Een gedragstherapeutische toepassing middels een concreet systeem van het
aanbieden, of inhouden van beloningen om een specifiek doel te bereiken. De
'tokens' zijn dan concrete 'tekens' van beloning, die zo direct mogelijk volgen
op het gewenste gedrag. De methode gaat uit van de visie dat gedrag bepaald
wordt door dat wat er op volgt, de consequenties.
De aangeboden 'tokens' kunnen allerlei concrete dingen zijn, van stickers,
chips, inkleuren van een bereikt doel, waardebonnen, die tot een bepaald aantal
verzameld kunnen worden en dan een grotere beloning opleveren. Dit laatste dient
dan ook concreet binnen een afgesproken tijd te gebeuren om de kracht van de
'tokens' niet verloren te laten gaan. Zo vormen de 'tokens' een secundaire
bekrachtiging om een primaire beloning te krijgen.
Door deze manier van werken krijgen betrokkenen zelf meer regie over hun
eigen handelen: ze kunnen immers zelf een bepaalde controle uitoefenen over de
uitkomst ervan. Zo kunnen ze ook hun 'tokens' weer kwijtraken, wanneer ze het
bedoelde gedrag niet laten zien. Bovendien valt er over het wel of niet
verkrijgen van de 'tokens' niet te onderhandelen: het is duidelijk aangegeven
wanneer wel en wanneer niet, dat maakt de betrokkene ook meer zelfstandig, of
minder afhankelijk van ondersteuners die subjectieve motieven toepassen in de
beoordeling.
'Tokens' moeten dus concreet, duidelijk, tastbaar, visueel, optelbaar, maar
ook aantrekkelijk, prettig of leuk zijn voor de betrokkene. Er kan daarom ook
individueel mee gewerkt worden.
Het beoogde 'doelgedrag' moet zo concreet en exact mogelijk gedefinieerd
worden en wat van de betrokkene wordt verwacht om een 'token' te bemachtigen.
Het aantal 'tokens' moet concreet worden afgesproken om om te zetten in een
reële beloning. Deze uiteindelijke beloning moet een duidelijke positieve
betekenis hebben voor de betrokkene en binnen een vooraf bepaalde tijd behaald
kunnen worden. Als deze primaire beloning niet voldoende 'kracht' heeft, dan
verliezen de 'tokens' hun waarde.
Afhankelijk van de moeilijkheidsgraad van het beoogde gedrag moet deze
primaire beloning ook krachtiger zijn. Er schuilt vooral een gevaar in te dure
beloningen! 'Tokens' kunnen bijvoorbeeld per dag verzameld worden, en aan het
einde van de week kan een primaire beloning volgen. Het kan echter ook
teruggebracht worden tot dagdelen, uren, en een primaire beloning aan het einde
van de dag, e.d.
Verder is een duidelijk rapportageschema nodig om de behaalde resultaten te
volgen en uiteraard moet het geheel consistent en consequent worden uitgevoerd
(soms moet het ook in het ondersteuningssysteem worden in getraind zoals in
gezin en team). Het kan overigens een zeer intensieve methodiek zijn. Wanneer
eenmaal een doel bereikt is, kan geleidelijk met het terugbrengen van het aantal
'tokens' de internalisering, d.w.z. het meer eigen maken, worden nagestreefd.
Dat wil dus zeggen dat het moeilijker wordt om de uiteindelijke primaire
beloning te verwerven. Specifieke voorbeelden van TE: een in kleinere stukjes
geknipte foto van een voorwerp dat als primaire beloning dient deze kan dan
worden in gepuzzeld, of: verzamelen van punten tot 10 (volgens een
schoolrapport).
|