els diederen | els van dedere els diederen | els van dedere: beeldend werk els diederen | els van dedere: pozie in 't Limburgs els diederen | els van dedere: couleur_locale els diederen | els van dedere: persoonlijke links

els van dedere | els diederen

LEESPLENKSKES    

 

     

leesplenkske
dialekflora
limburgs volksleed
zjwier
sint piter


plaatsname

Sjtreektaal in Limburgse vakwerkhoezer


Valkebergs lees/laesplenkske


in november 2014 't nuuj laesplenkske ouch es placemat (eetmetsje) te gebruke.
Formaat A3, verkriegbaar in de Readshop in Valkeberg

 

1983


In 1983 publiceerde Veldeke-Valkeberg 't Vallekebergs leesplenkske es kartonne kleurplaat in A4-formaat. Dat gebeurde op 'ne fancy-fair in de Kurzaal op St. Piter t.b.v. 't Kruus op d'n Tore (Wilhelminatore).  De oplaag waor 100 exemplare.
'n Jaor daonao,
1984, kaom de twide versie op de mert, in kleur op A3-formaat. De presentatie vng
Vallekebergs leesplenkske 1984 van Els Diederen plaats op de Sjaasbergergank bie de Kloes in Valkeberg.
De kaf van 't book 'Valkebergs' oet 2013, woa-in 't dialek van Valkeberg en umgeving weurt behandeld (grammatica en idioom), besjteit oet de actueel versie van 't Valkebergs leesplenkske (2013).
In
2014 kaom dees ltste versie oet es lees/laesplaat / eet/aetmetsje (placemat). De veranderinge besjtaon oet 'n extra woord mt zj (zjwegel), de gk kreeg 'n ander veurbeeld (wgke) vanwege de nuuj sjpelling (2003) en ouch Vallekeberg woort daorum Valkeberg. Me zaet
Vallekeberreg meh sjrief Valkeberg (zonder sjwa's) (zjuus wie krk en neet krrek; valk en neet vallek, berg en neet berreg).
Samesjtlling en teikeninge zint van Els Diederen, leraar primair onderwies, besjtuurslid van Veldeke-krink-Valkeberg en docent Limburgs.

 
'
n Lees(laes)plenkske ies 'n visueel lirmiedel bie 't lire leze. De lees(laes)gank van diet dialekplenkske geit oet van didactische principes. Umdat leesplenkskes bedoeld zin veur kinger of veur de beginnende lezer(laezer) sjtoon (sjtaon) dao in irsjte instantie allein normaal, ein-lttergrepige weurd op. 't Limburgs knt mi foneme en grafeme es 't Nederlands. Op 't plenkske zin ze  vertegenwoordig in 30 eenvoudige weurd. In 2010 woort in 't jaorbook van Veldeke-Limburg 'n artikel Leesplenkskes gepubliceerd door Els Diederen. 't Artikel geit euver de Nederlandstalige plenkskes, nao aanleiding van 't 100-jaorig aap-noot-mies van Hoogeveen in 't kader van 't leesnderwies in Nederland.
In 't twide gedeilte van 't artikel weurt 'n euverziech gegeve van de, tot dan toe, 42 dialekleesplenkskes in Limburg.

Ander leesplenkskes op basis van diet leesplenkske:

In 2007 woort t.g.v. de Limburgweek 'n gelegenheidsversie,
op basis van dezelfde pleetsjes en weurd in 't
Meersjes gepubliceerd
in de bibliotheek van Meersje.

In 2008 / 2010 versjeen de Sjinse versie es leeskleurplaat, ouch op basis van dezelfde pleetsjes en weurd, oetgegeve door de basissjoal van Sjin op Geul.

In jan. 2011 woort de Houtemse versie gelanceerd es leeskleurplaat op basis van
ongevaer dezelfde plaetsjes en weurd, oetgegaeve door Zij-Actief in Houtem-St. Gerlach.

In 2013 kaom op de website Zjwier, woene boave de Besebek de Zjwierse / Wienesroase versie.

Same mt Nick Gossens oet Baetsehaove (Beertsenhoven) kaom 't Wieldesj laesplenksjke op de mert.

IN 2016 woort op de basissjoal van Hlsberg dilekls gegaeve. De besjtaonde dialeklsse Valkebergs, woorte daoveur enigszins aangepas aan 't Hlsbergs en dao kaom 'n Hlsbergs laesplenkske.

Genterseerde knne de diverse leeskleurplate graties aanvraoge bie de samesjtlster es A4-pdf: (de mini-veurbeelde sjtoon nder aan de pagina).

*
 
kalle
geit vanzelf ...
l a e z e vreug get oefening
en plat
sjrieve
dat lirt me door de lttersj
op 't laesplenkske
*te bekieke,
*oet te sjpreke
en good nao
*de
klank
te loestere!

Limburgs .....Valkebergs
 

Virtueel-Valkebergs-Leesplenkske:  
Klik op de teikening neve  klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraok  veur de Valkebergse oetsjpraok.

veur ein lies weurd mt daezelfde klank: 
klik op de weurd mt sjeif roa lttersj: 

                 

daak

tas

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraokmaon: klik veur mi weurd mt ao op 't woord: maon

oug

knoup

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraokdoas: klik veur mi weurd mt oa klanke

book

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraokkmp: klik veur mi weurd mt   op 't woord: kmp

daak

tas

 maon

oug knoup doas book kmp

loch

piel

kies of kis

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraokkis: klik veur mi weurd mt i  op 't woord: kis klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraokklink es...

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraokhgk: klik veur mi weurd mt   op 't woord: hgk

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraokzaeg: klik veur mi weurd mt ae op 't woord: zaeg

weeg

loch

piel

kies
kis

kis rink hgke zaeg weeg

flesj

hoes

loetsj

un

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraokvsj: klik veur mi weurd mt   op 't woord: vsj

kruus

buul

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraok kul: klik veur mi weurd mt u op 't woord: kul

flesj

hoes

loetsj

un vsj kruus buul kul

zj wegel, zj waegel

beursj of brsj of busj !

meule

zeip

Lei

klik op de teikening veur de Valkebergse oetsjpraoksjp: klik veur mi weurd mt   op 't woord: sjp Valke
bergs
Plat
els diederen
zjwegel  beursj meule zeip Lei sjp   1984 

Valkebergs lees(laes)plenkske formaat: A3  


samegesjtld en geteikend door
els diederen website: oeuvre..pozie...couleur locale...  en oetgegeve (oetgegaeve)  door: Veldeke  krink Valkeberg


ALLE KLANKE

Zoawaal de oes beknde Nederlandse klanke:
a (tas), aa (daak), o (loch), oo (book), oe (hoes, loetsj), ou (oug, knoup), i (rink), ie (piel, kies), e (flesj), ee (weeg), ei (zeip, Lei), u (un), uu (kruus, buul), eu (beursj, meule), ui (tuit)
es de mi algemein Limburgse klanke,
(kmp), ao (maon), (hgke), ae (zaeg), (vsj), (sjp),
en de mtklinkersj gk (hgke, wgke) en sj (flesj, beursj, vsj).
De zj (zjwegel, zjwumme) sjteit op 't laesplenkske anno 2014.
en de speciaal Valkebergse twiklanke
oa
(doas),
i
(kis),
u
(kul)
sjtoon allenei op 't Valkebergs laesplenkske mt veurbeelde weergegeve.

Volges de Veldeke-sjpelling weurt sjleiptoan ten opzichte van sjtoattoan neet mt extra lttersj en/of mt diacritische teikes gesjpeld.
Veurbeelde, op 't plenkske, sjtoattoan-sjleiptoan, van dezelfde klank zint:
ou
oug (sjt) en knoup (sjl);
oe
loetsj (sjt) en hoes (sjl);
uu
buul (sjt) en kruus (sjl);
eu
beursj (sjt) meule (sjl);
ei
Lei (sjt) zeip (sjl).
't Weurdsje kies weurt boete Valkeberg-centrum es kis oetgesjproke
en gesjreve.

Systematiek: Veural de twiklanke: oa, i en u zint markant in 't Valkebergs en umsjtreke.
Mi nao 't weste (in o.m. Meersje)  zgke ze tege doas: dwas  en in Mestreech does. Nao 't oaste does;
Bie iw weurt dat systematisch jew, iew en iew en in plaats van kul: kwel, kuul en kuul.

de volgende dialek-klinkersj en mtklinkersj  sjtoon op 't plenkske mt veurbeelde:

weurd mt ao en geluid ao> maon, paol (vergeliek de oetsjpraok in : zone, Rhone)
weurd mt oa en geluid oa> doas, road (vergeliek Frans: turquoise, trottoir, toilet)
sjpreek oet es doewas, roead
weurd mt  en geluid > kmp, zn , jng (gesjtoate oo)
weurd mt i en geluid  i> kis, fis, sjir
(oetsjpraok ngevaer wie in: patint; of in 't Franse: ch
ien, bien)
weurd mt  en geluid > hgke, wgke, bd , gezt, lgke ( Frans: mais, Duutsj: denken)
i > rink, krink, ich, ligke (Nederlands: winkel, ik) weurd mt i en geluid
weurd mt ae en geluid ae> zaeg, waeg, laeg (vergeliek : Frans:dictionaire, mre, cher;  Ingelsj: air)
weurd mt   en geluid > vsj, zk, mtsj (vergeliek Nederlands: lss; Duutsj: Kln)
u> un, sjtum, truk, uch (vergeliek Nederlands: punt, dun) u
weurd mt u en geluid u> kul, duske, grutsj (vergeliek 'duet' meh dan mt de  klemtoan  op u)
weurd mt  en geluid > sjp, pl (vergeliek: chauffeur, Frans: beurre. Ingelsj: bird)
gk gk gk>hgke, wgke (meervoud van  hk, wk); brgke, (mv van brk)
(vergeliek
goal, in 't Duutsj: sagen, legen; 't Ingelsj: good, ago);

't Frans
garcon, garage

gk allein toepasse binne e woord, tsje twi klinkersj: brgke, hgke, zgke, ligke meh brk, hk, zk, lik.

sj sj> flesj, vsj, sjp
(vergeliek:Nederlands: sjaal, sjoelbak, sjabloon, sjerp, sjofel, sjouwen.
chocola,
shock, cheque     Duutsj: schn.     Ingelsj: show )
zj wegel, zj waegel

(extra, in 2014) zj> zjwegel (of zjwaegel), zjwaam, zjwumbad; zjwaan; zjwungel
(vergeliek de oetsjpraok in linweurd:
journaal, dilligence, jury, rage, gendarmejacquet)


Loester en kiek ins nao 't versjil  oa (oa) en  ao (ao)
groate sjtraot (oa sjpreek oet oeaa) 
ao sjpreek oet es o in zone
In dae kraom liek broad bedk mt  maonzaod en op dees taofel sjtaon 
sjoan, groate roaze naeve ein roa sjroapsdoas. 
(In die kraam ligt brood bedekt met maanzaad en op deze tafel staan 
mooie, grote rozen naast een rode stroopdoos.) 
opmerking:  
Binne Valkeberg aan de Geul besjtoon twi soorte oetsjprk van bepaalde weurd / wrd:
b.v.  waere en were; laes / lees; sjpreke / sjpraeke; keersjmes / kaersjmes; 
rege / raege; tege / taege; weeg / waeg; pleetsje / plaetsje; zjwegel / zjwaegel; ete / aete; 
heen / haer, sjtele / sjtaele, kere / kaere, keerts / kaerts ..

sjtoon en sjtaon; goon en gaon; ;  
poort-peurtsje; paort-prtsje; look- leukske; laok- lkske; 
boor- beurke; baor- brke; boord- brdsje(!) en baord- brdsje;  
koker- keukerke;  kaoker- kkerke; hoof-haof; tore- teureke;
taore- treke; ove- euveke; aove- veke; sjpoor- sjpeurke; 
sjpaor- sjprke

bloom: bleumke; blm: blumke; 
poep-puupke; pp- pupke; sjtoep- sjtuupke; sjtp- sjtupke
sjoefel- sjufelke; sjffel- sjuffelke... 
ndersjte- undersjte 
kies en kis;  iech en ich;  miech en mich ; diech en dich; 
ziete en zitte; liegke en  ligke; sjplietse en sjplitse; sjieke en sjikke; 
sjrieke en sjrikke; sjpiekele en sjpikkele; gieftig-giftig; 
beriech en berich; briek en brik; sjrief en sjrif; geziech en gezich... 
beursj (V'berg)  en brsj (Houthem) en busj (Sjin);  
weurd  en  wrd; leukske en lkske; beurke en brke; 
peurtsje  en prtsje; teureke  en treke; keukerke en  kkerke...
truuk en  truk; Suub en Sub; uuch en uch; zuuster en zuster; 
lupe en luppe... 

Sjinse laeskleurplaat
es pdf A4, graties op aanvraog, mail:
els diederen @-mail

Houtemse laeskleurplaat 
es pdf A4, graties op aanvraog, mail: els diederen @-mail



Zjwiers of Wienesraos lesplenksjke
/ kluurplaat
es pdf A4, graties op aanvraog, mail:
els diederen @-mail

Wieldesj laesplenksjke, samesjtlling Nick Gossens i.s.m. Els Diederen (2011)
te kriege bie de heemkundevereiniging van Wielder


Hlsbergs laesplenkske / kleurplaat 2016
graties in pdf. op aanvraog via
els diederen @-mail

samesjtlling: els diederen Valkeberg aan de Geul   

  eerste  versie:12.11.2000
laatste versie: 04.12.2017
Creative Commons Licentie  website els diederen / els van dedere: klik voor nieuw venster els diederen @-mail

 

 

 

 

 

 

 

 

     

     

 

 

Free counter and web stats