‘Heike van der Vliet schrijft gedichten die blijven hangen. De kracht ervan is de onnadrukkelijkheid en soberheid. Wie zó gevoelens verwoordt, sluit niet alleen aan bij de wereld van een adolescent, maar reikt verder. Als zestien­jarige gymnasiast heeft ze al veel te vertellen. De verzen in haar debuut Verse sporen houden een belofte voor de toekomst in.’ Aldus Paul Abels in De Roskam van 15 maart 2002.

Ruim vier jaar later lijkt Heike van der Vliet met de bundel Raakvlakte die belofte ruimschoots waar te maken. Het thema, schrijven om te ontdekken wie je bent, is gebleven, maar nu is het meer in de omgang met de medemens. Zelf ziet ze het ongeveer zo: ‘Het is het in woorden aanraken van de ander en het aftasten van plekken waar je min of meer samenvalt. Kijken hoe ver je kunt gaan voor je elkaar opnieuw verkeerd begrijpt, of verliest. De poëzie schuilt in het maken en breken. Het mooie van taal is dat je nooit iets volledig kunt zeggen, zoals je elkaar ook nooit helemaal kunt raken, of zijn. Maar soms kunnen woorden de tussenruimte vullen, zodat je de ander toch bereikt.’

Laat je raken door deze bijzondere bundel.
 

Opmerkelijk volwassen en evenwichtige poëzie van Heike van der Vliet door Paul Gellings in de bijlage Cultuur van De Stentor van 22 juni 2006

Jonge aanstormende talenten zijn er niet veel binnen de huidige poëzie. Degenen die doorgaan voor stormachtig en jong horen eigenlijk al bij de vroeggrijze eminenties van het dichterlijk bedrijf, de vaste kliek rond Poetry International, Poëzie in Carré of de Nacht van de Poëzie.

Waar zijn ze gebleven, de echt jeugdige talenten, zoals Arthur Rimbaud of Hans Lodeizen, die niet verzinken in consumptieve oppervlakkigheid, maar echt poëtisch werk maken en er ook nog over nadenken?
Met haar nieuwe bundel Raakvlakte lijkt de 20-jarige dichteres Heike van der Vliet de uitzondering op de regel te zijn, want zij is zo'n zeldzaam authentiek en tegelijk nog jeugdig talent waar we soms generaties lang op moeten wachten.
Overigens vertoont ze minder verwantschap met Rimbaud dan met Lodeizen, gevoelig en vloeiend als haar verzen zijn:

laat me niet alleen
als ik bij je wegga
geef me eten mee en boeken
adressen waar ik kan slapen en blijven
als ik dat wil

Dit citaat (om nooit meer te vergeten en te pas en te onpas mee te strooien) komt uit de eerste afdeling van de bundel, Los geheten. De andere afdelingen heten Doolhoofd, Over en weer en Zeekastelen en kenmerken zich allemaal door een zeer hechte thematische samenhang en een toon die tegelijk emotioneel en direct genoemd kan worden. Tegenover ieder sentiment staat nuchterheid, zwijmeligheid wordt gecorrigeerd door een weerbarstig soort romantiek:

lange golven breken
mijn overmoedige geklets over
mensen en avonden vol kunst en taal
smeren mij uit over zandbanken als modder
in een schelp

Avonden vol kunst en taal versus zandbanken en modder - beelden die op een krachtige manier verwijzen naar de twee polen die het spanningsveld in Heike van der Vliets poëzie bewerkstelligen: een gebied dat wordt beheerst door sentiment zonder sentimentaliteit, trefzekerheid zonder paukenslagen.
Die twee polen zijn feitelijk in ieder gedicht terug te vinden, en het spel dat de dichteres ermee speelt houdt zij goed vol. Nergens slaat de balans door naar de ene of naar de andere kant, wat deze poëzie opmerkelijk volwassen en evenwichtig maakt.
Een belangrijk motief in deze bundel is het schrijven over het schrijven zelf, niet over de techniek, maar over de noodzaak taal op papier tot leven te wekken:

ik zou ook zo graag zo lopen over straat
alleen zijn met mezelf omdat ik dat wil en niet

schrijven op mijn kamer met
mijn handschrift en muziek

ik wil leven op flarden
papier in treinen en op bierviltjes
schrijven dat ik nog leef maar
dat ik nu geen tijd heb

Niet over schrijven in plaats van leven, maar over schrijven of dichten als manier van leven wordt hier op bevlogen wijze nagedacht. De pen van Heike van der Vliet is een toverstaf waarmee ze de lezer binnenvoert in het magische bestaan dat je kunt leiden in taal en zo - zonder te vluchten - toe kunt treden tot die andere wereld die literatuur heet:

ik stelde me voor hoe de regen
nog van mijn jas zou druipen
dat ik rustig de gordijnen sloot en
een boek werd bij het haardvuur
 

Een inktvlek op haar mooiste gedicht door Remco Ekkers in de bijlage Freed van de Leeuwarder Courant van 25 augustus 2006

Er zijn verschillende soorten gedichten. Laat me een paar soorten noemen: er is de mooie, ouderwetse poëzie van Vasalis en Gerhardt, de experimentele van Lucebert en Kouwenaar, de spottende van Komrij, de hysterische van Pfeijffer, de kitscherige van Rawie, de denkende van Reints en Schaffer, de sentimentele van Benschop.

Tot welke soort behoren de gedichten van Heike van der Vliet (1985)? Geen van bovenstaande. Dankzij haar vader, Goaitsen, uitgever, kwam er al een bundel in 2001 (Verse sporen). Ze doet qua debuutleeftijd denken aan Neeltje Maria Min, maar deze is geheimzinniger. Van der Vliet schrijft eenvoudige, eerlijke, onopgesmukte, weinig gecompliceerde gedichten.

De bundeltitel en de titels van de afdelingen hebben alle een ruimtelijk en psychologisch aspect: Raakvlakte, Los, Doolhoofd, Over en weer, Zeekastelen. De bundel gaat over een verloren liefde, waarbij de ik van de gedichten een scherp, diep vrouwelijk inzicht heeft in de situatie. De dagen gaan voorbij in een lange vervelende rij. Alleen de post laat zien dat er nog een ander leven is. De ik zoekt naar een nieuw houvast:

op zoek naar vaste grond
zet ik kleine stapjes
om niet af te dwalen

voor ik het weet
duikel ik als een tak
in een snelstromende rivier

Eerst dacht ik: waar komt die tak vandaan, maar beter kijkend zag ik dat de ik-figuur al in de eerste strofe in water loopt en dan is een overhangende tak niet ver weg.* De dichter speelt met haar taal: letterlijk en figuurlijk in één regel en ze blijft bekwaam in het beeld:

ik kon je maar niet naast me neerleggen
laten rusten als een oud verhaal

je bent een stukgelezen boek om in de kast te zetten
zodat ik af en toe je kaft kan strelen
en me kan herinneren
hoe ik me steeds weer weglas

Ze vindt neologismen als 'doolhoofd', een treffende contaminatie van 'doolhof' en 'warhoofd' en ze schrijft heel eenvoudig en effectief: 'soms wist ik zelf niet meer / of ik haast had / of dat ik gewoon iets was vergeten' en als ze zich koud voelt zonder de geliefde en er om haar heen, veelzeggend, een nieuw huis wordt gebouwd, ziet ze de metselaars lachen en dan

in de avond
maalt mijn hoofd nog wat na
met de betonmolen

Soms doen haar dagboekachtige gedichten merkwaardig genoeg denken aan die van epigonen van de Vijftigers, zoals de vrijwel vergeten Mischa de Vreede, in regels als

met al mijn vingers probeer ik
de woorden bij elkaar te houden

De dagen dat er gedroomd werd van de prins op het paard zijn al lang voorbij en eigenlijk was de ik toen al zo realistisch dat ze de prins zag als iemand die haar benen laat schaven aan de ophaalbrug. Hij is een inktvlek op haar mooiste gedicht.

Ik ben heel benieuwd of en hoe Heike van der Vliet zich als dichteres verder ontwikkelt. Ondertussen is deze bundel zeer geschikt voor leeftijdgenoten en andere beginnende poëzielezers.
 

* Noot van de uitgever: Meer voor de hand ligt een tak die al duikelend wordt meegevoerd door het water van een snelstromende rivier.

Wat ons raakt langs de randen van taal: over de nieuwe dichtbundel van Heike van der Vliet door Hannie Rouweler in Schoon Schip, Vlaams-Nederlands literair/cultureel tijdschrift, 13e jaargang, nummer 3, 2006 (Assen).

In de tweede dichtbundel Raakvlakte van de zeer jonge 20-jarige dichteres Heike van der Vliet is de zoektocht naar taal en liefde, of wat van liefde achter blijft, een opmerkelijk en constant gegeven. Eerder publiceerde ze Verse sporen (2001) en ze is zeker één van de jongste dichteressen in ons taalgebied, die al twee uitgaven op haar naam heeft. Dat is opmerkelijk, omdat veel dichters debuteren rond hun dertigste en dan nog gerekend worden tot de jongere generatie aanstormend talent. Wat goed is, komt snel is echter een veelbeproefde spreuk in de sport.

Met deze gedachte in mijn hoofd én de prachtige en zonnige junidag open ik de mooi en sober uitgegeven dichtbundel Raakvlakte en word al meteen verrast door enkele eenvoudige, maar veelzeggende regels (uit diverse gedichten): ‘je bent een stukgelezen boek om in de kast te zetten', 'iets doet je verlangen naar nieuwe vruchten', 'jij woont zo mooi in mijn gedachten' en 'als je me kust, ben ik dan poëzie?’.

Hoewel de bundel is ingedeeld in vier inhoudelijk op zichzelf staande afdelingen, elk met een titel en motto (de gedichten zijn verder bijna allemaal titel- en interpunctieloos), is het goed mogelijk alle verzen achtereen te lezen als één lang verhaal, een aaneengesloten geschiedenis, waarin Heike van der Vliet op zoek is naar de raakvlakken en contouren van haar eigen bestaan, een voorbije liefde, het verdriet en gemis, het menselijk tekort, de eenzaamheid, het terugvinden van zichzelf. Dit loopt als een rode draad door de hele bundel en is tevens een zoektocht door de taal naar de juiste woorden, die dat het best tot uitdrukking kunnen brengen.

Op een subtiele en gevoelige wijze maakt ze je deelgenoot van een persoonlijke reis, haar visie en ervaringen, met vallen en opstaan, diepe kuilen, onverwachte wendingen en inzichten, terugblik op het verleden, een handwijzer naar de toekomst. Last but not least: de onzekerheid van het moment waarop nog niets vastligt, de acceptatie en noodzaak om helder te blijven denken, met je voeten op de grond, en te wachten tot de storm geluwd is. Het is een wisselend spel tussen licht en duisternis, zon en maan, eb en vloed. De contrasten worden in mooie en trefzekere beelden omgezet, waardoor het poëtische gehalte hoog is. Opvallend is ook de muzikaliteit in haar poëzie, de klanken, het vloeibare ritme en een vaste cadans. Door de openheid en directheid weet ze een serene sfeer te creëren, die zeer beeldend en echt overkomt. Kortom: een zeer goede en veelbelovende bundel van een jonge dichteres die heel wat in haar pen heeft.
 

Iedereen was van harte welkom bij de presentatie van Raakvlakte, gedichten van Heike van der Vliet, op donderdag 15 juni 2006 om 19:00 uur op de tweede verdieping van boekhandel Broekhuis te Enschede. Programmapunten (onder voorbehoud):

• Videoregistratie van de oorspronkelijke gedichtencyclus Over en weer op de Kunstbende van 2002

• Inleiding door Jet van der Sluis (Heikes vroegere lerares literatuur op het Stedelijk Lyceum)

• Voordracht

• Muzikale bijdragen van Joep Deiman & Marten Gruppen (beide van Insixteenout), Pim Kroeze & Liske van der Vliet, Maarten Rischen (van Lawn en Plastic Halo) & Annika Wubbolt

• Signeren en een drankje