Veel zorgbehoeftige cliënten, met name ernstig dementerende mensen, zijn niet in staat tot gerichte zelfzorgactiviteiten, zelfredzaamheid, reactivering of revalidatie. Passiviteit is bij deze mensen een kenmerk van hun dagelijks leven geworden. Voor deze mensen en hun verzorgenden kunnen zeer belastende situaties ontstaan bij de dagelijkse zorg. Om deze zorg zo goed mogelijk te kunnen ondergaan en te geven zal de passiviteit eerst geaccepteerd moeten worden.

Bij deze methode gaat het om:

• specifieke zorgvaardigheden in geval van spanning bij de cliënt,
• een respectvolle bejegening van de cliënt,
• het reduceren van onrust en angstgevoelens bij de cliënt,
• het toepassen van specifieke voorzieningen zoals dynamische lig- en zitmiddelen, ergonomische kleding en hoogwaardige transferapparatuur,
• het voorkomen van contracturen en decubitus,
• een multidisciplinaire aanpak van de passiviteitproblematiek.

De PDL-methode is van toepassing op alle mensen met ernstige (deel) passiviteitproblemen die verpleegd en verzorgd worden in verpleeghuizen, zorgcentra, instellingen voor lichamelijk en/of verstandelijk gehandicapten en in de thuiszorg.

Wat is PDL?

Onder Passiviteit Dagelijks Leven (PDL) wordt verstaan:

'Het complex van handelingen, maatregelen en voorzieningen dat bijdraagt tot optimale begeleiding, verzorging en verpleging van mensen bij wie zelfzorgtekorten niet zijn terug te dringen'.

In PDL worden zeven onderdelen onderscheiden die factoren worden genoemd. Deze zeven PDL-factoren zijn:

1. Liggen - hierbij wordt de kans op contracturen en decubitus bij de cliënt vergroot. Ter preventie van deze complicaties wordt wisselligging toegepast en bestaan er dynamische lig voorzieningen.
2. Zitten - hierbij is het van belang dat de zitelementen aangepast worden aan het lichaam van de 'passieve' bewoner. Vaak ontstaat druk op de stuit en de ellebogen, waardoor decubitus kan ontstaan. Ook neemt de kans op contracturen toe doordat de cliënt scheef kan zakken of voorover gaat buigen. Dynamische zitmiddelen moeten het hoofd, romp armen en benen zodanig ondersteunen dat de bewoner zich prettig voelt en zich kan ontspannen.
3. Gewassen worden - De fysio- en ergotherapeuten kunnen de verpleegkundigen en ziekenverzorgenden een aantal vaardigheden en handgrepen leren die de cliënt gedurende de dagelijkse verzorging ten goede komen. Hier staan technieken centraal die ontspanning van de spastische spiergroepen teweegbrengen. Tevens is het van belang dat de benadering van de hulpverlener rustgevend is, dat de hulpverlener niet routinematig ter werk gaat, maar uit gaat van wat de cliënt het prettigst vindt en ingaat op de signalen die de cliënt geeft.
4. Gekleed worden - Fysio- en ergotherapeuten kunnen vaardigheden overdragen aan de verzorgenden. Daarnaast kunnen aanpassingen gemaakt worden, zoals het gebruik van lange ritsen, klittenbandsluitingen, een grotere maat of rekbare en 'ademende' stoffen. Een kledingstuk dient gemakkelijk aangetrokken te kunnen worden. Zodoende wordt angst, met als gevolg spierspanning, bij de cliënt voorkomen. Een kledingstuk over het hoofd heen krijgen (hemd, jurk of trui) wordt bij dementerende cliënten vaak als een zeer angstig moment ervaren, omdat men dit vaak niet meer begrijpt. Hoe comfortabeler deze actie verloopt des te minder ongemak dit zal opleveren voor de cliënt en verzorgende.
5. Verschoond worden - Het verschonen van een cliënt is een intiem gebeuren waarbij de cliënt angst en schaamte kan ervaren en zelfs agressief kan reageren. Onnodig bloot liggen kan simpelweg voorkomen worden door tijdens het verschonen de geslachtsdelen af te dekken met een handdoek en de verschoning vlot uit te voeren. Het uitscheidingspatroon van de cliënt is uitgangspunt voor de acties van de verzorgenden. Er zijn prima incontinentie systemen op de markt. Bijvoorbeeld 24- uur gesloten systemen welke ongeveer acht uur mee gaan voor deze verzadigd zijn (aan de buitenkant van het materiaal te zien). Een beleid rond incontinentie en het aanstellen van een incontinentie deskundige is geen overbodige luxe.
6. Verplaatst worden - Van de passieve bewoner is dat de veiligheid van zowel degene die tilt als degene die getild wordt gewaarborgd is. Dit is mogelijk door goede beheersing van handmatige til technieken, veelvuldig gebruik van tilliften alsmede een consequent til beleid.
7. Gevoed worden - is voor passieve, zorgafhankelijke mensen een enkele malen per dag terugkerende ervaring. Een rustige, overzichtelijke en vriendelijke omgeving is erg belangrijk tijdens de maaltijd. Vaak komen problemen bij voeding voor zoals het weigeren, niet doorslikken of uitspugen van voedsel. Ook hierbij past een individuele benadering. Van belang is dat de zorgverlener zich bewust is van het plezier dat de cliënt beleeft aan eten en drinken. Tevens is bij het voeden de persoonlijke benadering van de hulpverlener van groot belang (op ooghoogte erbij zitten en de aandacht op de cliënt gericht). Een dergelijke houding bevordert het contact en stimuleert de zintuiglijke activering. Hoewel PDL eigenlijk gericht is op passiviteit, is primaire activering een essentieel aandachtspunt. Het primair activeren van zintuigen loopt als een rode draad door de benadering van de passiviteiten van het dagelijks leven: via de zintuigen kunnen de bewoners immers reageren of ze dingen prettig vinden of niet. Op deze wijze wordt een gevoel van veiligheid en geborgenheid van de cliënt geoptimaliseerd. Adviezen die binnen de PDL gegeven worden voor het leggen van contact met de cliënt zijn gebaseerd op de haptonomie. Adviezen hierbij zijn het maken van oogcontact, de houding van het hoofd op dezelfde hoogte als het hoofd van de cliënt, het vermijden van snelle bewegingen, het spreken en dan niet zozeer als informatiekanaal, maar voornamelijk als rustgevend middel, het beperken van fysieke handelingen tot een minimum en aanraken.