'Floortime' is een methode die erop is gericht om als ouder samen met je kind te spelen op allerlei manieren in de dagelijkse situatie. Als ouder heb je als rol de actieve speelkameraad voor je kind te zijn. Je treedt in de voetspoor van je kind en je volgt je kind met het spelen. Op deze manier zie je wat je kind interesseert, kun je dit volgen en wordt het kind gestimuleerd om interactie met je te hebben. Soms ben je de opbouwende helper, soms een dwarsligger.

Het voetspoor van het kind volgen, betekent voortbouwen op haar natuurlijke aanleg en interesses. Bijvoorbeeld: een kind gaat volkomen op in haar spel met een speelgoed paardje, zij gaat niet in op je uitnodiging om jouw paardje met haar paardje te laten praten en begint in de richting van je deur te bewegen. In die situatie daagt het blokkeren van de deur door jou en je paardje het kind uit om te onderhandelen met gebaren en/of woorden en zo een communicatie in te zetten

De methode van Greenspan

Gebaseerd op de psychoanalytische en cognitieve modellen, als ook de observaties in de klinische praktijk van zowel kinderen als hun ouder(s)/verzorger(s), heeft Greenspan een eerste stap gezet naar een geïntegreerd kader. Vooral het werk met jonge kinderen en hun ouder(s)/verzorger(s), waarvan vooral de kinderen een risico lopen op een verstoorde ontwikkeling, laat zien dat de verschillende aspecten van de ontwikkeling met elkaar verweven zijn. Illustratief in dezen, heeft Greenspan (1992) een poging gedaan om de sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling en hun onderlinge wederzijdse beïnvloeding samen te vatten in een structuralistisch ontwikkelingsmodel: Het D.I.R.-model.

• De 'D' staat voor Developmental capacities (ontwikkelingscapaciteiten) en integreert de meest essentiële cognitieve en affectieve processen van het kind (b.v. aandacht, betrokkenheid en probleemoplossend vermogen). Hier gaan we later uitgebreid op in als we per leeftijd de bedoelde emotionele en cognitieve processen van het kind beschrijven.
• De 'I' staat voor Individual differences (individuele verschillen) in zowel motorische, auditieve, visueel-spatiële als ook sensorische capaciteiten van het kind. Elk kind gaat anders om met de informatie die bijvoorbeeld via zijn gehoor of via de mond (smaak) binnenkomt. Hoe gaat het kind om met motorische planning en hoe is zijn spiertonus? Greenspan onderscheidde hierin verschillende gedragstypen: het overgevoelige kind, het dwarse kind, het in zichzelf gekeerde kind, het aandachtsprobleem-kind en het hyperactieve kind (Greenspan, 1996).
• Als laatste de 'R' en die staat voor Relationship based (op de relatie gebaseerd). Dit is de wijze waarop het kind zijn ontwikkeling vorm geeft in relatie met de ouder(s). De intelligentie wordt mede bepaald door de omgeving (kwaliteit van interactie, hechting moeder en baby etc.) en de relatie met de ouders (Greenspan, DeGangi en Wieder, 2001).

In dit model wordt er vanuit gegaan dat de sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling hun grondslag hebben in een fasespecifieke structuur. Dus zowel sociaal-emotionele als cognitieve ervaringen worden verwerkt vanuit eenzelfde set van organisaties of structuren. Deze structuren veranderen in de loop van de ontwikkeling en dit is in overeenstemming met de ontwikkelingsprocessen. De capaciteit van een kind om ervaringen te organiseren groeit progressief door naar steeds hogere niveaus. Een kind dat een hoger niveau bereikt heeft, is een stap verder in zijn ontwikkeling en heeft volgens Greenspan een 'mijlpaal' bereikt (Greenspan et al., 2001).

Doelen van Floortime

1. Aandacht en intimiteit stimuleren
   Het kind leert om kalm te blijven terwijl het de wereld verkent. Daardoor zal zij ook belangstelling voor jou ontwikkelen, omdat jij de belangrijkste persoon in haar leven bent. Jullie gaan allebei werken aan wederzijdse aandacht en betrokkenheid. Je doel is om het kind te helpen zich op jou te richten en van je aanwezigheid te genieten. (Dit doel draagt bij aan de fasen 1 en 2).
2. Communicatie in twee richtingen
   Vervolgens help je het kind om communicatiecirkels te openen en te sluiten. Eerst met subtiele gezichtsuitdrukkingen en een fonkeling in je ogen: een dialoog zonder woorden. Door een dialoog in gebaren, bouw je aan interactie, aan logica en probleemoplossend vermogen. Het is de taak van de ouder de dialoog te stimuleren, het kind te helpen bij het werken met emoties, handen, gezicht en lichaam, om verlangens behoeften en bedoelingen uit te wisselen. Na verloop van tijd probeer je het kind te helpen om veel communicatiecirkels te openen en te sluiten in een complexe, probleemoplossende dialoog. (Deze prestatie hangt samen met fasen 3 en 4).
3. Aanmoedigen van de expressie en het gebruik van gevoelens en ideeën
   Je kind kan nu een begin maken om te leren haar gevoelens of bedoelingen in woorden en 'doen-alsof'- spel uit te drukken. Het doel is het stimuleren van toneelspel en 'doen-alsof'- spel, want daarin kan zij haar behoeften, wensen en gevoelens uiten. Langzamerhand kun je haar helpen om hiervoor woorden te gaan gebruiken. (Dit doel stemt overeen met fase 5).
4. Logisch denken

Ten slotte kun je het kind helpen haar ideeën en gevoelens te koppelen aan een logisch inzicht in de wereld. Jouw doel is het te stimuleren haar gedachten op logische wijze met elkaar te verbinden. (Deze vaardigheid stemt overeen met mijlpaal 6).

Behandeling

Het is de bedoeling van Floortime het kind te helpen om de fasen een voor een te bereiken. Dat wil zeggen in de juiste volgorde, te beginnen met de vroegste die het nog niet heeft gehaald.

Van nature krijgen de kinderen de fasen niet in een keurig volgorde onder de knie. Het is normaal dat kinderen die al kunnen praten, dit bij spanningen vermijden; ook, dat ze af en toe wel een 'doen alsof' spel kunnen doen, maar nog steeds niet consistent zijn in de communicatie met gebaren.

Het hoofddoel is het verbreden en verstevigen van de vroegste fasen die het kind nog niet helemaal onder de knie heeft.

Het is de bedoeling van Floortime het kind te helpen om de fasen een voor een te bereiken. Dat wil zeggen in de juiste volgorde, te beginnen met de vroegste die het nog niet heeft gehaald.

Van nature krijgen de kinderen de fasen niet in een keurig volgorde onder de knie. Het is normaal dat kinderen die al kunnen praten, dit bij spanningen vermijden; ook, dat ze af en toe wel een 'doen alsof' spel kunnen doen, maar nog steeds niet consistent zijn in de communicatie met gebaren.

Het hoofddoel is het verbreden en verstevigen van de vroegste fasen die het kind nog niet helemaal onder de knie heeft.

Stap 1:
Uw kind heeft een uitgebreid klinisch onderzoek achter de rug. Het onderzoek bestond uit een ontwikkelingstest, een eventueel logopedisch en/of fysiotherapeutisch onderzoek en een spelobservatie van het kind in een klinische setting en een spelobservatie van het kind met de ouder in de thuissituatie.

Stap 2:
Middels de spelobservatie in de klinische setting en de thuissituatie is een FEAS afgenomen. Uit het profiel-formulier blijkt dat het kind en/of de ouder binnen een bepaalde fase geen positieve score meer behalen.

Stap 3:
Er wordt nu ingegaan op de fase die het kind en/of de ouder voldoende beheersen en van hieruit wordt Floortime ingezet. Op deze manier ga je uit van wat het kind al kan en zal de behandeling beter aansluiten.

Floortime is een ontwikkelingsgerichte behandelingsvorm die bestaat uit drie onderdelen:

• De ouders passen Floortime toe in de omgang met hun kind. Ze helpen hun kind bij het behalen van de mijlpalen.
• Logopedisten, ergotherapeuten, fysiotherapeuten, opvoeders (dagbesteding van het kind) en of psychotherapeuten werken met het kind en gebruiken daarbij speciale technieken op basis van floortime-uitgangspunten.
• De ouders werken aan hun eigen manier van reageren op hun kind en de wijze waarop ze met haar omgaan, gericht op de mijlpalen.
• Tijdens de floortime werk je aan de vier doelen die eerder al genoemd zijn. Indien het kind nog niet toegekomen is aan mijlpaal 3, dan zul je voornamelijk met het eerste doel bezig zijn. Hoe krijg ik de aandacht van mijn kind en hoe kan ik intimiteit stimuleren?
• Zodra bepaalde basisvaardigheden aanwezig zijn, kun je beter aan probleemgedrag werken, omdat je dan omgaat met een interactief, communicerend kind.
• Een mijlpaal is volledig bereikt als een kind die vaardigheid zelfs op een zeer emotioneel moment kan uitvoeren. Het kind moet vertrouwelijk met de opvoeder kunnen zijn kort nadat het kind boos is geweest.

Floortime richtlijnen

• Kies een tijdstip waarvan je weet dat je 20 tot 30 minuten ongestoord aan het kind kunt besteden.
• Probeer je sessies op vaste tijdstippen te plannen.
• Pas de principes zo vaak mogelijk toe in het dagelijkse leven.
• Probeer geduldig en ontspannen te blijven
• Voel mee met hoe het kind zich voelt. Als het kind zich niet zo goed voelt of moe is, laat haar dan weten dat je het ziet en begrijpt.
  Voorbeeld: 'Jeetje, ik zie dat je vandaag moe bent.' Op deze manier werk je aan het contact tussen je kind en jezelf
• Wees jezelf bewust van je eigen gevoelens. Als het kind aldoor aan het huilen is en niet duidelijk kan maken wat er aan de hand is, merk je bij jezelf ook geïrriteerde gevoelens. Als je bijvoorbeeld geïrriteerd of boos bent, reageer je vaak kortaf en veeleisend.
• Als je met floortime aan de slag gaat, kies dan vooral een moment waarop jullie beide in goede stemming zijn. Dan heeft de behandeling veel meer effect.
• Volg het spoor van het kind en wees interactief. Als je kind met een autootje speelt, rijd dan jouw autootje dicht bij het hare. Kijk of er interactie ontstaat. Je mag ook proberen in de weg te staan. Het kind zal dit opmerken en kijk dan of je in het spel kunt aansluiten.
• Blijf letten op het ontwikkelingsniveau van het kind. Kijkt wat het kind aan kan en maak af en toe een video-opname om te kijken hoe het kind reageerde op jou initiatieven.