Dialexicon Twents

De onderstaande richtlijnen zijn bedoeld voor degenen die wel wat extra moeite willen doen bij het meewerken aan het doen groeien van het Dialexicon Twents. Natuurlijk zijn we blij met alle mogelijke aanvullingen en commentaar, dus ook met bijdragen die niet aan deze richtlijnen voldoen.

• Het liefst ontvangen wij de bijdragen (Twentse woorden en uitdrukkingen) in een apart document (bij voorkeur Word of Wordpad) als bijlage op ons e-mailadres. Dan kunnen we dat document eventueel met vragen of commentaar terugsturen. Zet bovenin het document de eigen naam en de datum, en eventueel, als die bij ons nog niet bekend zijn, geboortejaar en -plaats.
• Kijk eerst goed of een woord of uitdrukking nog niet in het DLT vermeld staat, in een iets andere spelling misschien. Daarom is het verstandig eerst de gebruikte spellingregels een keer door te nemen, omdat in veel gevallen (omwille van de leesbaarheid) letters worden geschreven die niet worden uitgesproken, zoals de d in oalde (oude) en de r in vort (weg).
• Een andere manier om er achter te komen of een Twents woord er al in staat, is een Nederlandse vertaling ervan te zoeken in de lijst Nederlands-Twents en te kijken of het op te geven Twentse woord (of een plaatselijke variant) voorkomt bij de getoonde Twentse vertalingen.
• Geef er zo mogelijk minstens twee verschillende korte Nederlandse vertalingen bij. Dit ook met het oog op de noodzakelijke omzetting naar de lijst Nederlands-Twents.
• Vermeld, vooral als er geen bruikbare vertaling wordt gegeven, een of meer voorbeeldzinnen waaruit het gebruik van het opgegeven woord of uitdrukking duidelijk wordt.
• Neem geen woorden en uitdrukkingen klakkeloos over uit de andere bekende woordenboeken en -lijsten, zoals uit 'n dikn Diekhoes' (het Twents Woordenboek van G.J.H. Dijkhuis), uit 'n kleann Diekhoes' (het daarvan afgeleide Zakwoordenboek), uit 'n dunn Diekhoes' (Taal van Haaksbergen van Dinant Dijkhuis) en uit de Rijssense woordenboeken van K.D. Schönfeld Wichers. Nog afgezien van het feit dat lang niet al die informatie even betrouwbaar is, kunnen we dingen daaruit veel sneller zelf verwerken dan via een aangever. Wel zeer welkom zijn aanvullingen of correcties bij informatie uit de genoemde woordenboeken.
• Geef woord of uitdrukking een cijfer voor de betrouwbaarheid: 0 = geen idee, 1 = eigen bedenksel, 2 = eigen afleiding (van bekend idioom), 3 = van horen zeggen, 4 = van oudsher mee bekend of 5 = in eigen kring ontstaan en gebruikt.
• Geef zo mogelijk de plaats op waar het woord of de uitdrukking vandaan komt. Dat hoeft niet de plaats te zijn waar men het heeft gehoord. Veel betrouwbaarder is de plaats waar de geciteerde spreker (de bron) geboren en getogen is.
• Gebruikt men vaker uitspraken van de zelfde bron, dan nemen we graag diens naam, geboorteplaats en -jaar op in de geciteerde personenlijst.
• Probeer de uitspraak zo nauwkeurig mogelijk weer te geven. Het kan bijvoorbeeld van belang zijn of een ie, een oe of een uu kort of lang wordt uitgesproken, of een geschreven r stom is of niet, en of een korte o een ó (zoals in bok) of een ò (zoals in kop) is. En valt de klemtoon misschien op een onverwachte plek?

Nog 465 te vertalen trefwoorden (van 16-3-2011).
Voor iedereen die wil helpen bij het vinden van de juiste vertalingen. Overal waar ' ?' staat, moet nog een trefwoordvertaling komen. Afkortingen van bronnen e.d. zijn in het Dialexicon-programma onder het menu Info te vinden.

Voor gevorderden
De onderstaande richtlijnen zijn bedoeld voor degenen met wat taalkundige kennis die het ons nog gemakkelijker willen maken door het Dialexicon Twents van zoveel mogelijk relevante informatie te voorzien.

• Probeer, om ons veel tijd te besparen bij het verwerken van de gegevens, altijd een een-op-een-vertaling te vinden. Hoe controleer je zoiets? Een een-op-een-vertaling (of een synoniem in de andere taal) is in voorbeeldzinnen altijd door het oorspronkelijke woord (of uitdrukking) te vervangen, zonder dat er andere woorden moeten worden toegevoegd, gewijzigd of weggelaten. Zo is bijvoorbeeld associëren geen een-op-een-vertaling voor der biej an deankn, want je kunt waarmee associeer je dat? niet vertalen met woarmet deank iej der biej an? Dan komt er dus onzin te staan. In zo'n geval kun je dus beter een uitdrukking (het zinsverband) opgeven die wel een een-op-een-vertaling heeft, dus waarmee associeer je dat? voor wat deank iej oe doar biej an?
• Uit het voorgaande volgt, dat de woordsoort van de opgegeven Nederlandse vertaling altijd dezelfde moet moet zijn als de woordsoort van het oorspronkelijke Twentse woord. Dus een werkwoord wordt vertaald met een werkwoord, een zelfstandig naamwoord met een zelfstandig naamwoord, etc. Voor uitdrukkingen geldt iets dergelijks, hoewel we dan moeilijk van woordsoort kunnen spreken.
• Geef van een Twents zelfstandig naamwoord zo mogelijk ook het geslacht op, het meervoud en het verkleinwoord (bijv. nen dop, twee döppe en n klean döpke). Het geslacht kan worden bepaald uit de gebruikte lidwoorden en de vervoeging van een voorgeplaatst bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld: den of nen mooin keerl (mannelijk), de of ne mooie deerne (vrouwelijk) en t mooie keend of un mooi keend (onzijdig).
• Geef van een Twents bijvoeglijk naamwoord zo mogelijk ook de vergrotende en de overtreffende trap op (bijvoorbeeld mooi, nog meuier en t aldermeuist).
• Geef van een (sterk) Twents werkwoord zo mogelijk ook de drie belangrijkste vervoegingen op: het voltooid deelwoord en de vervoeging in de derde persoon enkelvoud op in de verleden en in de tegenwoordige tijd (zoals in: wat mö'k toch met dat klökske doon, t hef t wa doan, gister deu e t nog mer noe döt e t nich meer).

De volledige lijst van aangevers is als volgt op te roepen in het Dialexicon Twents zelf (met de nieuwste woordenlijsten en functionaliteit Compleet):

Vanaf versie 1.40 (namen voluit)

• Kies de lijst Twents-Nederlands.
• Kies het menu Extra.
• Kies daarin Statistiek op huidig Lexicon...
• Het venster Satistiek verschijnt
• Kies als Onderdeel de bron Waarneming.
• Bij Begin komt de afkorting PWn (van persoonlijke waarneming) te staan.
• Het Gebied moet blijven staan op Alles.
• Kies als Diepte de 1e subcode.
• Laat Sorteren staan Op aantal.
• Klik op Doen.

Voor versie 1.40 (namen afgekort)

Kies de lijst Twents-Nederlands.

• Kies het menu Extra.
• Kies daarin Statistiek op huidig Lexicon...
• Het venster Satistiek verschijnt
• Kies als Onderdeel de Bron.
• Het Gebied moet blijven staan op Alles.
• Vul bij Begin de afkorting pwn (van persoonlijke waarneming) in.
• Kies als Diepte de 1e subcode.
• Laat Sorteren staan Op aantal.
• Klik op Doen.

Het complete overzicht t/m 31 december 2007 staat onderaan deze pagina.

Lemma's zoeken op Gewijzigd sinds...
Speciaal voor de aangevers en anderen met functionaliteit Compleet die van tijd tot tijd de nieuwe woordenlijsten ophalen, is het met ingang van versie 1.25 mogelijk een afgeleide te maken met alleen de lemma's die vanaf een bepaalde datum gewijzigd zijn. Dit zijn dus alle trefwoorden die in de gegeven periode zijn toegevoegd of waarvan de gegevens zijn uitgebreid of verbeterd.

• Kies het menu Afgeleide.
• Kies daarin het menu Lemma's compleet.
• Kies daarin het menu Met datum.
• Kies daarin Gewijzigd sinds...
• Het invoervenstertje Afgeleide woordenlijst maken verschijnt. Vul hierin volgens het formaat jjmmdd de cijfers in van de datum vanaf wanneer de wijzigingen getoond moeten worden. Wil men bijvoorbeeld alle lemma's zien die gewijzigd zijn sinds 8 mei 2004, dan vult men hier 040508 in. Wil men alles van het jaar 2004 zien, dan kan men volstaan met het invullen van 04. En 0312 geeft geeft alles vanaf december 2003.

Nu ook meedenken over de juiste vertalingen!
Voor wie minimaal de functionaliteit Uitgebreid heeft en wil meewerken aan het aanvullen van onvolledige of het toevoegen van ontbrekende vertalingen, kan een overzicht (afgeleide) maken van trefwoorden met nog te verbeteren gegevens. Kijk hiervoor onder het menu Afgeleide - Lemma's compleet - Nog te verbeteren en maak een keuze uit de verschillende mogelijkheden. Kies weergave Uitgebreid om de tekortkomingen in de lemma's van de afgeleide woordenlijst volledig weer te geven of Gestructureerd om ze daarin beter te kunnen vinden.

Alle aangevers t/m 31 december 2007

2011-12-30  Dialexicon Twents, post dialexicon@home.nl