De Oare  útjouwerij


Jan Wybenga, Grien en koaningsblau , De Oare útjouwerij, Enschede 1993



Bestellingen

Particulier: In de bus na overmaking van 7 euro 50 (plus eventueel een vrijwille bijdrage in de verzendkosten) op giro 4611391 van De Oare útjouwerij in Enschede met vermelding van adres en GKB. Boekhandel: Zie onze leveringsvoorwaarden.
 

Inhâld

- Infoside
- Flaptekst

1 Tûken kreakje fan droechte
2 De skallebiter
3 & as de blauwe skaden
4 Egotripper
5 Troch de ondergroei
6 By de ivige jachtfjilden om
7 Skallebiters waarden wiid ferneamd

8 Beret stappend onder de platanen
9 Sil dochs wurde wat net wêze kin
10 By wize fan ynwijingsrite
11 Soene wy tegearre dûnsjend
12 De nacht dy't sonder om te sjen
13 Parasjutisten
14 Wienen wy bleaun sa't wy wiene

15 Keunstrike Mancadan
16 Mancadan do lang bedobbe wrotter
17 Ferburgen linen bylâns
18 Rûn hjerstmis op sa'n skiere moarn
19 De grûn en de loft en it wetter
20 Singeliere master Mancadan
21 Foar myn eagen

22 Hoeden praat ik yn 't nijste bargoens
23 Oan onfoech fan wizers en skermen foarby
24 Dy earste moarns doe't it wêze moast-

- Kolofon
 


Infoside

Utjûn mei stipe fan de Provinsje Fryslân

ISBN 90 61710 22 5 - ISSN 0924-8943 - Rûge rige 7

Staljûn troch Goaitsen van der Vliet

© 1993 Jan Wybenga, Grins
Neat út dizze útjefte mei oernommen wurde sonder skriftlik goedfinen yn 't foar fan de útjouwer.
 


Flaptekst

Dit beskieden k.j. befettet de nûmers 312-335 fan Jan Wybenga syn bydrage oan de Fryske poëzij. Uteraard binne de 24 teksten bytiden wat te slim, bytiden te populêr. Wêr hat Wybenga it oer?
Yn fjouwer skiften spylje in ynsekt, in deade skilder en twa noch libjende minsken in rol. It ynsekt is in skallebiter: kreas, warber, effisjint. As kreatuer út in ontagonkelike wrâld hat er fan dy eigenskippen gjin weet.
De deade skilder is Mancadan, Jacobus Sybrandi, in santjinde-ieuse Ljouwerter, fynskilder yn Italiaanse trant. Mar hy hâlde ek ta yn it wylde easten fan it gewest en lei bylden dêrfan op it paniel fêst. Stikken fan mear as dokumintêre wearde. De man/frou ha harsels ienriedich ta mekoar feroardiele. It ferbân tusken de skiften is mear los as fêst.
In nijsgjirrich ôfskie fan de Fryske dichtkeunst.

T.A.B.
 


15

(04-10-92)

Keunstrike Mancadan
de fjirde oktober hjoed
woe ik de dei betinke
fan jo ferstjerren yn de Hear.

Utsocht waar de greiden noch
stoffeard mei beesties
rieden wy de Wâlden troch
en heven op in smûk terras
op jo en Elske 't glês.

Mar de jûns om sânen hinne
saaide yn 't Westen
út de loft in fjurrich ark.

Withoefollen te betinken
mei jo op deselde dei.
 


16

Mancadan do lang bedobbe wrotter
ieuwen lyn foargoed op leechte oergien
litst it yn-en-by-de-tiidse folk gewurde.
Moast it fan tinken ha - leaver
fan dat oaren dy betinke:
optocht as it har sa past
dûkst yn har wurden op
of skimerst yn in fuotnoat nei.

Merkst it net dat ik dy neam
no't it sa útkomt by myn dollen
yn de feanen fan de taal.

Ek de skallebiter jout it neat
dat ik him neam en patrûlearje lit
yn de leechte fan in fers.
 


24


Dy earste moarns doe't it wêze moast
mei't de jager op it rjochtpunt oanlei
ferheftigen nei alle kanten
lûd en wjerklank fan it skot.

De fûgel ontkaam yn it tinende lûdhoal
rap op 'e wjokken skerp kritend
nei de fierste fierte.

Sont rekke de klap fan it earste skot
yn gysten dwergepraat fersille.

Yn blauwe bosken fan leginde
reitsje wurden it paad bjuster
onbegryplike fier.
 


Oantekeningen

1-6
De skallebiter is in wat mear as twa sintimeter lange krobbe út de famylje fan de Carábidae. In ynsekt dus, in 'bloedeloos diercken' (4), in 'kerfdier' (10). Algemien is de donkere túnskallebiter (C. nemoralis), in nachtjager, en de gouden skallebiter (C. auronitens) dy't oerdeis jaget. In tredde soarte hjit nei in traaljewurkeftige figuraasje op de skylden C. clathratus.
It wurd 'skallebiter'. Gryks/Latyn: karabos/scarabaeus. Yn it Frâns ferfoarme ta 'escarbot'. Dat yn oare kontreien wer ta 'scarbote', 'skalbote', 'skarrebiter' en 'skallebiter'.

11
'Mydt der Boeren Feesten.' Dat advys jout G.A. Brederode yn Kluchtigh Boeren Geselschap.

15-21
De skilder Iacobus Mancadan (1602-1680) kaam fan Minnertsgea, troude te Ljouwert yn 1634 mei Elske Mathijs. Wie tusken 1637 en '39 boargemaster fan Frjentsjer. Waard yn 1645 boarger fan Ljouwert. Kocht in hûs oan de Grienewei foar 2607 gûne. Loste dat bedrach ôf mei skilderijen fan syn hân.
Hy skildere yn Italiaanse trant. Mei't er ek aktyf wie yn de feanterij yn de Súdeasthoeke en eigener fan it Foarwurk, in eardere úthôf fan it kleaster Smelle Ie, tusken Sigerswâld en Bakkefean, binne ek trije lânskippen út dy krite fan him bewarre.
Op de grêfstien - no yn it Frysk Museum - lêst men:
Anno 1680 den 4e october
is in den Heere gerust
den eersamen konstryken Iacobus Mancadan
in leven old burgemeester der steede Franequer
oudt 78 iaeren en leit hier begraven.

18
Mieuwe Meer mei fiif Oude Huys steeden op de kaart fan Schotanus (1718).
 


Kolofon

Grien en koaningsblau fan Jan Wybenga waard set út de Garamond, printe troch Drukkerij De Bruin yn Dimter en útjûn troch De Oare útjouwerij yn 'e simmer fan 1993.
 


De Oare útjouwerij, post dou@home.nl
25-10-2007