Willem Wilmink, Javastraat, De Oare útjouwerij, Enschede 1993/2009


Bestellingen
Particulier: In de bus na overmaking van 12 euro 50 (plus eventueel een vrijwillige bijdrage in de verzendkosten) op banknummer NL49 INGB 0004 6113 91 van De Oare útjouwerij in Enschede met vermelding van uw eigen adres en titelafkortin JAV. Een mailtje naar dou@home.nl kan de levering versnellen.
Boekhandel: Zie onze
leveringsvoorwaarden.


Inhoud

Waarom en hoe ik schrijf  7

De oude school  17
Heel vroeger  19
De straat  20
Javastraat  27
In de Javastraat  49

Aantekeningen  51


Infopagina

ISBN 978 90 71610 68 4

Eerste druk, augustus 1993
Tweede, aangepaste druk, mei 2009

Typografie: Gerhard van Dragt bNO
Omslagfoto: Goaitsen van der Vliet

Copyright © 1971, 1982, 1992, 1993  erven Willem Wilmink, Almere
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
 


Achterkanttekst

Willem Wilmink (1936-2003) mag dan 'uit de tijd gekomen' zijn, zijn werk is tijdloos en onsterfelijk.

Deze uitgave van Javastraat bevat, naast de inleiding Waarom en hoe ik schrijf, alle liedjes en gedichten die betrekking hebben op zijn jeugd en latere verblijf in de Javastraat te Enschede.

In de inleiding verhaalt Wilmink van zijn drijfveren en de bronnen van zijn dichterschap, vroeger en nu. Een onderdeel hiervan vormt de staps­gewijze beschrijving van de totstand­koming van het bekende lied Prikkebeen.

De liedjes en gedichten vormen een afgerond geheel. In De oude school uit 1971 verwijst Wilmink voor het eerst naar de straat van zijn jeugd. De overige teksten, te beginnen een jaar later met Heel vroeger, lijken hier min of meer uit te zijn voortgekomen, iedere tien jaar sterker en concreter, van De Straat (1982) naar het nog langere Javastraat. De laatste regels van het nieuwe lied In de Javastraat sluiten deze serie prachtig af:

            Ben al ver op mijn weg
            van de wieg naar de kist
            en wat ik bijleer lijkt steeds meer
            op wat ik al wist
            in de Javastraat.

 Daarmee is de Javastraat de straat die iedereen kent: de straat waar je groot geworden bent, synoniem met de eigen jeugd. Dat is wat deze bundel, ondanks (of dankzij) alle persoonlijke herinne­rin­gen aan plaatsen, mensen en gebeurtenissen, zo universeel van karakter maakt.


Waarom en hoe ik schrijf (fragment)

Van kinderen van de basisschool of van middelbare scholieren krijg ik wel eens lijstjes met vragen: `Wat vindt u zelf uw beste boek?' `In welk jaar bent u geboren?' En ook: `Waarom schrijft u?' Ja, waarom schrijf ik. En waarom dan ook nog zo veel. Bij mensen die veel praten, politici bijvoorbeeld, krijg je wel eens de indruk dat ze een scherm van woorden optrekken om de feiten heen. Schrijven schrijvers ook om de waarheid aan hun eigen en andermans gezicht te onttrekken?

In 1963 schreef ik een sprookje, Het reisgezelschap van de Amstel. Een meisje dat ik niet kon krijgen is daarin de egel Fientje, ik zelf ben de schildpad en het volgende stukje geeft een indruk van hoe het er in dat verhaal aan toegaat.

Ze keken allemaal naar Simon Schildpad, die een groot vel papier voor de dag had gehaald. `Ik heb een gedicht voor je geschreven, Fientje', zei Simon, `dat wil zeggen, het is een liedje, maar er is nog geen melodie bij.' En hij begon voor te lezen:

Ik heb een lampion gemaakt
en aangestoken 's avonds laat.

'Dat rijmt niet', zei Fientje. 'Hou je mond!' riep de schildpad woedend. En hij vervolgde:

Ik heb een diepe zucht geslaakt
en uitgekeken over straat.

Hierop keek hij triomfantelijk naar Fientje, die nu beschaamd haar neus snoot in de palm van haar linker voorpoot. Het lied was echter nog niet uit, en Simon las dus verder:

En als je moe bent van de maan
en als je moe bent van de zon,
dan kom je 's avonds bij me aan
en kijk je naar mijn lampion.

'Snoezig!' zei Das. `Och ja', vond Fientje 'het zou mooi zijn als het een mooie melodie had. Ik bedoel', zei ze, 'als het een mooie melodie had, dan zou het niet zo erg zijn dat het niet zo'n mooie tekst heeft' Simon keek somber van de een naar de ander. 'Het is het mooiste lied dat ik ooit gemaakt heb', zei hij.

Het bovenstaande is een spel met woorden om echte frustratie en echt verdriet te verdoezelen. Ik schreef dit en zoveel andere dingen, bedenk ik me achteraf, omdat ik er alleen door te schrijven steeds weer in kon slagen om van een moeilijke levens­situatie uiteindelijk toch nog een grap te maken.

(...)


Aantekeningen

De inleiding Waarom en hoe ik schrijf kwam tot stand in de maanden februari en maart 1993.

Het lied De oude school en de gedichten Heel vroeger en De straat werden overgenomen uit Verzamelde liedjes en gedichten tot 1986 (vierde druk, uitgave Bert Bakker, Amsterdam 1992).
De oude school werd voor het eerst gepubliceerd in Goejanverwellesluis (uitgave De Arbeiderspers, Amsterdam 1971).
Heel vroeger werd voor het eerst gepubliceerd in Een vreemde tijger en andere gedichten (uitgave C.J. Aarts, Amsterdam 1972).
De straat werd voor het eerst gepubliceerd in Dicht langs de huizen (uitgave Kosmos, Amsterdam 1982).

Het lange gedicht Javastraat werd eerder uitgegeven in een gelijknamige bundel met foto's van Werner Rauwerdink door Uitgeversmaatschappij Dagblad Tubantia in samenwerking met Boekhandel/Uitgeverij Broekhuis (Enschede 1992).
Bij pagina 35 (Ik ging van Enschedé naar Enschede): Volgens familieleden riep Liemburg `heie heie' en geenszins `è-è'.
Bij pagina 39 (Immigranten, niet meer uit Wolvega): Het kerkje in de Atjehstraat was niet van de 'Heiligen der Laatste Dagen'. De herinnering heeft de dichter hier bedrogen. Hij liet het zo, 'want een gedicht is geen geschiedwerk'.

Het lied In de Javastraat maakte in 1993 deel uit van de voorstelling Achterlangs van Willem Wilmink met de groep Quasimodo.

De omslagfoto uit 1993 toont de inmiddels vervangen straatstenen voor Wilminks geboortehuis, Javastraat 167.


Colofon

Javastraat van Willem Wilmink, uitgebreid met een oud en een nieuw lied, twee oude gedichten en de inleiding Waarom en hoe ik schrijf  werd gezet uit de Minion en in de zomer van 1993 uitgegeven door De Oare útjouwerij te Enschede.

Deze iets aangepaste heruitgave werd gedrukt door Gildeprint aan de Javastraat te Enschede op 90 grams crèmewit Caxton en 300 grams natural Conqueror Connoisseur.



Zie ook:

De Oare útjouwerij, post dou@home.nl
14-10-2015

website analytics