Het uitgangspunt in de methode Heijkoop is dat het gedrag van de ander betekenisvol en functioneel is, hoe bizar dat gedrag soms ook overkomt.

Volgens Heijkoop is de ernst van de mentale beperking niet essentieel voor het verklaren van de problematiek. Op de eerste plaats gaat het om gewone mensen bij wie vastlopen of blokkeren in het functioneren ontstaat op grond van dezelfde mechanismen en processen als bij iedereen.

Probleemgedrag wordt gezien als een van de signalen voor de fysieke en psychische pijn van onveilige en angstige mensen. Een primair onderdeel is het zoeken naar mogelijkheden om aansluiting te maken bij de ander, die op zijn eigen wijze openingen creëert naar de omgeving, maar zich tegelijkertijd daartegen ook probeert te verdedigen.

Het perspectief in de behandeling sluit aan bij de beleving van de persoon met de verstandelijke beperking. Als die aansluiting gemaakt kan worden, is dat het vertrekpunt voor een weg met kleine en grote obstakels om te komen tot het vergroten van het gevoel van vertrouwen in anderen en zichzelf. De voorwaarden voor de groei van dat vertrouwen en de stappen die daar vervolgens in gezet worden, zijn dezelfde zoals die welke beschreven worden voor niet gehandicapte, zich harmonieus ontwikkelende mensen.

Deze methode wordt toegepast bij vragen die ouders, begeleiders, leerkrachten en therapeuten hebben over hun kind, cliënt of leerling die extra speciaal is op grond van een handicap of stoornis. De aanleiding varieert van onmacht bij ernstig en moeilijk verstaanbaar gedrag aan de ene kant tot het zomaar uit interesse bij iemand te willen stil staan, aan de andere kant. De methode pakt al deze vragen op als onderdeel van een bredere vraag. Het is de vraag naar het wie van de persoon, naast het wat van zijn stoornis of handicap.

Doel

De methode versterkt het zelfbesef, de eigenwaarde en het zelfvertrouwen van de cliënt. Die versterking vindt plaats via de kwaliteit van de ervaringen die hij met belangrijke personen in zijn bestaan opdoet. Die kwaliteit is er als hij ervaart dat hij als individu wordt gezien, er ruimte is voor zijn eigen wijze en dat zijn bijdrage er werkelijk toe doet.

Verandering

Als de methode werkt dan is dat te zien in de dagelijkse omgang. Als toenadering wordt gezocht is die niet overdonderend maar krijgt de cliënt tijd en ruimte zich in te stellen. Als er contact wordt gemaakt is het minder een richtingsverkeer maar wederkering en meer ontspannen. Communicatie is van daaruit op uitwisseling en dialoog gebaseerd. Samenwerking komt uit de sfeer van opdrachten en wordt elkaar actief aanvullen. Lastige of moeilijke momenten worden niet alleen meer gezien als negatief en ongewenst, maar als een extra kans om onder moeilijke omstandigheden met elkaar samen te werken.

Effect

De effecten van deze nieuwe ervaringen zijn er vrijwel direct. Er is meer ontspanning, plezier en voldoening voor zowel cliënt als begeleider. Op langere termijn zijn die ervaringen het fundament voor een gevarieerde en stabiele emotionele, sociale, intellectuele en zelfredzaamheidontwikkeling. Die ontwikkeling is te zien aan een toenemende open opstelling en betrokkenheid naar anderen, een gevarieerder en stabieler emotioneel functioneren, toenemende zelfhantering en duidelijkere communicatie.

Er zijn enkele belangrijke neveneffecten. Ouders en begeleiders ervaren in toenemende mate voldoening in hun ouder- en begeleiderschap. Er is een betere onderlinge communicatie. Het gebruik van extra middelen en maatregelen neemt af. Werkmotivatie neemt toe en het ziekteverzuim af.

Werking methode

De methode versterkt bij begeleiders een open houding met behoud van hun verantwoordelijkheid. Ze doet dat door te werken aan een interne verandering in het kijken naar, denken over en beleven van de cliënt en zichzelf. Die veranderingen worden op gang gebracht door het methodisch gebruik van verschillende werkvormen. Werkvormen die specifiek zijn voor deze methode. Daarbij is ruimte voor een persoonlijk veranderingsproces van individuen die met elkaar een sociaal systeem vormen.