Vaag verleden
'Wat een kutwijf!' Ik smijt de hoorn op de haak en barst in tranen uit.Ik heb een afspraak gemaakt bij een psychotherapeut. Die vrouw was aan de telefoon zo onaardig en kortaf dat ik gek ben dat ik de afspraak gemaakt heb. Maar bij de doorverwijzing ben ik al gewaarschuwd dat het een harde tante kan zijn. Een harde, maar wel de beste therapeut op het gebied van traumaverwerking. Ik twijfel nog of ik weer in therapie zal gaan, maar als ik het doe moet het de laatste keer zijn. Dan toch maar de beste.
28 augustus 2000, Intake
Met lood in mijn schoenen ga ik naar haar toe. Ik heb me op het ergste voorbereid, maar Dineke is bijzonder aardig en innemend. Op mijn gemak gesteld beantwoord ik haar vragen en leg uit waarom ik overweeg weer in therapie te gaan. Twee jaar geleden ben ik verkracht. Voor mijn gevoel was het een herhaling van het misbruik dat ik vroeger heb meegemaakt. Hoewel ik feilloos aanvoel als mensen mij manipuleren en over mijn grenzen gaan, lukt het mij niet me ertegen te verweren. Een mechanisme dat ik niet in de hand lijk te hebben, ik laat me misleiden en loop in de val. Ik ben dit gedrag en de ellende die eruit voortvloeit meer dan zat, en wil hulp om er verandering in aan te brengen.Ik heb weerzin om weer in therapie te gaan, maar Dineke weet mijn woorden zo te vertalen dat ik ervan overtuigd raak dat ik het nodig heb.
Tot slot vraagt ze wat ik van een therapeut verwacht.
'Dat ik haar niet voor de gek kan houden en dat ze me tegenhoudt als ik probeer weg te lopen,' is mijn antwoord.
Met de afspraak dat ik binnen een maand laat weten wat ik doe nemen we afscheid. Maar ik heb geen bedenktijd meer nodig, de keuze is gemaakt. Ik doe het.
***
Thuis laat ik het gesprek nog eens door me heen gaan.Dineke stelde zichzelf voor. Ze vertelde over haar eigen incestervaringen en therapie, dat ze eerst voor de VSK (Vereniging tegen Seksuele Kindermishandeling binnen het gezin, familie en andere vertrouwensrelaties) werkte en sinds zes jaar een eigen praktijk heeft. En over haar werkwijze, een combinatie van groeps- en individuele therapie, waarbij ze veel gebruikmaakt van oefeningen en huiswerk. Ook legde ze uit dat ze ervoor kiest zich niet bij een beroepsvereniging aan te sluiten. Als lid van zo'n vereniging moet je je houden aan allerlei gedragscodes, zoals het niet aanraken van de cliënt, en aanraken is juist een belangrijk onderdeel van haar therapie. Het is de enige manier om het vertrouwen in jezelf en anderen terug te winnen, en om na het geweld en de grensoverschrijdende aanrakingen van vroeger te leren ervaren dat aanraken ook liefdevol kan zijn. Ze zei nog dat ze het zou begrijpen als ik liever voor een geregistreerde therapeut kies, maar door haar uitleg is mij wel duidelijk dat ik daar niets mee opschiet.
Ten slotte vertelde Dineke dat ze priester wil worden. Vooral daarmee heeft ze mij voor zich gewonnen. Ik heb in een religieuze gemeenschap gewoond en er serieus over gedacht in een klooster in te treden. Ik ben blij dat Dineke affiniteit heeft met het religieuze leven, en dan ook nog zo eigenzinnig dat ze priester wil worden. Dat klikt wel.
Daarna mocht ik me zelf voorstellen. Terwijl ik over mijn vorige therapieën praatte, viel Dineke me in de rede: 'Je hebt dus wel het misbruik verwerkt, maar niet de gevolgen ervan.'
Ik keek haar niet-begrijpend aan. Is er dan verschil in hoe je die dingen verwerkt? Gaat het een niet samen met het ander?
Ook vroeg ze: 'Zorg je wel goed voor je kind?'
Ik begreep er niks van, ik heb helemaal geen kinderen. Maar ze bedoelde mijn 'innerlijke kind'. Dat zei me niets. Met een meewarige blik keek Dineke me aan: hier was veel werk aan de winkel.
29 september, therapie
Tijdens mijn eerste sessie gaan we dieper in op wat in de intake kort aan bod is geweest. Met name in mijn jeugd is Dineke geïnteresseerd en ik vertel over mijn kinderjaren in een militaire gemeenschap in Duitsland. Dineke onderbreekt me: 'Ik ga nu een vraag stellen waar je niet van moet schrikken. Het is een standaardvraag die ik in de intake vergeten ben, maar ik moet hem stellen. Ik weet namelijk dat dit veel voorkomt onder militairen in Duitsland. Ben je satanisch ritueel misbruikt?'Nee, zoiets heb ik nooit meegemaakt. Maar Dineke zegt: 'Waarom worden dan nu je pupillen zo groot als schoteltjes?'
Ik schrik. Wat insinueert ze? Ik weet toch zeker dat het niet zo is?
Ik vertel over het losbandige leven van mijn ouders. Bij ons thuis werden feesten gehouden waarvan mijn moeder ooit zei dat het orgies waren. Ook wist ik als kind van de buitenechtelijke relaties van mijn ouders. Misschien dat de herinnering daaraan me deed schrikken?
Maar Dineke blijft me aankijken met een blik van 'mij hou je niet voor de gek'.
Even later, als ik het antwoord op een vraag niet weet, zegt Dineke: 'Je hoeft niet naar het antwoord te zoeken hoor, je lichaam heeft het mij al verteld.'
Pardon?
'Je wiebelde met je voet, had je dat niet in de gaten?' legt ze uit.
Met mijn voet gewiebeld? Waar gaat dit over?
'Het lichaam liegt nooit,' zegt Dineke, 'en vooral die kleine signalen vertellen veel over hoe jij je voelt.'
Ik ben gewend in een gesprek de controle te houden door mijn woorden zorgvuldig af te wegen, maar Dineke let op een andere taal. Ik begin me ongemakkelijk te voelen, maar zeg tegen mezelf: 'Jij wilt een therapeut die je niet voor de gek kunt houden? Hier heb je er een!'
Dineke ziet mijn angst en vraagt: 'Durf je het om dit samen aan te gaan?'
Samen, dat klinkt alsof zij al voor mij gekozen heeft. Een kinderlijk verlangen naar iemand die mijn hand vasthoudt bij alle moeilijkheden die mijn pad kruisen ontwaakt in mij. Natuurlijk wil ik dit samen doen!
Dineke is bijzonder geïnteresseerd in mijn moeder en met name in hoe zij tijdens mijn kindertijd was. Ook vertelt ze veel over zichzelf en dat vind ik fijn. Ze gaat niet boven mij staan, maar naast me en deelt haar ervaringen. Haar moeder lijkt veel op die van mij. We hebben een zelfde achtergrond en dat schept een band. Volgens Dineke neem ik mijn moeder wel nog te veel in bescherming, daarom krijg ik als huiswerk voor de volgende keer om de kwetsuren en de eenzaamheid van het kind in mij te erkennen, om het kind in het dagelijks leven te herkennen en om mijn grenzen te bewaken.
Daar kan ik mee vooruit. Over twee weken is de volgende afspraak.
***
In mijn dagelijkse leven ben ik weinig bezig met wat Dineke en ik besproken hebben. Ik ben verliefd en leef voor de afspraakjes met mijn geliefde. Ook heb ik een baan in een natuurvoedingswinkel waar ik met plezier werk, dus helemaal geen tijd en zin om op zoek te gaan naar het kind in mij.De liefde is nog pril, maar hij voelt als de ware. Ik vind Niek geweldig omdat hij niet met mij naar bed wil. Mijn bedenkingen bij zijn redenen daartoe schuif ik voor het gemak aan de kant. Hij is streng katholiek, woont nog bij zijn ouders en valt voor mij vanwege mijn kloosterachtergrond. Op een goede dag vraagt hij of ik al aan seks heb gedaan. Ik vertel hem over het seksueel misbruik in mijn jeugd en verzwijg de latere relaties. Voor Niek is dit onacceptabel, hij wil een maagd. Hij vertrekt en schrijft me in een brief dat het uit is. Ik ben er kapot van. We hebben elkaar maar kort gekend en ik had veel twijfels over onze relatie. Desalniettemin ben ik ontroostbaar.
Tegen de tijd dat ik weer naar Dineke moet herinner ik me het huiswerk. Ik ben altijd een brave leerling geweest en kan nu niet met lege handen komen aanzetten. De avond voor de sessie bedenk en schrijf ik gauw op hoe ik het kind heb herkend en m'n grenzen heb bewaakt. Dat moet maar even genoeg zijn.
12 oktober, therapie
Dineke vraagt hoe het met me gaat en ik vertel dat Niek de relatie heeft verbroken. Ze reageert verbijsterd: 'In al die jaren dat ik met incestslachtoffers werk heb ik nog nooit gehoord dat iemand zo op haar verleden werd afgerekend als jij nu. Een verleden waar je helemaal niets aan kunt doen, dat niets zegt over wie jij bent! Wat moet dit een afschuwelijk pijnlijke ervaring voor je zijn.'Ik ben blij met Dinekes steun, maar kan er niet goed mee overweg. Zoals zij reageert lijkt het veel erger dan hoe ik het voel. Dineke legt de link naar mijn verleden. Omdat ik als kind nooit gesteund en getroost ben, heb ik niet geleerd zorg en medeleven van anderen toe te laten.
'Wat pijnlijk om te zien,' zegt ze, 'dat geeft nogmaals aan hoe eenzaam jij bent en je hele leven geweest moet zijn.'
Er gaat iets hypnotiserends uit van de manier waarop Dineke praat en ik ga me steeds eenzamer en verdrietiger voelen. Wat een kutleven heb ik toch gehad.
Dineke vertelt weer over haar moeder, hoe die er nooit voor haar was. Tussendoor vraagt ze voortdurend: 'Was jouw moeder ook zo?'
Ja, mijn moeder was ook zo. Nog nooit heb ik me zo door mijn moeder verlaten gevoeld.
Deze keer krijg ik als huiswerk mee om alle keren dat ik door mijn moeder verraden en in de steek gelaten ben op te schrijven en de gevoelens van het kind in mij daarbij toe te laten. Ongelukkiger dan ik kwam verlaat ik Dinekes huis en thuisgekomen begin ik meteen aan mijn huiswerk. Door wat Dineke over haar jeugd en haar moeder heeft verteld is me duidelijk wat ik moet voelen. Ik ben gewend niet te lang bij mijn gevoel stil te staan, maar Dineke stimuleert mij om me daar juist op te concentreren. Ze vindt het pijnlijk hoe ik het kind in mij steeds afscheep met 'aanstellerij'.
'Je laat je kind net zo in de steek als jouw moeder jou in de steek gelaten heeft.'
Dat werkt. We hebben net geconstateerd dat mijn moeder een slechte, koele en liefdeloze vrouw is, daar wil ik niet op lijken. Ik neem mij voor om beter voor 'mijn kind' te gaan zorgen.
***
In de dagen hierna gaat het bergafwaarts met me. Ik trek me terug, word depressief. Mijn moeder belt en ik weet me geen raad met haar. Ik word boos om alle keren dat ze er niet voor me was. Beseft ze verdomme wel wat ze me heeft aangedaan door nooit naar me om te kijken? Volgens Dineke is alles wat ik nu ben te herleiden naar mijn moeder. Als zij niet was geweest wie ze was, zou ik nu niet zo ongelukkig zijn. Ik vertel mijn moeder dat ik weer in therapie ben, maar durf er inhoudelijk niet op in te gaan. Zeg wel dat ik onze familie zat ben, maar hou het verder kort. Mijn moeder weet er niet op te reageren, dat maakt me nog bozer.De tijd kruipt voorbij tot de volgende afspraak met Dineke en als het zover is belt ze af omdat ze naar de tandarts moet.
Dat kan ze niet maken! Ik heb haar nodig!
Ik schrik van mijn reactie. Ik ken mijn neiging om me afhankelijk te maken van mensen die zorgzaam zijn en zeggen mij te kunnen helpen. Nu lijkt het na twee afspraken al of ik niet zonder Dineke kan. Ik wil niet opnieuw in zo'n afhankelijke positie terechtkomen, dat heeft me tenslotte nog maar weinig goeds gebracht. Ik neem me voor Dineke heel zakelijk alleen als therapeut te zien, en niet te vervallen in onzin als 'ik wil dat ze mijn moeder is'.
Met dit voornemen lukt het me de tijd tot de volgende afspraak te overbruggen.