GROTER | KLEINER

Menu

Zie ook


Jij bent bezoeker:

0000

sinds 29 januari 2005








   

RealiteitsoriŽntatie training heeft als doel het dementeringsproces te vertragen door verwarde personen te stimuleren en te activeren om het verloren contact met de werkelijkheid terug te vinden. Op deze wijze wordt met realiteitsoriŽntatie getracht de zelfstandigheid, het zelfvertrouwen en het welbevinden van de cliŽnt te bevorderen, gevoelens van angst te verminderen, en verdere sociale achteruitgang te voorkomen. Een karakteristiek principe van realiteitsoriŽntatie is dat een continue appel wordt gedaan op de intacte functies van de dementerende cliŽnt. De achterliggende gedachte van realiteitsoriŽntatie is dat de verwardheid van de cliŽnt afgeremd kan worden. Dit door het voortdurend en herhaaldelijk aanbieden van juiste en realistische informatie over tijd, plaats en persoon, het systematisch corrigeren van verkeerde uitspraken of handelingen, en het stimuleren en aanmoedigen van zelfstandig gedrag.

Theoretische uitgangspunten

Aan het einde van de 50er jaren werd de realiteitsoriŽntatie training ontwikkeld door de Amerikaanse arts Folsom. Folsom was geÔnspireerd door een theorie met betrekking tot de hospitaliserende werking van instituties. In deze theorie wordt gesteld dat het leven in een instelling, altijd aan regels gebonden, ertoe leidt dat bewoners hun identiteit verliezen, steeds minder initiatieven tonen en onverschillig worden. Langdurig verblijf van de chronisch psychiatrische cliŽnten in het instituut waar hij werkte leidde tot hospitalisatie en vervolgens tot apathie en een toename van verwardheid.

Bij de totstandkoming van de realiteitsoriŽntatie training benadrukte Folsom dat de omgeving functies kan vervangen die door de dementie verloren dreigen te gaan. Folsom ging ervan uit dat een aangepaste omgeving, in combinatie met een voortdurend aanbod van informatie over tijd, plaats en persoon en een voortdurende aanspraak op de nog intacte geheugenfuncties, zou leiden tot meer adequaat gedrag.

De realiteitsoriŽntatie training is ontworpen op basis van gedragstherapeutische principes. In de jaren 70 kwam het accent van de ROT steeds meer te liggen op cognitieve functie training, zoals het waarnemen, oriŽntatie, begrip, aandacht en expressie. Het doel werd nu meer het bieden van ondersteuning aan de cliŽnt om greep te kunnen houden op zijn omgeving. De training heeft zowel gedragsgerichte als kennisgerichte kenmerken. Net als gedragstherapie is Realiteits oriŽntatie Training directief van aanpak: de begeleider bepaalt de lijn en de cliŽnt neemt deze als het ware mee.

Doelgroep

Dementerenden die het meest gebaat zijn met de realiteitsoriŽntatie training zijn mensen met verschijnselen van dementie zoals beschreven in het eerste stadium van dementie volgens Naomi Feil. Dit stadium kenmerkt zich door beginnende dementie waarbij verwardheid optreedt. De dementerende is zich bewust van deze verwardheid en klampt zich vast aan het heden. In deze fase leeft de dementerende nog in 'onze' realiteit, en heeft nog het vermogen tot ordenen en abstraheren. Ook heeft de tijd nog zijn structurerend karakter. CliŽnten met deze lichte vorm van dementie hebben vaak behoefte in de werkelijkheid te vertoeven, en willen nog graag geholpen worden in het vasthouden van de hedendaagse werkelijkheid. Zo lijkt met name de realiteitsoriŽnterende benaderingswijze voor deze cliŽnten geschikt.

Wijze van toepassing

De ROT benadering kan zowel groepsgewijs, alsmede in een 24-uurs verband aangeboden worden. In kleine groepjes, variŽrend van vijf tot zeven personen, komen de deelnemers op een vaste dag en op een vast tijdstip bij elkaar. Gedurende de bijeenkomst krijgen de deelnemers opdrachten die gericht zijn op waarnemen, geheugen, aandacht en concentratie. De groepsbijeenkomsten kennen een vaste structuur, maar ook variatie.

  • De groepsgewijze ROT kan er als volgt uitzien:
    In het begin van de bijeenkomst wordt eerst de aandacht gericht op afleidende gebeurtenissen, zoals lawaai, regen, fel licht, etc. Vervolgens worden de groepsleden aan elkaar voorgesteld, eventueel met naamkaartjes. Dan wordt gevraagd hoe het met iedereen gaat. Hierbij houdt de begeleiding in de gaten of iedereen in de bijeenkomst betrokken is. Ook wordt aandacht besteed aan bijzondere voorvallen, zoals een nieuw groepslid, iemand die er niet meer is, of veranderingen op de afdeling. Tenslotte worden oriŽntatie opdrachten en oefeningen gedaan. Bij de groepsgewijze benadering ligt de nadruk niet alleen op oriŽntatietraining, maar tevens op het bevorderen van de sociale contact en, het betrekken van de deelnemers bij de realiteit en het prikkelen van zintuigen. Prikkeling van functies via cognitieve spelletjes wordt ook gedaan in velerlei groepsactiviteiten, waarin oriŽntatie en realiteitszin spelenderwijs gestimuleerd wordt. Voorbeelden van dergelijke groepsactiviteiten zijn kookgroepen, krantenleesgroepen, eettafelprojecten en gespreksgroepen. Ook voor de groepsactiviteiten geldt dat deze zoveel mogelijk in vaste vorm, met vaste leden, op een vaste plaats en op een vast tijdstip plaatsvinden.
  • De 24-uurs benadering wordt in combinatie toegepast met de groepsbenadering. Het zou immers zinloos zijn om gedesoriŽnteerde cliŽnten een of twee keer per week te activeren in groepsverband, en ze de rest van de week niet te stimuleren.
    Bij de 24-uurs benadering wordt de oriŽntatie in tijd, plaats en persoon ondersteund door een systematische benadering gedurende 24 uur per dag. Spelregels hierbij zijn:
    • het regelmatig geven van informatie over plaats en gebeurtenissen van het moment;
    • het corrigeren van verwardheid;
    • het bekrachtigen van adequaat gedrag. Met name bij het stimuleren van sociale contact en het bestrijden van storend gedrag is bekrachtiging een belangrijk middel. Bekrachtiging bestaat meestal uit het geven van complimenten of het maken van een praatje.
    • de omgeving zodanig organiseren dat deze zoveel mogelijk aanwijzingen biedt ter oriŽntatie.
      • De oriŽntatie in ruimte wordt met name ondersteund door wegwijzers. Van belang is dat de verzorgenden de bewoners regelmatig op de wegwijzers wijzen. Dit leidt tot herkenning van namen, kleuren en symbolen.
      • Voor de oriŽntatie in tijd zijn er duidelijk leesbare klokken en speciale ROT-borden, waarop de dag, datum, dagprogramma, jaargetijde en bijzonderheden worden vermeld.
      • oriŽntatie in persoon wordt ondersteund door spiegels, naambordjes op deuren (met grote letters en pijlen) en door foto's (van familieleden).

    Een ander belangrijk onderdeel van de 24-uurs ROT benadering is het aanbieden van een vast dag- en werkprogramma zodanig dat de dagen herkenbaar en van elkaar te onderscheiden zijn. Een benadering die hier goed bij aansluit is 'normalisatie'. Dit houdt in dat het leven in de instelling zoveel mogelijk moet gelijken op het 'normale' leven buiten de instelling. Het stimuleren van zelfredzaamheid en het betrekken van bewoner bij huishoudelijke taken bevordert een genormaliseerd leven in een instelling.

De bij de zorg betrokken hulpverleners

De begeleiding van de realiteitsoriŽntatie training is meestal in handen van activiteitenbegeleiders, verzorgenden en verplegenden, psychologen en ergotherapeuten. De praktijk toont dat met name de verpleegkundigen en verzorgenden de 24-uurs benadering toepassen en dat de activiteitenbegeleiders, ergotherapeuten, etc. voornamelijk de groepsbenadering doen.

De rol van de familie

De rol van de familie bij ROT speelt meer in de thuissituatie dan in de verpleeghuissituatie. Het succes van de ROT staat of valt met een juiste attitude: van belang is dat men steeds kleine haalbare stapjes zet en dat men de verwarde cliŽnt voor alles wat de cliŽnt goed doet meteen beloont, bijvoorbeeld door te glimlachen of te prijzen. Tevens is het essentieel dat correcties en aanwijzingen zo onopvallend mogelijk gegeven worden.

Richtlijnen voor RealiteitsoriŽntatie training:
  • Zorg voor een rustige omgeving
  • CreŽer en handhaaf een vaste routing
  • Geef duidelijke, eenvoudige antwoorden op vragen van bewoners
  • Stel duidelijke, eenvoudige vragen aan bewoners
  • Spreek duidelijk en direct tot bewoners
  • Herinner bewoners aan tijd, plaats en persoon
  • Corrigeer bewoners als zij verward praten of fouten maken bij wat zij doen
  • Leg elke nieuwe handeling uit alvorens de bewoner te vragen deze uit te voeren
  • Geef bewoners ruim de tijd om te antwoorden
  • Wijs bewoners de weg door duidelijke aanwijzingen te geven; vergezel hen indien nodig
  • Laat bewoners merken dat u verwacht dat zij u begrijpen en 'gehoorzamen'
  • Maak de bewoners duidelijk dat u verwacht dat zij voor zichzelf zorgen, voor zover zij daartoe werkelijk in staat zijn
  • Behandel bewoners als volwassenen en met respect
  • Toon belangstelling en wees eerlijk tegenover bewoners
  • Wees op een niet gekunstelde maar natuurlijke wijze beleefd en vriendelijk
  • Doe al het bovenstaande consequent
Kritische noot

De ROT richt zich op training van cognitieve functies, zoals geheugentraining en de oorspronkelijke vorm van realiteitsoriŽntatie. In de praktijk is deze benadering niet effectief gebleken. Het gebruik van deze benadering kan zelfs een negatief effect geven, omdat de dementerende cliŽnt erg nerveus of agressief kan worden vanwege de voortdurende confrontatie met de eigen tekortkomingen.

De ROT als benadering heeft echter wel degelijk wat opgeleverd voor dementerende cliŽnten, zoals het overzichtelijk en herkenbaar maken van de leefomgeving. Onder andere door middel van bewegwijzering, een dagindeling met verschillende activiteiten, eigen spullen mee laten nemen naar het Ziekenhuis of Verpleeghuis (foto's, stoel, kastje, e.d.). CliŽnten met een beginnende dementie hebben vaak behoefte in de werkelijkheid te vertoeven, en willen nog graag geholpen worden in het vasthouden van de hedendaagse werkelijkheid. Tegenwoordig spreekt met liever van een realiteitsoriŽnterende benaderingswijze (R.O.B.) in plaats van training. Een training houdt in dat er lerend vermogen aanwezig is en men nieuwe vaardigheden aanleert. Helaas is de dementerende mens hier niet meer toe in staat.


 
 
 
   
 
 
Begeleiden   |    Activiteiten   |    Doelgroepen   |    Programmeren   |    Benaderingswijzen   |    Methodieken   |    Competenties
Copyright © 2012 Activiteiten-Wizard.