Wat is reminiscentie

Reminiscentie is het doelbewust oproepen van herinneringen waarbij het accent ligt op het in herinnering brengen van positieve ervaringen. Met reminiscentie zoeken we actief naar de sterke kwaliteiten van de betreffende oudere. Het zijn die kwaliteiten die ervoor hebben gezorgd dat de oudere zich kon ontplooien en die hem door moeilijke perioden heen hielpen komen.

Met reminiscentie kun je zowel in groepen als in de een-op-een-situatie werken. Het succes van deze waardevolle activiteit hangt voor een belangrijk deel af van de kwaliteit van luisteren, vragen stellen en het voeren van een gesprek. Bij de methodiek van reminiscentie past het gebruik van geuren, voorwerpen, muziek en specifieke situaties.

Oudere mensen hebben in jaren gemeten meer verleden dan toekomst. Het is daarom niet zo verwonderlijk dat ouderen in gesprekken met leeftijdgenoten, maar ook met anderen nogal eens gebeurtenissen uit het verleden inbrengen. Dit praten over het verleden, maakt hen niet altijd populair. Vooral jongeren kunnen vanuit hun zo andere tijdsperspectief soms het geduld verliezen of snel naar het 'hier en nu' toegaan. Het is nog niet zo lang geleden dat het ophalen van herinneringen of reminisceren beschouwd werd als een teken van regressie van geestelijke achteruitgang.

Een aantal jaren geleden is een positieve wending gegeven aan het ophalen van herinneringen. Het ophalen van herinneringen stelt ouderen in staat, de belangrijkste ontwikkelingstaak van de laatste levensfase, het opmaken van de balans van het leven, tot een positief einde te brengen. Dit ophalen van herinneringen is trouwens niet exclusief voor ouderen. Telkens als er een fase in het leven is waarin iets belangrijks wordt afgesloten, komt de neiging tot het ophalen van herinneringen naar boven. Wij kijken in dat soort situaties even achterom, om daarna weer vooruit te kijken. Reminiscentie is bij ouderen gekoppeld aan het bewaren van de eigen identiteit. Het praten over positieve en negatieve gebeurtenissen uit het leven helpt henzelf en anderen te herinneren wie men was en is en kan een gevoel van veiligheid en zekerheid geven.

Reminiscentie of het ophalen van herinneringen kan in het contact met ouderen zeer waardevol zijn. Reminiscentie kan worden toegepast bij somatische zieke en dementerende bewoners van verzorgings- of verpleeghuizen of bezoekers van een dagopvang of dagbehandeling. Reminiscentie is niet nieuw.

Reminiscentie in groepen

Onder begeleiding van een begeleider komen een aantal ouderen wekelijks bij elkaar. Het praten in groepen heeft vooral als voordeel dat herinneringen makkelijker naar voren komen omdat men elkaar prikkelt. Bij reminiscentie staan vooral plezierige en fijne herinneringen uit het verleden op de voorgrond. Als aanzet kan ook gebruik worden gemaakt van activiteiten of bepaalde thema's.

Sommige ouderen kunnen beter niet aan dergelijke groepen deelnemen zoals bijvoorbeeld ouderen die onlangs een ingrijpend verlies hebben geleden of die achterdochtig zijn. Verder moeten de deelnemers zich gebeurtenissen uit het verleden kunnen herinneren, de aandacht kunnen vasthouden en kunnen praten.

Reminiscentie als thema

Een mogelijkheid bij reminiscentie is om het als thema te gebruiken. Het thema school leent zich bijvoorbeeld uitstekend om op diverse plaatsen een schoolbank met attributen neer te zetten zoals bijvoorbeeld schoolbord, krijt, oude schoolboeken, het aap-noot-mies. Ook in het huisblad kan hierover wat geschreven worden. Een andere activiteit is bijvoorbeeld 'trouwen' met trouwjurken, aankondigingen ondertrouw en een heuse modeshow met trouwjurken door medewerkers. Kortom mogelijkheden genoeg.

Reminiscentie door middel van activiteiten

Vele activiteiten lenen zich hiervoor. Belangrijk is te blijven realiseren dat de activiteiten een middel zijn om te kunnen komen tot reminisceren. Niet het spel staat centraal, maar de herinnering rondom het spelen van het spel. Voorbeelden zijn:

• puzzels met afbeeldingen van vroeger die de ouderen aanspreken of puzzels die vroeger werden gebruikt. Maar ook het ouderwetse ganzenbord biedt goede aanknopingspunten;
• liedjes en versjes die belangrijk waren in het leven van de ouderen;
• foto's of gebruiksvoorwerpen bekijken van oude ambachten;
• het opzoeken en koken van oude recepten. Naast het plezier in het bereiden geeft dit vaak veel herinneringen en gespreksstof;
• boeken over vroeger of oude jeugdboeken kunnen ook veel herinneringen oproepen zie 'Luisteren in je leunstoel';
• het bekijken van dia's, video's of films over vroegere gebeurtenissen.

Reminiscentie voor individuen

Naast de mogelijkheden van reminiscentie in groepsverband is reminiscentie met individuele ouderen mogelijk. De eerder genoemde onderwerpen kunnen ook hier worden gebruikt. Daarnaast bieden dagelijkse activiteiten als wassen, aankleden en eten aanknopingspunten voor gesprekken over vroeger. Enkele voorbeelden:

• Wassen en baden. Hoe gebeurde dat vroeger? Wat voor zeep en shampoo werd er gebruikt? Hoe vaak ging men vroeger per week in bad? Hoe werd het badwater verwarmd? Wanneer had u thuis voor het eerst een douche?
• Aankleden. Werden uw kinderkleren vroeger gekocht of gemaakt? Hoe vond u het om kleren van een ouder broertje of zusje te moeten 'afdragen'? Welke kleren droeg men vroeger graag en welke niet? Welke 'zondagse kleding' had u?

Doelen en functies van reminiscentie

• Sociaal netwerk neemt toe in een reminiscentiegroep.
• De begeleiders krijgen meer inzicht in de belevingswereld van de bewoner. Waardoor ze de bewoner beter gaan begrijpen.
• Reminiscentie kan een therapeutische werking hebben.
• De afstand tussen begeleider en bewoner wordt kleiner.

Deelname aan een reminiscentiegroep is geen therapie. Mensen nemen er niet aan deel omdat ze problemen hebben waar ze vanaf willen of beter mee om willen gaan. Wel kan reminiscentie therapeutische effecten hebben. Het is allereerst een sociale activiteit bedoeld om mensen in relatie met anderen de eigen individualiteit te laten ervaren.