Frank Löwik, Flantuutn (verhaaln en kaanttekstn), De Oare útjouwerij, Eanske 2007

Bestellingen
Partikulier: In de bus na overmaking van 12 euro 50 (plus eventueel een vrijwillige bijdrage in de verzendkosten) op giro 4611391 van De Oare útjouwerij in Enschede met vermelding van eigen adres en titelafkorting FLA. Boekhandel: Zie onze leveringsvoorwaarden.

Voor een gratis op te halen Twents digitaal woordenboek met alle moeilijke Twentse woorden uit Flantuutn, zie Dialexicon Twents.
 

© 2007 Frank Löwik, Liwwardn. Der mag oet disse oetgaaf nich wat oavernömn wördn zoonder schriftelik goodveendn veurof van n oetgevver.

Inhoald

Harko en Tone - An de Vechte 5, Twee dirkteurn 7, Harko en Tone in zaakn 10, Tusken keunst en kitsj 16, Harko hef ze deur 23, Doonderieje 28, L’art pour l’art 33, An n äkstn spön 37

Amparte verhaaln - Nen roomsn borrel 42, n Paar tred veur 45, Arti et amicitae 48, Nen stamhoalder 51, Rebullie op t ies 55, Kultuur um te bruln 57

Kaanttekstn - Mooie tiedn 61, De Wende 63, Preens Pieter 65, Feest! 67, Op de Veluwe 69, Judas slöp nich 71, Humor um te lachn 73, Biej-edreaid? 75, Men of ze weurld? 77, Oonderboek 79, Bulldozer 81, Beul 83, Den geest hebn 85, Let geavn 87, Ekkel gaddern 89, Nat 91, Koald en stille 93, Stoo grammoe 95, Schooy 97, Huîtres 99, Kamsma 101, Almelonia’s 103, Metluln 105, Kamsma (2) 107, Roomse börseljoarn 109

Anteeknings - 114

Achterkanttekst

De leu könt der wat van maakn in de weerld. Van alns trekt ze zich terechte um de alteroasie kompleet te hoaldn. ‘Judas sloapn loatn’ hebt ze nooit van eheurd. Harko en Tone könt doar van metproatn. Dree kortn en dree langn.
Mer nich allenig an de Vechte geet t der mangs veur gek en onwies of. Ok op de rest van n eerdkloot is t zon duurgedreaid spil, da’j umsgelieks deankn möt: watte flantuutn!
En, o joa, wat n leazer ok deankn mag: den schrieverd is onmeundig (‘best wel een beetje’ zoln ze op zien Hollaands zegn) veur de könnegin. En dat is e.
Frank Löwik schreef korte verhaaln in t ‘blad in t plat’ De Nieje Tied, en kaanttekstn in De Roskam. n Paar gapsn vol bint in disn beundel biejene gadderd.

Nederlandse vertaling
De mensen maken er een potje van in de wereld. Van alles pakken ze aan om de chaos compleet te houden. Van ‘Judas laten slapen’ hebben ze nog nooit gehoord. Harko en Tone kunnen daar van meepraten. Uit en te na.
Maar niet alleen aan de Vecht loopt het soms hevig uit de hand. Ook op de rest van de aardkloot is het zo’n dolgedraaid zootje, dat je onwillekeurig denkt: wat een flauwekul! 
En, o ja, wat de lezer ook mag denken: de schrijver is faliekant (‘best wel een beetje’ zouden ze in het westen zeggen) voor de koningin. Reken maar.
Frank Löwik schreef korte verhalen in het streektaalblad De Nieje Tied, en columns in De Roskam. Een leuk aantal daarvan is in deze bundel bijeengebracht.
 

Harko hef ze deur (oet de ofdeling Harko en Tone)

Wilm Alexaander en Maxima? In Omn? Un weeld gekuierte van zwoare basn dreanzeln deur de ruumte. Ne vrouwleustemme zörgn veur hoge oethaaln. Dus doarum wadn ze ammoale op-etromd in de kantine op disn raarn tied. ‘Honneer?’ ‘Woarum?’ ‘Woar?’ ‘Hoo late?’ Van alle ziedn wördn der roopn.
n Oaldn Geerdink stön zölvn achter t katheder. Hee hoostn s. t Mos eers luk betiejn, dat begreep e. Un waarkbezeuk van de könninklike familie krig ok alman nich terechte. Hee glöm der van. Dan maakn e toch anstaansie. Hee houwn n paar moal vreendschoppelik op t veurleasburooken en reup van ‘Jongs, efn stille!’
Mirakels, t lukn um. t Gebleer zakn of. ‘Dus wa’k oeleu zea zoopas, dat t kroonpreenselik paar’ - hee wördn plechtig - ‘oons met n bezeuk wil vereern...’
‘Is t zekers,’ reup Mans Garven van de beuke, ‘of zint t geruchtn?’
‘Der bint völ geruchtn’, vöng Dré Sukers um of. ‘Kortns stön in de Telegraaf dat Maxima zwanger was en...’
Tone van de Plaat spröng in de been: ‘Maxima zwanger?’ reup e. ‘Wol ik wa doan hebn!’
De keerls lachn zich dubbeld. Annemiep der boavn oet: ‘Kom iej te kort Tone?’
‘Aans wil Annemiep oe wa helpn’, reup nen japs van t kantoor.
Geerdink keek op zien tukallozie. Zoo scheut t joa niks op. Dan stök e beide aarms in de loch. Bezweernd: ‘A’w nog lange deurtöat, dan stoat ze hier’, waarschouwn hee antlestn.
‘Wat, komt ze vandage?’ vreug der ene geschrökn.
‘Bi’j wies?’ deu de baas kort. ‘Nee, morn!’ Hee stök zienn boek parmaantig noar veurtn.
‘En woarum heure wiej dat noe pas?’ deu Gradus Lullink vergreld. ‘Dan ha’k miej wa n niejd pak koopn weeld.’
Den oaldn beduudn dat ‘naturel’ mooi zat was. t Hoge bezeuk wol juust nen indruk kriegn van hoo at t al daag toogeet op de waarkvloor. Dus gewoon doon wa’j aaltied doot. ‘Of,’ en noe keek e Harko en Tone an, ‘...doon möt.’
Harko gaapn mooi dom terugge.

Onröstig was dee nach ewes veur meer as dee’t wetn woln. ‘Heb iej der wa s an edach?’ vreug Tone van de Plaat an Harko doo’t hee opkeek van zien koffie. ‘Dat iej... met Annemiep?’
‘Jakkie ba’, brachn Harko oet. ‘Hier pak an,’ kwam e van ziene kruk, ‘de man nen niejn stofjas. In plastiek cellofaan nog.’ Ofkapn, dachn hee biej zichzölvn. ‘Dreks! Aans bi’j zoo n haalf uur wieder.’
Moch wean dat t van de alteroasie kwam dat zien moat der zoo mer wat oet kwaazn. Want ja, ‘alteroasie’, zoo kö’j t röstig neumn. Alman in de kontrein was luk oet zien doon: van den Beerzerweg töt Vilstern en van de heugste regioonn van t gemeentehoes töt in t magazien van Geerdink.

Wat pakn t de leu an. Wilm A. en den zien lot oet de lotterieje zol komn! Zee hadn ‘goedgunstig willen beschikken om het oosten des lands met een werkbezoek te vereren’ har Tone van de Plaat eerder den morn de Oald-Ommerkraante van gister oet n kop citeert, ‘en daarbij was hun oog gevallen op de schone en nijvere plaats Ommen aan de Vecht.’
Harko har wat onwennig noar Tone ekekn. Mer n mooi berich was t. En dat was t.
‘Wat möt ik met den niejn stofjas?’ vreug Tone verbaasd.
‘Kö’j begriepn,’ deu Harko, ‘alns möt der joa kaant oetzeen. Dat zeeleu gin idee kriejt hoo of t der warkelik an too geet.
‘Oognbekeukelderieje is t in de weerld’, wös Harko. ‘Zeit noe s zölf of t nich zoo was, of nich dan?’ De watn leavt joa van veur-n-gek-hoalderiej. No ja, mer ze zoln der wa keit oetzeen in dat dofblauw. Har wa wat sjieks.
Oonder de wiel kwam Kupers, n ofdelingssjef, der an-estiefeld. Klean keerlken, rooin kop, n hiln dag driftig an t snelwaandeln. ‘Allo, pakt an, iej bei!’ deu e teagn Harko en Tone. ‘No, stoat doar nich zoo.’ Hee scheen ut te meann.
‘Joa, wát dan?’ vreug Harko eerlik. Ze hadn net den lestn gaank an-ekeerd, alle stof vort.
‘Iej könt van de groond wa etn,’ zea Tone, ‘zuk veegn.’ Dat was woar, t was meert, den slapn tied veur t magazien. Harko en Tone wösn mangs nich hoo ze n dag um mosn kriegn. Zoo was t aait: óf vermoord drok, óf gladndals niksnaks.
‘t Bezeuk kömp met n paar uur. Alns möt in t bedrief wean, vanmiddag’, zea Kupers. ‘Iej maakt oe mer wat te doon. Slept mer met n paar deuzn van leenks noar rechts.’ Doar paltsn e wier vort. En sito kwam e ok a wier: ‘Of aansum, maakt miej niks oet. Beweging mö’w hebn. Dynamiek!’ Ok a koortsig in n kop.

Wat scheen dee zunne mooi doo’t de limoesines n diek of dreain. ‘Un Oranniezunneken verbliejt oons...’ zea Gradus Lullink dichterlik. Hee stön van de teen op de hakn te wiebeln, glimnd as nen opgepoetstn appel, ‘...op disn heugelikn dag...’ No ja, gin let op geavn. Daansmariekes smeetn zich de been hoge op. Ons Genoegen an t retteketetn. Wat angoan! Har nog n kanon of mötn goan, was t net Waterloo. Doar kwam t spil an. Den oaldn Geerdink noar veurtn. Buging maakn e nog en meer van dat joarn-vieftig-gedrag.
t Begön Harko luk te kriebeln, hier was hee nich eerdöanig genog veur. Wilm A. oet de koare. Grootn keerl nog. ‘Vretteriej zat ehad’, stotn e Tone an.
Den vergaapn zich an Maxima. Of e van de weerld was, gin woord kree’j der meer van. Harko was t net t zölfde. Kon e mooi alle leu opnemn. Wat wadn dee van t kantoor gedeenstig. Niks as de weg wiezn en veurgoan. Ha, dee kwitn hadn n rood leuperken veur n toogaank legd. Woar’t ze dat hen ehaald hadn?
Biej t noar binn goan gaf t wat doors. Wilm A. wol eers ‘duur de duur duur’ loa’w mer zegn. Maxima ok. Bomsn teagn mekare. ‘Beetsje doem, Aleksandej’, zoo lachn de Argentiense ere witte bieters bloot. De preenze kuchn en wördn luk rossig in t gezichte.
Doo’t den hiln sliert binn was - al wat van betaansie was mos veur -, scheuvn ok Harko en Tone der in. Ammoal noar de waarkplek. Waarkn! Harko kreeg iederbot ne deuze van ne plaank en langn dee Tone an. Den zetn de deuze dan woararns veur de groond. Good dat dee van t Hof nich n hilnt sekuur kekn. Dan hadn ze zeen könd dat efkes later dee zölfde deuzn deur Tone wier op krek de zölfde plaanke zat wördn. Harko stenn mangs of e wa tweehoonderd poond mos tiln. Veur n humor natuurlik. De gek anstekn.
‘Zeet loabaand waarkn!’ leup Lullink der langs. Verduld, mos den nich an zien schriefwaark? Wat leup e doar as n dreestuversheanken te paradeern?
Alle masjienn wördn oet-eleg. Doar hoaldt dee van t Hof van. A leek t wa of Wilm A. mangs ne anvechting töt gaapn nich hilndal baas was. En - ma’k staarvn - doo’t den oaldn Geerdink de ofzoeginstallatie ekspliceern - zweet veur de plät - gaapn de preenze n moond töt achter de oorn lös. Hee mos der zölvn van opkiekn! Dee van t kantoor luk verleegn.
‘Beetsje doem, Aleksandej’, deu Maxima verwietnd.
‘Ere könninklike helligheid’, grapn Harko. Mer Tone gaf gin bescheed. Aandern lillik kiekn.
Gradus Lullink, den in zien krietstreeppak op n dorpel stön te kiekn, dachn de pienlike stilte te mötn deurbrekn. Dit was t momentum um zich te profileern. Hee rekn zich himmoals oet, schraapn zich n haals en bleern t sonoor oet: ‘Oranje bóóóven... Oranje bóóóóó....’
Of der nen bal in de glaaznkaste was eschupt! De pennkeerls van t kantoor greepn zich noar n kop van schaamte. Annemiep - koffieblad in de haande - sloekn eer gebit zoowat in. Deur de groond! Deur de groond wo’j goan! En eers biej Australie der wier oet. Twee dee’t biej de tied wadn, trökn rap de deure too. Luk getreampel nog, n paar kletsn, gesmoord roopn. En veurbiej. t Koalde zweet zol oe oetbrekn.
t Preenselik paar vertrök gin spier. Ze beugn zich oaver noar n detail van ne masjien. Woar’t feilik niks te zeen was. Zag iej toch ietskes an eer? Un waas van lachn misschien? Wilm A. kreeg zich nen tukdook der biej en toetern den hiknd vol. t Leek hee har t te kwoad ekreegn. Der was ok zoovöl moois te zeen op t fabriek. Zukke leerzame daag, doar könt dee van t Hof op teern, za’k oe kolveern. Joarnlaank.

Zoo göng dat mer mooi verdan. Wieders zoonder wanklaank. En biej de middagthee - joawa - oranniekookn. Teagn de klokke van vief stönn ze ammoale wier boetn op n plas. Met n boek vol vaderlaands geveul. Mer Harko kon der nich van in de rechte stemming komn. Hee har ze deur: ammoal pooltiek was t. Sjarmeoffensief van t Hof, umdat eenn van dee preenznblaagn in de goaldne koetse den middelvinger op-estökn har teagn t jubelnde publiek. Dee mosn dus de gewone leu wier liemn. Geerdink en de pennlikkers, umdat t reklame was. Konn ze ok zoo langs n nös zegn, op nen verjoardag - of wat ok - vanne: ‘Joa, ik zea nog teagn de preenze van... dat en dat...’ Mer, ja. Dat wös héé, Harko. Doar kon e noe biej dee aandern nich met an komn. Ok biej Tone nich. Den keek dreumnd de riege auto’s noa, dee’t n diek op sliertn. Oogn haalf too-eknepn. Verdeufd natuurlik. In-epakt.
Ineenn leek der leavn te komn in Tone. ‘Wat ik miej zoo bedachn?’ zear e. ‘At t woar was ewes, dat van dat zwanger?’
‘Joa,’ zea Harko, ‘wat dan?’
‘Bo. Dan wol ik t wa doan hebn.’
‘Hè, hè’, zea Harko met nen zucht, ‘den is wier biej blood.’

Arti et amicitiae (oet de ofdeling Amparte verhaaln)

Deengseldagoavnd. Höarkes kamn, tipscheuntjes an en dan zö’w s op n pad. Hoar van n hoond dat wol ik hebn. Ik treadn risselveerd op oonzn litterearn kreenk an. Schoon de gemeudelikheid t doar meestparts weent van de muze, wol ik t kniepnde probleem oet de deuke edoan hebn.
Ik zetn miej an n potkachel, iejleu weet wa, zon zwart, cilindries geval met ringn der op en ne piepe dee noar t plafon wis. Efkes met n eers der teagn-an en iej könt dree daag nich meer daalzitn. Neuws miej zat drs. Haantjes van Veurtn, un promineant lid met n luk barokkig sproakgebroek. Ideaal begin, zoo leut t miej too.
‘Drs. Haantjes’, hee wil aait neumd wördn met zienn titel, t lik wa of e te keende wördt, ‘wat hef dat noe ten deepste in, un surrealisties verhaal?’
Hee griemken efkes en zuchtn. Dan göng e terugoet zitn, kop umhoog. As t woare um inspiroasie op te doon.
Oonderdoems weet wiej wa dat nums verleegn zit op n antwoord dat oe elkn havist of gymnasiast ok leavern kan. Weurdebeuke he’w ammoale wa in de kast stoan. Riegnheupe.
Drs. Haantjes deuk noar veurtn en sloekn ineenn zien glas leug. ‘Meestparts’, leern hee, ‘zint dat van dee stukke, woar’t gewone leu, de ongevörmden, zeit mer, luk duzelig van in de hoed wördt. Dee stukke, zoo veendt zee, eandigt zoo meer, pats boem, net of n auteur t nich wieder hef ewetn en zien schriefblok met nen klap hef too-esmetn. Nen avangardist as ikke...’ en hee wees zich met de vinger op zienn oetpuulnden boek, ‘wet better.’
‘Verkloart oe’, neugn ik um.
‘Iej möt den teks zeen as n stakkato van ingevaln lech deur oonzelige roetn. Un lech van inspiroasie deur t absoloete deuster. En elkn stakkato-achtigen deurschien is autonoom - steet lös van den aandern. Doar ma’j dan as veuranman in t letterkeundige van geneetn as van nen roewn diamaant, nich bewaarkt, da’s woar, mer doarumme ok nog nich vermald. Dan stoa’j biej t verkleenkn van de klaankn hechnd noar oasem te hapn.’
Ik keek ne n moal in zien glas. Niks wiezer.
Doar kwamn De Dree Dieksn1 an. Ik stotn Haantjes met n elboagn an en zea ne: ‘Wat den daardn der toch feilik biej möt. Den hef nog nooit n moond lös-edoan, veur zoowied as ik dat weet, wat iej?’
‘Dat is’, zear e, ‘umda’j aans nich sprekn könt van De Dree Dieksn. No, loa’w ze neugn.’
Dat deudn wiej met n wieds aarmgeboar. ‘Dieks, Dieks en Dieks, zet oeleu hier too!’
Noe zag ik dat ze nen emmer met water biej zich hadn. Ik möt verbaasd hebn ekekn want zee gafn voort bescheed. ‘Da’s veur n noadörs’, zea n eerstn Dieks. ‘Veurig moal zon verdreet ehad van al de zoalte aapnnötn.’ Hee veegn zich t zweet van n kop of.
‘Mer Dieksn,’ göng mienn noaber deur, ‘wat duch oe van...’
‘Scheidt der oaver oet’, wuufn ze vort. ‘Wisse wier oaver surrealistiese gesjichtn dee oet n oonderboek komt. Wiej hebt oons der op n brommer oonderwegns van Geester a lap um leer um ehöwn.’
Noe kon ik de gelle en blauwe verkleuringn op ere gezichtn duudn. ‘En?’ vreug ik hopvol.
Den daardn Dieks zea wat. t Was nen biejzöndern oavnd! ‘Noa de houwerieje kwam wiej der a rap achter dat der ne lakune lea in oonze eruditie. Wiej wösn joa geels nich wat of t was’, zear e spietig. ‘Mer t interigeern oons wa.’
‘Da’s noe jammer,’ verzuchtn drs. Haantjes van Veurtn, ‘gin bescheed, wa dree steule vort.’
Luk wiederop börst n buldernd lachn lös. In de mildn doarvan har Willemoods-Jan estoan, den filoloog. Noe lag e veur de groond.
‘Vroagt ut Willemoods-Jan’, zea ene van de Dieksn.
n Griemken göng roond. De watn bleuzn zich de bakn op en leutn de biejenegezeugn loch laankzaam deur t moondgat wier noar boetn streumn.
‘Sneue keerls, filoloogn’, schulkopn Van Veurtn. ‘Stoat boetn de weerld. Kaans umsgelieks wa middeleeuws Zuudbulgaars studeerd hebn. Brech ok niks in.’
‘Of iej möt noar Bulgareie hen verhuuzn’, zea een van de Dieksn.
‘Ma’j wa oonder hille oalde leu waarkn’, zea den daardn Dieks. Keerl-en-gin-ean, wat zat den op n kuierstool vanoavnd!
‘Statim ad rem’, smeet ik der tuskendeur. Nen blauwn moandag Latien volgn smit aait wat op. ‘Roopt ne s.’
Doar kwam Willemoods an-ekreanseld. Steule op, zag e a rap, kaartjen egaal, en hee drukn zich n dreepeutjen oonder de lange maantelslatn. Te wied, bleek. Hee kwam veur de groond daal en roln met n kop in den emmer.
‘Wel hef t lech oet-edoan?’ schreeuwn hee oet.
‘Sneue keerls, he’k oe ezeg. Filoloogn. Zoowat nums vrög eer ooit wat, mer a’j ze dan wat vroagt, zint ze dikke as doeznd man.’
Achterin göng de polonease lös. De Dree Dieksn kwamn voort in de been. Wiej geutn der nog ene op de laampe, drs. Haantjes van Veurtn, ikke, en leutn t glas kleenkn. Arti et amicitiae.

Aandere beuk van zien haand bint Om de Taal van Twente (Historisch overzicht van een taalbeweging, Broekhuis, Hengel 1989) en Jan Jans - Leven en werk (VDI, Eanske 2000). Frank Löwik promoveern an de RUG op De Twentse Beweging - Strijd voor Modersproake en Eigenheid (VDI, 2003).

Kolofon

Flantuutn, verhaaln en kaanttekstn van Frank Löwik, wördn ezet oet de Garamond biej Bits & Books in Eanske, edrukt op 90 grams Muncken Book biej Wöhrmann Print Service in Zutphen, en in oktober 2007 oet-egeavn deur De Oare útjouwerij in Eanske.