Operation Market Garden

Europa 1944
In het begin van de zomer landde op de stranden van het Normandische Frankrijk, de geallieerden legers. De legers drongen steeds sneller Frankrijk binnen en Parijs werd diezelfde zomer nog bevrijd. De Duitsers waren overal op de vlucht en overal waar de Duitsers stopte om tegenstand te bieden, leden ze zware verliezen door de Geallieerden luchtmacht, die bijna het hele Europese luchtruim onder controle had. Het Duitse 15e leger kwam in de val en kon met moeite ontrokken worden aan totale vernietiging door de geallieerden, door het met bootjes over te zetten over de westerschelde, naar Walcheren en via Walcheren Nederland in. Het was duidelijk dat de Duitsers iets moesten ondernemen, wilde ze de geallieerde opmars naar Duitsland stoppen. Toch hadden de geallieerden ook hun problemen.

De val waarin het Duitse 15e leger kwam te zitten (1)
Naarmate de geallieerden verder Frankrijk binnen trokken, werden hun aanvoerlijnen langer. De voorraden (zoals benzine, munitie en eten) kwamen nog steeds helemaal vanaf de Normandische stranden. Het duurde daarom vaak lang voordat de troepen aan het front voorzien konden worden van deze voorraden. De geallieerden legers die naar Duitsland oprukte, moesten de druk op de Duitsers blijven houden om ervoor te zorgen dat de Duitsers geen rust kregen om zich te hergroeperen. Daarom bleven de tanks van onder andere de 21ste legergroep van Montgommery maar doorrijden. Ze probeerde, om de bevoorradingsproblemen op te lossen, de havenstad Antwerpen te veroveren. Toen in begin september dit lukte, bleek dat de haven als nog niet gebruikt kon worden, omdat de Duitsers nog steeds controle hadden over de Westerschelde. De bevoorrading bleef dus een probleem. De geallieerden rukte inmiddels met volle vaart op door België, met het Canadese 1ste leger aan de linkerkant en het Britse 2e leger aan de rechterkant (samen waren zij de 21ste legergroep). Toen het Duitse 15e leger in de val zat bij het Belgische plaatsje Breskens, en over de Westerseschelde naar Walcheren trok. Greep het Britse 2e leger niet de kans om hun ontsnappingroute bij Woensdrecht en Bergen op zoom af te snijden. In plaats daarvan vielen de geallieerden nog steeds over een breed front aan en rolden met hun tanks richting de Belgisch-Nederlandse grens. Toch bleek dat de Duitsers sneller konden terug trekken dan de Geallieerden kon oprukken en de Geallieerden opmars kwam een paar kilometer voor de Nederlandse grens tot stilstand, door bevoorradingsproblemen. De geallieerden waren het slachtoffer geworden van hun eigen succes. De geallieerden moesten hun volgende stap nu snel beslissen, wilde ze dat het Duitse leger niet de kans kreeg zich te hergroeperen. De Duitsers grepen inmiddels meteen hun kans.
Het punt waar de Gealieerde opmars stil kwam te staan (2)

De Duitse hergroepering

Walther Model (Links), discussieërend met een pantzer commandant aan het front in het oosten

Toen de geallieerden opmars stopte, grepen de Duitsers meteen hun kans zich te hergroeperen. Het 15e leger dat ontsnapt was aan vernietiging ging meteen in de verdediging. Ook andere onderdelen van het Duitse leger gingen in de verdediging. Hitler had veldmaarschalk Von Rundstedt (die eerste ontslagen was) weer bevel gegeven over het Westelijke front en hij begon meteen een verdediging te regelen. Er waren zelfs pantserdivisies aanwezig in Nederland, die helemaal uit Frankrijk waren terug getrokken en ontsnapt waren aan de Geallieerden luchtmacht. Ook waren er Duitse elite parachutisten van de befaamde generaal Kurt Student. Legergroep B die in Normandië gevestigd was, was nu ook aanwezig en de bevelhebber, veldmaarschalk Model, had zijn hoofdkwartier betrokken in het dorpje Ootserbeek vlakbij Arnhem.

Kurt Student

Langs het Wilhelmina kanaal werden ondertussen loopgraven gegraven en overal waren de Duitsers bezig zich te hergroeperen. Het 2e pantserkorps van de SS, wat bestond uit twee doorgewinterde pantserdivisies, werd gelegerd in het gebied Arnhem-Nijmegen. De parachutisten werden gelegerd bij het plaatsje Vught en het 15e leger betrok zijn stelling rond Eindhoven samen met andere kleine onderdelen waaronder een gemotoriseerde brigade, die nog beschikte over tanks. Veldmaarschalk Von Rundstedt haalde overal troepen vandaan en versterkte alle divisies. Toch hadden de Duitsers ook wel problemen.

Wilhelm Bittrich

Veel onderdelen bestonden nog maar voor 50% uit normale sterkte en het moreel was niet erg hoog, omdat Hitler bevelen gaf als: “Vechten tot de laatste man.” Wat natuurlijk niet erg goed overkwam op troepen die al vanaf Normandië op de vlucht zijn en al vele kameraden hebben zien sneuvelen. Generaal Wilhelm Bittrich, bevelhebber van het 2e SS pantserkorps, had geen vertrouwen meer in de Führer en was niet van plan als een robot te sterven. De Duitse verdediging begon steeds meer vorm te krijgen en terwijl de geallieerden aan de Hollandse grens een plan smeden om voor kerstmis de oorlog te beëindigen, kreeg Von Rundstedt steeds meer vertrouwen in zijn groeiende verdediging.

De gok van Montgomery

Bernard Law Montgomery

Montgomery’s leger stond nu vast voor de grens en hij moest snel met en plan komen.
Niet alleen het leger van Montgomery maar ook het leger van Omar Bradley en van George Patton stonden aan de grond genageld door een bevoorradingstekort. De geallieerden legers hadden niet langer meer de voorraden om over een breed front op te rukken. Generaal Patton verzon het plan om door de Ardennen naar de Rijn te rijden en zo Duitsland binnen te dringen vanaf de zijkant.

George S. Patton

Montgomery had tijdens zijn opmars al eerder gebruik willen maken van parachutisten, maar telkens als de parachutisten hun plan klaar hadden, waren de grondtroepen al op de plaats van bestemming waardoor een dergelijke operatie telkens werd uitgesteld. Nu zag Montgomery toch zijn kans om zijn 1ste allied Airborne leger in te schakelen. Het leger bestond uit de Britse 1ste airborne divisie die gelijk was aan de 6e airborne divisie, die deel had genomen aan de invasie en momenteel nog in Frankrijk vocht. Verder bestond het leger uit de Amerikaanse 82ste en de 101ste airborne divisie, die in Normandië deel hadden genomen aan de invasie en de linkerflank van het invasie gebied hadden beschermd.

Omar N. Bradley

Ook was de Poolse 1ste airborne brigade toegevoegd aan dit airborne leger. Het leger bestond in totaal uit ongeveer
35 000 man en kon volledig op zichzelf opereren. Het beschikte over eigen artillerie voertuigen en zweefvliegtuigen, waarmee zwaar materieel vervoerd kon worden. De jongens van de Britse 1ste airborne divisie, waren nog nooit volledig ingezet, ze hadden wel eens gevochten in Sicilië (Italië) en noord Afrika, maar de laatste tijd, hadden ze nergens aan deelgenomen en ze noemden zich daarom de “First stillborne division.” De Amerikaanse divisies daarentegen kwamen net uit Normandië en hadden nog vers in het geheugen liggen hoe het soms verkeerd kon gaan met een luchtlandingsoperatie.

Het plan van Montgomery genaamd "Operation Market Garden" (3)

Montgomery wilde met dit airborne leger als het ware een tapijt leggen door Nederland, waarover de geallieerden tanks, die tot stilstand waren gekomen bij de grens, verder zouden kunnen oprukken zonder al te veel tegenstand. Als de tanks van het 2e leger door Nederland zouden trekken van het zuiden naar het Noorden, moesten ze een aantal bruggen over de Hollandse rivieren en kanalen oversteken. Deze bruggen moesten dus ingenomen worden door de parachutisten die tevens de wegen zouden proberen veilig te stellen. De tanks van het engelse 2e leger zouden dan zo door Nederland kunnen rijden en zouden bij Arnhem naar Duitsland afbuigen. Zo werd de Duitse verdediging, de Siegfriedline, vermeden en konden de Engelse tanks regelrecht het Ruhrgebied inrijden. De Duitsers hadden dan geen industrie meer en dat zou een grote invloed hebben op het verloop van de oorlog. Tevens zouden de Duitse legers in west Nederland worden af gesneden van Duitsland en zouden zich moeten overgeven.
Eisenhouwer moest kiezen tussen het pan van Patton of van Montgomery. Hij koos uiteindelijk voor Montgomery’s plan. Het hete “Operation Market Garden.”

Market stond voor het luchtlanding onderdeel (de parachutisten en
Garden stond voor het grondoffensief, dat vanaf de Belgisch Nederlandse grens zou starten.
De Amerikaanse 101ste airborne divisie (bekend als de “Screaming Eagles”) zou bij Eindhoven landen en de bruggen en wegen daar veroveren.
De Amerikaanse 82ste divisie zou landen bij Nijmegen en zou daar de bruggen en wegen veroveren.
De Britse 1ste airborne divisie, zou samen met de Poolse parachutisten brigade bij Arnhem landen en daar de bruggen veroveren.

Bij Eindhoven moesten de Amerikanen de bruggen over het Wilhelmina kanaal bij Son en Best veroveren. Ook moesten de bruggen over de Dommel bij St.-Oedenrode en over de Zuid Willemsvaart bij Veghel verovert worden.

De Amerikanen bij Nijmegen moesten de bruggen over de Maas bij Grave veroveren, de grote verkeersbrug over de Waal bij Nijmegen en de spoorbrug over de Waal. Tevens moesten ze proberen minimaal 1 brug over het Maas waal kanaal te veroveren, om de tanks van Grave naar Nijmegen te brengen.

De Britten en de Polen bij Arnhem, moesten de spoorbrug de scheepsbrug en de grote verkeersbrug over de Rijn veroveren.

De landingen van de troepen zouden plaats vinden op 17 september en de divisies kregen 1 week de tijd om hun plannen voor te berijden. Door een tekort aan transport vliegtuigen, zouden de landingen bij Arnhem over drie dagen uitgesmeerd worden. De tanks van het Engelse 2e leger zouden, binnen drie dagen bij Arnhem zijn en de parachutisten versterken. Dan zou de corridor door Nederland verstevigd worden en zouden de tanks Duitsland in trekken. De oorlog zou voor kerstmis afgelopen zijn. Het plan was alleen een grote gok en wat zou er gebeuren als de tanks te laat bij Arnhem zouden arriveren? Hoe lang zouden de airborne divisies kunnen opereren zonder hulp van de grondtroepen en hoe sterk was de Duitse verdediging?
De Britse inlichtingendienst van het airborne leger was er via verkenningen en berichten van het verzet achter gekomen dat de Duitse verdediging helemaal niet zo lam was, als werd gedacht en dat er misschien zelfs pantser troepen in Nederland gelegerd waren. Het verzet bevestigde het bericht dat het 2e SS pantserkorps bij Arnhem gelegerd was. Er was zelfs nog een opleiding bataljons gelegerd. Toen de inlichtingendienst deze berichten doorspeelde aan Montgomery en zijn staf werd daar niets meer mee gedaan. De Operatie moest door gaan, hij was al vaak genoeg uitgesteld en niemand kon de operatie nog aflassen. Volgens de inlichtingendienst was het mislukken van operatie Market Garden al voor het startsein een feit.


(1) Remember September '44, www.rememberseptember44.com
(2) Remember Sepember '44
(3) Ibidem