoor men
zich van her naar der moet verplaatsen.
löpsj:
door een teef naar paring verlangend.
lore
(orig.) (moe-sgv): kijken.nl: loeren.
losj
of lodsj: [agrar.] kooi om een varken te verplaatsen, met voor en achter twee
handvatten waaraan ze gedragen werd.
löts
(orig.): straks, na korte tijd, weldra, spoedig, binnenkort.nl: luttel en:
little.Löts vèlt ee g'ne pöts (Straks valt in de put, van uitstel komt
afstel).
luëte
(luëde, geluët): bijlichten met een olielamp.
luëte
(luëde, geluët): verlichten, bijlichten.
luëter
(orig.): zeepsop.nl: loog.
luij
(moe): mensen.nl: lieden.
lusefer
(mod.): lucifer.
luuët
(luu~ët) (luëte): stallamp, olielamp.
luuj:
mensen.nl: lieden.
Luuk
(Luu/k): [loc.] Luik.Die va Luuk driete va truuk (Een weinigzeggend rijmpje, om
de draak te steken met de Luikenaars).
luuster
(luu/ster) (luusterke, luusters): luster, kroonluchter.
'm:
het, hem.
maagzoer:
[med.] maagzuur.
maaj
(maajke, maje): [anim.] made.
maal
(maa/l) (moe): zak van jas.Ich sjtoeët mich dat ee g'n maal (Ik steek me dat in
mijn zak). 'ne nakse ee g'n maal sjiete (Een naakte in zijn zak schijten, sluw
oplichten).
maan
(menke, man of mander): man. 'ne sjlèmme maan (Een slechte man).
Maarja,
Majja of Maj: roepnaam Maria.
maat
(maa~t): markt.Nao g'ne maat (Naar de markt). Op g'ne maat (Op de markt).
Mabroech, ee -: [loc.] Mabroek
in Rem.
Machomet
(sgv): een duivels wezen dat in sgv een begraven schat bewaakt.
maddam
(maddèmsje) (orig.): mevrouw.
maddeliefje
(mod.): [botan.] madeliefje, Bellis perennis L.
madmezel:
juffrouw, mejuffrouw.fr: mademoiselle.
mae
(mae/): maar.
maedeke:
meisje.
maedsje:
meisje.
maeëte
(moot, gemaeëte): meten.Ich maeët, doe mits, hae mit (mi/t).
maeëter:
peettante, meter.
mael
(mae~l): meel.
maeles:
[agrar.] meelhuis, ruimte waar het meel of poederveevoer wordt bewaard.
maeletig:
melig, overrijp.
maelzak:
meelzak.
maer:
[anim.] merrie.
Maer of Mhaer: [loc.] Mheer,
dorp ten noorden van Noorbeek.
Maergraote of Mergraote: [loc.] Margraten.
maezeuteke:
[botan.] madeliefje, Bellis perennis L.
Majjèt (Ma/jjè/t): roepnaam Mariëtte.
make
(maakde, gemakt): maken, scheppen.Hae makt zich niks d'roet (Hij laat zich er
niet door uit zijn geestelijk evenwicht brengen).Ich maak, doe maks, hae makt
makelaer
(mod.): makelaar.
makkei
(ma/kkei): verse, witte kaas.Bóttermèlkse makkei is get pittiger es makkei va
aafgedriejde mèlk (Witte kaas gemaakt van karnemelk is wat pittiger dan witte
kaas gemaakt van afgeroomde melk).
makkeljóng
(orig.): makelaar.fr: maquignon = veehandelaar.
mal
(melke, malle) (orig.): boodschappentas.
mallèt
(mallètsje, mallètte): schooltas.fr: malette.
mallig:
elk, ieder.Mallig de hellef (Ieder de helft).
Malt:
[loc.] malt (sgv, achter PMS provinciale middelbare school).Ee g'n Malt (In de
Malt).
mam of ma (make): moeder.
mamma:
moeder.
mammiet:
[vet.] uierontsteking.lat: mammitis.
man
of mander: mensen, personen.E gaans deel man (Mannen).
manivel:
zwengel, handkruk, slinger.fr: manivelle.
Manjebo (a g'ne -): [loc.] Magnebos in Rem.
manskaeël
(manskaeëlke, manskaeëls): manskerel.
mansluuj:
mannen, manslieden.
mantel:
lange jas.
maobrig
(mao~brig), ee -: [loc.] Mabroek in Rem.
maoëger
(moe): mager.
maoëke
(moe): maken.
mäöërdenaer
(mäöërdenaerke, mäöërdenaers): moordenaar.
maoge
(mod.): mogen.
maoge
(moeg) (moe) (mod.): mogen.
maoge
(sgv): mogen.Liene maogt, mèh waal truuk gieve! (Lenen mag, maar wel terug
geven!)
mäögelig:
mogelijk.
mäögelikheed:
mogelijkheid.
maoj:
modder.
maol
(mao/l): zak.
maol
(mao~l): maal, keer.
mäöle
of mäöële (mäöleke, mäöles): molen.Mäöleke sjpaele.(Het molenspel
spelen. Op een bord met drie concentrische vierkanten waarbij de zijden op de
helft met elkaar verbonden zijn en de hoeken en snijpunten bezet worden met 2 x
9 speelstukken).
maolplak
(mao/lplak): zakdoek.
maos:
[vet.] niet drachtig. 'n maos ko (een koe die niet drachtig is of omdat ze niet
meer drachtig te krijgen is bestemd wordt voor afmesting en verkoop).
mäöt
(mäö~t) (mäöte) (sgv): melkbus, kan, schenkkan, kolenkit.
maot
(mäötsje, maote): maat.
maothövvel
: mol.
maothuëvel
(sgv): mol.
marbel
(sgv): [botan.] blauwe bosbes, Vaccinium myrtillus L.Zie worbel.
maretak
(mod.): [botan.] Maretak, vogellijm, Viscum album L.
margai:
boel, heibel, ruzie, herrie.fr: margaille. 't is margaj in die famielje (Ze
hebben ruzie in die familie).
margriet
(mod.): [botan.] margriet, Leucanthemum vulgare Lamk.
mariablumke:
[botan.] grote muur, Stellaria holostea L.
mariablumke:
[botan.] madeliefje, Bellis perennis L.
mariablumke:
[botan.] pinksterbloem, Cardamine pratensis.
Mariadaag
(sgv): 15 augustus, Maria hemelvaart, Maria tenhemelopneming.Ook: d'r vieftiende
auguustuus.
marmiet:
teil, kuip.fr: marmite (kookpan, ketel).
Martelberg:
[loc.] Martelberg ten NO van smv. N 50 45.354, E 5 49.046Nao g'ne Martelberg op
(De Martelberg op).
marul (marulke, marulle): [botan.] morielje,
Morchella esculenta.
masjieng
(masjienger): machine.
masjottel
: ouderwetse juffrouw, kwezel.
Masjtreech
(moe): [loc.] Maastricht.
Mastricht:
[loc.] Maastricht.
mat (metsje, matte): mat, deurmat.
matirge
of matirrege: [med.] etter.nl: materie.
matries
(matrie/s): baarmoeder.fr: matrice.
matse:
matchen, kaartspel.
matsj:
wedstrijd, match.
mattroeës
(matruuëske, matroeëze): matroos.
maximóm:
maximum.
mazele:
[med.] mazelen.
Mazjes
(Ma~zjes): [loc.] Magis (antroponiem), buurtschap van spv, op de hoogte tussen
het voerdal en het berwijndal.
mazoet
(mazoe/t): Bier met een scheut cola.
mazoet
(mazoe/t): huisbrandolie.fr: mazout.
me:
men.
mecanieker
(mecanie/ker) (mecaniekerke, mecaniekers): werktuigkundige, mecanicien, monteur.
mechtig:
zwaar op de maag, bijvoorbeeld crême au beurre, overdadig rijk aan
voedingsstoffen, bv. aan vet, suiker.
medaalje
of medaaje: medaille.
medwalzjel
(medwalzele) (moe): medaille.
meech:
mij.
meel
(meelke, mele): [anim.] bladluis.du: Milbe (mijt). 't haat mele op os blome (Er
zitten bladluizen op onze bloemen).
meerbele
(sgv): spotnaam Meertens.
mees
: mest.
meester:
meester.Op ze meester kaome (Ondervinden dat men niet doet wat men wil).
meesterjaan
(moe): bazig persoon.
mei:
versierd boompje op de nok zodra de ruwbouw af is.
meibloom
(sgv-moe): [botan.] Sering, Syringa vulgaris L.
meiblumke:
[botan.] lelietje-van-dalen, Convallaria majalis L.
mèlk:
melk.Aafgedriejde mèlk (Afgeroomde melk).[vet.] Flokke of sjtöp in de mèlk
(vlokken of stopjes in de melk, als een koe uierontsteking heeft komt er
gevlokte melk uit de spenen)."Gerónne mèlk (gestremde melk, voor de
platte kaasbereiding).
"
mèlke
(gemólke): melkenAafgemólke koo (Een koe einde lactatie, net voor droogstand).
mèlkes:
[agrar.] melkhuis.
mèlkestied:
[agrar.] melktijd, tijd waarop de koeien gemolken worden.
mèlksfieëber:
[vet.] melkkoorts, (Ca/mg verhouding) in begin van lactatie.
mèlkvie
(moe): [agrar.] melkvee.
mem
(memke, memme): borst.Ouw mem (Zeveraar, zeurkous).
mema:
moeder.
meneer
(menere): manier.
mèngele
(mèngelde, gemèngeld): mengen, kaartspel schudden.Ee Täöve hat zich ènge
doeëd gemèngeld(In Teuven heeft zich iemand dood geschud, als serieuze grap
gezegd als iemand te lang de kaarten schud. Vooral van belang bij het koejónge
waarbij ervaren spelers de kaartvolgorde van het vorige spel proberen te
onthouden).
Mennekespöt
(sgv): [loc.] Mennekesput.Voere alaaf, Mennekesput en Kattegraaf. Voere alaaf,
Oakergats en de Sjtadshaag. Voere alaaf, Sjietekamer en 't Wit Pjaard. Oeze
heemet dat es Voere, joa Voere alaaf.(Refrein van het carnavalslied van De
Waggellerre 1959. Eigen schrijfwijze)
menukaat
: menukaart.
mè-penning:
Als een meid of knecht in dienst genomen werd betaalde de "heer" als
bezegeling van de afspraak een "mè-penning". Dit was doorgaans een
vijf-frank-stuk. Als de meid of knecht niet kwam opdagen dan moest dit geldstuk
teruggegeven worden.
mer
(sgv): men.
merci:
bedankt.fr. Merci.Doe bès merci! (Je bent bedankt! Maar niet heus, bijvoorbeeld
na een belediging of benadeling).
merd:
uitroep: verrrek, verdomme, shit!fr: merde
mergbölkes
(vör ee g'n sop): mergballetjes voor in de soep.
mergelskoel
(mergelskoele): mergelgroeve.
merkef
(me/rkef) (orig.): [anim.] vlaamse gaai, Garrulus glandarius.du: Markolf.
Merkef
(me/rkef), a g'ne: [loc.] Merkhof in Aubel.
mèrt:
markt.
mès: mis.
mès : mest.
mèshaop
(moe): mesthoop.
Mèsj:
[loc.] Mesch nl. dorp bij sgv.
mèsj (mèsje): haarlok.fr: une mèche de cheveux.
mesjaote naoët (mesjao/te)
(mesjaote näöët): [botan.] Muskaatnoot, nootmuskaat.
mèsjerroet
(sgv): Mescherweg te sgv.
mesjie:
misschien.
mèskar:
mestkar.
mèskoel:
mesthoop, eigenlijk de plaats waar de mesthoop gelegd wordt.
mèstef,
d'r: binnenplaats van het erf waar de mesthoop ligt. De mesthof.
mèstem
(moe): [agrar.] mesthoop.
mestie:
beroep.waals: mestîs, fr: métier.Wèts dich wat dae zienge mestie is? (Weet
jij wat zijn beroep is?)
meter:
meter.
meter
(meterke, meter of metere): meter.
mèts:
maart.Ee g'nne mèts (In maart).
mèts: mes.
mètst: meeste.
mettee
(mettee~): meteen, direct.
mettein:
meteen.
meugelekheed
: mogelijkheid.
meuntel
: [agrar.] touw dat op speciale manier rond de kop van een rund gebonden wordt
om het dier bij te houden.
meut
(meu~t) (meute) (moe): melkbus, kan, schenkkan.
meutsj
(meutsjke, meutsje): muts.
mevrouw
(mod.): mevrouw.
meziek:
muziek.
mich:
mij.
michèges:
mezelf.
micro:
microfoon.
microgolf:
magnetronoven.
microwave:
magnetronoven.
middaag
(mod.): middag.
midde
of mids: midden.Dan zèt v'r dem in te mids (Dan plaatsen we die (of hem) in het
midden).In te midde (In het midden).
middee
(middee~): met elkaar.
Middelhaof,
op 'ne: [loc.] Middelhof in Rem.
middesieng
(middesie/ng) (middesiengke, middesienge): medicijn, medicament.
middicament
(middicamentsje, middicamente): medicament, medicijn.
mie
(mie~): mijn.
mieë:
meer.
mieëmel:
memel, houtmolm.
mieëne
of mieëje (mieënde, gemieënd) : maaien.
mieër:
[botan.] Vogelmuur, Stellaria media L.
mieër
(mod.): [anim.] mier.
mieërsj
(sgv): maart.
mieëske (mod.): [anim.] koolmees, Parus major.
mieje:
[agrar.] met de achterpoot zijwaarts stampen door een koe.
miem
(miemke, mieme): kat, poes.
miem
(miemke, mieme): pels rond de hals gedragen.
miemel
(miemelke, miemele): [botan.] aalbes, Ribes rubrum.
mien:
mijn.
mieng:
mijn.
mienge
(miengde [v'r mienke], gemiengd): menen.Vaeër mienke (Wij meenden).
miensj
(miensjke, miensje): mens.
miensjheed:
mensheid.
miet
(mie~t): [agrar.] hooimijt.
mietsjer:
een van de vier deelnemers aan het kaartspel miezjele.
miezjele
(miezjelde, gemiezjeld): een zeker kaartspel.
mikke
(mikde, gemikt): mikken.
milieu:
milieu.
miljaar:
vloek.Saint miljaar!
miljoeën:
miljoen.Nog 'nt vör 'n miljoeën (Nog niet voor een miljoen).
minge
(móng) (moe): menen.
minj:
mijn.
mins
(moe): mens.
minuut
(minuutsje, minute): minuut.
minuut
(minuutsje, minute): moment, wacht even.Minuutsje of uun minuut (fr: une minute)
(Een ogenblikje, wacht even).
mirtiel
(mirtie/l) (mirtiele of mirtieje): [botan.] blauwe bosbes, Vaccinium myrtillus
L.fr: myrtille.
miserere:
[ med.] blindedarmontsteking, appendicitis.
misgaele:
misgelden, ontgelden.Wat d'r kop vergit mótte de bee misgaele (Wat het hoofd
vergeet, moeten de benen ontgelden).
mismeutig:
mismoedig zijn.
mismood:
mismoedig zijn.Ich han d'r mismood (Ik voel me mismoedig).
mispel
(mispelke, mispele): [botan.] Mispel, Mespilus germanica L.
misteltoe
of misletoe (mod.): [botan.] Maretak, vogellijm, Viscum album L.en: mistletoe
mit:
met.Mit en mit haat 'n al z'n kammeraote verlaoëre (Stuk voor stuk heeft hij al
zijn kameraden verloren).Mit en mit és dae gaanse 'n hook groond van häöm waoëde
(Beetje bij beetje is dat hele stuk grond van hem geworden).
mitbrènge
(braat mit, mitbraat (orig.) of mitgebraat (mod.)): meebrengen.
mitrajeus:
mittrailleur.
mittoeë
(tong mit, mitgedoeë): meedoen.Dug mit! (Doe mee!)
mjale
(sgv): [anim.] merel, Turdus merula.
mjèlie
(moe): [anim.] merel, Turdus merula.
mjèlie-ow
(moe): [med.] strontje, een ontsteking van een haarzakje aan het ooglid.
mjeule
(moe): molen.Hottentotte mjeule, v'r rije nao de meule, v'r rije nao d'r Roejebösj,
op 'ne dieke kwakvrösj.(hop paardje hop rijmpje. Rije is discutabel: Misschien
wordt reidansen bedoeld. Maar ook in Moelingen gebruikt men vware voor rijden
(in tegenstelling tot Maastricht). Op 'ne kwakvrösj (kikker) zou men dan vware?)
m'n,
m'ne: mijn.
m'nhieër
(mod.): meneer, mijnheer.
Mochel,
de (moe): [loc.] de Muggenweg in moe.
módder:
moeder.
moddiest:
hoedenmaakster.
moder:
moeder.
modiest:
modiste.
moeër
(mod.): kookketel, waterketel.
moeër
(murreke, moeëre) (orig.): wortel.
moef
of mof (moeffe of moffe): want, handschoen voor duim apart en de vingers samen.
moel
(muulke, moele): muil, bek.Hae heef 'm piefedepaaf ee g'n moel (Hij sloeg hem
bam-bam op zijn bek).
moele:
kletsen.
Moelege
(moe): [loc.] Moelingen.
moelejaan:
kletsmajoor.
moelejanes
(moelejanese) (moe): kletsmajoor.
Moelinge:
[loc.] Moelingen.
moenaeëzel
(moe~naeëzel) (moe): [anim.] muilezel, het
jong van een ezelin, Equus assinus en een paardenhengst, Equus caballus.
moer
(murke, mur of muur (muu/r)): muur.
moermele
of moemele: ontevreden binnenmonds grommend protesteren.
moes
(moe~s) (muuske, muis (mui/s)) (moe): [anim.] muis, Mus musculus.
moes
(moe~s) (muuske, muus): [anim.] muis, Mus musculus.Wen's te te good bès, wes te
van de muus opvraete (Als je te goed bent, word je door de muizen opgevreten).
moestasj:
snor.fr: moustache
moetse
: mokken, nukkig zijn, pruilen.
moetsjke:
kalf, troetelnaam.Moetsjke, moetsjke. dè, dè, dè! (Lokroep voor kalveren).
moew
(muuwke, moewe): mouw.
moeze
(moe~ze) (moesde, gemoesd): muizen, snuffelen.
móffele:
gretig eten (mondvollen).
mögk
(mögkske, mögke): mug.
möl:
stof, aarde.du: Müll (afval).
mól (mod.): mol.
möllender: molenaar.
molmoes (mo/lmoe~s) (molmuuske, molmuus): [anim.]
woelrat, Arvicola terrestris.
molt:
houten kist waarin men het deeg kneed en bedekt met een vaatdoek laat rijzen.
móm:
vermomd persoon.
móm
lope: vermomd rondlopen.
momènt:
moment.
mond
(mäöndsje, mond): maand.Twei mond laej (Twee maanden geleden).
mond
(möndsje): maan.D'r mond is roeëd (De maan is rood).
mondig:
maandag.
monika:
mondharmonika.
mood:
moed.
moof:
mauve.
mooj:
modder.Die kreem is zich good an 't bajere in d'r mooj. Ze is nogal begaid (Die
zeug is zich goed aan het baden in de modder. Ze is nogal vies).
moond:
mond.
moondwerk:
grote mond, kletsmajoor.
moonter:
monter, gezond, fris, kiplekker, opgewekt.Hod dich moonter (Houd je goed, houd
je gezond).
moor:
[anim.] vrouwelijk huisdier, "moeder", bijvoorbeeld konijn. hond.Oeë vindt/heult
d'r duvel z'n moor (Waar vindt/haalt de duivel zijn moeder, hoe komt zo'n
lelijke man aan zo'n mooie vrouw) (moe)
moor:
ketel.
moor:
moer.
moorzellig:
moederziel.Moorzellig alleng (Moederziel alleen).
moos:
kool.
moostem
of mostem (moe sgv): moestuin, groentetuin.
möp
(möpke, möppe): mop, hond.Doe vieze möp (Jij viezerik!)
mordju:
vloek.
Mores'nt:
[loc.] Moresnet, tussen Bleiberg en Kelmis. N 50 43.272, E 5 59.378
mörge:
morgen.
mörgeroeëd:
morgenrood.
mortel
(mod.): mortel, metselspecie.
mortie
(mo/rtie) (orig.): mortel, metselspecie.
mortikè:
aapje, als men het lachend over een klein kind heeft.
mösj
(mösje, mösjke): mus, diverse soorten.Wie mösje op 'ne haop terf (Als mussen
op een berg tarwe, als de kippen er bij).
mosterd: mosterd.
Mot, de: [loc.] de mot.
mötsj: pet.
mötsj (mötsjke, mötsje): muts.Good gemötst
(Goed gemutst).
motte
(moes [conj 2: meus], gemotte): moeten.
motto (mo/tto): motor (tweewieler).a motto
(orig.), mit d'r motto (mod.) (met de motor. Fr: en vélo).
m'sieu
(orig.): meneer, mijnheer.fr: monsieur.
muële
(muëleke, muëles): molen.
mugkè
(mugkètsje, mugkès): [botan.] lelietje-van-dalen, Convallaria majalis L.fr:
muguet.
murg:
murw.Iemes murg kriege (Iemand vermurwen).
muts
(moe): muts.
muulke
(moe-sgv): kusje.
n:
[med.] hoesten.
naam
(naemke, name): naam.
naamdaag
of namesdaag: naamfeest.
naas
(naze, naeske): neus.De naas nao (De neus na).Op 'n naas (Op de(!) neus).
naat:
nacht.Gooi naat! (Goede nacht, welterusten). Deep ee g'n naat (Diep in de
nacht).Al daag naat (Elke dag nacht, altijd miserie en ellende).
nach
(sgv): nacht.
nachmis:
nachtmis.
nachskleed
(nachsklèdsje, nachsklèjer) (orig.): nachtjapon.
nae:
neen.
naeëre
(moe): gang of ruimte achter de voordeur.
naef
(nèfke, naeve): neef.Rechde naeve (moe) (Rechte, directe neven).
naegele
(naegelde, genaegeld): nagelen, spijkeren.
naeme
(mod.): nemen.
naeve
of naeëve: naast.
nagel
(naegelke, naegel): spijker.
nagel
(naegelke, naegel): teennagel, vingernagel.
nak:
nek.du: nacken.
naksj
of naks: naakt.
namelik:
namelijk.
namme:
eten (in babytaal).
nao:
na.Kóm neet te nao (Kom niet te kortbij, nabij).
nao:
naar.Nao gaen zie goeë (Doodgaan, sterven).
naober:
buurman.
naobermaan
(sgv): buurman.Ich höb d'r hik - Ich höb d'r kik. Ich höb 'm noe - Ich höb
'm daan. Ich gieëf 'm aan - M'ne naobermaan.(Versje om van de hik af te komen).
naod
(näödsje, näöd): naad.
nao-de-noon
of te-nao-de-noon: na de middag, in de namiddag, 's
middags.Zoondig-te-nao-de-noon (Zondagnamiddag).
naoder:
naderbij, dichterbij.
naoëp
(naeëpke, naeëp) (moe): [anim.] aap. merkwaardige voorgevoegde n- van 'ne aoëp,
die zelfs in het meervoud behouden blijft.
naoët
(nötsje, näöët): noot.
näögetieën:
negentien.Ee näögetieënhónderd en (In negentienhonderd zoveel).
näögetig:
negentig.
näöj:
gierig.
näöje:
gierigaard.
naolaote
(let nao, naogelaote): ophouden, stoppen, verminderen, beeindigen, stoppen met
werk of bedrijf.du: nachlassen.Hae let sjtillekes nao (hij houdt er langzaam mee
op).
naolaotig
(orig.): nalatig.du: nachlässig.
näöld
(näöldsje, näölde): naald.
näölekes
(orig.) of näölig näö~/lig): nauwelijks, op het randje.Hae haat mer näölekes
gekäeke (Hij heeft maar nauwelijks gekeken).Dat waor mer näölekes (Dat was
maar op het randje).
naolessig
(orig.): nalatig.du: nachlässig.
näölig:
nauwelijks.
naonaam:
bijnaam.
naovenant
(1, o3, K-SL): navenant, naar gelang, in verhouding.Naovenant mit wae dat's te
kals (Naargelang met wie je spreekt).Dat is naovenant (Dat is naargelang het
uitkomt).
nat:
nat.
nauweliks
(mod.): nauwelijks.
navel (nävelke, navele): navel.
navelsjtrank:
navelstreng.
nederlands:
nederlands.
neer:
laag. 'ne nere villo (Een lage fiets).
neer:
neer.Laeg dat neer (Leg dat neer).
neer
(neerke, nere): nier.
neerlaote:
neerlaten.Lot de kaar neer (Kiep de slagkar neer).
neerstee
(neerstèngke, neerstèng): niersteen.
nees
(neeske, neester): nest.
neeste:
niezen.
neet,
ook verkort tot: 'nt : niet.Ich wèt 't 'nt (Ik weet het niet).Hae zaat 'nt väöl
(Hij zei niet veel).Kan ich och 'nt väör (Kan ik ook niks aan doen).
nej:
klinknagel of niet waarmee bv. lederen boekentassen , lederen of nylon
paardenhalsters geniet worden.
nejje:
nieten, klinknagelen.
Nelles:
roepnaam Nelis van Kornelius, vaak in combinatie met scheldnamen, bijv. vèrkesnelles,
zeeknelles, noeknelles (noe/knelles).
neme,
in aat: in acht nemen, oppassen.Neem dich in aat! (Pas goed op!)
nerf
(nerfke, nerve of nerreve) (orig.): zenuw.
neume
(neumde, geneumd of geneump): genoemd.
nieëgel
(nieëgelke, nieëgele): onding, scheldwoord.Greune nieëgel (Magere, tengere
deugniet).
nieëme
of nieëmes: niemand.
nieëne
(nieënde, genieënd): naaien.
nieëne
of nieje (nieënde of niejde, genieënd of geniejd): een wond hechten.
nieënesje
of nieësje: naaister.
nieëre
(sgv): gang of ruimte achter de voordeur.
nieëste:
niezen.
nieët
(nieëtsje, nieëte): nicht. 'n raeëte nieët (Een directe nicht).
nieëtel
(nieëtelke, nieëtele): brandnetel.
nieëve
(sgv): naast, neven.
niegel
(niegelke, niegele) (moe): [anim.] egel, Erinaceus europaeus. Met merkwaardig
voorgevoegde n-, van 'ne iegel, die zelfs in het meervoud behouden blijft.De
Niegel (De egel, bijnaam van een vroegere kruidenierster in Moelingen. Omdat de
kinderen in de winkel nergens aan mochten komen!)Niegelzaod (Egelzaad. Op 1
april werden kinderen gestuurd om een onsje niegelzaod te kopen. De Niegel, zich
bewust van haar bijnaam, werd kwaad: "Wae haet dich gesjik?" riep ze
dan).
niejaas
(niejaa~s) (sgv): naaister.
nieje
(nie~je) (niejde, geniejd) (sgv): naaien.
nieme
of niemes: niemand.
nienane:
slapen.
niep:
scheldwoord, penis.
nieppe:
nippen.
Niesse
of Nieste: familienaam Nijssen.
niet
(nie~t) (niete) (moe): neet.
nietsj
(sgv): snel, vlug.
niks:
niks.
ninne:
drinken.
nirgele:
herkauwen.
nirke
of nerke: zeuren, zagen.
nis
(niske, niste of nister): nest.
nisje
en nog vaker nisjeke (sgv): Nichtje.
nitrat:
ammoniumnitraat, meststof.
nivvel: nevel, mist.
njère
(moe): gang.
njève
(moe): naast.
nodeedzju:
in gods naam.saint nodeedzju! (vloek).
noe
(noe~): nu, op dit ogenblik.
noeëd:
nood.In d'r noeëd (In de nood).
Noeërbik
(sgv): [loc.] Noorbeek.
noeëts:
nooit.
noëgel
(nieëgelke, nieëgel) (moe): nagel.
noekele:
zuigen.
noeknelles
(noe~knelles) (moe): zeveraar, zeurkous.
noemer:
militaire dienstplicht.Väöër zienge noemer goeë (Voor zijn (dienst)nummer
gaan, in militaire dienst gaan).
noemer
(noemerke, noemere): nummer.
Noërbrig,
Noërberg of Noërbik: [loc.] Noorbeek.De grens tussen beek (bik) en bach (beg,
brig) ligt ergens tussen teu en sgv.
noew
(sgv): nieuw.
noews
(sgv): nieuws.Wat noews ee Voere? (Welk nieuws in sgv?)
nog:
nog.
nöj
(moe): nieuw.
nöjjernoeëts
(sgv): ternauwernood.Ich weet 't nöjjernoeëts (Ik weet het ternauwernood, ik
weet er feitelijk niet veel van af).
nöldekes
: nauwelijks.
non-de-dzjuke:
vlinderdas.
nónnevot
(nónnevötsje, nónnevotte): soort strikvormige beignet, meestal zonder
fruitvulling, in deeg gedrenkt en dan gebakken in frituurvet. Speciaal bij carnaval gegeten.
nónnevot (nónnevotte): nonnenvot, nonnenfort.
noon:
middagmaaltijd, lunch.
noon:
noen, middag.
noonsrös:
middagdutje.
normaal:
normaal, gewoon, gebruikelijk.
notisie:
notitie.
nöts:
vies.Nötse priej! (Rotdier!)
nöts
of 'nnöts: vies.Hae hat zich nöts gemakt (Hij heeft zich vies gemaakt).
notse:
nuttig zijn.
nötserik
(moe): viezerik.
nuëdig:
nodig.
nuëge
(moe-sgv): negen.Nuëgende (negende).
nuje
(nuujde, genuujd) (orig.): uitnodigen.Oongenuujd is och debie (Er is iemand bij
die niet is uitgenodigd).
nujegheed:
nieuwigheid.
nujjaor,
d'ne (moe): nieuwjaarsgeld.
Nujjeboow,
op 'ne: [loc.] Neubau in Rem
nummer
(mod.): nummer.
Nurep:
[loc.] Nurop bij teu.
nurges:
nergens.
nuuj:
nieuw.
nuuj:
volgende.Nuuj waeëk, jaor, kier (Volgende week, jaar, keer).
nuuj
(orig.): benieuwd, nieuwsgierig.Noe bèn ich 's nuuj (Nu ben ik benieuwd).
Nuujjaor:
Nieuwjaar.Gelökzèllig Nuujjaor, de vot vol haor, de nak vol nietele, da kèns
te dich 't gaans jaor kietele (Nieuwjaarsrijmpje uit Moelingen. Doch nietele zou
oorspronkelijk niete (neten) zijn).
nuung:
negen.
nuusjierig
(mod.): nieuwsgierig.
nuutsj:
nieuws.
nuutsj:
nieuwsberichten, journaal.
obbenoews
(sgv): opnieuw.
och:
ook.
odder:
leeftijd.D'r odder is dao (De leeftijd is er, men heeft er de leeftijd
voor).
oddesj
(o/ddesj): ouders.
oeë
of oe: waar.du: wo.
oeëlie
of oeëlje (sgv): olie.
oeëpe
(sgv): open.
oeër
(uurke of ureke, oeëre): oor.Löts kries te èng an 'n oeër (Dalijk krijg je
een draai om je oren).Löts kries te d'r get um g'n oeëre (Dalijk krijg je een
paar oorvijgen).Hae haat èng um g'n oeëre (Hij heeft teveel alcohol
gedronken).Hae waor in 'n oeër gesjaore (Hij zat met de gebakken peren).
oeërbel
(oeërbelke, oeërbelle): oorbel.
oeërlóg
(mod.): oorlog.
oeërwörm:
oorwurm.
oeës:
onze.
oeëste:
oosten.
oeëts:
ooit.
oeëve
(moe-sgv): oven.
oeëvesjuter
(sgv): ovenschieter, broodsteek.
oeftie!:
uitroep, amai, tjonge jonge.
oer:
horloge, klok, uurwerk. 'n fieng oer (Een mooi horloge).Wie laat ès 't op 'n
gooj oer? (Hoe laat is het op een goed uurwerk?).Op 'n oer kieke (Op de horloge
kijken).
oer:
tijd.Wat oer is 't? 'n fieng oer väöër nao heem te kaome! (Hoe laat is het?
Een mooie tijd om naar huis te komen!)Op de oer kaome (Op tijd komen, klokslag).
oer
(mod.): uur.
oet:
uit. 't vuur is oet (Het vuur is uit).
oetblaoze:
uitblazen.De laamp oetblaoze (De (petroleum) lamp uitblazen, na de wiek
laaggedraaid te hebben).
oetbraeëke
(brook oet, oetgebraoëke): uitbreken.
oetbreuje
(breujde oet, oetgebreujd): uitbroeden.
oetdeenke
(daach oet, oetgedaat): uitdenken.
oetdoeë:
uitdoen.
oetdoeë:
uitkleden.
oetdrieëne:
uitdraaien.De laamp oetdrieëne (De (electrische) lamp uitdraaien).
oetdruge
(druugde oet, oetgedruugd): uitdrogen.
Oetegroven
(sgv): [loc.] Ottegraven te sgv, bij smv.
oeteree
(oeteree~): uitelkaar, scheiden, uiteen.Die geunt oeteree (Die gaan scheiden).
oetgaank
(oetgengske, oetgeng): uitgang.
oetgledse
(gledste oet, oetgegledst) (moe): uitglijden.
oetgoeë
(goong oet, oetgegange) (orig.): naar buiten gaan.D'r op oetgoeë (Uitgaan,
stappen).Gaank oet, of korter: oet! (Ga naar buiten, of korter: d'ruit!)
oethange
(hóng oet, oetgehange): uithangen.Bès dich dao d'r groeëte / d'r Jaan gaon
oethange? (Ben je daar de grote / de Jan gaan uithangen? Ben je je daar groter,
rijker, sjieker gaan voordoen dan je bent?)
oethaole:
iets of iemand uithalen, ophalen.
oethaot:
lente, voorjaar.Ee g'n oethaot (In de lente).A g'n oethaot (In de lente, bij het
begin van de lente).
oetheisje:
bedelven met lelijke woorden.
oethèsje:
uitschelden, uitmaken, verwijten.
oethotte:
bedingen.Hae haat zich oetgehotte dat 'n 't paeëd nog 'n waeëk däöët broeke
((Bij de verkoop) heeft hij bedongen dat hij het paard nog een week mag
gebruiken).
oethotte:
uithouden, verdragen.Keuns te 't oethotte? (Kun je het uithouden? Tegen een
luierik gezegd). 'ne miensj ka väöl oethotte (Een mens kan veel verdragen).
oetjage:
naar buiten jagen.Meester vör de kat oet te jage? ((Is die) baas om de kat naar
buiten te jagen?)
oetkalle:
beslissen.
oetkaome:
uitbreken (vee), naar buiten komen.Kóm 'ns oet wen's te däöësj (Kom eens
naar buiten/uit je schuilplaats als je durft).Kums te oet nao de communie? (Kom
je naar buiten na de communie?)
oetkaome:
uitkomen.Da moos te och däöre d'rväöër oetkaome (Dan moet je ook durven er
voor uit te komen).
oetkiek:
uitkijk.Op d'r oetkiek sjtoeë (Op de uitkijk staan).
oetkieke
(kaeëk oet, oetgekaeëke): uitkijken.
oetkietse:
uitlachen, sliep uit doen.
oetlaje,
(laajde oet, oetgelaaje): uitladen.
oetlaote
(loot oet, oetgelaote): uitlaten.
oetlegk:
uitleg.
oetlegke
(lag oet, oetgelag): uitleggen.
oetmake:
uitschelden, uitmaken, verwijten.
oetmergele
(mergelde oet, oetgemergeld): uitmergelen, sterk vermageren.Die koo is gaans
oetgemergeld (Die koe is helemaal uitgemergeld).
oetnudige
(nudigde oet, oetgenudigd) (mod.): uitnodigen.
oetnudiging:
uitnodiging.
oetnuëdige
(nuëdigde oet, oetgenuëdigd): uitnodigen.
oetpreente
(preente oet, oetgepreent): afdrukken, uitprinten.
oetrötsje
(rötsjde oet, oetgerötsjt): uitroetsjen, uitglijden.
oetsjievele
(moe): uitglijden.
oetsjpraeëke
(sjprook oet, oetgesjpraoëke): uitspreken.ich sjpraeëk oet, doe sjpriks oet,
hae sjprikt oet
oetsjpraok:
uitspraak.
oetsjproesje:
uitproesten.
oetvinde
(voond oet, oetvoonde): uitvinden.
oetzieë
(alleen t.t.): informatie vragen of verwachten.Wie ziet dat oet mit dich? (Komt
er nog wat van?)Wie ziet 't oet mit 'm? (Hoe stelt hij het (als er veel kans is
dat "het er slecht uitziet" met hem, dat hij het niet goed stelt).Ich
weul 'ns wète wie 't oetziet (Ik wil eens weten hoe de zaken staan (als men
gespannen wacht op een bekendwording).
oetzieë
(zoog oet, oetgezieë): uitzien.
oeväöër:
waarvoor.
of:
of.
offergaank
(sgv): offergang.Der offergaank waor es te um 't hoofaltaar gongs eum de pietsj
te pune, altied met de hoeg daag: Peenkste, Paosje, Kjaasmis en nog aander, en
ooch es 'n begreffenis waor. Da get me ten offere langs de liekkis en kriet me
'n aandènkbeelsje, me neet mie de pietsj pune.(in sgv: de offergang was als je
om het hoofdaltaar ging om de pateen de kussen, altijd met de hoogdagen:
Pinksteren, Pasen, Kerstmis en nog anderen, en ook als er een begrafenis was.
Dan gaat men ten offere langs de lijkkist en krijgt men een bidprentje, maar
niet meer de pateen kussen.)
offergaank
(smv): offergang.in smv: De usjte kieër dat 'n vrow boete kaam naodat ze e
keend how kraege, gong ze nao g'n kirk. Dat hoosj "d'r offergaank".
Dao waor de betekenis bie, dat de vrow da "onrein" waor, en moos
"rein" gemakt waeëde.(in smv: de eerste keer dat een vrouw buiten
kwam nadat ze een kind had gekregen, ging ze naar de kerk. Dat heette de
offergang. Daar was de betekenis bij, dat de vrouw onrein was, en moest rein
gemaakt worden.)
officieel:
officieel.
öft:
gedroogd fruit, ooft, in het bijzonder peren.
öfte:
Peren schillen, snijden en drogen.
öftevlaam
of öftevlaai: vlaai gevuld met gedroogd fruit, bijv. paeresjpies en
eiwit/eigeel.
okkaasje
(sgv): gelegenheid.fr: occasion
Ölvend:
[loc.] Ulvend.
omem:
grootmoeder, oma.
one
(orig.): zonder.du: ohne
onnuuëzeler:
onnozelaar.
ontsjmètte:
ontsmetten.
oon
(orig.): zonder.du: ohne
oonbelaef
of oonbelaeft of oonbeleft: onbeleefd.
oonbesjoeft
(sgv): onbeschoft.
oonbewus,
oonbewuste: onbewust.
oondäögd:
ondeugd.
oondäögd:
ondeugd.
oondäögender:
deugniet.
oonde:
onder.Oonden ee g'n dèl (Beneden in de del).Gaans van oonde (Helemaal
onderaan).
oondeep,
oondepe: ondiep.
oonder
of oonde: onder.Dat is oonder zich oet (Dat is een meisje of vrouw die van
wanten en aanpakken weet).
oondera:
onderaan.
oonderee
(oonderee~): onderelkaar.Greun moos oonderee (Boerenkoolstamppot).
oonderèns:
opeens, plotseling, onverwacht.Oonderèns hoeëd ich get (Opeens hoorde ik
iets).
oonderhaand:
onderhand.
oonderheng:
onder handen, te doen.
oondersjeed:
verschil, onderscheid.
oonderwiezeres:
onderwijzeres, schooljuffrouw.
oongeraje
(sgv): gebrekkig, ongelukkig, gehandicapt.du: gerade. 'n oongeraje keend (Een
gebrekkig, gehandicapt kind).
oongeriejeerde
(n'n-): iemand met een slordig uiterlijk.
oongesiefers
(oongesie~fers): ongedierten, insekten.du: Ungeziefer.
oongevaeër
of oongevaer: ongeveer.
oongezieë:
ongezien, stiekem.
oonkroed:
onkruid.
oonnöt
of oonnötterd: viezerik, scheldwoord voor iemand die niets waard is.
oonthotte
(ontheel, oonthotte): onthouden.
oonverwachs:
onverwacht.
oor
(urke, oor of ore) (orig.) (moe-sgv): uur.Viedel oor (kwartier).Dat doerde ore
n'en ore (Dat duurde uren en uren).
oos:
ons. 't oses ('t onze: Ons huis of zelfs het ouderlijk huis).
oos:
os. 't keumt wie d'r oos de mèlk (Het komt zoals bij(!) de os de melk, dus
niet).
oos
lievrouw (sgv): onze lieve vrouw.
op:
naar boven.gaank nao g'ne zölder op (ga naar boven, de slaapverdieping).
op:
op.Blome op 'n toffel, de kaeëtel sjtèt op e vuur (Bloemen op de tafel, de
ketel staat op het vuur).
op:
open.de däör sjtèt op, 't trèkt zich (de deur staat open, het tocht).
opa:
opa, grootvader.
opblieve:
attent blijven, oppassen.Dao mos te bie opblieve (Daar moet je bij opletten).
opblieve:
op blijven, niet naar bed gaan.
ópdrieëne:
opdraaien.Ich mót de oer ópdrieëne (Ik moet de klok opdraaien).
opgekiept
vel: schrijnende huid.
opgereeg:
opgewonden.
opgoeë
(goong op, opgegange): naar huis
gaan.
opgoeë
(goong op, opgegange): naar boven gaan.
opgoeë
(goong op, opgegange): opgaan (in een groter geheel).
opgoeë
(goong op, opgegange): opslaan, omhoog gaan, duurder worden.De belastinge gunt
op (De belastingen slaan op, gaan omhoog).
ophaeve
of ophèffe (heef op, opgehaove): opheffen, optillen.
ophotte
(heel op, opgehotte): ophouden.
ophotte,
zich: verblijven, omgaan met.Zich ophotte mit (Omgaan met).
opkaome:
opkomen, opdraaien.du: geradestehen.Dao moos te vör opkaome (Daar moet je voor
opkomen, opdraaien).
opkaome:
rijzen.
oplaje,
(laajde op, opgelaje): opladen.
oplaote
(loot op, opgelaote): oplaten.
oplaote
(loot op, opgelaote): voor de gek houden, in verlegenheid brengen.
oplètte
(mod.): letten op.
oplope
(leep op, opgelope): opzwellen.[vet.] Opgelope ko (Opgezwollen koe, door
trommelzucht, een sterke gasophoping in de pens door het eten van nat of bedauwd
gras of klaver. Door de druk op de longen kan de koe stikken).
opnuuj:
opnieuw.
oppedaod
(orig.): zodadelijk."direk is sneller dan oppedaod, oppedaod sneller dan
sjnak en dit laatste weer sneller dan löts. Löts is wel eerder dan sjtrak.
"
oppersj:
boven.
oppersjer:
hoger.
oprape:
oprapen.
oprichte
(rigde op, opgericht): oprichten.
oprume:
opruimen.
opsjloeë:
opkiepen.Sjlooch de kaar op (Kiep de slagkar op). 't Haat de kaar opgesjlage (Ze
heeft een miskraam gehad).
opsjloeë:
opslaan, duurder worden.De kinger sjlunt op (De kinderen worden duurder: in
aanschaf).
opsjöppe
(mod.): opscheppen.
opsjöpper
(mod.): opschepper.
opsjrieve
(sjraef op, opgesjraeve): schrijven.
opsjrift:
opschrift.
optrèkke
(trók op, opgetrókke): bouwen.
optrèkke
(trók op, opgetrókke): optrekken.
optruuk:
achteruit.Doe mos optruuk vare (Je moet achteruit rijden).
opvalle
(veel op, opgevalle): opvallen.
opvraeëte
(vroot op, opvraeëte (orig.) of opgevraeëte (mod.)): opvreten.Die ko haat de
leier opvraeëte (Die koe heeft de ladder opgevreten, is zo mager dat je de
ribben kunt tellen).
opwaeg:
op komst.
opwassentig:
opgroeiend.Opwassentig keender (Kinderen in de groei).
opwiekse
(wieksde op, opgewieks) (moe): schoenen opblinken.
Opzinnig:
[loc.] Obsinnich in Rem. N 50 44.533, E 5 53.413
organizaasje
(organizaasjes): organisatie.
örrem:
arm, zielig.
örremood
of ermood: armoede.Dat liet övver g'n aeëd wie örremood (Dat ligt verspreid
over de grond).
os
(öske, ös (ö~s)): os.
ós,
ózze: onze.
Osems:
familienaam Aussems.
ösj:
eerst.
ösj:
eerst.
ösjte:
eerste.
ösjte:
eerste.
Ostende:
[loc.] Oostende.
Otiet:
[med.] Middenoorontsteking, Otitis media.fr: Otite.
Ottegraove: [loc.] Ottegraven.
Ottegrove: [loc.] Ottegraven.
otto
(o/tto): auto.an otto (orig.), mit d'r otto (mod.)met de auto (vgl. fr: en vélo)
ouw:
oude.De ouw zunt heem (De ouders zijn thuis).
ouw
: oud.Vertelsel: in de Kruisgraaf (sgv) kwam eens d'r ouwe Hoetersj in een feest
terecht, allemaal mooie meisjes of jonge vrouwen, allemaal naakt, die samen
dansten. D'r ouwe Hoetersj wist niet wat doen: rechtsomkeer maken of doorlopen?
Zo'n "sjoeën vrolluuj" had hij nog nooit gezien. Daarbij
"naksj" ook nog. Op zeker moment bood een van die mooie meisjes hem
een beker wijn aan: "nee merci", zie Hoeters, "ik drink geen
wijn". Zij vleide zich tegen hem aan: "allè Hoeters, we vieren feest,
drink met ons mee". "Der ouwe Hoetersj" voelde zich wegsmelten
(wie niet in 't zelfde geval?). Hij pakte de beker en zei toen: "allè, in
godsnaam dan" ... Maar plots waren alle geestende vrouwen verdwenen en
Hoetersj stond nog alleen ... Met een koeieflat in zijn hand. (uit: Voerense
sagen, legenden en andere vertelkselkes door Rob Brouwers in Koeënwóóf nr.
7).
ouw
(öwke, ouwe): oog.Ee g'n ouwe (In de ogen).
Ouw
Gemèng, de, of de Ow Mèng: [loc.] De oude Gemeente, Oostelijk deel van het
Veursbos. N 50 44.491, E 5 50.977
ouwerwèts:
ouderwets.
ovvend:
avond.
ovvendsjoeël
: avondschool.
övver:
over.Dat liet övver g'n aeëd wie örremood (Dat ligt op de grond als armoede,
dat ligt verspreid over de grond).
övveraal:
overal.
övverdin:
hooischuurverdieping, verdieping in hooizolder, verhoogd hooizoldergedeelte
boven inrijpoort.
övverlicht:
bovenlicht.
övvernaeme
(naom övver, övvergenaoëme): overnemen.
övveroere:
overuren.
övvesjte:
bovenste zolder.Op 'n övvesjte (zölder) (Op de bovenste zolder).
övvesjte:
bovenste. 't övvesjte bret (De bovenste plank (niet: van de bovenste plank).Dat
loog 't övvesjte (Dat lag bovenaan, het bovenste).
övvesjte:
leidinggevende, bevelvoerder.
ózze:
onze.
ózzevader:
onze vadergebed.
pa:
vader.
paanjee:
korf.fr: panier.
paans:
pens, dikke buik.
paanspieng:
penspijn, kolieken.
paar:
paar.
paas
(paeske, paes): pas.
paat:
peettante, meter.
pachtes: pachthof.
pad (pedsje, padde) (mod.): pad, Bufo bufo.
paeëdshaam:
paardenhaam.
paeëdsjtel
(pae/ëdsjtel) (paeëdsjtelke, paeëdsjtel): paardenstal.
paeëdsoerel:
[botan.] Ridderzuring, Rumex obtusifolius L.
paeëdssjtoets:
paardenstaart.
paeëdswei:
paardenwei.
paeëper:
peper.
paeërd
(pae~ërd) of paeëd (pae~ëd) (pèdsje, paeërd (pae/ërd) of paeëd (pae/ëd)):
[anim.] paard, Equus caballus.
paeësj:
pers.
paeësje
(paeësjde, gepaeësjd): persen.
paeëtekeend:
petekind.
paeëter:
peetoom.
paeëttaant:
peettante, meter.
paer
(paerke, paere): peer.
paeresjpies
(pae~resjpie~s): vlaaivulling voor äöftevlaam, gemaakt van gewelde droge peren
door de passeviet.
paes:
pees.
Page
(Pa~ge) (moe): familienaam Paggen.
pajas: stromatras.fr: paillasse
pallèt (pallètsje) (sgv): veegblik.
palloks (pallokse): pallox, palletbox.
palto: zware winterjas.
pans
(pa~ns) (moe): pens, dikke buik.
pans
(pa~ns) (moe): veelvraat, iemand met grote eetlust.
pantoeffel
(pantufelke, pantoeffele) (sgv): pantoffel.
pao: [anim.] pauw.
Paoëpelwieje,
de: [loc.] In de Popelwieje, ten westen van de veldweg van Veurs naar de Tunnel.
N 50 44.401, E 5 50.503
paoër:
prei.
paoët
(päöëtsje, paoëte): poort.Ee g'n paoët (In de poort), onder g'n paoët
(Onder de poort).
paohaan: [anim.] pauwhaan.
paohoon: [anim.] pauwhen.
paol
(päölke, päöl): paal.
paol
(päölke, paole) (sgv): paal.
paom
(päömke, paome): [botan.] palmboompje, buxus.
Paomewieje,
a: [loc.] Aan paumewieje, ten zuiden van de weg tussen Schilberg en Ulvend. N 50
45.642, E 5 50.084
paomsjtroek
(pao~msjtroe~k) (paomsjtruukske, paomsjtruuk): palmboomstruik.Oonder g'n
paomsjtruuk (Onder de palmboomstruiken).
paosjblóm
(paosjblómme): [botan.] Narcis, Narcissus
pseudonarcissus L.
Paosje
(Pao~sje of Pao/sje): Pasen.
paosjei
(paosjeike, paosjeier): paaseieren.
pap:
pap, voedsel bereid met zuivel.
pap,
papa, pepa: vader.
paperasse:
papieren, documenten, paperassen.
papèrre:
papieren, documenten, paperassen.
papier
(papèrke, papèrre): vel papier.
papier
(paperre) (moe): formulier, document. Hae zit in de paperre (Hij is documenten
aan het ordenen).
papier
(paperre) (moe): papier.
papier
(papiereke, papirre): formulier, document.
papier
(papiereke, papirre): papier.
pardessu:
zware winterjas, overjas.
parochie (parochies): parochie.
parochieraod:
parochieraad.
parrei
(parrei/): gelijk, zie egaal.fr: pareil.
pase
(paasde, gepaasd): opletten, uitloeren, opwachten (ook in de jacht).
pase
(paasde, gepaasd): passen.
pasjens
(pasje~ns) (moe): geduld.fr: patience.
pasjtoeër
(pasjtuërke, -s): pastoor.
passeviet: draaizeef.fr: passe-vite.
patries
(patrie~s) (patrieze): [anim.] patrijs, veldhoen, Perdix perdix.
patsj:
pet.
pattaklang:
reutemeteut.D'r gaanse pattaklang (De hele reutemeteut).
pattaklang
: hebben en houden, rommel.Dalik zèt ich dich boete mit dienge gaanse
pattaklang (Zodadelijk gooi ik je eruit met je hele hebben en houden).
pattieël:
kom, pateel.
pauze:
pauze.
pavèi
(orig.): beklinkerde oppervlakte, stoep.fr: pavé. En: pavement. Nl:
plavuis.Övver g'n pavèi (over de stoep).
paveien
(paveide, gepaveid): beklinkeren.
pazzevang
(pazzeva/ng): document dat in de grensstreek, vlak na de WO2, toeliet om dieren
te vervoeren buiten de zone.fr: pas-avant.
pechter:
pachter.
peel:
[botan.] Kweek, grassoort, Elymus repens L. Voedergras, maar lastig onkruid.
peen
(pinneke, pinne): pin.
peenkslummel:
een hovaardig iemand.
peenksterbloom
(mod.): [botan.] Pinksterbloem, Cardamine pratensis L.
Peenkstere
of Peenkste: Pinksteren.
peer
(moe): pa. vader.
pees (pee~s): pis, plas, urine.
pees
(peze): pees.[vet.] die koo haat de peze aaf (Die koe heeft de pezen af, de boer
voelt bij de koe naar de staartpezen en als die verslappen is de kalving
nakend).
peloes (peloe~s): gazon.fr: pelouse.
peltere
(pe/ltere of pelte/re) (pelterde, gepelteerd): ketelmuziek vroeger als een vorm
van volksgericht (van volksjustitie), in feite om "vergrijpen" tegen
de normen van de gemeenschap aan te klagen. Bijv. bij een weduwe die hertrouwde
of een jongen die bij een meisje was blijven slapen. Ook om de geest van de
overledene te verdrijven.
pen:
pen.
pensjoeën
(pensjoeënke, pensjoeëne): pensioen.
permi: rijbewijs.fr: permis de conduire.
pertotal
(orig.): onherstelbaar beschadigd, total-loss.fr: perte-totale.
pese
(pe~se) (peesde, gepees): pissen.
pèsj
(pèsjke, pèsje): perzik.fr: pêche.
Pèsj,
ee g'ne: [loc.] In de Pesch, ten westen van de veldweg van Veurs naar de Tunnel.
N 50 44.419, E 5 50.516
peste
(mod.): pesten, plagen.
petoet:
gevangenis.
petról:
petroleum.
petrólslaamp:
petroleumlamp.
peunt:
punt.
peur
(sgv): puur.
picuur
(picuurke, picure): injectie, spuit.fr: picure.
pieërd
(moe): [anim.] paard, Equus caballus.
Pieëtres:
Petrus.
Pieëzeke
(sgv): [loc.] Pesaken, buurtschap bij Gulpen.
Piejkvotte
(sgv): bepaalde gemeenschap in sgv met politieke kleur.
piekere
(mod.): piekeren.
piel
(pieleke, piele): pil.
piel
(pielke, piele): batterij.fr: pille.De piele zunt plat (De batterijen zijn
leeg).
piemel
(piemelke, piemele): niet volwaardige.Greune piemel (Groene piemel. Met
zinspeling op weinig vitale huidskleur of tengere bouw).
piemel
(piemelke, piemele): penis.Has te 'ne nuje va Mastricht?
(Heb je een nieuwe in Maastricht gekocht? Gezegd tegen iemand die zijn
hand in zijn broekzak heeft).
piemel
(piemelke, piemele): vervelende druktemaker, rotzak.èveldige piemel (Grote
rotzak. Zeer verachtend, zonder werkelijk op èveldigheed te doelen).Sjaele
piemel (Schele rotzak, wat neutraler).Hot de moel, gekke piemel (Hou je bek,
gekke piemel).
pieng of ping: pijn.
piep
(pie~p) (piepke (pie/pke), piepe (pie~pe)): pijp.
piepe
(pie~pe) (paeëp, gepaeëpe) (orig.): roken.Neet alling piepe me óch sigerètte
waoërte gepaeëpe (Niet alleen pijpen maar ook sigaretten werden gerookt).
piepe
(pie~pe) (piepde, gepiept): piepen.
Piepekop
(Piepeköp): Pijpenkop, bijnaam voor de mensen van Aubel.
piëpel
(piëpelke, piëpele) (orig.): vlinder.fr: papillon.
piepsj
(piepsje): pups.
piepsj
of pieëpsj (piepsjke, piepsje): oogvuil, gedroogd oogvocht in het hoekje van de
ogen ’s morgens.
pierlasvot:
scheldnaam.E-ze gek es pierlasvot (Zo gek als pierlasvot).
piesjamma
(pie/sjamma) (piesjammake, piesjammas) (orig.): pijama.
piestolè
(pie~stolè): broodje.
pietsj
(sgv): pateen.
piezel
(pie/zel): bullepees.
piezel
(pie/zel): onooglijk kind, minderwaardig, onbeduidend persoon.Doe piezel (Jij
minderwaardige).
piezele:
aframmelen.Lap mich dat neet of doe kries piezele (Flik me dat niet of je krijgt
slaag).
piezele
(pienzelde, gepienzeld): verven, schilderen, penselen.
pijama
(pijamake, pijamaas) (mod.): pijama.
pikbinger:
pikbinder (zonder dorsen), voorloper van maaidorser.
pikè
(pi/kè), ook pikkè: jenever.merknaam: Peket.
pillaamp:
zaklamp.
pimooj
(pi~mooj) (moe): een lelijke, oudere vrouw die zich knapper en jonger wil
voordoen met gebruik van make up en hippe kleding.waals: pimåye (zwarte
specht).
pin:
pin.
Pinkesj:
familienaam Pinckers.
"piosj
(piosjke, piosje)
":
pikhouweel.fr: pioche.
"piosje
(piosjde, gepiosjd)
":
grond los kappen met pikhouweel.
piramied (piramiedsje, piramiede): piramide.fr:
pyramide.
piramied
(piramiedsje, piramiede): [agrar.] laagstamboom van appel of peer, zo geheten
omdat ze een piramidevorm hebben.Ich gaon de piramiede sjpäöte op de
Bjanderroet (Ik ga de fruitplantage spuiten aan de Berneauweg).
pirrel
(pirrelke, pirrele) (sgv): parel.
pitsjblaor:
bloedblaar.
pitsje
(pitsjde, gepitsj): [vet.] een hengst niet castreren maar de teelballen
afknijpen zodat ze afsterven,verdrogen en nadien weggesneden worden.
pitsje
(pitsjde, gepitsj): alcohol drinken.
pitsje
(pitsjde, gepitsj): knijpen.
pitsje
(pitsjde, gepitsj): pijn doen.
pitsjke:
papierklemmetje, paperclip.
pitsjtang:
nijptang.
pittelèr:
jacquet, pandjesjas.
pjaard
(pjaa~rd) (sgv): [anim.] paard, Equus caballus.
pjase
(pjaasde, gepjaasd) (sgv): persen.
Pjèr
(moe): roepnaam Pierre.
pjèrd
(pjè/rd) (moe): [anim.] paard, Equus caballus.
Plaank,
de ouw: [loc.] de oude Plank, waar het gehucht het eerst is onstaan, tussen de
Eiken en de huidige Plank. N 50 45.054, E 5 50.416
Plaank,
g'n of de: [loc.] de Plank of de Planck.Boileau, Armand 1971: p. 124: plaank,
f., planche = mnl. planke, nld. plank, all. Planke, terme apparaissant fréq. en
top. ;passerelle, petit pont.Va g'n Plaank (Van de Plank).Op 'n Plaank (Op de
Plank).Övver g'n Plaank (Via de Plank).
plaant
(plèntsje, plaante): plant.
plaante
(plaande, geplaant): planten.
plaarmoes
of blaarmoes: [anim.] vleermuis, o.a. Myotis soorten.
plaat
(plaa~t) (plate): nutteloze vrouw. 'n gekke plaat (scheldnaam). 'n erm plaat
(Een zielige vrouw).
plaat
(plètsje, plate): plaat.
plaatsj
(plaatsje): betrekking, baan, job, werk.
plaatsj
(plaatsje): plaats, ruimte, vertrek.De gooi plaatsj, de gooi kamer (De goede
kamer, de beste kamer in huis die enkel bij familiebezoek en feestelijkheden
gebruikt werd).Dr sjóttelsdook liekt i g'n plaatsj (De vaatdoek ligt in de
kamer).
plaatsje
(plaatsjde, geplaatsj): plaatsen.
plaej:
erf.
plaffong
(pla/ffong): plafond.
plagke:
plaggen.
plak:
[med.] korst op de kin, impetigo.
plak:
plaat (ijzer).
plak
(plekske, plagke) (orig.): doek, hoofddoek, halsdoek.
plang
(pla/ng): plan, bedoeling.Zienge plang trèkke (zijn plan trekken, zich redeen,
zich er doorheen slaan). Belgisch Frans: Tirer son plan.
Plankerveld:
[loc.] de velden rond Schilberg. N 50 45.575, E 5 50.457
planne
(plande, gepland): plannen maken, uitdenken, uitstippelen.en: to plan. vl:
plannen.
plantaasj:
[agrar.] plantage, laagstamaanplant.
plaoge
(plaogde, geplogd) (mod.): pesten, plagen.
plastiek:
plastic.
plastrong:
stropdas.
plat:
leeg.fr: à plat.De piele zunt plat (De batterijen zijn leeg).
plat:
plat.
plater:
gipsverband.Mienge voot in d'r plater (Mijn voet in het gips).
Plats:
suikerkoek, streekgerecht uit sgv.
plavèi
(orig.) (moe): beklinkerde oppervlakte, stoep.
plèdde:
plat stuk grond.
plei:
plein.
plekke
(plekde, geplekt): plakken.
plekmadamme:
[botan.] klis of klit, Arctium soorten. De zaadbollen plakken aan de kleding.
plèksel:
plaksel.
plenne
(plend, geplend) (mod.): plannen maken, uitdenken, uitstippelen.en: to plan.
plèt
(plètsje, plètter): veegblik.
plètske
(plètskere): droog koekje.
Pley,
d'r: [loc.] het dorpsplein in sgv. De plaats waar vroeger recht gesproken
werd.nl: pleidooi.Op "d'r Pley" (voor de Frituur) sloeg eens een
jongen een zwarte kat met een stovenijzer (pook) op haar snuit. Hij sloeg het
arme beest een oog dicht. 's Anderendaags zag de jongen toen een vrouw op hem af
komen met precies hetzelfde oog dicht.(uit: Voerense sagen, legenden en andere
vertelkselkes door Rob Brouwers in Koeënwóóf nr. 7).
plezeer:
plezier.
plis
(pliske, plisse): politieagent.
ploeëje:
plooien.
plökke
(plökde, geplök): plukken.
ploog
(pleugske, ploge): ploeg.
poebel (poebe/l): vuilbak.fr: poubelle.
poechelen:
roepen, "hoe-oe" met een kopstem om het volk uit de wei te roepen,
bijv. voor het eten.
poedding:
pudding.
poedelen:
wassen in kindertaal.
poeës:
poos, tijdje.
poeës
(poeëze) (sgv): [med.] wee.
poeët
(puëtsje, poeëte) (sgv): poot.Hod de poeëte heem (Houd je poten thuis, blijf
van me af).
poeët
(puëtsje, puët, puëj of poeëte): poot.Mieng keuj haant sjlaeëte puëj
(Mijne koeien hebben slechte poten).Has te de veer poeëte van die koo naogekaeëke
(Heb je de vier poten van die koe nagkeken, gecontroleerd).Hot dieng poeëte
heem (nooit puët of puëj). De poeëte van 'ne sjtool (nooit puëj). De poeëte
van de kat of der hoond. De afdruk van de dierenpoten: Kiek, hie haat 't puëj
van 'ne hoond. Keuj höbbe puëj (puët) en de poeëte van die koo.
poejer: poeder.
poejer: buskruit.
poejerdoeës:
poederdoos.Da's 'n ow poejerdoeës (Dat is een oude opgetutte, gepoederde
vrouw).
poeliej
: katrol.
poeliej
: (houten) draaiwiel waarover de aandrijfriem loopt.
poen
(poeneke, poene) (mod.): kus.
poep:
poep.Dat keend haat poep ee g'ne baom (Dat kind heeft een volle broek).Dao is
poep aa (Daar is een kwalijke of ongunstige zijde aan).
poep
(puupke of puupke en puupkere [mv]): wind.
poep
(puupke, poepe) (sgv): pop.
poepe
(poede, gepoept): de geslachtsdaad stellen.
poepe
(poede, gepoept): het stoppen van de openingen tussen de dakpannen met
stropoppen. 'n Daak poepe (Een dak dichtstoppen).
poepe
(poede, gepoept): poepen.Hae hat ee g'n brook gepoept (Hij heeft in de broek
gedaan).
poeppelaer
of poepelèr (poeppelaerke, poeppelaere): [botan.] populier, Populus soorten.
poet
(poe~t) (puutje, poete): kind.
poetes
(orig.): bloedworst.
poetrel
(poetrels): balkje, liggertje.fr: poutrelle
poetse
(mod.): schoonmaken, poetsen.
pöl
(pölke, pölle): jonge kip. 'n fieng pöl (`n mooi meisje).
polfer:
buskruit.
polfergeld:
werd huis-aan-huis opgehaald.
Polleskoel:
Pauluskoel
pólletiek:
politiek.
pollevieje
: hoge hakken
polliep
(polliepe): [med.] poliep.
pommaad:
zalf.
pompiersj
(pompie/rsj): brandweer.fr: pompiers.
pompjee
(pompjees): brandweerman.fr: pompier.
pool
(peulke, peul): poel.
poomp
(peumpke, poompe): pomp.
poond:
pond.
Poontes,
ee g'ne: [loc.] Pontus in Rem.
póp:
pop.
poppelwiej
(poppelwiejke, poppelwieje): [botan.] populier, Populus soorten.
portmonè (portmonè/) (portmonèke, portmonès)
(orig.): beurs, portemonnee, portemonnaie.
pos:
post.
pos:
zenderkanaal op radio of tv.
pot
(pötteke of pötsje, pöt): pot.
potlaeëpel
(po/~tlae/~ëpel): pollepel.
potloeëd
(mod.): potlood.
pöts
(pötske): put.Piephenske waor in der pöts gevalle, ringman trok hem d'roet,
langmaan druugde n'm aaf, lekvinger makde d'r kaffé, en d'r dikke oot alles op
(Kinderverhaaltje over de 5 vingers van een hand).
pötteke:
isolator voor schikdraad (porcelein).
pötteke
(pöttekes): porceleinen of plastic isolator voor schikdraad.
potverlos:
verstoppertje met de mogelijkheid om de gevangenen te verlossen door tegen een
pot te stampen.
Powles:
roepnaam Paulus.
praam:
dwangtuig om onwillig paard in bedwang te houden: stok met koord in lus die rond
neuslip gedraaid wordt.
praam
(prame): [anim.] brems, paardenvlieg, daas, steekvlieg, Regendaas (Haematopota
pluvialis).
praedege
(prae~dege) (praedegde, gepraedegd) (orig.): preken,du: predigen
praeke
(praekte, gepraekt) (mod.): preken.
prakkezere
(prakkezeerde, geprakkezeerd): prakkezeren, nadenken.
prame
(praamde, gepraamd): spannen.Die brook is te èng, ze praamt (Die broek is te
strak, ze spant).
prang
(prengske, preng): stok, vluchtig uit de haag gekapte stok, een beetje krom en
knopig of uit groen (vers) hout.Zjengkse zoot op e prengske. Prengske sjplaeët
en Zjengske draeët (Jantje zat op een stokje. Stokje spleet en Jantje scheet.
Kinderrijm, ook met plenkske ipv prengske, zie Zjeng).
pranjo,
ee g'ne: [loc.] te Schophem.
praoëper:
proper.
präöl:
onkies minderwaardig volk.
präöl:
prul, onding, voorwerp van weinig waarde.
prat:
modder. 't vèrke liet in d'r prat (Het varken ligt in de modder).
pratsje
(pratsjde, gepratsj): dikke materie ergens door of uit persen, prakken.Wie de
kat waoëd platgevare zoogs te de dèrm d'r oet pratsje (Toen de kat werd
platgereden zag je de darmen er uit geperst).
pratsje
(pratsjde, gepratsj): modderen, knoeien, modder maken.
preens:
prins.
preenseproklamaasje:
carnavalsprinsuitroeping.
preensès:
prinses.
preenter:
printer.
prei
(preike, preie) (moe): spotnaam voor iemand, (on)dier.
prengel:
onwillig voorwerp of dier.Sjtieve prengel (Stijf ding).
près (sgv): klaar.fr: prêt.
près (sgv): pers.
presseren
(presseerde, gepresseerd): haasten.Bès te gepresseerd? (Ben je gehaast?)
prèt:
klaar.fr: prêt.
preugel:
slaag.du: Prügel.Preugel gaeve (Aframmelen).Preugel kriege (Een pak slaag
krijgen).
preugele
(preugelde, gepreugeld): slaan, slaag geven.du: prügeln.
preuve
(mod.): proeven.
priej
(priejke, prieje): kreng, kadaver.Nötse priej! Dieke priej! (rotdier! Dik mens
of dier).Ze kaome de kapótte prieje ophaole (Ze (Rendac, Vilbeluik, het
destructiebedrijf) komen de dode dieren ophalen.Marieke, aardig priejke....
(Troetelliedje).Dat is 'n priej (Dat is een mens (vaak 'n vrouw) met 'n slecht
karakter).
priej
(priejke, prieje): spotnaam voor iemand, (on)dier.
Priejekoele,
ee g'n: [loc.] In de dierenkuilen, ten zuiden van Ulvend, ten oosten van d'r
Zegel. Voor 1770 genaamd in de Peertskuil. N 50 45.398, E 5 49.895Misschien ooit
plaats voor dode dieren te begraven.
priejetig:
met een slecht karakter.Dat es 'ne priejetige dae.Dat is er een met een slecht
karakter die.
priejetigheed:
met een slecht karakter.Dat es loeter priejetigheed.Dat is louter vanuit een
slecht karakter.
priem
(priemke, prieme): premie.
pries
(prie~s) (prieske (prie/ske), pries (prie/s)): prijs.Pries make (een
prijsofferte maken).
pries
(prieske, prieze): stopkontakt.fr: prise.Sjtaek de fiesj 'ns in de pries.Steek
de stekker eens in het stopkontakt.
prizzong
(prizzo/ng): gevangenis.fr: prison.
próces
of perces: proces verbaal.
próces
of perces: rechtzaak.
proem
(proe/m) (pruumke, proeme): [botan.] Pruim, prunus soorten.
prófesser
(prófesserke, prófessers): professor.
proffentere
(proffente/re): vooruitgaan, groeien.
proffentere
(proffente~re): profiteren.
proklamaasje:
proklamatie, verkondiging, bekendmaking.
prommenere
of pormenere (prommeneerde, geprommeneerd): wandelen, kuieren.fr: se promener.
proveens:
provincie.
pruëtel
(pruëtelke, pruëtele): ongewenste plooi, oneffenheid.pruëtele i g'n
tapeetkleine ongewenste plooien in
het behang
prullezak
(prullezekske, prullezek): afvalzak.
Pruses:
Duitsland.In of op 't Pruses (In Duitsland).
pruuk
(pruukske, pruke): pruik.
Pruus
of Pruusj (Pruuske of Pruusjke, Pruse of Prusje): Duitser.
puëne
(pu~ëne) (puënde, gepuënd): zoenen, kussen.Huuj van d'r puën en d'r lek, mörge
van d'r knöppel (of kuul) en d'r sjtek (Vandaag is het zoenen en vrijen, morgen
is het van de knuppel en de stok. Het jonge koppel is lief voor elkaar, maar
eens getrouwd, kan het anders zijn).
pune
(puunde, gepuund) (sgv): zoenen, kussen.
pungel:
trekweegschaal.
pungel
(pungelke, pungele): de zak waarin zitten: knapzak/boterhammen/lunch.
pungele
(pungelde, gepungeld): zwaar en moeizaam dragen.
puur:
overwegend, vooral.
puur:
puur.
puutsj:
pruilmond, onaangenaam gezicht. 'n Puutsj make (Een pruilmond trekken, minder
goedmoedig).Die ow puutsj (Dat oud nors wijf).
puutsje:
kussen.
Puuwke
of Pöwke (Puu/wke): Paulus.
raad
(raedsje, raar/raajer): rad, wiel.Zoe gek wie e raad (Zo gek als een wiel).
raadgek:
zo gek als een rad, als een wiel
raamp
(raa~mp): laadklep, oprit, laadplatform.du: Rampe. Fr: rampe.
raansjele:
woelen.
raar:
zeldzaam
raasj:
[med.] hondsdolheid, rabiës of lyssa is een ernstige aandoening als gevolg van
een infectie met het rabiësvirus, meestal door een beet van een door rabiës
besmet dier (honden, vossen, vleermuizen). fr: rage.
rabietsig:
ongedurig, wispelturig, kwajongesachtig
raclette:
kaasfondue
rad:
rad, wiel
radouw
(oostelijker): lawaai, herrie, kabaal.du: Radau, waarschijnlijk klanknabootsend
rae:
reden.
raechdäöër:
rechtdoor
raechdoeër:
rechtdoor
raechs-in:
rechts inslaan.
raechs-op:
omhoog
raechs-um:
rechts indraaien.
raeëke
(moe): rakelen, met een riek bewerken, een meidoornhaag schoonmaken om daarna te
kunnen tuungen
raeëkene:
rekenen
raeëkene
op (mod.): rekenen op
raeëngele
(rengelde, gerengeld) (moe): regenen.
raeëngelwater
(moe): regenwater.
raeët:
gelijk.Doe has raeët (Jij hebt gelijk).
raeët:
recht.
raeëtdäör:
rechtdoor.
raeëts-in:
rechts inslaan.
raeëts-op:
rechts omhoog.
raeëts-um:
rechts indraaien.
raegebaog
(raegebäögske, raegebäög): regenboog.
raeje
(raejes): reden.
raekel:
[anim.] rekel, mannetjeskonijn, reu.
raekel:
scheldwoord, deugniet.
raen:
regen.
raene
(rende, gerend): regenen.
raenwater:
regenwater.
raes-in:
rechts inslaan.
raesj
(sgv): hooischuur die van onder tot boven helemaal open is.
raes-op:
rechts omhoog.
raes-um:
rechts indraaien.
rake
(rakde, gerakt): raken.Ich raak, doe raks, hae rakt (ra/kt).
rake,
de (mv): verhemelte, gehemelte, palatum.gew. nl: de raak, (geen mv!
klanknabootsende gevormd uit een
keelschrapend geluid). Niet als du: Rachen (keelholte. Gaumen is verhemelte).
rakèt (rakètte): racket, tennisracket.
raklèt
(raklètte): schrobschuiver.fr: raclette.
raklètte: fonduen.fr: raclette.
ralóng
(ralónge): verlengstuk, i.h.b. achteraan de bodem van een hooiwagen, om de halètte
in te steken.fr: ralonge.
ram:
volledig, helemaal.Ram nao de kloeëte (helemaal
kapot).
ramènt: lawaai.nl: ramenten/rementen.
ramènte:
lawaai maken.nl: ramenten/rementen.
rammelaot:
lange reeks woorden.De gaanse rammelaot (De hele opsomming, de hele reeks
gebeden).
rammele
(rammelde, gerammeld): rammelen.
ransel:
tas, schooltas, wordt op de rug gedragen.
Raoj,
op de: [loc.] bij St-Jans-Rade, St.-Jean-Sart.
raoje
(raojde, geraoje) (moe sgv): advies geven.
raoje
(raojde, geraoje) (moe sgv): raden.
raoje
(raojde, geraone): advies geven.Dat es dich geraone (Dat is je geraden).
raoje
(raojde, geraone): raden.
Raore:
[loc.] Raeren.
raoze
(rozde, gerost): kijven, schelden.Moot mama wir raoze (Moet moeder weer
kijven).De mam rozde n'op 'm (Moeder schold op hem).
raoze
(rozde, gerost): onrustig zijn.wat haad 'r te raoze?Wat hebben jullie het
onrustig te maken.
raozeknuëkske
: elleboogtopje, elektrisch knookje.
räözentig
(sgv): razend boos, heel kwaad.
raozetig
(rao/zetig): razend boos, heel kwaad.
raozetig
(rao/zetig): heel erg, enorm, geweldig. Versterkend.Raozetig groeët (Geweldig
groot).
rapsjaal
(moe): deugniet, kleine bandiet.
rat: [anim.] rat, Rattus soorten.
razele
(razelde, gerazeld): bibberen.
recep:
recept, voorschrift.
reclamaasje:
klacht.
reclamere:
klagen, klacht indienen.
reeg:
door een koe naar paring verlangend, tochtig.
reek
(reekske, reke): riek.
reem
(reemke, reme): riem.Dooch dich 'ne reem um (Doe een (broek)riem aan).
reend
(rinsje, ringer): [anim.] pink, eenjarig niet gedekt stuk rundvee. bet.
verschoven t.o.v. nl. rund.De ringer zeunt oet! (De runderen zijn uitgebroken!)
reenk
(ringske, ringe): ring.
rees:
reis.
reestee
(ree-sjtèngke, ree-sjtèng): reinsteen, eigendomsgrenssteen.
regisere:
regiseren.
rei:
rijdans.
reie:
rijdansen, cramignon.
reigsjoon
(reigsjeunke, reigsjoon of reigsjeun): zware hoge schoen met veters.
reigsjtievel
(reigsjtievelke, reigsjtievele): zware hoge laars met veters.
reijere:
rillen.
rejere
(sgv): op orde brengen.
rejere
(sgv): regeren, heersen. Huishouden.
rejere
(sgv): toetakelen.Doe bès nogal gerejeerd (Jij bent nogal toegetakeld).
rèjong
(rèjongs of rèjonge): kastplank, winkelschap.fr: rayon.Oeë likt dat getuug?
Op d'r middelste van de driej rèjongs! (Waar ligt dat gereedschap? Op de
middelste van de drie schappen).
reklamaasje
(reklamaasjes): reclamatie, klacht.
rekuup:
(inhaal)vrije dag, recuperatie.
remmel
(remmelke, remmele): rakker.
remmele
(remmelde, geremmeld): [agrar.] als koeien in aanwezigheid van een bronstige koe
zich bespringen.
remmele
(remmelde, geremmeld): wild stoeien van kinderen.
remork (remörkske, remorke): aanhangwagen.fr:
remorque.
reskere
(reskeerd, gereskeerd): riskeren.
ressaor
(ressaorke, ressaore): veer van vering.fr: ressort.
reste (mod.): resten.
restorao (restorao~) (restoraoke, restoraos):
restaurant.
rèts:
rechts.
reub:
spottend voor een slecht zak- of polshorloge.
reub
(reupke, reube): [botan.] raap, Brassica rapa.
Reumers
(moe): Familienaam Roemers.
reures:
ongeveer.
reute
(rö2~te) (Schilberg): ravotten, stoeien.
reutele
(reutelde, gereuteld): rochelen.
rezelta
(rezelta/): resultaat.
reziger:
reiziger.
reziger:
vertegenwoordiger.
rezonnere
: denken en praten, filosoferen , van gedachten wisselen.
richtig:
juist, behoorlijk, goed.du: richtig.Dae tikt neet richtig! (Die heeft ze niet op
'n rijtje!)
riegol:
sloot, gracht.fr: rigole.
riej:
reep. 'n riej sjokolaat ('n reep chocolade).
riej:
rij.
rieje:
rijden.Op e paeërd rieje (Op een paard rijden).Die èng ko riejt op die angere
umdat ze reeg is (Die ene ko bespringt de andere omdat ze naar paring verlangt).
riejere,
ouch rijere: op orde brengen.Rieejeer d'ch get (Maak je wat toonbaar).
riejere,
ouch rijere: regeren, heersen.d'r flótte riejeert (Er heerst diarree). D'r
hoesjert riejere (Het huishouden bestieren).
riek
(rie~k): rijk.E riekt, 'ne rieke, 'n rieke (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz,
mn. en vr. Zie bij greun).
riekdom
(rie~kdom): rijkdom.
riëmersjdel:
[loc.] remersdaal.
riensjtee
(sgv): reinsteen, eigendomsgrenssteen.
riep
(rie~p): rijp.
rieraank
(rie~raank) (orig.): [botan.] bosrank, Clematis vitalba L.
ries
(rie~s): rijst.
rieshaot:
rijshout, dunne tak ter ondersteuning van de erwtengroei.
riete
(rie~te) (raeët, geraeëte): aframmelenDae kiet ze geraeëte (Die krijgt een
aframmeling).
riete
(rie~te) (raeët, geraeëte): benadelen.Dae hat zich ing geraeëte (Die heeft
zichzelf benadeeld). (zie: bezeke)
riete
(rie~te) (raeët, geraeëte): trekken.
riete
(rie~te) (raeët, gerieëte) (sgv): rijten, trekken, scheuren
riethamer
(rie~thamer): zware hamer met steel van 1 m. om bijvoorbeeld boomstronken te
splijten . 'ne kop wie 'ne riethamer (Een hoofd als een zware hamer. Een dik,
groot hoofd, zware hoofdpijn of een kater).
riethaoëmer
(rie~thaoëmer) (moe): zware hamer met steel van 1 m. om bijvoorbeeld
boomstronken te splijten.
riezele:
dwarrelen (sneeuw).du rieseln.
Rimmelsde,
of Rimmelsder (orig.): [loc.] Remersdaal.
Rimmesjtel (mod.): [loc.] Remersdaal.
ringe
(ringde, geringd): ringen. Van een ring voorzien, een ring in de neus doen bij
zeugen tegen het wroeten, bij een stier om hem te beheersen en te leiden.
ringelatäör:
regeluurwerk, hanguurwerk, hangklok, zeer neuwkeurig lopende klok.
Risjbrig,
op 'ne -: [loc.] Reesberg, oorspronkelijk Reersberg.
Rizzelder
: [loc.] Rezerdèl bij Veurs.
rizzeltaat:
resultaat.
ro:
roede.
Robbaer:
roepnaam Robert.
rochele
(rochelde, gerocheld): rochelen.
roeëbösj
of roejebösj: [loc.] Roodbos, gehucht en bos tussen de Plank en Hagelstein.
roeëd
(roeje): rood (rode).
Roeëme:
[loc.] Rome.Ieëme Roeëme laote zieë (iemand Rome laten zien; grapje dat met
kinderen wordt uitgehaald. Men plaatst de twee handpalmen op hun oren en tilt ze
even van de grond.
roeës
(ruuëske, roeëze): roos, Rosa soorten.
Roeëzegaarde,
ee g'ne -: [loc.] Rozengaerden in Rem.
roeëzekraans
(roeëzekrenske, roeëzekraanse): rozenkrans.
roeëzesjtroek
(roeëzesjtroe~k) (roeëzesjtruukske ((roeëzesjtruu/kske), roeëzesjtruuk (roeëzesjtruu~k)):
rozenstruik.
roef-roef-roef:
ruw, slordig en snel werkzaamheden verrichten.
roej
kroot (orig.): rode biet.
Roej
Wei: [loc.] het voormalige Hof Ten Droyen in moe.
roelekeboel
(moe): caroussel.
Roemele
(sgv): bepaalde gemeenschap in sgv met politieke kleur.
roen:
ruin.
roepsj
(roe/ps) (roepsjke, roepsje): rups.
roet
(roe~t) (ruutsje, roete): ruit, raam, venster.
roetsj
(roetsjke, roetsje) (sgv): glijbaan op ijs.
roetsje
(roetsjde, geroetsj) (moe sgv): glijden.Viva roetsj, v'r zaten op 'n koetsj. V'r
zaten op d'r iezereweeg, viva roetsj! (Volksliedje).
rögkesjtrank:
ruggengraat.
rök
(rökske, rögke): rug.
rok
(rökske, rök) (mod.): rok.
róke
(rókde gerókt) (mod.): roken.ich raok, doe róks, hae rókt.
rolsjaats
(rolsjaatse): rolschaats.
rolsjtool
(rolsjteulke, rolsjteul): rolstoel.
rooj
(-ke, roos): roede.
room
: room.
roond
(roo~nd): rond.E roond, 'ne rónne, 'n rón (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz,
mn. en vr. Zie bij greun).
roondgoeë:
rondgaan.
roondgoeë
(góng roond, roondgegange): voor een goed doel de huizen aflopen, collecteren.
roonke:
snurken.
rope
(reep, gerope): roepen.
rope
(reep, gerope): uitnodigen voor een familiefeest.De taante en de noonke rope (De
tantes en de omes op een familiefeest uitnodigen).
röpsj
(röpsjke, röpsje): boer, oprisping. 'ne röpsj laote (Een boer, oprisping
laten).
röpsje
(röpsjde, geröpsjd): oprispen.
rös:
rust.Mèt rös laote (mod.) (Met rust laten).
roste
(ro~ste) (rosde, geros): roesten.
Roth, ee g'n: [loc.] Roth,
boerderij (met de oudste waterput van de streek) ten oosten van kasteel Magis. N
50 43.04, E 5 50.794
rötsjbaan:
glijbaan.
rötsje
(rötsjde, gerötsjt): roetsjen, glijden.
row: rust.du: ruhe
ruiig:
rustig, stil.du: ruhig.Hod dich ruiig (Hou je rustig).
ruizing
(moe): ruzie.
ruke
(raoëk of ruukde, geraoëke): ruiken.
rul: rul.
Rule: [loc.] Rullen in spv.
rule
(ruulde, geruuld) (mod.): ruilen.
rumatiek:
reuma.
runne
(runde, gerund): lekken.D'r tob runt (De emmer lekt).Keend, doe runs (Kind, je
plast in je broek).
Ruuëmer,
d'r: Familienaam Roemers.
ruuksel:
parfum.
ruumsje
naoët (nao//ët) (ruumsje näöët):
[botan.] Tamme hazelnoot, dikker en langwerpiger dan de wilde, en met een
zachtere schaal. In groene en rode cultivars.
ruzele
(ruzelde, geruzeld): ruien, bloesem, naalden of haren verliezen.
ruzie
(ru~zie): ruzie.
saantepetiek
(saantepetie/k): santekraam.De gaanse santepatiek (De hele santekraam, alles
bijelkjaar).
saent (saente): cent.
saer:
sedert.
sajel:
traag iemand, treuzelaar, drentelaar.
sajele:
drentelen, treuzelen.
sakosj
(sako/sj) (sakosjke, sakozzje) (orig.): handtas.fr: sacoche.
sallópèt
(sallópètsje, sallópètte) (orig.): overal, werkkledij.fr: salopette.
sang
(sange): geld, muntstuk.Väöl sange ha (Veel geld hebben).Voof sang of saent (
10 centiemen, een herinnering aan de oorspronkelijke wisselkoers 1 Gulden = 2
Belgische Franks. - Kort vóór 1940 stond de Gulden aan 16 Fr.)
saoët:
soort.
Saoskulot
(saoskulotte): Sansculotte, spotnaam voor de Franse soldaten uit de tijd van de
Eerste Republiek.Van de saoskulotte doeëd gesjaote waode (Door de sansculottes
dood geschoten).
sapperlipoppet:
sapperloot.
Seenterklaos:
Sint Nicolaas, Sinterklaas."Seenterklaos is keukskes aan 't bakke
(Sinterklaas is koekjes aan 't bakken. Als in de herfst de hemelhorizon 's
avonds rood kleurt bij ondergaande zon).
"
seffes:
straks, weldra, spoedig, binnenkort.
seffes:
zodadelijk.
selver:
zelf.
semmelig:
tamelijk.
Sens,
aan de (moe): [loc.] aan de Sens in moe.
serel (sere/l): [botan.] Ridderzuring, Rumex
obtusifolius L.
sèstig:
zestig.
Siekatrien
(moe): Sint Katharina, 25 november. Tijdstip voor het planten en uitdoen van
bomen, het slachten van varkens.
sigrètteblaedsje
(moe): vloeitje.
sikkretaer:
secretaris.
silo:
ingekuild veevoer.Silo make (Gras of maïs inkuilen).
silo
(siloke, siloos): silo, graanhouder.
sint-jansbloom
(orig.): [botan.] margriet, Leucanthemum vulgare Lam.
sirkelaasje:
circulatie.
sja:
schade.
sjaafsjpieëne:
schaafsel.
sjaal
(mod.): sjaal, hoofddoek, halsdoek.
sjaank
(sjaa~nk), of sjaenk: sliert walm die de wiek van een petrólslaamp afgaf op
plaatsen waar die niet horizontaal was - wiek moest direkt gelijk gemaakt worden
- met de schaar of met een gloeiend sjtaoveniezer.
sjaans:
schans, hellend vlak, lanceerhelling.
sjaans:
sjans.
sjaans
(sjenske, sjaanse): takkenbos.
Sjaans,
a g'n: [loc.] de Schans (moe).
sjaap
(sjepke (e3, K-SLE), sjaper) (orig.): kast.nl: schab.
sjaarsj:
ouderwets scheermes met handvat.
sjaats
(sjaatse): schaats.
sjaatse
(sjaatsde, gesjaats): schaatsen.
"sjabrang
":
stijl, kozijn.fr: chambranle.Sjabrang van 'n däör (Deurstijl).
sjaeëpe
(sjaeëpeke, sjaeëpene): schepen, wethouder.
sjael
(sjae~l): scheel.Sjaele kal, sjaele zever (Dronkemanspraat).
sjaele
(sjaelde, gesjeld): schelen, uitmaken.
sjaem
(sjae~m): schaduw.
sjaere
(sjaerde, gesjaore): scheren.
sjaerpe
(sgv): slijpen met een "haarpeen".
sjaever:
leisteen.
sjaggenere:
afzien, hard werken.
sjaisegaal:
om het even.du: scheiss egal.
sjakèt : jacquet, pandjesjas.
sjallot (sjallötsje, sjallotte): sjalot.
sjalot: ui.
sjalumoo: brander.fr: Chalumeau.
sjamesjaard (sgv): schandalig.du: schämenswürdig.
sjampeljong
(sjampeljonge): [botan.] weidechampignon, Agaricus campestris en geteelde
soorten.
sjampeljong
(sjampeljonge): paddestoel in het algemeen.
sjampèt
(sjampè/t): veldwachter.
Sjan:
roepnaam Jeanne.
sjan
of sjande: schande.Väöl sjande make (Veel verkwisten).
sjanneg
make: verspillen.
sjaol
(moe): school.
sjaol
(sjäölke, sjaole): schaal.
sjaop
(sjúpke [mv: -s of -re], sjäöp): schaap.
sjaopanj
(sjao~panj): champagne.
sjaopevèl:
schapenvel, schapenvacht waarop de meeste babies in hun blootje gefotografeerd
werden.
sjaor
(sjaore): oogstgang, snede.
sjäör
(sjäörke, sjäöre): scheur.
sjäöre
(sjäörde, gesjäörd): scheuren.
sjaorsjtè:
schouw, schoorsteen.
sjaos:
geluk, buitenkans.fr: chance.
sjaot
(sjaote) (orig.): schuld.
sjapo:
onderhands geld.fr: chapeau.Sjapo betale (Onderhands geld betalen, om pacht over
te nemen).
sjare:
schrapen.Biejee sjare (Bijelkaar schrapen).
sjarneer
(sjarneerke, sjarnere): scharnier.
sjartel
(sjartelke, sjartelle): kousenband.fr: jarretelle.
sjas
(orig.): stortbak.
sjatter
(sgv): schatter, waardebepaler.
sjave
(sjaafde, gesjaafd): schaven.
sjavriek
(sjavrie/k) (moe): ijsbaan.
sjavrieke
(sjavrie/ke) (moe): glijden op de ijsbaan.
sjeed:
scheiding, grens, einde.Op 't sjeed (Op het einde).
sjeef,
of sjeef: scheef.E sjèft, 'ne sjeve, 'n sjeef (zelfst. gebruikt bijv. naamw.
onz, mn. en vr. Zie bij greun).
Sjeel
(moe): roepnaam Michel.
sjeenk
(sjeenkske, sjeenke): ham.
sjeep
(sjipke, sjeper): schip, boot.
sjegk
(mod.): tabak, shag.
sjei:
brillekoker.nl: schede.
sjei:
haarscheiding.
sjeie
(sjeide, gescheie): scheiden.
sjeigel:
haarscheiding.
sjeiing:
scheiding.
sjèk:
cheque.
sjèl
(sjèlke, sjèlle): schil.
sjèlle:
schillen.
sjelle
(sjelde, gesjeld) (orig.): bellen, aanbellen.
sjelm
(sjelme): schelm.
sjempe:
plagen, pesten.
sjènge
(moe): schijnen.Sjènges (naar 't schijnt).
sjerp:
scherp.[vet.] 'n ko mit 't sjerp (Een koe met het scherp, een koe die een scherp
voorwerp (nagel of prikkeldraad) in de pens heeft).
sjerp:
lonkend.E sjerpt, 'ne sjerpe, 'n sjerpe (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz, mn.
en vr. Zie bij greun).
sjerp
(sjerpke, sjerpe): sjaal. 'n getrikoteerde sjerp (Een gebreide sjaal).
sjerpe
(sjerpde, gesjerpt): slijpen, scherper maken.
sjete
(sjaoët, gesjaoëte): schieten.
sjeur
(moe): schuur.
sjeurket
(sgv): onderrok. 't sjeurket keumt dich oet! (Je onderrok komt eruit!)
sjieëp
(sjieëpke, sjieëper): schip, boot.
sjieëpebaenkskes
(sgv): Schepenbankjes. In sgv heten zo de banken, achteraan in de kerk.
sjieëper:
herder, schaper.
sjieër
(sjieërke, sjieëre): libelle.
sjieër
(sjieërke, sjieëre): schaar.
sjieëresjliep
(sjie/ëresjlie~p): scharesliep, scharenslijper.
sjieëte
(sjaoët, gesjaoëte): schieten.
sjieëtwäörm
(sjieëtwörm): [anim.] zilvervisje, Lepisma saccharina.
sjief
(sjie~f) (sjiefke, sjieve): schijf.
sjiek: sjiek.fr: chic.
sjiek
(sjiekske, sjieke): pruimtabak, tabakspruim.
sjiek
(sjiekske, sjieke): snoepje.fr: chique (pruimtabak, kauwgom). Komt van lat:
ciccus, vlies rond de granaatappelpit. Geen voor de hand liggend verband te zien
met sjieklèt/chicle.
sjieke
(sjiekde, gesjiek): tabak pruimen.
sjieklèt
(sjie/klèt): kauwgom.merknaam Chiclets chewing gum sinds 1906, gemaakt door
Cadbury Adams. De naam Chiclets is afgeleid van het spaanse chicle, de
natuurlijke gom uit een tropische, altijd groene boom, de Manilkara
chicle.Chicle komt van het Nahuatl (Azteeks) woord voor gum, tziktli, dat
plakkerig spul betekent. Het gebruik van deze natuurlijke gom is sterk
afgenomen, sinds in de jaren 1960 butadieen-gebaseerde synthetische rubber, die
goedkoper is, de chicle vervangt.
sjien
(sjie~n): schijn.
sjienaos:
deugniet, rotzak.
sjienge:
schijnen. 't schienges (sgv) (Naar het schijnt).
Sjiengs
of Sjiens: familienaam Schijns.
sjieps:
chips.
sjiesj:
wedden dat…fr: chiche.Sjiesj dat ste dat neet dörs! (Wedden dat je dat niet
durft!)
sjiet
(sjie~t): schijt.
sjietbösj:
hoger gras waar de koeien niet grazen... rond de koeienvlaaien. Daarom werden
paarden of schapen bij of na koeien
als begrazer van dit gras gebruikt.
sjiete
(sjie~te) (sjaeët, gesjaeëte): schijten.
Sjietekamer
(Sjie~tekamer) (sgv): [loc.] in sgv, nu dr. Goffinstraat.G'n Sjietekamer op.
sjieterie
(sjieterieke, sjieterieje): flauwigheid, kleinigheid, onnozelheid.
sjietes:
schijthuis, toilet, wc
sjievele
(sjie~vele) (moe): glijden.
sjievele
(sjie~vele) (moe): sterven, eufemistisch.
sjikke
(sjikde, gesjik): goed ontwikkelen, goed groeien.
sjikke
(sjikde, gesjik) (orig.): sturen, zenden.du: schicken.
sjikoree (sjikoree~) (orig.): [botan.] witlof,
chichorei.
Sjilberg
of Sjilbrig, op 'e: [loc.] Schilberg bij de Plank. In 1770 genaamd op
Beschilberg. N 50 45.892, E 5 50.668
sjilder:
schilder.
sjilderie
(sjilderieke, sjilderieje): schilderij.
Sjillings:
familienaam Schillings.
sjinaos
: scheldnaam.du: Schindaas (kreng, dood dier) uit schinden = villen (en: skin)
en aas.
sjip
(sjipke, sjipper): schip, boot.
sjipot
(sjipo/t): onhandige, onkundige, twijfelaarster, treuzelaarster.
sjipotäör
(sjipotäö/r): onhandige, onkundige, twijfelaar, treuzelaar.
sjipotere
(sjipote/re): onhandig traag werken, knutselen, werk vertragen door onkunde of
slechte aanpak.Wat bès te toch aan't sjipotere (Wat ben je toch onhandig
bezig).
sjipotere
(sjipote/re): twijfelen, aarzelen, treuzelen met beslissen.fr: chipoter.Doe
sjipoteers neet (Jij aarzelt niet).
sjittere
(sjitterde, gesjitterd): schitteren.
sjlaag
(slaegske, sjlaeg): slag, klap. 'ne sjlaag zegk ich dich! (Een klap van heb ik
jou daar!)
sjlaagkaar:
slagkar, kiepkar.
sjlaai (mod.): sla.
sjlaaj (sgv): sla, salade.
sjlaam
(sjlaa~m): dik vloeibare brandstof op basis van kolengruis - zakelijk verwant
met briekètte.
sjlaat
(orig.): sla.
sjlabber
(sjlabberke, sjlabbers) (mod.): slabber, slabbetje.
sjlachte
(slachde, geslach) (mod.): slachten.
sjlachtes:
slachthuis.
sjlaeët:
slecht.Sjlaeëte luuj geet 't ummertoe good. Op de vraog: Wie geet 't? (Slechte
mensen gaat het altijd goed. Als antwoord op de vraag: Hoe gaat het?)
sjlaeg
(sgv): slaag.Sjlaeg kriege (Slaag krijgen).
sjlakke:
[agrar.] thomasslakken, milieuvriendelijke meststof.
sjlam:
kolenslik, goedkope brandstof van kolengruis.
sjlambak:
bak naast de haard met sjlam, kolenslik.
sjlang
(sjlengske, sjlange) (mod.): slang (rubber).
sjlaoët
(sjläöëtsje of sjlöetsje, sjlaoëter): deurslot.
sjläöëtel
(sjläöëtelke, sjläöëtele): sleutel.
sjläönder:
vechtersbaas.
sjlaope
(sjleep, geslaope): slapen.doe sjlieëps, hae sjlöpt.
sjlaope
(sjleep, geslaope) (moe): slapen.Hae sjliept.
sjlauw:
sluw, slim.du: schlau.
sjlavrik
(sgv): ijsbaan.
sjlavrikke:
glijden op de ijsbaan.
sjlèch
(moe-sgv): slecht.
sjlèchte:
slechte.Dat zunt de sjlèchte (Dat zijn de slechte. gezegd van personages in de
film, de bandieten tegenover de helden. Die noemt men dan de gój).
sjlèchter
(sjlèchterke, sjlèchters): slager.
sjlèchterie
(sjlèchterieke, sjlèchterieë): slagerij.
sjlèi
(sjlèike, sjlèije): slee.
sjlèije
(sjlèijde gesjlèijd): sleeën.
sjleip:
sleep.
sjlek
(sjle~k): [vet.] tussenklauwontsteking met manken van de koe tot gevolg.Onder de
dikke poot moest een stuk graszode uitgestoken worden. Die moest in de haag te
drogen gehangen worden, dan was de koe genezen. Maar volgens veearts Jaak
Nijssen werken antibiotica ook.
sjlek
(sjlekske, sjlekke): [anim.] slak.
sjlèm
(orig.): slecht.du: schlim.
Sjlennig:
[loc.] Slenaken.
sjlepe
(sjlèpde, gesjlèpd): slepen.Flatte sjlepe (koeienvlaaien in de wei machinaal
spreiden met traktor en sleep).Sjlepe met 'n kaat (Slepen met een speelkaart,
een verwachte speelkaart nog niet opgooien).
sjlete
(sjlaoët, gesjlaoëte): sluiten.Ich sjleet, doe sjluuts, hae sjluut.
sjlieë:
sleeuw.Sjlieë teng (sleeuwe tanden, het ruwe gevoel aan je tanden nadat je iets
zuurs gegeten hebt, bijvoorbeeld rabarber, spinazie of sleedoornbessen die hun
naam hieraan ontlenen).
sjlieëkrieëk
(sjlieëkrieëkske, sjlieëkrieëke): [botan.] sleedoornbes, Prunus spinosa.en:
sloe. nl: sleeuw.
sjlieëproem
(sjlieëpruumke, sjlieëproeme) (sgv): [botan.] sleedoornbes, Prunus spinosa.en:
sloe. nl: sleeuw.
sjliep,
de: de messenslijper.Woonde in SGV aan de Lieng in een keet (aan kruispunt
tussen berneauweg en weg op moelingen).
sjliepe
(gesjlieëpe) (sgv): slijpen.
sjliepe
(sjlie~pe) (sjlaeëp, geslaeëpe): ijsbaantje glijden.
sjliepe
(sjlie~pe) (sjlaeëp, geslaeëpe): slijpen.
sjlipjas: jacquet, pandjesjas.
sjloeb
of sjloef (sjluubke, sjloebe): pantoffel.
sjloech
(sjloe~ch) (sjluukske, sjluuch) (orig.): slang, rubber of plastic flexibele
buis.du: schlauch.
sjloeëj
: vuile vrouw, een slons
sjloek
(sjloe/k) (sjluukske, sjluuk): slok
sjloek
(sjloe~k) (sjluukske, sjluuk): slang, rubber of plastic flexibele buis.du:
schlauch.
sjloeke
(sjloe/ke): met grote happen, gulzig eten of drinken
sjloont
(orig.): laagte in het terrein.du: Schlund
sjloop
(sjlope): kussensloop
sjlot:
slot, einde
sjluëtel
(sjluëtelke, sjluëtele) (sgv): sleutel
sjmaak:
smaak.
sjmaal:
smal.E sjmaalt, 'ne smale, 'n sjmaal (zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz, mn. en
vr. Zie bij greun).
sjmaal:
mager, arm.Die hant 't sjmaal (Die hebben het smal, hebben het niet breed, zijn
arm).
sjmaere
(sjmaerde, gesjmaerd): smeren.
sjmaerig
of sjmaeretig: gemeen.
sjmaerig
of sjmaeretig: smerig.
Sjmaets: familienaam Smeets.
Sjmaets: familienaam Smeets.
sjmak:
smak.
sjmaoëk
(moe): smaak.
sjmaot:
smout, reuzel, vet.
sjmèd
(moe): smid.
sjmeed:
smid.
sjmeediezer:
smeedijzer.
sjmeer:
smeer, vet.
sjmeer:
zalf, crème.
sjmid:
smid.
Sjmid,
a g'n ouw: [loc.] Smidt in Rem.
sjmiddigs:
na de middag, in de namiddag, 's middags.
sjmieëd:
smid.
sjmieze
(sjmie~ze) ('t sjmiesde, gesjmiesd): motregenen.
sjmik
(sjmikske, sjmikke): zweep van voerman.Mit de sjmik (Met de zweep).
sjmoekele:
smokkelen.
sjnaachs:
's nachts.
sjnak
(orig.): zodirekt, dadelijk.
Sjnaosbrig
(Sjnao/~sbrig): [loc.] Snauwenberg in sgv.
sjnappe
(sjnabde, gesjnap) (orig.): vangen, snel en onverwacht pakken.du: schnappen.
sjnappe
(sjnapte, gesjnapt) (mod.): snappen, begrijpen.
sjnaps:
jenever.
sjneerke
(sneerkde, gesjneerk): schroeien.
sjneider
(moe): kleermaker.
sjnel
(sjneller, sjnelst): snel.
sjnie
(moe): sneeuw.
sjnieappel,
of sjlieappel (sjnieäppelke, sjnieappele): sneeuwappel, oogstappel, Yellow
Transparant, Transparente Blanche, pomme d’août.nl: sleeuw.
sjnieder:
kleermaker.
sjnieë:
sneeuw.
sjnieëmaan
(sjnieëmenneke, sjnieëmen): sneeuwpop.
sjnieje
(sjnaej, gesjnaoje) (sgv): snijden.
sjnieje
(sjnooj, gesjnoje): [vet.] castreren.
sjnieje
(sjnooj, gesjnoje): snijden.Hae sjniet.
sjnieje
('t sjniejde, 't haat gesjniejd): sneeuwen.
sjnoep:
verkoudheid.
sjnoetse:
snoepen, snuisteren.
sjnoeve
(sjnoefde, gesjnoefd): snuiven, snuiten.Sjnoef rot (Vermolmd en rot, bijv. door
houtworm).
Sjnook:
familienaam Snoeck.
sjnoondigs:
`s middags.
sjnótsriep:
overrijp.
sjnute:
snuiten.De naas sjnute (De neus snuiten).
sjnutesplak
(sjnutesplèkske, sjnutesplèk) (orig.): zakdoek.
sjnuuts:
snoep.
sjnuutse:
snoepen.
sjob
(sjobbe): schuurtje, bergplaats, stalletje.Ate ge sjob (Achter het schuurtje).
sjöddele
(sjöddelde, gesjöddeld): schudden.Hae sjöd.
sjöddele,
zich (sjöddelde zich, zich gesjöddeld): gruwen, een hekel hebben aan, grote
afkeer hebben van.
sjoe
(sjoe~): lelijk.
sjoe,
'n (sjoe/): 'n lelijke.
sjoebbe:
kijven.
sjoeël
(sjuuëlke, sjoeële): school.
sjoeëlmeester:
schoolmeester, leraar.
sjoeën
(sgv): mooi.
sjoeët:
schoot.Op 'ne sjoeët (Op schoot).
sjoeëtel:
schotel.
sjoeëtere:
huiveringen, rillingen.
sjoefele:
schoffelen.
sjoefläör:
bloemkool.fr: choufleur.
sjoefte:
hard werken.
sjoekel
(sgv): schommel.
sjoekelaat:
chocolade. 'n riej sjoekelaat (een reep chocolade).
sjoekelaat
(orig.): chocolademelk.Sjoekelaat make (Chocolademelk maken van cacao en melk).
sjoekele
(sjoekelde, gesjoekeld) (sgv): schudden, schommelen.
sjoel
(sjoe~l) (sjuulke, sjoele): regenbui.du: Schauer
sjoele
(sjoe~le) (sjoelde, gesjoeld): schuilen.
sjoem
(sjoe~m) (sjuumke): schuim.
sjoemwien
(sjoe~mwie~n): schuimwijn, cider.
sjoen
(moe): mooi.
sjoenkele
(sjoenkelde, gesjoenkeld): de mensen in een rij arm in arm inhaken en het
bovenlichaam heen en weer bewegen op de maat van de muziek.du: schunkeln.
sjoere
(sjoerde, gesjoerd): schuren.
sjoere,
zich (sjoerde zich, zich gesjoerd): zijn plicht verzaken
sjoerpapier:
schuurpapier.
sjoes
(sjoe/s): Bier met een scheut donker bier, niet zoveel als bij een halfom.du:
Schuss.
sjoester
(sjoe~ster): schoenmaker.
sjoëtel
(moe): schotel.
sjoetering
(sjoeteringe) (moe): rilling.
sjöets:
rok.Keend, wat hings te toch mer aan mieng sjöetse (Kind, wat hang je toch aan
mijn rokken).
sjoew:
schuw.
sjof:
schoof.
sjof
of sjoof: baar.Op ge sjoof liegke (Opgebaard liggen).
sjofaasj
(sjofaa~sj): (centrale) verwarming.fr: chauffage.
sjofäör
(sjo~fäör): chauffeur, bestuurder.
sjokkel:
schommel.
sjokkelbaj:
schommelpaard.
sjokkele
(sjokkelde, gesjokkeld): schudden, schommelen.
sjokko:
chocopasta. 'n botram mit sjokko (Een boterham met chocopasta).
sjöl
(sjölke, sjölle): schil.
sjöld
(sjö~ld) (sjölde) (mod.): schuld.
sjolk
(sjölkske, sjölk): juten schort die bij een dekrijp jong stiertje (in een
kudde jonge vaarsjes) achter de voorpoten gebonden werd als
voorbehoedsmiddel.Dat ze dae mer 'ne sjolk väörbinge (Dat ze die maar een
schort voorbinden. Gezegd over een al te hitsige jongeman die teveel achter de
meisjes aangaat).
sjolk
(sjölkske, sjölk): schort.
sjölle
(sjölde, gesjöld): schillen.
sjölmets
(sjölmetske): aardappelschilmes.
sjömmel:
schimmel.
sjömmele:
schimmelen.
sjön
(mod.): schoon, mooi.E sjönt, 'ne sjönne, 'n sjön (zelfst. gebruikt bijv.
naamw. onz, mn. en vr. Zie bij greun).
Sjönbroeëdt:
familienaam Schoonbroodt.d'r Sjönbroeëdt va Tèöve (Schoonbroodt van Teuven,
fietsenmaker en gasfitter tot de jaren 1990).
sjönbroor:
schoonbroer.
sjönmake
(orig.): schoonmaken, poetsen.
sjönmam:
schoonmoeder.
sjönpap:
schoonvader.
sjönzöster:
schoonzus.
sjoon
(sjeunsje [mv: -s of -re] of sjeuneke [mv: -s of -re], sjoon of sjeun): schoen.
sjoonslies
(moe): schoenleest.
sjoonsreem
(sjoonsreemke, sjoonsreme): schoenveter.
sjoonwiks:
schoensmeer.
sjoor:
regenbui.
sjöp
(sjöpke, sjöppe): schop.
sjöppe:
schoppen (kaartspel).
Sjoppem:
[loc.] Schophem in sgv
Sjoppemmerhei:
[loc.] Schophemerheide in sgv
sjöppen
aos: onnozelaar.Dao zit ich v'r sjöppen aos (Daar zit ik voor spek en bonen).
sjöppen
aos: schoppen aas.
sjore
(sjoorde, gesjoord) (moe): schuren.
sjore,
zich (sjoorde zich, zich gesjoord) (moe): zijn plicht verzaken.Dae sjoort zich
ummertoe d'rlangs (Die verzaakt altijd zijn plicht).
sjöt:
schut.
sjot
(moe): scheut.[med.] 't sjot in d'r rök (een scheut in de rug).
sjót
(sjötsje, sjótter) (orig.): lade.
sjötbret
(1 ö2, K-SL): schot, houten plank als afscheiding van een hok, ook voor en
achter bij een "losj".
sjóttel
(sjóttelke, sjóttele): schotel.Kou sjóttel (Aardappelsalade).
sjóttelmesjieng
(sjóttelmesjiengke, sjóttelmesjienger) (orig.): vaatwasser.
sjóttelsdook
(sjóttelsdeukske, sjóttelsdeuk): vaatdoek.
sjóttelsplak
(sjóttelsplekske, sjóttelsplakke): schoteldoek, vaatdoek.
sjóttelwater:
afwaswater.
sjóttelwater:
slappe koffie.
sjötterie:
schutterij.
sjöttershof:
schuttershof, localiteit in smv.
sjouw
(sjuike, sjouwe): schouw, schoorsteen.
Sjpaanje:
[loc.] Spanje.
sjpang
(sjpenkske, sjpengskere, sjpange): speld.Zjang, sjpang, sjpook ee g'n nak.
Sjniej de priej de poeëten aaf, da läöpt ze op 'n sjteump. 'n sjpang vör ee
g'n haor (Een haarspeld).
Sjpanje:
[loc.] Spanje.
sjpao
of sjpaoj (sjpao/) (sjpieëder):
spoedig, laat.du: spät, später. Het verwondert dat deze vorm zo westelijk als
sgv gebruikt wordt. We aanzien het in smv al als oostelijk.
sjpaoër:
spoor.
sjpaoër
(mod.): spoorlijn, treinspoor.
sjpäöle
(sjpäölde, gesjpäöld): spelen.hae sjpäölt.
sjpaor:
spoor
sjpaor
of sjpaoër: prei.
sjpare
(sjpaarde, gesjpaard): sparen.
sjpas:
plezier.Du: Spaß.Vör de sjpas (Voor de grap).
sjpecher(t):
spikkelschimmel
sjpeel:
spel.
sjpejje
(sjpejde, gesjpejd) (moe): spugen, spuwen, overgeven.
sjpek:
spek.
sjpeksjoon:
spekschoen, schoen met dikke zachte zool.
sjpelig:
tochtig.
sjpenjoeël
(sjpenjuuëlke, sjpenjoeële): spanjaard.
sjpeuje:
haasten, spoeden.
sjpeul:
spel.
sjpeule
(sjpeulde, gesjpeuld): spoelen.Hae sjpeult.
sjpeut
(sjpötsje, speute): spuit.
sjpeute
(sjpödde, gesjpaoëte): spuiten.
sjpiegel
(sjpiegelke, sjpiegele) (moe): spiegel.
sjpierke
(moe): sprietje.
sjpies
(sjpie~s): specie, mortel.
sjpies
(sjpie~s): spijs, vlaaivulling.
sjpiet
(sjpie/t): spriet, halm.E sjpiet struë, graas (Een halm stro, grasspriet).
sjpiet
(sjpie~t): spijt.
sjpiet
doeë: pesten, plagen, onaangenaam zijn tegen iemand.Went dae mer ènge ka
sjpiet doeë (Als die maar iemand kan pesten).
sjpiet
doeë: spijt hebben.
sjpiete
(sjpie~te) (sjpaeët, gesjpaeëte): spijten.
sjpik:
spikkelschimmel.
sjpik:
wanafval, onkruidzaden en te kleine tarwe.
sjpikkel
(sjpikkelke, sjpikkele): spikkel.
sjpikkelant
(sjpikkela/nt): uitzoeker.
sjpikkelere
(sjpikkeleerde, gespikkeleerd): uitloeren.
sjpikkelere
(sjpikkeleerde, gespikkeleerd): uitzoeken.
sjpin:
spin.
sjpin:
voorraadkamertje.
sjpioeën
(sjpioe~ën) (sjpiuënke, sjpioeëne) : spion.
sjpooje:
haasten, spoeden
sjpook:
spook
sjpraeëke
(sjprook, gesjpraoëke) (mod.): spreken.ich sjpraeëk, doe sjpriks, hae sjprikt
sjpraot
(sjpraote): sport van een ladder.
sjpreenk:
bron.
sjpreenkberg:
[loc.] locatie van de Voerbron te spv.
sjpreie:
spreiden.
sjpreie
(sjpreide, gesjpreid): spreiden.
sjprietse:
spuiten met een dunne straal.du: spritzen.
sjpringe
(sjpróng, gesjprónge): springen.
sjpringtouw:
springtouw.
sjproesje
(sjproe~sje): sputteren, proesten, blazen van een boze kat.
sjpuële
(sgv): spelen.
sjpuëlenterre
(moe): spelenderwijs.
sjpuje
(sjpuujde, gesjpuujd): spugen, spuwen.
sjpwaor
(moe): prei.
sjraag
(sjraa/g) (sjraengske, sjraeng (sjrae/ng)): schraag.
sjraank
(sjraa/nk) (sjraenkske, sjraenk (sjrae~nk)): kast.du: Schrank.
sjrameenkel
(sgv): scharminkel.
sjrao:
slecht, vies, lelijk.Sjrao waer (Slecht weer).E sjrot, 'ne sjraoë, 'n sjrao
(zelfst. gebruikt bijv. naamw. onz, mn. en vr. Zie bij greun).
sjrape
(sjrabde, gesjraap): schrapen.
sjrapnel
(sjra/pnel): granaatscherf.De shrapnel is een granaatsoort, een granaatkartets
(een granaat gevuld met musketkogels en een uitdrijvende lading). Hij is genoemd
naar de uitvinder, Generaal-majoor Henry Shrapnel (1761-1842), een Engelse
artillerie-officier. Ook de na de explosie rondgestrooide scherven of
projectielen worden wel shrapnel genoemd.
sjrapnel
(sjra/pnel): vieze, magere vrouw.
sjrauf
(moe): schroef.
sjrauvedriejer
(moe): schroevendraaier.
sjrauvendriejer
(moe): schroevendraaier.
sjravele
(sjra~vele) (sjravelde, gesjraveld): woelen, wroeten, kruipen, moeizaam opwaarts
komen (ook figuurlijk).
sjreeg,
sjreger (sjre~/ger), sjreegst (orig.): schuin.du: schräg.Hae wont sjreeg övver
d'r Jansse (Hij woont schuin tegenover Janssen).
Sjreurs:
familienaam Schreurs.
sjrieëm:
schram, kras.
sjrief:
schrijfgerei (humoristisch).Gaef mich 'ns 'ne sjrief (Geef me eens wat om mee te
schrijven).
Sjrienemaeëker:
familienaam Schrijnemakers.
sjrienemaeëker:
timmerman.
sjrieve
(gesjrieëve) (sgv): schrijven.
sjrieve
(sjrie~ve) (sjraef, gesjraeve): schrijven.ich sjrief, doe sjriefs, hae
sjrieft.Wie sjriefs te dich? (Hoe schrijf jij je naam, hoe heet jij? Wat is je
familienaam?). Wie sjrieft dae zich (Hoe is zijn familienaam?).
sjriever
(sjrie~ver): schrijver, auteur.
sjriewe
(sjriewde, gesjriewd): schreeuwen.
sjrikke
(sjrók, gesjrókke) (mod.): schrikken.
sjroebbe
(sjrobde, gesjroeb): schrobben.
sjroeblómmel
(sjroe/blómmel) (sjroeblummelke, sjroeblómmele) (orig.): dweil.
sjroeë:
schorem, egoïstisch, onsympathiek, asociaal volk, krapuul, schurk.Dat zunt groeëte
sjroeë (Dat is vies volk, schorem).Wie mieë sjroeë da's te bès, wie mieë
gelök da's te has (Hoe gemakkelijk het asociale mensen ten deel valt).
sjroeëp
(sjruuëpke) (mod.): stroop.
sjroeëpstaat:
boterham met stroop.waals: taute.
sjroef
(sjruufke, sjroeve): schroef.
sjroempe:
schrapen.
sjroep
(sjruupke) (moe): stroop, siroop.
sjroepes:
[agrar.] stroopstokerij, stroophuis.
sjroet
(sjroe~t): lelijke oude vrouw.Ouw sjroet (Oude vieze vrouw).
sjroet
(sjroe~t) (sjruutsje, sjroete): kalkoen.
sjroeve
(sjroefde, gesjroefd): schroeven.
sjron
(sjrunneke of sjrunsje, sjronne): kloof in de huid.du: Schrunde.
sjroomp:
wasbord
sjrot:
schrot, schroot.du: Schrot.
Sjruuërsj,
Sjruuesj of (d'r) Sjruuër: familienaam Schreurs.
sjtaaf:
staf
sjtaal
(sjtèlke, sjtèl): stalEe g'ne sjtaal (In de stal).
sjtaalbuërsjtel
(sgv): stalborstel.
sjtaaldäör:
staldeur
sjtaamp:
stamp
sjtaampe
(staamde, gesjtaamp): stampen
sjtaamppot
(mod.): stamppot.
sjtaasje:
station.
sjtachelder
(sjta/chelder) (orig.): [botan.] hulst, Ilex aquifolium L.du: Stechpalme.
stachel = stekel.Sjtachelder mit roej bölkes op (Hulst met rode besjes).
sjtacheledraod:
prikkeldraad.
sjtad
(sjtedsje, sjtaej): stad
Sjtadshaag
(sgv): [loc.] in sgv
sjtaeëke:
steken.Ich sjtaeëk, doe sjtiks (sjti/ks), hae sjtikt (sjti/kt).
sjtaeëkebleend:
stekeblind.
sjtaele
(sjtool, gesjtaole): stelen.D'r bètste Pruusj haat e paeëd gesjtaole (De beste
Duitser heeft een paard gestolen, gezegde).
sjtaelt
(sjtae~lt) (sjtaelte): stelt.
sjtaempel
(sjtaempelke): stempel.
sjtaempele
(sjtae~mpele) (sjtaempelde, gesjtaempeld): stempelen.
sjtaerk
(sgv): sterk.
sjtamelaer
(sjta~melaer): stotteraar, stamelaar.
sjtamele
(sjta~mele): stamelen, stotteren.
sjtang
(sjtengske, sjtange): stang.
sjtaoëke
(sjtaoëkde, gesjtaoëkt): stoken.
sjtaoësie
(moe): station.
sjtaof
(sjtäöfke, sjtaove) (orig.): kachel, stoof, fornuis, oven.
sjtaol:
staal
sjtaon
(sjting, gesjtande) (moe): staan.Ich sjtaon, doe sjtees, hae sjteet, v'r
sjteunt, d'r sjtaot, zie sjteunt. Ich sjting, doe sjtings, hae sjting, v'r
sjtinge, d'r sjtingt, zie sjtinge.
sjtaot:
stout.
sjtaoveniezer:
kachelpook.
sjtare
(sjtaarde, gesjtaard): staren.
sjtart
(moe): staart.
sjtechele,
zich (stechelde, gestecheld): stechelen, ruzie maken.
sjtee
(stengke, sjteng): steen.
sjteebösjkapel:
steenboskapel.
sjteer
(sjteerke, sjtere) (mod.): [anim.] stier.
sjtèfioeële:
[botan.] violier.
sjtegel
of sjtieëgel (sjtegelke, sjtegele): doorgang in afrastering in de vorm van een
overstap (steigertje), later ook gezegd voor draaihek, klaphek, zigzaghek en
alle andere vormen.Bij zo'n draaihekje gebeurden ook wel 'ns rare dingen. Zo zag
Duyckerske eens, die door de weiden te voet naar de Zinkwit in Eijsden moest, op
zo'n sjtiegelpaal een zwarte kat zitten. Met z'n stok sloeg hij het beest ervan
af.Maar de kat sprong er onmiddellijk weer op en zei toen: "noe hou nog 'ns
wen's te durfs." (uit: Voerense sagen, legenden en andere vertelkselkes
door Rob Brouwers in Koeënwóóf nr. 7).
sjtek
(sjtekske, sjtekke) (mod.): stok.
sjtèl
(sjtè~l) (sjtèlke, sjtèl of sjtèlle): stel.
sjtem
(sgv): stem.
sjterk:
sterk.
sjterve:
sterven.
sjteultes:
iemand die niet spontaan helpt.
sjtiebele
(sjtie~bele): beweging waarbij babies de beentjes driftig strekken om te staan
of te stappen.Dat klèngt sjtiebelt al good (Dat kleintje, die baby-kleuter,
strekt de beentjes al goed).
sjtieëg:
taai, koppig.
sjtieëk
(sjtieëkske, sjtieëke): steek.
sjtieëke
(sgv): steken.Dat sjtiekt (Dat steekt).
sjtief
(sjtie~f): stijf.Aod en sjtief en nog gè wief (Oud en stijf en nog geen
wijf).E-ze sjtief gaeëte dat d'r köttel raeët op d'r sjtool sjtóng. (Zo
stijf gegeten dat de keutel recht op de stoel stond, zeer veel en zwaar gegeten
hebben).
sjtiefsel:
stijfsel, (om hemdskragen te
stijven).
sjtienke
(sjtoonk, gesjtoonke): stinken.
sjtiep
(sjtiepke, sjtiepe): steun, houten staak die men ter ondersteuning onder de
doorhangende takken van zwaar beladen hoogstam appelbomen steekt.
sjtiepe
(stiebde of staeëp, gesjtaeëpe): ondersteunen, schrap zetten, afzetten tegen.
sjtievel
sjtievelke, sjtievele) (orig.): laars
sjtikkapot:
bekaf.
sjtikkeduuster:
stikdonker.
sjtikkert:
stikker, een ijzeren staaf van 1,50m om gaten in de grond te maken om puntpalen
in te heien.
sjtil of sjtel: stil.
sjtivvel
(sjtivvelke, sjtivvele) (orig.): laars.du: Stiefel.
sjtöb:
stof, fijnverdeelde materie (van stuiven).Zich oet d'r sjtöb make (Zich uit de
voeten maken).Dao ruuks te d'r sjtöb (Daar ruik je het stof. Na lange droogte
een bepaalde geur in het begin van de regen. Waarschijnlijk geen stof, maar
vermoedelijk salpeterigzuur, waterstofnitriet, HNO2: afkomstig van
stikstofoxiden in de lucht(het gevolg van verbrandingsprocessen) die met water
gaan reageren en salpeterigzuur vormen).
sjtöbbe
(sjtöbde, gesjtöbd): stoffen, stof opwaaien.Hie sjtöbt 't (Hier stoft het,
hier hangt veel stof).Dao sjtöbt 't (Daar wordt flink gevochten).
sjtöbjas:
stofjas.
sjtoeë
(stong, gesjtande): staan.Ich sjtaon, doe sjtees, hae sjteet, v'r sjtunt, d'r
sjtoot.Dat sjteet zich 'nt (Dat is niet gepast).
sjtoeëke
(sgv): stoken.
sjtoeëte:
stoten, duwen, steken.Sjtoeëte op (De schuld geven).Enge vör g'ne kop sjtoeëte
(Iemand voor het hoofd stoten).
sjtoeëtvaogel:
[anim.] stootvogel, roofvogel, buizerd,sperwer, havik, kiekedief.
sjtoek
(sjtuukske, sjtuuk): schok.
sjtoeke
(sjtoekte, gesjtoek): stotend knikkeren.
sjtoemp
(sjtumpke, sjtump (sjtu~mp)): stomp.
sjtoep
(sjtuupke, sjtuup) (mod.): stoep, beklinkerde oppervlakte.
sjtoep
of sjtoepjas (sjtuupke, sjtuup) (orig.): jas.Dóch d'ch d'r sjtoep aa (Trek je
jas aan).Juupke, puupke, hagelstuupke (Spottend voor iemand die Jozef heet).
sjtoets
(sjtuutske, sjtoetse): staart.Op d'r sjtoets duuje (Plankgas geven).Die haant 60
sjtoetse (Daar hebben ze 60 koeien).
sjtoetskaar
(sjtoetskerke, sjtoetskare): kruiwagen, stootkar.
sjtóf
(sjtöfke, sjtóffe): stof, weefsel.
sjtok:
stronk.
sjtök
(sjtökske, sjtökker): stuk.Wieväöl sjtök vör dat paeëd? (Hoeveel
muntstukken van 5 frank voor dat paard?)
sjtómpele:
stompen.
sjtónd:
uur.nl: in de uitdrukking tijd en stond. du: StundeVeer sjtónd laank (Vier uur
lang).
sjtool
(sjteulke, sjteul): stoel.Op 'ne sjtool (Op een stoel).
Sjtoom,
ee g'ne: [loc.] In de Stom, beemdgebied van de Veurs, ten oosten van de veldweg
van Veurs naar de Tunnel. N 50 44.396, E 5 50.611
sjtoomp:
stomp.
sjtoompe:
stompen.
sjtop
(sjtöpke, sjtöp): stop, kurk.Sjtöpke broeje (bouchonge)(Spel met een kurk met
geldstukken erop zijnde de inzet van de deelnemers, die met een loden schijf
proberen de kurk omver te werpen. Het geld wordt verdeeld naargelang de schijven
waar ze het kortste bij liggen).
sjtoppe
(sjtopde, gesjtop): stoppen.
sjtortbak
(mod.): stortbak.
sjtrak
of sjtraks (mod.): straks.
sjtrang:
sterk, bijvoorbeeld van smaak.Hae is sjtrang vermagerd (hij is sterk vermagerd).
sjtraol
(sjträölke, sjtraole): straal.
sjtraole
(sjtraolde, gesjtraold): stralen.
sjträöpe(s)
goeë (orig.): gaan lopen, wegrennen.
sjträöpert
(sjträöperke, sjträöperte): stroper.
sjtraot
(sträötsje of sjtreuëtsje): strot.
sjtraot
(sträötsje, sjtraote): straat.Op 'n sjtraot (Op de straat), ee g'n sjtraot (In
de straat).
sjtrauf
(moe): bos haar of gras. 'n sjtrauf haore (een pluk haren).
sjtreng:
streng.
sjtreuëte
of sjträöëte: wurgen
sjtried:
strijd.
sjtrieëk:
streek, omgeving.
sjtrieje:
strijden, vechten.
sjtrieke
(sjtrie~ke) (sjtraeëk, gesjtraeëke): strijken.
sjtrieksjone
(moe): schaatsen
sjtrieksjoon
sjtrie~ksjoo~n) (sjtrieksjoon (sjtrie~ksjoo/n)) (moe): schaats.
sjtriep
(sjtrie~p) (sjtriepke, sjtriepe): streep.Dae hat 'n sjtriep ee (Die is dronken).
sjtrikke
(orig.): breien.Dae how zich 'n sjtaof gesjtrikt mit iezerwol (Die heeft een
stoof gebreid met ijzerwol).
sjtroddele
(sjtro/ddele): stamelen, stotteren.
sjtroddeler
(sjtro/ddeler): stotteraar, stamelaar.
sjtroef
(sjtroe~f) (sjtruufke, sjtroeve): bos haar of gras.Dat zeunt sjtroeve v'r de ouw
koo (Dat zijn sprieten voor de oude koe. Na het maaien blijft er nog gras onder
de draad van de omheining en rond de weipalen).
sjtröjje
(sjtröjde, gesjtröjd): strooien.
sjtröjjert:
strooimachine.
sjtroom
(mod.): elektriciteit, stroom
sjtroons-:
stront- voorvoegsel om een afkeeraanduiding te vormen.Die sjtroonsbelastinge
(Die vervelende belastingen).
sjtroont:
stront.
sjtröpe:
zeer slecht maaien met botte messen of door molshopen.
sjtru
(moe): stro.
sjtruë:
stro.
sjture
(stuurde, gesjtuurd): sturen.
sjture
(stuurde, gesjtuurd) (mod.): sturen, zenden.
sjtute
(sjtu~te) (sjtaoët, gesjtaoëte) (orig.): opscheppen.ich sjtuut (sjtuu~t), doe
sjtuuts (sjtuu/ts), hae stuut (sjtuu/t).
sjtutert
(sjtu~tert) (sjtuterke, sjtuterte): opschepper.
sjtuub
(sjtuubke, sjtube): trui, jas.
sjtuur
(sjtuurke, sjture): stuur.
sjtuuts
(moe): staart.
Sjuëlder
(sgv): [loc.] Scheulder, gelegen in de gemeente Margraten tussen IJzeren en
Ingber.
sjuins
(moe): schuin.
sjume
(sjuumde, gesjuumd): schuimen.
sjurgele
(sjurgelde, gesjurgeld): sleuren, slepen, dragen.
sjute
(sju~te) (sjaoët, gesjaoëte): schieten.
sjuts:
beschutting, schuilplaats.
sjuuns
(mod.): schuin.
sjuur:
schuur.Ee g'n sjuur (In de schuur).
sjwaap
(orig.) (moe): kast.
sjwadrieëne
(sjwadrieënde, gesjwadrieënd) (sgv): slenteren, rondwandelen.roond sjwadrieëne
(Wat rond slenteren).
Sjwaebrig:
[loc.] Schweiberg, NL.
sjwegese
ouwersj: schoonouders.lett. zwagerse ouders.
sjwieëge
(sgv): zwijgen.
skeet
(skeets): skates, rolschaats.
slech
(moe): slecht.
sliepoet
(moe): sliepuit.
slivvenhieër:
onze lieve heer.
S'n
Maeëtemis: Sint-Maartensdag, 11 november.
S'n-Maeërte
of S'n-Maeëte: [loc.] Sint-Martens-Voeren.
S'n-Maeëtes-zaomer
(S'n-Maeëtes-zäömerke): meteorologisch verschijnsel van enkele warme dagen
rond S'n Maeëtemis, Sint-Maartensdag, 11 november.
S'n-Mjaarte
(sgv): [loc.] Sint-Martens-Voeren.
S'n-Pieëter:
[loc.] Sint-Pieters-Voeren.S'n-Pieëter haat S'n-Maeërte gedraeëte. Doe blaef
nog 'ne kuëtel euver, en dat waor Katterot (Sint-Pieters-Voeren heeft
Sint-Martens-Voeren gescheten. Toen bleef nog een keutel over, en dat was
Kattenrot).
S'nt-Jansert:
[loc.] Saint-Jean-Sart tussen Rulen en Aubel.nl: Sint Jansrade.
S'n-Truje:
[loc.] Sint-Truiden.
soeker:
suiker.E sjtök soeker (Een klontje suiker).
soekerwaffel:
suikerwafel.
soetjè
of soetjè gorsj: bh, bustehouder.fr: soutien-gorge.
soezjuup: onderrok.fr: sous-jupe
soffa (so/ffa): sofa, bank.
soket
(sokette): korte sok.
soldaot (soldäötsje, soldaote): soldaat.
solfer:
zwavel. Zwavelpoeder gebruikt als bloedzuivering en als plantenbeschermmiddel.
som(graas):
[botan.] windhalm, Apera spica-venti L.
sop:
soep.
sövvetig:
zeventig
sparadra:
pleister.merknaam
specialiest
(specialiesteke, specialieste): specialist.
s'rie
(s'rie/): serie.
stilo (stiloke, stilos): pen.fr: stylo
Sub: [loc.] Sibbe, dorp tussen Valkenburg en Margraten
suig:
tuig, getuig, schorem, uitschot, gespuis, laag volk.du: Zeug.
taal
(taelke, tale): taal.
taand
(tendsje of tenneke, tan of teng (orig.)): tand.
taandpieng:
tandpijn, kiespijn.
taanke
toe (sgv): immer, steeds, altijd.
taant
(taanteke, taantes): tante.
taarpot
(moe): viezerik.
taart
(sgv): boterham.waals: taute
taat:
boterham.waals: taute
tabberd:
tabbaard.
tachetig:
tachtig.
taeëge:
tegen
taeëgemoot
(mod.): tegemoet
taeëgenövver
(mod.): tegenover.Sjuuns d'r taeëgenövver (Schuin er tegenover).
taeëring
of taering (orig.): tuberculose, tering, tbc
taegesjproesje:
tegensputteren
taentele,
zich (orig.): elkaar plagen, pesten
taere
(taerde, getaerd): teren, een voedingsbron gebruiken
taering
(orig.): tering, tuberculose, tbc
taesj:
zak van jas
tagke,
zich: bekvechten , elkaar plagen.
tak
(tèkske, tèk): tak.Hod dich an de tèk (Hou je vast aan de takken, hou je taai
of wees vastberaden).
takge
(takgde, getakt): ruzieën, kijven, schelden.Die könne zich get takge (Die
kunnen wat ruzie maken).De mam takgde n'op 'm (Moeder kijfde op hem).Da takt de
mam (Dan scheldt moeder).
talleur
(moe-sgv): eetbord.du: teller
tallu
(ta/llu)): talud, graaf, wegberm.
tand
(moe): tand.Dieke tand (Kies).
taoën
(tao~ën) (täöëntsje, täöën): toren
Taoën,
ee g'n: [loc.] In de Toren, ten westen van Ulvend, tussen de grensweg van Ulvend
naar Kattenroth en de weg van Ulvend naar St-Martens-Voeren. N 50 45.445, E 5
49.557
taopressiaon
: drukknoop.fr: bouton-pression
Täöve:
[loc.] Teuven.
tapeet
of tapieët: behangsel, behangpapier
tapere
(ta~pere): zwoegen, moeizaam werken.
taperer
(ta~perer): zwoeger.
tappesere
(tappeseerde, getappeseerd) (orig.): tapisseren, behangen.fr: tapisser.
tappesere
(tappeseerde, getappeseerd) (orig.): vechten, m.n. op het gezicht slaan.
tappèt
(moe): verwijfde homo.fr: tapette.
tar:
teer.
tare
(taarde, getaard): teren, asfalteren.
tartien
(tartiene): boterham.fr: tartine.
tas
(teske, tasse): kop.Tas kaffee (Kop koffie).
tbc (mod.): [med.] tering, tuberculose, tbc.
te:
jij.du: du.In samentrekkingen i.p.v. doe.
te:
te.
Tè:
roepnaam Martin.
te
hoop (hoo~p): bijeen, bij elkaar, samen.Gunt v'r tehoop? (Gaan we samen?) Kóm
m'ch aarope, da gunt v'r te hoop (orig.) (Kom me uit halen dan gaan we samen,
dat kunnen ook gewoon twee personen zijn).V'r zunt nog te hoop (Wij zijn nog
samen, nog getrouwd).
Tebannet
(Teba/nnet): [loc.] Banholt
teek:
teek, toog, bar, tapkast.
teek
(teekske, teke): [anim.] teek, mijt, schapenteek, Ixodes ricinus.
teempe:
slaan, tikken tegen een kerkklok.
tegoj:
goed, correct, zoals het hoort, fatsoenlijk.
tegood:
tegoed.
tegooj
(moe): goed
teisj:
broekzak.Ee g'n teisj (In de broekzak).
teisj
(teisjke, teisje) (mod.): handtas, boodschappentas.
tej:
taai.
Tejke:
roepnaam Teike, Theo.
tèke
(tèkes): teken.
teks
(tekste): tekst.
tèlder:
eetbord.du: teller
tèlle
(taot, getaot (orig.) of tèlde, getèld (mod.)): tellen, rekenen.Kèn v'r nog
op dich tèlle? (Kunnen we nog op je rekenen?)
telleur:
bord om uit te eten
tember
(te/mber) (temberke, tembere): postzegel.fr: timbre.
tentelle,
zich: twisten, ruzieën.
teoriej:
theorie, theorieles.
terf:
tarwe.Ee g'n terf (In de tarwe, in het tarweveld).Alles geet 'm wie terf en deeg
(alles lukt hem voortreffelijk).
tergele
(te/rgele): plagen, tergen. Een beetje erger dan sjpiet doeë.
Terlienge:
[loc.] Terlinden.
terwiel:
terwijl.
tès
(tèste) (sgv): test, onderzoek.tèste make (medische onderzoekstesten (laten)
doen).
tesj:
broekzak.
tèt
(tètteke, tètte): borst, tiet.
Teujve
(moe): [loc.] Teuven.
teut
(teu~t) (teute): tuit van een pot.
teutele
(sgv): knuffelen.
Teuvenderberg:
[loc.] Gieveldstraat, Teuven, in 1845 Teuvenderberg. Van N 50 46.095, E 5 52.955
tot N 50 45.108, E 5 52.55
teväöl:
teveel.
tezens:
goed, correct, zoals het hoort, fatsoenlijk.fr: dans le bon sens.Dug 't tezens!
(Doe het hoe 't hoort!)Da kries te ze tezens um g'n oeëre (Dan krijg je ze
behoorlijk om je oren).
thee:
thee.
thomassjlakke:
[agrar.] thomasslakken, milieuvriendelijke meststof.
tied
(tie~d) (tiedsje, tieje): tijd.Oe is der tied e ba dat ... … (Waar is de tijd
heen dat …...).Van d'r franse tied (Uit de franse tijd).
tieë:
thee.
tieën
(tie/ën): tien.
tieën
(tie~ën) (tieënke, tieëne (tie/ëne)): teen.Da zos te dich mit de tieëne
zaene (Dan zou je je met de tenen zegenen, wordt al eens gezegd als iets haast
onmogelijk gebeurde of als reactie op een absoluut stom voorstel).
tieënge
(sgv): tegen.
tieng:
kuip.
tierelierelaens:
zonder eigen betekenis.
Ties:
roepnaam Thijs, Matthijs.Doe bès mich 'ne fiengen ties (Jij bent een mooie).D'r
ties gelierd kriege (Manieren geleerd krijgen, gedwongen worden zich aan te
passen (in harde of zachtere zin).Alewies, dikken ties, maak (dich) dats te e
wiefke kries (Alowies, dikke Ties, zorg dat je een vrouwke krijgt, spotrijmpje).
tikke
(tikde, getikt): tikken.Hae tikt.
tillefon:
telefoon.
tillefonere:
telefoneren.
tillefonsbook:
telefoonboek.
tillevies:
tv, televisie.
timong (ti/mong): dissel.fr: timon.
tirèt
(tirè/t): ritssluiting.fr.
tjènge
(moe): tegen.
tob (töbke, tobbe): emmer.
toch:
toch.
toe:
dicht.
toebak
(orig.): tabak, shag.
toebiete
(sgv): toehappen.
toedoeë:
dichtdoen, toemaken.
toeën
(sgv): toren.
toeën
(tuuënke, tuuën): toon.Gekke tuuën (Rare manieren).
toeërt
of toeërt'nt: nietwaar? stopwoordje.toert?nietwaar?
toefele:
slenteren, op pantoffels gaan.
toek
(toe/k): slag, klap, duw, stoot, mep.
toeke
(toe/ke): slaan, meppen.
toekele
(toe~kele): pesten, vechten van kinderen.
toekumstig
(sgv): toekomstig.
toepe:
kaartspel.
toepitsje
(pitsjde toe, toegepitsj): dichtknijpen.En doe, pitsjde de ko de vot toe (En
toen, kneep de koe haar gat dicht, rijmpje als stopwoord bedoeld).
toeppes
(toeppese): sul, dommerik, scheldnaam.du: Tölpel.Doe bès mich 'ne toeppes (Jij
bent een dommerik).Dae'n toeppes (Die sul).
toer
(toe~r): beurt.An toer zieë (Aan de beurt zijn). 't is dienge toer (Het is jouw
beurt, jij bent aan de beurt).
toer
(tuurke, tuur): ronde, rondje.
toernevies
(toernevie/s): schroevendraaier.fr: tournevis.
toes
(toe~s) (mod.): thuis.
toesje
(toe~sje) (toesjde, getoesjt): ruilen.
toesjere
(toesje~re) (toesjeerde, getoesjeerd): aanraken.fr: toucher.
toesjlaag:
vlaai met deegdeksel op de "sjpies".
toesjpang
(toesjpèngske, toesjpange): veiligheidsspeld.
toete:
tuiten.
toffel
(töffelke, taofele): tafel.A g'n toffel (Aan tafel).Op 'n toffel (Op tafel).
tol
(tolle): dakplaat.
tomat (toma/t): tomaat.
tombo:
fantasiekar voor 'n paar man.
tombola (to/mbola) (tombolake, tombola's):
loterij.
toneel
(mod.): toneel.
tönge:
heg herstellen, verstevigen.
tösje:
tussen voor subst.
tösje,
d'r: ertussen.
tösjebei:
ondertussen.
tösjewaeg:
onderweg.
Tossenge:
familienaam Tossens in meervoud.
tot
(mod.): tot.
totallos
(totallo/s) (mod.): onherstelbaar beschadigd, total-loss.en: total loss.
touw
(moe): toe, dicht.
touwdoeën
(moe): toemaken.
touwe,
zich (touwde zich, zich getouwd): zich haasten, zich spoeden.
touwsjpring
: springtouw.
Tövve
(sgv): [loc.] Teuven.
traampel:
scheldwoord voor oude vervelende vrouw.
traampele
(traampelde, getraampeld): onrustige trappelen van vee.De koo geit kaove, ze
sjteit te traampele (De koe gaat kalven, ze staat onrustig te trappelen).
traampele
(traampelde, getraampeld): wandelen, lopen, kuieren, traag stappen.
traansenere
(traanseneerde, getraanseneerd): folteren, plagen, pesten.Doe kuns die örrem
dere get traansenere (Jij kan die arme dieren wat plagen. Bijvoorbeeld kinderen
die vroeger een vlieg de poten uittrokken om ze te horen zoemen).
traeje
of traene (trooj, getraoje of getraone): treden, stappen.Wie ich a g'n aeëd
trooj dieëg 't pieng (Toen ik op de grond trapte deed 't pijn).Traej 'ns! (Bij
het schoenen passen: Zet de voet eens neer en sta er op).In 'ne nagel traeje (In
een spijker trappen). Hae is getraoje (Hij is beledigd, gepikeerd, op zijn tenen
getrapt).De hoon wèdt getraoje (De kip (hoen) wordt getreden). Ich traej, doe
trids, hae tridt, d'r tredt, ich trooj, doe troods, d'r troodt
traene
(traende, getraend): trainen.
trakka
(rem): zorgen.fr: tracas.
trakkaseren
(rem): zich zorgen maken.fr: se tracasser.Trakkaseer dich neet, ich kiek nao de
keender (Maak je geen zorgen, ik let op de kinderen).
trampelaer
(trampelerke, trampelaere): onrustige trappelaar.
traon
(träönke, traone): traan.
Träöt:
[loc.] het wad door de Gulp onderaan Nurop, Teuven.
träöt:
toeter.
träöte:
toeteren.
Träötevaeger
(Träötevaegers): Trompettenveger, bijnaam voor de mensen van Homburg,
Hombourg.
trappere
(trappe~re) (trappeerde, getrappeerd): betrappen.fr. Attraper.
trappere
(trappe~re) (trappeerde, getrappeerd): uitkomen, treffen.fr. Attraper.
Trees:
roepnaam Thérèse.Trees va g'n hei (Therese van de heide. Op Schophemerheide
woonde ongeveer 1970-1980 een vereenzaamde vrouw met haar beesten).
trein
(mod.): trein.
trèk:
tocht.
trèkbal:
wagen waarmee boomstammen vervoerd werden.
trèkke
(trok [conj 2: trök], getrokke): trekken.
trèkke
(trok): tochten.du: es zieht. 't trèkt zich (Het tocht).
trèkke
op: lijken op.Dat trèkt op niks (Dat lijkt nergens op).
treng
(orig.): trein.
Trieng:
roepnaam Trijn.
triko
(tri/ko) (trikoke, trikoos) (orig.): trui.
trioemfaantelek:
triomfantelijk.
trip
(orig.): bloedworst.fr: tripe (ingewanden).
trippekruudsje:
thijm en rozemarijn, kruiden voor in de trip.
tripsop:
kookvocht van bloedworst, bouillon.
tripsop:
volksfeest in sgv.
troer:
rouw.In troer (In de rouw).
troffel
(sgv): kolenschop.
troffel
(tröffelke): troffel, truweel.
troffel
(tröffelke) (sgv): veegblik.
trölle,
zich: zich rollen van paard of hond in de wei met de poten omhoog.
trouw:
huwelijksfeest, trouwfeest.V'r haant 'ne trouw (We hebben een trouwfeest, we
zijn uitgenodigd op een huwelijksfeest).
trouwe
(trouwde, getrouwd): trouwen.
trui:
katrol.fr: treuil.
trui
(truike, truie) (mod.): trui.
truuk:
terug.Op truuk (Achteruit).
truuk
(truukske, truke): truc.
truut
(truutsje, trute): forel.fr: truite.
tuijer:
lange ketting waaraan een stier werd vastgepind in de weide.
tuin
(mod.): tuin.
Tunis
(moe): roepnaam Theunis.D'r Tunis en d'r sjaele (Teun en de schele, bekend
moppenduo).
Tunnis:
roepnaam Theunis.Sint Tunnis (17 januari) ès iesmaeëker of iesbraeëker (Sint
Theunis is ijsmaker of ijsbreker. Het weer verandert: ofwel eindigt het vriezen,
ofwel begint het te vriezen)."
"
tut of tuttel of tutter (mod.): fopspeen.
tute:
toeteren.
tute:
tuiten.Doe tuuts (Jij tuit).
tuttel:
verknuffeld kind.
tuttele:
knuffelen.
tutteler
(e3): knuffelaar.
tuttelke:
knuffelkind.
tuttelvot:
kind dat graag bij de ouder komt om te tuttele.
tuunge:
heg herstellen, verstevigen.
tuut
(tuu~t) (tuutsje, tute): draagzak, puntzak.du: tüte.
twèdde:
tweede.Twèdde zit (Tweede zit, zitten blijven, doubleren).
twèds:
tweeds, op de tweede plaats.naar analogie van ösj (eerst).
twei:
twee.
tweij:
twee.
twie
(moe): twee.
twieë
(sgv): twee.
twieëtaligheed:
tweetaligheid.
twiefele:
twijfelen.
twiejas
(twie/jas) (twiejasse): [botan.] levensboom, Thuja soorten.
twieläöp:
dubbelloop.
twientig:
twintig.
twintig
(sgv): twintig.
uch:
u.
uëver
(u~ëver) (sgv): over.
uëverdèl
(u~ëverdèl) (sgv): hooischuurverdieping, verdieping in hooizolder, verhoogd
hooizoldergedeelte boven inrijpoort.
uëverdèn
(sgv): hooischuurverdieping, verdieping in hooizolder, verhoogd
hooizoldergedeelte boven inrijpoort.
uëvergieëve
(goof uëver, uëvergegieëve) (sgv): [med.] overgeven, braken, vomeren, spugen.
uëvergrapeer
(sgv): overgrootvader.
ujer
(ujerke, ujere): uier.
ujere
(u/jere): [agrar.] uieren, gereed maken om te kalven.Die ko is aan 't ujere (die
koe is aan het uieren, maakt zich gereed om te kalven, krijgt zucht in de uier).
ujernèt:
[agrar.] uiernet.Als de uier van de koe te volumineus of
te fel doorzakt wordt er een uiernet rond gedaan zodat ze minder kans
heeft op de spenen te trappen bij het rechtstaan.
ulebek:
snoeischaar met dikke korte bek voor het snoeien van dikkere takken.
um:
om.
umbinge:
ombinden.Bing 'm 'ne plak um g'n ówwe (Bind hem een doek rond de ogen,
blinddoek hem).
umbringe:
komen brengen.Bring mich 't keend mer um (Breng het kind maar bij mij).
umdat:
omdat.
umgangstaal:
omgangstaal.
umgoeë:
om gaan, voorbij gaan (tijd).
umgoeë:
omvergaan.
umgoeë:
schiften.De mèlk geet um (De melk schift).
umhange:
omhangen.
umhouwe:
neerslaan.Oppedaod houw ich dich um (Dadelijk sla ik je neer).
umhuëre:
navragen, zich informeren.Umhuër dich 'ns (Informeer je eens, vraag eens na).
umhurre
(umhurde, umhurd) (moe): zich informeren.
umkalle
(mod.): beïnvloeden, op een idee brengen, ompraten.
umkaome:
om komen, op bezoek.Kóm get um (Kom even op bezoek).
umkriege:
de tijd omkrijgen.
umkriege:
omver krijgen.
umlaege:
om leggen.
umliegke:
omliggen.Op 'n livvei loog 'ne boom um (Op de weg lag een boom om).
umloop:
[med.] ringworm.Tegen d'r umloop: bloed drinken van een rund van tegengesteld
geslacht. Zou kunnen zin hebben: afweerstoffen in combinatie met hormonen...
umloop:
omloop, rondgang.
umlope:
omlopen.
ummer:
altijd.
ummertoe:
altijd.
ummesj:
immers.
umpraote
(mod.): beïnvloeden, op een idee brengen, ompraten.
umsjtraeëk
(umsjtraeëke): omstreken.
umtoer:
omleiding.
umtrint
(umtri~nt) (moe): ongeveer, bijna.nl: omtrent.Dat is umtrint 'tzelfde (Dat is
ongeveer hetzelfde).
umvalle:
omvallen.
umvare:
omver rijden.
umwaeg:
omweg.
umzeenke:
kapseizen.
umzèke
(zeekde um, umgezèkd): omver zeiken, meestal figuurlijk kleinerend.
umzètte:
omzetten, verplaatsen.De keu umzètte (De koeien omzetten, in een andere wei of
stal).
un (unke, unne): ui.
universiteet
: universiteit.
unnesjte:
onderste.
urte
(orig.): etensresten, kliekjes, resten van hooizolder.nl: urt = onbeduidend
persoon.Boer lèt op dien urte (Boer let op je resten, bij een te verwachten
strenge winter).Es mit de Lichmes de zon ee g'n kètse sjiengt, da mot d'r sjieëper
de urte biejee rape (Als met Lichtmis de zon in de kaarsen schijnt, dan moet de
herder de resten bijeen schrapen. Mooi weer op 2 feb is een voorspelling voor
nog veel koude dagen).
utesjte:
uiterste.
uts
(moe-sgv): buil, bult.Groeselt: huts.
uuëm:
onnozelaar, stommerik.
uul
(uulke, ule): uil.
uzere
(orig.): piekeren.
va:
langs, via.Kóm va hie, kóm va vör (Kom langs hier, kom langs de voorkant).
va:
van.Keender: ze zunt van aoven op en van oonde neet toe! (Kinderen: ze zijn van
boven open en van onder niet dicht. Ze doen niks anders dan schreeuwen, eten,
pissen en kakken).
vaal:
vaal van kleur.
vaal:
val, door het vallen.
vaam
(vaemke, vaem) (orig.): draad van garen, stroop of slijm.du: Faden.
vaan
(moe): van.
vaan
(vaan): varen.
vaan
(vaenke, vane): vaan, vlag.
Vaan,
a g'ne: [loc.] bij de Varnhoeve op de Plank. N 50 44 58.3, E 5 51 15
Vaanberg,
d'r: [loc.] tussen Veurs en Konenbos, bergachtig weiland, vroeger bezit van de
Varnhoeve de Plank. N 50 44.657, E 5 50.833
Vaar,
käöëte: [loc.] In de korte Vaar, ten zuiden van de grensweg van Ulvend naar
Kattenroth. N 50 45.409, E 5 49.129
Vaar,
lange: [loc.] In de lange Vaar, ten zuiden van de grensweg van Ulvend naar
Kattenroth. N 50 45.357, E 5 48.989
vaas
(vaa~s) (vaaster (vaa~ster)): vast.Hae voeërt zich vaas (Hij reed zich vast, in
de aarde of klem in het verkeer).
vaas
(vaeske, vaze): vaas.
vadder:
vader.
vadsetig:
vadsig.
vaeëdig:
klaar, gereed.du: fertig
vaeër:
wij.
vaeërsj
(vaeërsjke, vaeërsje) (orig.): hiel.
vaeës
(vaeëske, vaeëse) (moe) (orig.): hiel.Ich zeen lever zien vaeëse dan zien
tiene (Ik zie liever zijn hielen dan zijn tenen. Ik zie hem liever vertrekken
dan komen).
vaeësj:
vers.
vaeësj
(vaeësjke, vaeëzje): [agrar.] vaars.
vaeësjekaof:
[agrar.] vrouwelijk kalf.
vaege
(vegde, gevegd): kappen, snoeien, kortwieken, van uitsteeksel vrijmaken.[vet.]
De poeëte of de klauwe vaege, sjnieje of kappe (De poten snoeien, bij de koe
moeten de tenen recht gemaakt worden. Aan de voorpoot groeit de binnenste teen
harder en krom, aan de achterpoten is dat de buitenste teen).
vaege
(vegde, gevegd): rennen, hard lopen, vluchten.En doe vegde ze voet (En toen
liepen ze hard weg).
vaege
(vegde, gevegd): vegen, bijvoorbeeld de schouw, niet de vloer: kaeëre.
vaeld:
veld.
vaeld
(vaeldsje, velder): veld, akker.Ee ge vaeld (Op het veld).
vaeme:
in een draad trekken, in een draad vloeien.Een koe die bronstig is vaemt, er
komt dun doorzicht slijm uit de schede gevloeid. Stroopmaker Wiertz haalt zijn
stroopketel van het vuur als de stroop vaemt, dradig wordt.
vaer
(vaerke, vaere): veer.
vaerevèt:
vet uit de buik van een varken, gebruikt om te frituren en als huidzalf bij
wonden.Tijdens de kerstnacht werd vroeger een pot gesmolten vaerevèt van een
gesneden beer (bèrg) die nog nooit met een zeug in contact was geweest buiten
gezet. Het werd de rest van het jaar bewaard en was goed om op wonden te smeren.
vakaans:
vakantie.
val:
val om iets te vangen.
vala:
klaar! daar heb je 't!fr: voilà.
Valdjeu (mod.): [loc.] Godsdal,
abdij bij Aubel, Val Dieu. N 50 41 52.5, E 5 48 20.3
valies:
koffer.
valle
(veel, gevalle): vallen.Hae vèlt, d'r valt (Hij valt, u valt).
van:
van.
van:
door.zie saoskulot.
van
Laar: familienaam van Laar.Van Laren drieten in g'n baren (Van Laren schijten in
keulse potten. Een kinderscheldrijm).
vanaaf:
vanaf.
vanaal
(vanaa~l): vanalles.
vanalling
(3): vanzelf.
vandaeg:
zoals het hoort, fatsoenlijk, terdege.
vanee:
van elkaar.
vaneinaaf:
van elkaar, gescheiden.Vaneinaaf zieë (gescheiden zijn, ontbonden huwelijk).
vange:
[med.] oplopen, zich infecteren.Dat vingt zich (Dat is besmettelijk).
vange
(mod.): vangen.
väöërbeeld:
voorbeeld.
väöërzjervaeld:
[loc.] veurzerveld, buurtschap tussen veurs en smv. N 50 44 45.6, E 5 49 12
Väöësj:
[loc.] Veurs, gehucht bij smv. N 50 44 17.3, E 5 50 27.4Ee Väöësj (In Veurs).
Väöësj,
de: de Veurs (zijriviertje van de Voer). Van N 50 44 25.9, E 5 50 37.3 tot N 50
44 59.1, E 5 48 39.6Ee g'n Väöësj (In de Veurs).
vaogel:
penis.In de processie houdt de koning de zilveren vogel vast tegen het bengelen
maar ook als waardigheid. Dan is er altijd iemand die dubbelzinnig zegt: Hot 'm
mer good vaas! (Houd hem maar goed vast!)
vaogel
(väögelke, väögel): vogel.
vaogele
(vaogelde, gevaogeld): vogelen, vrijen, paren, beslapen.
vaogelkieësj
(vaogelkieësje): [botan.] Lijsterbes, Sorbus aucuparia L.
vaogelsjtang,
a g'n -: [loc.] Aan de vogelstang,
smv. N 50 44 51.5, E 5 48 51.9Öm g'n vaogelsjtang (Rond de vogelstang, tijdens
het vogelschieten, koningschieten).
väöl
(väö~l): veel.
väör
(väö~r): voor, voren.V'rwat mós dich ummertoe va väör zitte? (Waarom moet
jij altijd vooraan zitten?).A vous l'honneur, de vèrke gunt väör (Aan u de
eer, de varkens gaan voor. Voorkruipers worden niet gewaardeerd).
vaor
(väörke, vaore): voor, geul.
väörbinge:
voorbinden.
väördäör
(mod.): voordeur.
väördeel:
voordeel.
väör-de-noon
of te-väör-de-noon: voor de middag, in de voormiddag, 's morgens.Zoondig-te-vör-de-noon
(Zondagvoormiddag).
väörèng:
schort.
väörläöpig:
voorlopig.
väörnaam
(väörnaemke, väörname): voornaam.
väöroet
of v'roet: vooruit.Mak väöroet! (Maak voort! Schiet op!)
väörroet:
voorruit.
Väörsj,
ee (sgv): [loc.] Veurs, gehucht bij smv. N 50 44 17.3, E 5 50 27.4
väörsjloeë
(sjloog väör, väörgesjlage): voorslaan, een voorstel doen, voorstellen.
väörsjrif
(väö~rsjrif): recept, voorschrift.fr: prescription.
väörwat
of v'rwat: waarom.
väörwietsig:
haantje de voorste.
väörzjerveld
(sgv): [loc.] veurzerveld, buurtschap tussen veurs en smv. N 50 44 45.6, E 5 49
12
vare
(voeërt of voeët, gevare): rijden.Wae good sjmeert, good veert (Wie goed
smeert, goed rijdt. Letterlijk voor het smeren van de wagen, maar ook
figuurlijk, bijvoorbeeld: als je je vrouw goed verzorgt, zal zij zorgen dat het
huishouden goed blijft draaien).Ich vaar, doe vuuërs, hae vuuët.
vareus
(vareuske, vareuze): jas of een dikke (gebreide) trui.fr: vareuse. 'n gesjtrikde
vareus ('n gebreide trui).
varies
(variese): spatader.fr: varice.Höbs dich ooch variese op dieng bee? (Heb jij
ook spataders op je benen?)
vaspake
(vaspa~ke): vastpakken, vastnemen.
vaste:
vasten.
vaste:
vastentijd.
vat:
vat.
vauwert
(vau/wert): een breed (houten) hek.
vazzel:
halfwassen varken.
veel:
veil, te koop.Has te get veel? (Heb je wat te koop?)Zèt ze mich 'ns veel (Stel
ze (bijv. een koe) mij (de koopman) eens te koop).Went d'r Kaoërmaan kömt, zèt
ich 'm die ouw zjwatte veel (Als Corman ('n koopman uit Thimister) komt, biedt
ik hem die oude zwarte koe te koop).Dae haat get veel (Die verkoopt wel 'ns
last).Dae haat niks es oondäögd veel (Die heeft niks dan kwade bedoelingen of
ondeugd).
veel
(orig.): viool.nl: vedel
veende
(von, voonde (orig.) of gevoonde (mod.)): iemand zoeken om te spreken.
veende
(von, voonde (orig.) of gevoonde (mod.)): vinden.
veenster
(veensterke) (sgv): venster.Blómme op g'n veenster (Bloemen op het vensterraam,
door bevroren condens).A g'n veenster oetbruje (Het raam uitgooien).
veer:
vier.Eech en deech en Jupke Sjpee, dat zeunt er veer (woorden uit gesproken door
Fie Groteclaes, waarmee hij bedoelde dat die 3 personen zo sterk waren als 4).
veerkaant:
vierkant.
veerkentig:
vierkantig.
veersj:
vers.
veesj
(visjke, visje): vis.
vèl
(velke, velle): vel.
veldraekel
(moe): man die er meerdere vrouwen op na houdt.
vème
(vèmde, gevèmd): draden trekken van stroop of slijm.
vénkelhaot:
met de bijl gekapt hout voor de stoof.
verbaand:
verband.
verbrènne
(verbrènde, verbraand): verbranden.
verdäöle
(verdäölde, verdäöld) (moe): vergissen, verwarren.
verdaole
(verdaolde, verdaold) (orig.): vergissen.
verdene
(2) (verdinde, verdind): verdienen.ich verdeen, doe verdins, hae verdint
verdene
(2) (verdinde, verdind) (orig.): winnen.Dat próces kuns te neet verdene (Die
rechtzaak kun je niet winnen).
verdoeë,
zich (verdong zich, zich verdoeë):
zich vergissen.Ich han mich verdoeë (Ik heb mij vergist).
verdomme:
verdomme, vloek
vere
(veerde, geveerd): vieren.
verendere
(2) (verenderde, verenderd): veranderen.
verexcuseren
(verexcuseerde, verexcuseerd): excuseren, verontschuldigen.
verf:
verf.
vergaeët:
vergissing.Dao mót e vergaeët zieë (Daar moet een vergissing zijn).
vergaeëte
(vergoot, vergaeëte): vergeten.
vergieëte
(vergooët, vergieëte) (sgv): vergeten.
vergisse
(mod.): vergissen.
vergomd:
bros (hout), nog net niet rot.
verhoeze
(mod.): verhuizen.
verhujere
(verhujerde, verhujerd): Met warme kleren of met een warmtebron (teveel)
verwennen.
verhuze
(mod.): verhuizen.
verinnewere:
kapot maken.
vèrke,
(vèrkske, vèrke of vèrkes): varken.Doe zies oet wie e vèrke (Jij ziet (er)
uit als een varken).
vèrkesbadsj
(sgv): kooi om een varken te verplaatsen, met voor en achter twee handvatten
waaraan ze gedragen werd.
vèrkesnelles:
scheldwoord, varkensnelis.
vèrkessjtaal
(vèrkessjtelke, vèrkessjtèl): varkensstal.
verkierd
(moe): verkeerd.
verkoop:
openbare verkoop, veiling.
verkope
(verkoch, verkaoët): verkopen.
verkröppelde:
verkreupelde, misvormde.
verkröppele
(verkröppelde, verkröppeld): verkreupelen, misvormen, verpieteren.
verlae:
verleden, vorig, laatst.Verlae jaor (Vorig jaar).Verlae kieër (Verleden keer).
verlaore
kolt of kos: [loc.] in smv, kwinten richting Ulvend bij fam. Lemmens - Nijssen.
N 50 45 13.8, E 5 49 21 Kolt was een onderdeel van een ploeg.
verlaote
(verleet, verlaote): verlaten.
verlere
(verlaoër, is verlaoëre): verliezen.
verlof:
vrije dag.
vermold:
vermolmd.
vermwagere
(vermwagerde, vermwagerd) (moe): vermageren.
vernäöëke
(vernäöëkde, vernäöëkt): foppen, voor de gek houden, benadelen.
vernaolèssige
(vernao/lèssige): verwaarlozen, veronachtzamen, geen aandacht wijden aan.du:
vernachlässigen.
verrèkke
(verrèkde, verrèkd): verrekken, kapot gaan of maken, sterven.Verrèk in 'ne
maelzak, da gees te gepoejerd nao de hel. (ook in Groeselder diksj. bij sjtêkke)Ga
dood in een meelzak, dan ga je gepoederd naar de hel.Dat geet dat't verrèkt
(Dat loopt gesmeerd).Verrèkde (Verrekte).
versjangelere
(versjangeleerde, versjangeleerd), of versjandelere: kapot maken, beschadigen.
versjille
(versjilde, versjild): verschillen.
versjillende:
verschillende.
versjlakke
(versjlakde, versjlak): verslakken.
versjliet
(versjlie~t): slijtage, artrose.
versjliete
(versjlaeët, versjlaeëte of versjlieëte): verslijten.
versjneerke
(versneerkde, versjneerk): verschroeien.
versjödde
(versjödde, versjöd): verschenken, morsen.
versjpraeëke
(versjprook, versjpraoëke) (orig.): beloven.du: versprechen.
versjrikke
(mod.): verschrikken, schrikken.
versjtaand:
verstand.
versjtaeëke
(versjtook, versjtaoëke) (orig.): verstoppen, verbergen.du: verstecken.
versjtieëke
(sgv) (orig.): verstoppen, verbergen.du: verstecken.
versjtoeë:
verstaan.Versjtees te mich? (Versta je mij?)ich vesjtaon, doe versjtees, hae
versjteet, v'r versjtunt, d'r versjtod.
versjtoeë
(orig.): begrijpen.du: verstehen.Versjtees te? (Begrijp je?)
versjtoeë,
zich: zich verstaan, in verstandhouding leven.Jónge, verstod uch! (Jongens,
versta je! Maak geen ruzie).Mit kalle versjteet me zich (Met spreken verstaat
men zich met elkaar).Die tweej versjtunt zich neet (Die twee verstaan zich niet,
hebben ruzie).
versjtoppe
(mod.): verstoppen, verbergen.
versjtoppe
(versjtopde, versjtop): verstoppen, dicht raken.
versjuut
(versjute): [vet.] brucellose, koeienziekte.Wen's te de versjute has, kries te
al d'n keu opgelaje (Als je brucellose hebt, worden al je koeien (na
inbeslagname, op een vrachtwagen) opgeladen).
vertale
(vertaalde, vertaald): vertalen.
vertèlle
(vertaot [mv: vertaote], vertaod): vertellen, mededelen.
vertèlle
(vertèlde, vertèld) (sgv): vertellen, mededelen.
vèrtieën
(sgv): veertien.
Vertreutele
(sgv): vertroetelen, verwennen.
vertroewe:
vertrouwen.
vervaele
(vervèlde, vervèld): vervelen.
vervaelend
of vervaelentig: vervelend, saai, irritant.
vervange:
[vet.] Hoefbevangenheid, laminitis, een ernstige stofwisselingsaandoening, die
zich uit in een ontsteking aan de hoeflederhuid.
verve
(verfde, geverf): verven.Allèng ouw däöre verft me (alleen oude deuren verft
men, voor een oude vrouw met veel make-up).
verver
(ve/rver): schilder.
vervieëre
(vervieërde, vervieërd) (orig.): verschrikken, schrikken.nl: in 't Wilhelmus
(nederlands volkslied): ben ik vrij onverveerd (onverschrokken).
Vervieësj:
[loc.] Verviers.
verwelke
(verwelkde, verwelkt) (mod.): verwelken.
verwiefd:
verwijfd.
verwiefde:
verwijfde.
verziekering
(verziekeringe): verzekering.
verzjwiege
(verzjwaeg, verzjwaege): verzwijgen.
verzörge
(verzörgde, verzörgd): verzorgen.
vèt:
vet.
vèt
vèrke (vètte vèrke): [anim.] pissebed, Porcellio scaber.
vetrenaer
(vetrenae~r): veearts, dierenarts.
vètte:
vette.
vèttieën:
veertien.Ee vèttieën achtieën (In '14-'18, de Eerste Wereldoorlog).
veule
(veulde, geveuld): voelen.Hae veult.
veunkele
(veunkelde, geveunkeld): hout branden, vuurtje stoken.
veunkele
(veunkelde, geveunkeld): slaan, vechten, ruzie maken.
veunkelhaot:
hout om de kachel aan te steken.
veunkelnöj:
fonkelnieuw.
viäöësj:
[loc.] Veurs, gehucht bij smv. N 50 44 17.3, E 5 50 27.4
vieë:
vee.
vieëdel:
een kwartier van de uier van een koe.
vieëdel,
viedel, vieël of viel (vie/l) (orig.): kwart.du: viertel.Vieël vör
wirrekestied (Kwart voor werktijd). Vieël op vot, mieng oer is kapot (Kwart op
vot, mijn uurwerk is kapot).
vieër
(moe): wij.
vieërsj
of vieësj: windel.
vieës (moe): vers.
vief:
vief, levendig, zenuwachtig.
vief
(vie~f) (moe-sgv): vijf.
vieftien
(moe): vijftien.
vieftig
(sgv): vijftig.
Viele:
[loc.] Vijlen. N 50 47 18.9, E 5 57 49.9
vier
(sgv): wij.
vies
(mod.): vies.
vies
(orig.): akelig, eng, onaangenaam, pijnlijk.Dzju, dat dóng vies (Dju, dat was
akelig).
vies
(orig.): lelijk.
viesgevalle
(vie~sgevalle): kieskeurig.
vieste
(vie~ste): veesten, winden, scheten.Nieste, vieste, votse, vèrke (Nijssen,
winden, scheten, varkens, scheldrijm).
viets:
wis
viezè
(vie~zè) (mod.): [loc.] Wezet (Visé) N 50 44 17.5, E 5 42 18
villo
(vi/llo) (orig.): fiets.A villo (orig.), mit d'r villo (mod.) (Met de fiets. fr:
en vélo).Op 'ne ouwe villo liers te baeëter vare es mit 'ne nuje (op een oude
fiets leer je beter rijden dan op een nieuwe, als iemand met een oudere vrouw
amoureuze omgang heeft).
vinger
(vingerke, vingere): vinger.[med.] 'ne
witte vinger (Een ontstoken vinger, ontstoken nagelbed, fijt).
vingsel:
stremsel, om de kaas te vangen en te stremmen.
vinster:
venster, raam.
vioeël
(mod.): viool.
virgel
(virgelke, virgele): Schuifslot op een deur.
Visjkes:
familienaam Veschkens.
vitès
(vitè/s): snelheid.
vitès
(vitè/s): versnelling.fr: vitesse.Zèt 'm ee g'n twèdde vitès (Zet hem in de
tweede versnelling).
vitsj
of vietsj (vitsjke, vietsjke, Vitsje, vietsje): twijg, wis.
Vitsje:
[loc.] Vitchenstraat in sgv. N 50 45 34.1, E 5 46 14.3
vjaas
(sgv): hiel.
vjaas
(sgv): vers (brood).
vjäör
(moe): voor.
vjäös (moe): vers.
vjas
(sgv): vaarskalf.
vjuële
(vjuëleke, vjuëles) (moe): [anim.] veulen.
vlaai
of vla (mod.): vla, vlaai, fruitvlagebak.
vlaam
(vlemke, vlaam) (orig.): vla, vlaai, fruitvlagebak.
vlaamse
gaai (mod.): [anim.] vlaamse gaai, Garrulus glandarius.
vlaegel
(vlaegelke, vlaegele): vlegel.
vleeg
(vleegske, vlege): vlieg.
vleegmasjieng:
vliegtuig.
vleesj:
vlees.
vlege
(vloog, gevlaoëge): vliegen.
vleger:
vlieger, vliegtuig.
vlieëgel
(sgv): vlegel.
vlim:
visgraat.
vlinder
(vlinderke, vlinders) (mod.): vlinder.
vloke
(vlookde, gevlookt): vloeken.
vlook
(vleukske, vleuk): vloek.
vod (mod.): vod.
voddaa:
voort, vooruit.Maak voddaa! (Maak vooruit, schiet op!)
vods:
voort, vooruit.Gaank vods! (Ga vooruit, scheer je weg!)
voeëgel
(vuëgelke, vuëgel) (sgv): vogel.
voeëgelsjot
(sgv): vogelschot, vogelschieten, koningsschieten.
voeërd:
oversteekplaats.
voejje:
schaafsel.
voel
(voe~l) (voele (voe/le)): lui.Doe voele! (Jij luierik!)
voele
(voelde, gevoeld): rotten.
Voere:
[loc.] 's Gravenvoeren. N 50 45 34.7, E 5 45 37.3
Voere:
[loc.] Voeren, de Voerstreek.
voerendersj
(sgv): het voerens, het 's gravenvoerens, het dialect, het plat van 's
gravenvoeren.
voerener
(voerenerke, voerenerre): voerenaar.
Voergaegend:
Voerstreek.De boere van de Voergaegend (De boeren uit de Voerstreek).
voes: vos paard.
voes
(voe~s) (vuuske, vuus): vuist.
voet
(orig.) of voert: weg, in bijvoorbeeld weglopen, weggooien.nl: voort, du:
fort.Voet lope (Weg lopen).Voet lappe (Weg stampen).
voetbrènge
(braat voet, voetbraat): wegbrengen.
voetgaeve:
weggeven.Hae zaat neet wie ènge (dat) e wool voetgaeve (Hij zei niet welke
(dat) hij wou weggeven).
vóftieën:
vijftien.
vóftig:
vijftig.
voge
(voogde, gevoogd): voegen.
vol:
vlucht, specifiek in: mit volle vare.fr: vol (vlucht, de afstand tussen de
vleugeluiteinden van een vogel of vliegtuig).Mit volle vare (In vluchten rijden,
bij het spreiden van hooigras of de weide slepen aan het einde van een lengte
steeds draaiend in dezelfde richting .Zo zal men aan de ene kant telkens één
breedte overslaan (1-3-5-7 -...) en aan de andere zijde steeds een overgeslagen
rij (2-4-6-8..) weer meenemen.
volge:
begrijpen.
volges:
volgens.
völle
(völde, gevöld): vullen.Hae völt.
vollei:
rolluik.
völlig
(vö/llig): ruim gevuld.E völlig kleed (Een ruimzittend kleed)Hae left völlig
(Hij leeft royaal). 'n völlig gelaje kaar (Een et niet overbeladen kar).
Volvaeësj
(vero.): [loc.] Verviers. N 50 35 16.9, E 5 51 43.2Mogelijk verouderd omdat een
vol vaeësj ook een drachtige vaars of pink is.
voof:
vijf.
vook:
volk, ongunstig bedoeld: soort mensen.Dat is mich e vook (Dat is me een volk).E
ze vook lèt me baeëter oet g'n hoes (Zo'n volk laat men beter uit het huis).
vool:
vol.
vool:
zat, dronken.Hagelekanónnevool (Heel erg dronken).
Voor
(Voo/r): de Voer (beek), soms ook gezegd tegen de Veurs (beek).Bruuj 't ee g'n
Voor (Gooi het in de Voer).
voor
(voo/r): dierenvoer.
voorbuul:
haverzak, voerzak, voederzak voor het paard.
voorriej:
[agrar.] voergang in de koeienstal.
voos
(voo~s) (vöske, vös): [anim.] vos, Vulpes vulpes.
voot
(veutsje, veuj of veut): voet. 'n sjtök in zien veuj ('n stuk in zijn voeten,
dronken).Hae heel 'm d'r voot ee g'ne boek (Hij hield hem de voet in zijn buik.
Hij dwarsboomde hem).Dóch d'ch get ee g'n veut (Doe iets AAN uw voeten. Normaal
doet men de voeten in de schoenen!)
vootpad
(vootpedsje): voetpad, kerkepad.
vördel:
[agrar.] de zone aan beide uiteinden van een lange ploegvoor, waar de tractor de
ploeg lift en keert. Het wordt nadien geploegd dwars op de langsvoor. Ook kopvördel.
vore
(voorde, gevoord): voeren, eten geven.
vörm
(vörmke, vörm): vorm.
vörmsel:
vormsel.
Vósselder
: [loc.] ten oosten van het Knipke in smv. N 50 45 1.8, E 5 49 18
Vossevraeëter
(Vossevraeëters): Vossenvreter, bijnaam voor de inwoners van Sippenaken.
vot
(vötsje, votte): achterwerk, bips.Mer get vör g'n vot gehouwe (Slecht werk
geleverd, de kantjes er vanaf gelopen).
vot
(vötsje, votte): boomstronk.
votlaoëk:
achterwerk, bips, gat.
votlaoëk
(votläöëker): onnozelaar, stommerik.Doe bès e votlaok (Je bent een
onnozelaar),
vots,
of vwaots: veest, buikwind.
votse
(votsde, gevotst): votsen, winden laten.
vottes:
onnozelaar, stommerik.
vouwe:
vouwen.
v'r:
wij.
vrachwage(l)
(vrachwägelke, vrachwages of vrachwägel of vrachwagele) (mod.): vrachtwagen.
vrae:
vrede, rust.Laot m'ch mit vrae (orig.) (Laat me met rust).
vraeëte
(vroot, vraeëte (orig.) of gevraeëte (mod.)): vreten.Dao han 'ch de kat vraeëte.
(JN) (Daar heb ik de kat opgegeten, daar kan ik me niet meer vertonen, heb ik me
tot persona non grata gemaakt).Doe how 'ch de kat vraeëte. (JN)
(Dat werd me niet in dank afgenomen).Ich vraeët, doe vrits, hae vrit.
vraem:
vreemd.
vraeme:
vreemde.
vraog
(vräögske, vraoge): vraag.
vraoge
(gevrot): vragen.ich vraog, doe vrugs, hae vraot
vrat
(vrètsje, vratte) (mod.): wrat.
vrattel
(vrèttelke, vrattele) (orig.): wrat.
vrattelekroed
(vrattelekroe~d): [botan.] Wrattenkruid, stinkende gouwe, Chelidonium majus L.
vreend
(vree~nd): vriend.
vreg:
brutaal, vrijpostig, onbetamelijk.du: freg
vreigelaer:
iem. die plagend ruzie maakt.
vreigele:
plagend ruzie maken.
vrèmde:
vreemde.
vreug:
vroeg, tijdig.
vreuger:
vroeger.
vreuger
(mod.): vroeger in tijd, vroeger lang geleden, eerder.
vreugjaor:
lente, voorjaar.
vreunk:
wrong, draaiing.Va 'ne vreunk ee g'n derm kiet m'n 't koliek (Van een wrong in
de darmen krijgt men het koliek).
vreutele:
wroeten.
vreze
(vroort, gevraoëre): vriezen.ich vrees
vriedig:
vrijdag.
vrieë:
guur.Vrieë waer (Guur weer).
vrieë:
moeizaam. 't waor vrieë handele (Het was moeizaam handelen).Dat es 'ne vrieë
kaeël (Dat is een moeizame kerel, lastig persoon).
vrieë:
taai, niet mals.Vrieë sjpek (Taai spek).
vrieëte
(vroot, vrieëte (orig.) of gevrieëte (mod.)) (sgv): vreten.
vriej:
vrij.
vrieje:
vrijen.
Vrietef,
op 'ne: [loc.] Vrijthof in Rem. N 50 43 52.9, E 5 52 21.3
vrieve
(vrie~ve) (vraef): wrijven.Ich vrief (vrie~f), doe vriefs (vrie/fs), hae vrieft
(vrie/ft).
vriewösj
(vrie~wösj): takkenbos na de oogst op het veld geplaatst, ten teken dat "zäömere"
verboden is.
vrijweide:
[loc.] vrijweide te moe.
vringe:
wringen. 'ne haanddook oetvringe (Een handdoek uitwringen).
vroeë:
tevreden, blij.du: froh.Dao bèn ich vroeë! (Ik ben content!)
vrolluuj:
vrouwen.Mansluuj wirreke-n-op zich a, vrolluuj van zich aaf (Mannen werken naar
zich toe, vrouwen van zich af).
vrommesj:
vrouw(mens).
vrösj:
[anim.] kikker, kikvors, pad.du: frosch
vrow
(vröwke, vrowwe): vrouw.De vrow Hoks (Mevrouw Hoks).
vrund
(vrundsje, vrun): kameraad, vriend.
vrundsjap:
vriendschap.
vruntelik:
vriendelijk.
vuëder of vurder (orig.): [anim.] bunzing,
Mustela putorius.vgl. fr: furet = fret
vuële:
[anim.] veulen.E mieëts vuële (Een maarts veulen, Groene specht, Picus
viridis, roept (lacht) in het voorjaar als een hinnikend veulen).
vuilniswaggel
(moe): vuilniswagen.
vuur:
vuur. 'ne kop wie vuur ( Een vuurrood hoofd).
vuurblóm
(vuurblómme): [botan.] Knoopkruid, Centaurea jacea L.
vuurmaan:
vuurman, sprookjesfiguur.Wegkruis bij de stenen bank: tot hier kwam indertijd
"der Vuurmaan va g'n Wientsjeshei". Verder kon hij niet door dat
kruis, daar was hij bang voor. De Vuurmaan was een geest in een mensenlijf
helemaal omringd met vuur. Hij was feitelijk een man die voorzijn dood een graf
had geschonden. Niemand durfde met hem te praten, zeker niet op hem te fluiten,
want in Margraten werd ooit eens zo'n fluiter achterna gelopen. Gelukkig had die
nog juist op tijd het poortje voor de neus van de vuurman kunnen dichtgooien. 's
Anderendaags stond op het poortje " 'n versjneerkte haand
oetgepreent". (een zwartgebrande hand in het poortje geprent). Een held was
het die op de Vuurman durfde te roepen: "Moorduëvel
Hellebraand. Zoonder lip en zoonder
taand. Kom oet, hie ben ich!" (uit: Voerense sagen, legenden en andere
vertelkselkes door Rob Brouwers in Koeënwóóf nr. 7).
vwaart
(moe): oprit, inrit, vaart.
vware
(moe): rijden.
vwattuur
(vwattuu/r) (vwattuurke, vwatture): auto.fr: voiture
waal:
wel.
Waand:
[loc.] Wandre.
waandelaer
(waandelaerke, waandelaere): wandelaar.
waandele
(waandelde, gewaandeld): wandelen.
waas:
zode.
wachelder
(sgv): [botan.] Jeneverbesstruik, Juniperus communis L.du: Wacholder.
wade
(wade, gewaad): wachten.
wae
(mod.): wie.
waeber:
wever.
waeëd:
waarde.
waeëde
(waoëd, waoëde (orig.) of gewaoëde (mod.)): worden.Ich waer, doe waers, hae
waedt. Ich waoëd, doe waoëds, hae waoëd, v'r waoëte.
waeëk
(waeëkske, waeëke): week, 7 dagen.Dis ander waeëk (orig.),
'n nuuj waeëk (orig.), volgende waeëk (mod.) (Volgende week).
waeës
(moe): [loc.] Wezet (Visé).
Waeësj
(orig.): [loc.] Warsage.
waeg
of waeëg (waegske, waeg): weg, straat.Dao geet ènge däör g'ne waeg (Daar
gaat iemand over de straat).Ee g'ne waeëg (Op de weg).
waej:
wei, vocht dat overblijft na de bereiding van de kaas. Het caseïne-eiwit is er
dan uit.
waejsje
(woosj, gewaejsje): wassen.
waejsjpin
(waejsjpinke, waejsjpinne) (mod.): wasknijper.
waejsjpitsj
(waejsjpitsjke, waejsjpitsje) (orig.): wasknijper.
Waelsde:
[loc.] Welsden.
waelsj
(moe): waals.
waelt:
wereld.
waeme
(orig.): wie, wiemand...?Waeme zaet get? (Wie durft iets te zeggen?) Waeme waor
dat? (Wie heeft dat gedaan?) Waeme buudt mieë? (Wie biedt meer?) Wèts te
waeme? (Weet je wie?) iemand met
een te franse "w" (=oe) werd geplaagd met: Oe-waeme oe-wèt oe-wieväöl?
(Oe-wie oe-weet hoeveel?)
waene
(wende, gewaend): wennen, op zijn gemak zijn, zich thuis voelen.
waer:
het weer.Aafgonde waer, 't waer geet aaf (Dooi, verzachtend weer).Wat haat 't
v'r waer, went 't plastieke doeëze rent? Tupperware! (Wat voor weer is het als
het plastic dozen regent? Tupperweer!)
waer:
weerborstel, draaiing in de haargroei. 'ne waer in g'n haor (Een weerborstel in
de haren).
waerk:
werk.A ge waerk (Aan het werk).
waerm (wae~rm): warm.
waesjpattieël:
waskom, waspateel.
waesjwief:
dom voorkomende vrouw.
waever:
wever.
waezet
of waezent (wae~zent) (orig.): [loc.] Wezet (Visé).
waffel
(weffelke, waffele): wafel.
wagel
(waegelke, wagele): wagen, auto.
waggele
(waggelde, gewaggeld): wankelen, waggelen.Waggelle, waggelle, waggelle - Dat
deed 'ne miensj zoe good - Mer waggelt oe mer géet en stéet - En 't zit oos in
't blood (Refrein v.h. 1e carnavalslied van De Wagellerre 1958).
Waggelerre
(sgv): karnavalsvereniging van sgv.
waggong:
wagon.
wai:
au, uitroep bij pijn.
wammesj:
gek of vreemd uitziende vrouw.
wang
(wengske, wange) (mod.): wang, wangen.
waoëd
(wäödsje, wäöëd/wäöërd): woord.Ze haant wäöërd middee (Ze hebben
woorden met elkaar, ruzie).
waoëpe
(moe): open.
waoësj
(wäöësjke, waoësjte): worst.
waoëter
(moe): water.
waope:
wapen.
war:
[med.] strontje, een ontsteking van een haarzakje aan het ooglid. 'n war a g'n
ow (Een strontje aan het oog).
warbós
(orig.): [anim.] runderhorzel of runderhorzelvlieg, Hypoderma bovis.Insect dat
in de zomer de koeien steekt en daarbij onderhuids eitjes legt. Deze ontwikkelen
tot wormpjes, die later ontpoppen tot nieuwe insecten. Vroeger was de
melkveehouder verplicht vóór een bepaalde datum zijn vee zelf in te smeren met
een bestrijdingsmiddel. Want als die wormpjes eruit groeiden werd het koeienvel
doorboord en was het in de handel niets meer waard.
warechtig
: waarachtig.
Warsaasj
(mod.): [loc.] warsage.
wase
(woos, gewase) (orig.): groeien.
wat:
wat.
wat
(orig.): welk.Wat v'r 'ne book has te dao? (Welk boek heb je daar?)
water
(waeterke): water.
waterbatsj
: waterbak.
waterhaam:
juk voor twee emmers te dragen.
Waterloohuuske:
een gebouwtje boven Altenbroek ter herinnering aan de nederlaag van Napoleon,
gebouwd door de burgemeester van 's-Gravenvoeren Joseph de Schierveld, de heer
van Altenbroek.
watermjeule
(moe): watermolen.Doe hebs 'ne sjlaag van de watermjeule (Jij hebt een slag van
de watermolen, stommerik).
waterpöt:
waterput.
watersjeiing:
waterscheiding, heuvelrug, interfluvium.
watsj:
au, uitroep bij pijn.
watsj
(watsje): draai om de oren, oorvijg.
watsje
(watsjde, gewatsjt): een draai om de oren uitdelen, een oorvijg geven.
wauwele
(wauwelde, gewauweld): wauwelen, verveld dom praten, zeuren.Wat zits te te
wauwele? (Wat ben je aan het wauwelen?)
Wazebèngder:
Graszodenbinder, bijnaam voor inwoners van Remersdaal.
weeg
(weegske, wege): wieg.Va g'n weeg bis a g'n graaf (Van de wieg tot aan het graf,
titel van een verzameling woorden en uitdrukkingen uit het land van overmaas
door Langohr).
week:
week, slap.E wèkt, 'ne weke, 'n weke (zelfst.
gebruikt bijv. naamw. onz, mn. en vr. Zie bij greun).Doe bès 'ne weke (Jij bent
een weke, 'n slappeling).
week
(wee/k): wiek.
weeld:
wild.
weend:
wind.
weenke
(weenkde, geweenkt): wenken, zwaaien, wuiven.
Weenkel:
[loc.] de Winkel in moe.
weenkel
(weenkelke, weenkele): winkel.Weenkel hotte (Winkel voeren).
weensjele,
zich (orig.): woelen.
weenter
(moe sgv): winter.
weer:
gekastreerde schaapsbok.Sjtomme weer (Stomme kerel).
wees:
wees(kind).
weg
(mod.): weg, in bijvoorbeeld weglopen, weggooien.
wegketse:
hard weglopen.
wei:
wei.Ee g'n wei (In de wei).
weie:
[agrar.] grazen, begrazen.
weier
(moe): verder.
weipaol
(weipäölke, weipäöl): weipaal.Die haat bee wie wejpäöl (Die heeft benen zo
stevig, zo dik, als weipalen).
weisjleip:
[agrar.] weidesleep.
wèk
(wèkske, wèkke): melkbrood, wittebrood.
weke
(wèkde, gewèkt): weken.ich week, doe wèks, hae wèkt (wè/kt)
wèkker
(wèkkerke, wèkkere): wekker.D'r wèkker zètte. Hae löpt aaf (De wekker
zetten. Hij loopt af).
wel:
wel, pletrol, wals.
welk
(mod.): welk. Origineel wordt "welk" omschreven met "wie of
wat".
welkenraad
(mod.): [loc.] welkenraedt.
welkete
of welketer (orig.): [loc.] welkenraedt.
welsj:
waals.
Welsj
(Welsjke, Welsje): Waal.en: Welsh. Ook daar van oorsprong gebruikt als benaming
voor een bevolking die men niet verstaat. nl: koeterwaals.Echte Welsj (echte
Waal, een Waal van buiten de Voerstreek).
Welsjhaof,
op 'ne: [loc.] Clermontshof in Rem.
Wene:
[loc.] Wenen.
wene
(mod.): wenen, huilen.
went:
als, indien.nl: wanneer.Jónge, went d'r Laobaer keumt en hae ziet dat v'r a g'n
proeme zeunt.… (Jongens, als Lambert komt en hij ziet dat we aan de pruimen
zijn (zitten).…
werkoongeval:
werkongeval.
wermde:
warmte.
werpe
(mod.): werpen, gooien, smijten.
wersj:
dwars.
wèsjpin
(moe): wasknijper.
wèsjpitsj
(moe): wasknijper.
wèsjplaatsj:
wasplaats, wasruimte, badkamer.
wèsjsjpang
(wèsjsjpengske, wèsjsjpange) (orig.): wasknijper.
wèsjtieng:
waskuip.
wèsp:
[anim.] wesp, Vespa soorten.
wèspel
(wèspele) (moe): [anim.] wesp, Vespa soorten.
wèt:
ring aan de kribbe om de koeienketting door te rijgen.
wèt:
wet.
wète
(wees [conj. 2: weus], gewète): weten. Ich weiet'nt (Ik weet 't niet).Ich weet,
doe wèts, hae wèt.Went v'r alles weuste (Als we alles wisten).
Wèts:
familienaam Weerts.
wetsjtee:
steen om te wetten, scherpen van zeis.
wèzender:
van Wezet (Visé).
wèzenderwjèg
(moe): [loc.] Viséweg.
wezzel
of wizzel: [anim.] wezel, Mustela nivalis.
widman:
weduwnaar.
widvrouw:
weduwe.
wie:
hoe.Wie deet me dat? (Hoe doe je dat?)
wie:
toen.Wie t'n-'n kaam... (Toen hij kwam...).
wie:
zoals, gelijk.Wie me zaet (Zoals men pleegt te zeggen).
wie
(orig.): welk.Wie enge kries te dich? (Welke neem jij?)
wied
(wie~d): wijd, ver.
wieëd
(wieëdsje, meestal in gebruik als het mv: wieëde (wie~ëde)): sneeuwduinen,
opeengewaaide sneeuwmassa's.tössje d'r Merkef en Kapel liet 't vol wieëde
(Tussen Merkhof en Hendrikkapelle ligt het vol sneeuwduinen).
wieëg
(wie~ëg) (moe): weg.
wieënig
(sgv): weinig.
wieër:
verder.
wieërsj
(wie~ërsj) (sgv): verder.
wieërt
(wieërte): vijver.
wieët
(wieëtsje): wicht, meisje.
wieëzel
(sgv): [anim.] wezel, Mustela nivalis.
wief
(wie~f) (wiefke (wie/fke), wiever (wie~ver)): vrouw, oneerbiedig gezegd,
wijf.Ouw wieverbal (Oude wijvenbal. Feest voorafgaand aan carnaval waarbij
iedereen als oud wijf verkleed gaat).
wiej
(wiejke, wieje): [botan.] wilg, Salix soorten.
wieje
(wiede, gewiejd): wijden.
wieje
(wiejde, gewiejd): van een kwaal afhelpen door het te wijden of te zegenen.
wiejekroed:
[botan.] Perzikkruid, Polygonum persicaria L.
Wieljam
(Wie/ljam): roepnaam William.
wiemel
of wiemer (wiemelke, wiemele) (moe): [botan.] aalbes, Ribes rubrum.
wien
(wie~n): wijn.
wienkel
(wienkelke, wienkele of wienkels): winkel.
Wienkelhäöf,
ee g'n: [loc.] In de Winkelheuf, ten zuiden van het huidige kerkhof van
St.-Martens-Voeren. N 50 44.776, E 5 48.616
Wierwoof
(sgv): weerwolf, iemand die zijn ziel aan de duivel had verkocht en daarom
gedoemd was tot nachtelijke zwerftochten.Zo iemand kreeg van de duivel een
weerwolfsvel dat hij 's nachts tijdens zijn tochten moest aantrekken: voor
zonsopgang was zo'n weerwolf weer terug thuis, stijf van de kou en soms
gekwetst. De wonde die hij opliep bleef hij behouden, ook als hij weergewone
burger was. Een weerwolf werd pas verlost als iemand dat weerwolfsvel vond en
verbrandde. Kwam je een weerwolf tegen dan moest je ofwel een kruisteken maken
ofwel een klosje garen voor zijn voeten werpen, want zo'n weerwolf had een
onweerstaanbare drang om het garen terug op te winden. Intussen kon je vluchten.
Ook kon je 'n zakdoek naar hem gooien. Op een keer was een jongen bij een van de
2 meisjes van "d'r baoj" Dewez vrijen geweest. De jongen was al lang
naar huis, toen rondmiddernacht bij Dewez op de deur werd geklopt. Het meisje
dacht dat haar jongen misschien iets vergeten was.
Maar er stond een grote lelijke hond voor de deur. Het meisje gooide
meteen haar rode zakdoek naar het beest dat "d'r plak" in stukken
scheurde. Zo kon het meisje de deur dichtgooien. Toen de jongen na enkele dagen
weer wilde komen vrijen zag het meisje stukjes van haar rode zakdoek tussen zijn
tanden. (uit: Voerense sagen,
legenden en andere vertelkselkes door Rob Brouwers in Koeënwóóf nr. 7).
Wies
(Wie/s): roepnaam Louise.
wies
(wie~s): wijs.Van de wies (van de wijs).
wiesvrouw
(wie~svrouw): [med.] vroedvrouw.nl: wijze vrouw (vroed = wijs).
wietsjke:
beetje, weinig.
wieväöl:
hoeveel.
wieverendaans:
oude wijvendans.
wievergek:
vrouwengek, vrouwenzot.
wiewater
(wie~water): wijwater.
wieze
(wie~ze) (waes, gewaeëze): wijzen.
wiezjele
(wie/zjele) (sgv): onzin vertellen, bazelen, kletsen.
wiks
of wieks (wie/ks): schoensmeer.
wikse
of wiekse (wie/kse) (wiksde of wieksde, gewiksd of gewieksd): schoenen poetsen.
wille
(wol, gewild): willen.
windel:
windel.
Winkel
(moe): [loc.] Winkel in moe.
winne
(wón, gewónne) (orig.): dekken, bevruchten, bespringen (zoogdieren).Waeme
wint? D'r sjteer wint! (Als men bij het kaartspel vraagt: Wie wint? (in plaats
van te vragen: Wae verdint?) Antwoordt men: D'r sjteer wint! (De stier dekt!
Niet de kaarters).
winne
(wón, is gewónne) (mod.): winnen.
winneke:
beetje, weinig.
winnig
of wènnig: weinig.
wir:
weer, opnieuw.
wirke
(wirkde, gewirkt of gewirk): werken.
wirkes:
werkhuis, atelier.
wit:
wit.E wit, 'ne witte, 'n witte (zelfst.
gebruikt bijv. naamw. onz, mn. en vr. Zie bij greun).Witte cola (Cola met een
jonge klare, e dröpke).D'r witte (de witte, benaming voor een blondharige).
Wit
Pjaard, 't (sgv): [loc.] in sgv.
Wit-Hoes: [loc.] Withuis, moe.Va ge Wit-Hoes (Van Withuis
afkomstig). A ge Wit-Hoes (in Withuis).
witmoos:
witte kool.Ee g'n blaar van 't witmoos (Tussen de bladeren van de witte kool).
witte
(gewit): witten, witkalken.
witvaege:
[vet.] witvuilen bij koe, merrie of zeug, schoonmaak van baarmoeder, spontane
uitvloei uit de schede bij een baarmoeder-baarmoederhalsontsteking.
wjèg
(moe): weg, straat.
woeëd
of woeërd: woord.
woeësj
of woeërsj (sgv): worst.
wónne
of woeëne (wónde of woeënde, gewónd): wonen.ich wón, doe wóns, hae wónt,
v'r wónne of v'r woeëne, d'r wónt
woof:
hebberig persoon.
woof (wöfke,
weuf): [anim.] wolf, Canis lupus.
wook
(wökske, woke) of wolk: wolk.Hollensje (of belsje) piemele, hangen aa g'n
miemele, hangen aa g'n wolke, waeëde gemolke (Hollandse (of belgische) piemels,
hangen aan de aalbessen, hangen aan de wolken, worden gemolken).
wórbele
of wólbere of mórbele: [botan.] blauwe bosbes, Vaccinium myrtillus L.du:
Waldbeere. Wórbele met metathesis van L en R.
wortel
(mod.): wortel.
wortel
(wortele) (sgv): wortel, peen.
wösj
(wösjke, wösje): bos (bloemen).
wözjele
(wö/zjele): onzin vertellen, bazelen, kletsen.
wunsjele:
woelen.
zaal
(zaelke, zadels): zadel.
zaal
(zaelke, zale): zaal.
zaat:
zat, dronken.
zaat
(moe): zout.
zaege
(orig.): zeuren, zagen.
zaen:
zegen.
zaene
(zènde, gezènd) (orig.): zegenen.Zich mit de tieëne zaene (Het is onmogelijk
om te doen).
zaenjele
of zaengele (zaenjelde, gezaenjeld): zegenen.
zaes
of zès: zes.
zage
(zaag, gezaagt): zeggen.
zage
(zaat [conj 2: zaet], gezaat): zeggen.ich zaag/zan, doe zès, hae zèt, v'r
zage, d'r zaat. vt: Ich zaat, doe zaats, hae zaat, v'r zate, d'r zaat.
zaiig
of zè-ig: gevoelig, allergisch.Ich bèn zè-ig an... (Ik ben gevoelig voor,
allergisch voor...).
zak
(zèkske, zèk): zak.Dae haat niks in d'r zak (Die is niks waard, heeft geen
kracht).
zakdook
(zakdeukske, zakdeuk) (mod.): zakdoek.
zal:
zal.
zalig:
zalig.
zaod
(zäödsje): zaad.
zaoëk
(moe): zaak, ding.
zaomer
(zäömerke): zomer.Ee d'r/g'ne zaomer (In de zomer).
zäömere:
Bijeen sprokkelen. Achtergebleven aren van zomerveldvruchten op een gemaaiden
graanakker bijeenrapen; aren lezen; naoogsten, het laatste achtergebleven fruit
plukken.nl: zomer: Oude inhoudsmaat voor graan en andere waren.
zaomere
(zaomerde, gezaomerd): zomeren, zomer worden.
zäöp
(zäö~p) (moe): een mengsel van "heksel" (gehakt stro) en
"krote" (bieten).
zaot
(zao~t): zout.Gezaote sjieps (Gezouten chips).
zat:
genoeg.du: satt
zat:
voldaan, klaar met eten.
ze:
zij .
zeek:
geleuter, gezever, problemen, ruzie.Dao has te d'r zeek (Daar zijn de
problemen).
zeek:
zeik, urine, drijfmest.Zeek vare (Drijfmest uitrijden).
zeekbaer:
vervelende zeurkous.
zeekbuul:
onzinverkoper, lulkoekverkoper, rotzak.
zeeknelles
(zee~knelles) (moe): vervelende zeurkous.
zeekton:
aalton.
zeel:
touw.
zeen:
zin, tekstregel.
zeen:
zin, trek, lust.
zeen:
zin. nut, bedoeling.
zeenk:
zink.
zeenklaoëk:
zinkkuil, doline.
zeep:
zeep.
zeepsop
(mod.): zeepsop.
Zegel,
d'r: [loc.] In de Zegel, ten zuiden van Ulvend, ten westen van g'n Priejekoele.
N 50 45.374, E 5 49.819
zègke
(zaat [conj 2: zaet], gezaat): zeggen.ich zèk, doe zès, hae zèt
zèke
(zeekde, gezèkd): zeiken.
zèke
(zeekde, gezèkd): zeveren, leuteren.Dae hat gèt te zèke (Die heeft wat te
leuteren).
zelf
(mod.): zelf.
zelfde
(mod.): zelfde.
zèmp
: [botan.] Algemene benaming voor onkruid met gele bloemen, zoals koolzaad,
herik en mosterd.Sint-Marten rond 1900: In het vroege voorjaar moesten de arme
kinderen de bladeren van zemp gaan plukken omdat de moeders niks anders meer
hadden om tussen de aardappelen te koken.
zèmp
: [botan.] Specifieke benaming voor herik, Sinapis arvensis.
Zennech (teu): [loc.] Sinnich
teu.
Zennich
of Zinnich: [loc.] Sinnich in teu.
zenuw
(zenuwke, zenuwe) (mod.): zenuw.
zès:
zeis. 'n zès waedt gehaard mit 'ne sjliepstee, in 'n bäörsj gevöld mit essig
an 'ne reem van de brook bewaard (Een zeis wordt gehard met een slijpsteen, in
een beurs gevuld met azijn aan 'n riem van de broek bewaard).
zessel:
houthiep, kapmes.
zèssel
(sgv): zeis.
zeuke
(zaoët, gezaoët): zoeken.
zeuke
(zoeët, gezoeët): zoeken.
zeure
(mod.): zeuren, zagen.
zeut:
zoet.
zeutsje:
zoutje.
zeverer:
zeveraar, zeurkous.
zeverlap
(zeverlepke, zeverlep) (orig.): slabber, slabbetje.
zicht
(sgv): sikkel, een zeis met een korte steel.
zie
(zie/): kant.
zie
(zie~): zij.
ziech
of siech: kijk eens aan, tiens, à propos, oh.Siech, dat how ich bao vergaeëte
(Oh, dat was ik bijna vergeten).Siech, bès te nao Voere gewes? (A propos, ben
je naar Voeren geweest?) Siech, dat hèj me neet gedaat. (Kijk eens aan, dat had
men niet gedacht).
zieë
(zie/ë): zee.
zieë
(zie~ë) (waor [conj. 2: wieër], gewest): zijn.ich bèn, doe bès, hae is, v'r
zeunt, d'r zeut, zie zeunt. Ich waor, doe waors, hae waor, v'r waore, d'r waort.
zieë
(zie~ë) (zoog, gezieë): zien.Da's neet om aa te zieë (Dat is niet om aan te
zien.) Ich zeen, doe zies (zie/s), hae ziet (zie/t)Dat v'r get ziente (Zodat we
iets kunnen zien).V'r ziente dich neet mie? (We zien je nooit meer. Hoe komt
dat?)
Zieëgel,
ee g'ne: [loc.] In de Zegel, ten westen van de weg Kwinten, daar waar deze
begint te stijgen. N 50 45.03, E 5 48.975
zieëker:
zeker.
zieëkerheed:
zekerheid.
zieël:
ziel.
zieëne
(zieënde, gezieënd): zaaien.
zieëtel
(zieëtelke, zieëtels): zetel.
zieëve
(sgv): zeven.
ziegel:
[loc.] zegel in moe.
ziej:
zijde.
ziej
(ziejke, zieje): zeef.
zieje:
zeven.De mèlk zieje mit 'n ziej (De melk zeven met een zeef).
ziejke:
theezeefje.
ziejsjóttel:
vergiet.
ziëleger
(moe): zaliger.
zieng:
zijn (bezitt. vnw.)
ziesjpan:
zijspan.
zinge:
zingen.
zinnes:
van zins, van plan.Wat bès dich va zinnes? (Wat ben jij van plan?)
zitte
(zoot, gezaeëte): zitten.Hae zit (zi/t). Zich zitte (zitten gaan). Zèt dich
(Ga zitten).
zitting:
karnavalszitting.
Zjaak:
roepnaam Jaak.Zjaak va Puuwke (Jaak van Paulus).
Zjang:
roepnaam Jean.
Zjao:
roepnaam Jean.
zjaor:
genre, soort.
zjartèl:
kousenophouder.fr: jarretelle.
zjat
(orig.): kop, tas.waals: jatte
Zjèf:
roepnaam Jozef.
zjeloeës:
jaloers.
zjem
(mod.): jam.
zjenderm
(zjendermke, zjenderme): rijkswachter, politieagent.fr: gendarm.
zjendermerie:
rijkswachtkazerne. politiebureau.
zjenere
(zjene~re) (zjenieëde, gezjenieëd): generen, zich schamen.
Zjeng
(Zjengske): roepnaam Jean.Zjengske, piere-hengske, zaot op e plenkske,
plenkske sjplaeët en Zjengske sjaeët! (Jantje, piere-hansje, zat op een
plankje, plankje spleet en Jantje scheet! Kinderrijm).
Zjennie:
roepnaam Jennie.
Zjèra
(moe): roepnaam Gerard.
Zjèraar:
roepnaam Gerard.
zjetong: jeton, munt.
zjevvesjlaoper
(moe): [anim.] relmuis of zevenslaper, Glis glis of Myoxus glis.
Zjiel:
roepnaam Gilbert.
zjielè
(zjielleke, zjielès): (heren)vest, jasje zonder mouwen dat bij een kostuum
hoort, mouwloze trui.fr: gilet.
zjieprok
(zjie/prok): gipsplaat.merknaam Gyprock.
zjlèi
(moe): gelei, jam.
zjoem
zjoem: zwaar zoemend geluid nabootsen.
zjoernal, de: Le Journal d' Aubel sinds 1874.
zjömbad: zwembad.
zjömme: zwemmen.
Zjozef
of Zjozèf (Zjozè/f): roepnaam Jozef.
zjuleement
(zjulee~ment): [loc.] Julemont.
zjusement
(zju/sement): rechtsuitspraak, oordeel.fr: jugement.Baeëter e sjlaeët
arrangement es e good zjusement (Beter een slechte regeling dan een goede
rechtsuitspraak).
Zjuul:
roepnaam Jules.
zjuup:
rok.fr: jupe
zjuus:
juist, net.Zjuus te goo! (Net goed!)
zjuustement:
juist, precies, rechtvaardig.fr: justement
zjwaam
(zjwaa/m): walm, zwarte rook.
zjwaats
(zjwetske, zjwetse) of zjwaasj: zwoerd, rand van een stukje spek.
zjwabbere
(zjwabberde, gezjwabberd): zwabberen, slingeren.
zjwaegel
(zjwaegelke, zjwaegele) (orig.): lucifer.nl: zwavel.
zjwaegerse:
zwagerin, vrouw van schoonbroer.
zjwaer
(zjwaerke, zjwaere): [med.] zweer.
zjwaerbel
(zjwaerbelke, zjwaerbele) (moe,
sgv): [anim.] zwaluw, Hirundinidae.
zjwaerbele
(zjwaerbelde, gezjwaerbeld) (moe,
sgv): slenteren, rondwandelen.Roond zjwaerbele (doelloos rondwandelen).
zjwaere
(zjwaerde, gezjwaore): [med.] zweren.
zjwame
(zjwa/me) (zjwamde, gezjwamd): zwarte rookvorming, dampen.
zjwame
(zjwamde, gezjwamd): tabak roken.Doe zjwams (Jij rookt).
zjwans
(zjwènske, zjwanse): staart.du: Schwanz.
zjwaoger
(zjwäögerke, zjwäögers): zwager, man van schoonzus.
zjwaol:
zucht in de uier, voorafgaand aan het kalven.
zjwart
(sgv): zwart.
zjwat:
zwart.D'r zjwatte (de zwarte, zwartharige persoon). Zjwatte vlaam (Zwarte vlaai
met spijs van gedroogde pruimen).Hae ziet alles in 't zjwat (hij ziet alles in
't zwart, is mismoedig).
zjweenke:
slingeren, zwenken.
zjwèjnerie:
rotzooi.du: schweinerei.
zjwelber
(zjwelberke, zjwelbere): [anim.] zwaluw, Hirundinidae.
zjwense
(zjwe~nse): paardenstaart couperen.
zjwerbelsjtoets:
jacquet, pandjesjas
zjwerme
(zjwermde, gezjwermd): zwermen.Bieje zjwerme (bijen zwermen).
zjwete
(zjwèdde, gezjwèt): zweten.ich zjweet, doe zjwèts, hae zjwèt (zjwè/t)
zjweunk
of zjwoonk: zwier.
zjwieëgel
(zjwieëgelke, zjwieëgele) (sgv): lucifer.
zjwiege
(zjwie~ge of zjwie/ge) (zjwaeg, gezjwaege): zwijgen.
zjwimme:
zwemmen.E breukse väör te zjwimme in 'ne kaffespot (Een broekje om mee te
zwemmen in een koffiepot,als iemand een klein broekje aanheeft)
zjwingel
of zjwungel (zjwingelke, zwingele): zwengel.
zjwingele
(zjwingelde, gezjwingeld): zwengelen.
zjwoer:
zwaar.
zö:
zo.E-ze mos-te dat doeë (Zo moet je dat doen).
zoch:
[anim.] zeug, zogend varken.
zoddesjtig:
zaterdag.
zoe
(moe-sgv): zo.
zoeërmoos:
zuurkool.
zoejuus:
zojuist.
zoeke
(zoe~ke) (zaoëk, gezaoëke): zuigen.
zoëmer
of zoeëmer: zomer.
zoepe
(zaoëp, gezaoëpe): zuipen (bier, kalveren).
zoer:
zuur.
zoerdesem:
zuurdesem.
zoermèlk
(zoe/rmè/lk): [botan.] Paardenbloem, Taraxacum soorten.
zoeväöl:
zoveel.
zoe-wie-zoe:
in elk geval.du: so wie so.
zök
(zökske, zökke): sok.Mit gesjtopde zökke löps te langer es mit nuuj (met
gestopte sokken loop je langer dan met nieuwe, de tijd dat iets nieuw is vele
malen korter is dan na de eerste herstelling).Va g'n zökke (Van de sokken,
omver).
zölder:
eerste slaapverdieping, slaapkamer.
zolder
(zölderke) (sgv): eerste slaapverdieping, slaapkamer.
zón
(zunke, zónne): zon.
zónder
(mod.): zonder.
zónne
(zónde, gezónd): zonnen, zonnebaden.
zoomp:
drassig stuk.du: sumpf.
zoompig
of zoompetig: moerassig, drassig.du: sumpfig.
zoonder:
zonder.
zoondesmès
: zondagsmis.
zoondig:
zondag.
zörge
(zörgde, gezörgd): zorgen voor, zorgdragen.
zörgzaam:
zorgzaam.
zöster
(zösterke, zöstere): zus, zuster.
zövve
(zövves): zeven.
zövvetsig
(rem): zeventig.
zówaos:
varkensonnozelaar, scheldwoord.
zule
(zuulde, gezuuld): snel lopen.Hae zuult.
zus:
zo.nl: Zus en zo.D'r ene zoeë, d'r aandere zus (De ene zo, de andere zus).
zus
(orig.): want.niet gelijk du: sonst.
zuul:
priem, leernaald.
zwoog
(zäög) (moe): [anim.] zeug, zogend varken.