|
Sint-Pieter was een gehucht ten
noorden van de Geul bij Valkenburg (Limburg). Op de landkaart van Jacob
van Deventer (1556) staat St. Pieter als aparte nederzetting rond een
kruispunt van doorgaanswegen getekend. Naast een watermolen aan de Geul
zijn er een zestal huizen te onderscheiden. Benamingen in de archieven
zijn naast St.Pieter: St.Pe(e)ter en St. Pierre. Van ouds hoorde het
tot de heerlijkheid, parochie en later de gemeente Schin op Geul. Het
ligt echter enkele kilometers van dit dorp verwijderd. De grens met
Valkenburg en Hulsberg werd gevormd door resp. de Geul en de Cilbeek of
Hekerbeek. In 1882 wordt door de zusters Franciscanessen in het mergelen
herenhuis, het Spaanse leenhof uit de 17e eeuw, een klooster
gesticht en enkele jaren later worden er een neo-gotische kapel en een
zusterhuis bijgebouwd. In het begin van de 20e eeuw krijgt Sint Pièter
straatnamen: De St. Pieterstraat, de Reinald-straat, de Oosterweg, de
Steenstraat en de Hekerbeek straat. In 1940 is St. Pieter aan het stadje
Valkenburg vastgegroeid en wordt dan samen met Schin op Geul bij de
nieuwe gemeente Valkenburg-Houthem gevoegd. Vanaf 1950 wordt er gebouwd
in de Dr. Erensstraat en aan de L.v.d. Maesenstraat, alles in
karakteristieke mergel. De zusters verhuizen in 1963
naar het Jezuïtenklooster aan de Stoepert in Valkenburg. Een aantal
karakteristieke gebouwen wordt dan afgebroken.
In 1982 sneuvelt Hotel Franssen (uit ca 1900 en 1926) met tuin, om
plaats te maken voor o.a. appartementen en een Albert Heyn-supermarkt
met parkeerdek. In 2010 zijn er plannen voor een geheel nieuw
winkelcentrum. |
|
1914
Sint Pièter
aan de Geul |
|
'Sint-Pièter (van Sint Petrus) ies 'n veur-malig gehuch ten noorde van
de Geul bie Valkeberg in Zuud-Limburg. 't Waor gelege rónd 'n
belangrieke krusing van waeg (Via Belgica?). In 't begin van de 20e ièw
kreeg Sint Pièter sjtraotname: St. Piètersjtraot, Reinaldsjtraot,
Oastergats, Sjteinsjtraot, Hièker beeksjtraot.
Aan de krusing bevink ziech in 'n moer 'n
oud kruus, dat oats in de veurgevel zoot van 'n aafgebroke mergele hoes.
In 't veurmalig Sint Joazef-kloaster, 't zuusterhoes aan de
Sjteinsjtraot, ies allewiel de muzieksjoal gevestig. Dees sjtraot löp
ónder 'ne sjpoorduker wiejer riechting Walem en zou 'n trajek van de
Romeinse Via Belgica zin gewaes. Bovenaan de Sjteinsjtraot, op de
Goudsberg, zint reste gevónge van 'ne Romeinse wachtore.
Aan de Reinaldsjtraot bevinge ziech nog 'n paar ouw mergele pande en aan
de St. Piètersjtraot liegke nog 'n paar ouw (veurmalige) mergele
gesjlote boerderieje en hoezer. Café Falcobergia, mèt
art-nouveau-glaas-in-loadpui (1902) kreeg in 1950 'ne aanboew dae deens
zou doon es de sjouwburg van Valkeberg. tot in de jaore 60. Noe ies dao
de Hema in gevestig. Op de mergele veur- en ziegevel van de
toneeltore haet beeldhouwer Sjef Eymal
drie moerreliëfs gemaak, veursjtèllende de muzes.
Aan de meuletak van de Geul sjteit de ouw watermeule oet de 16e ièw (mèt
'n aantal later verboewinge). 't Geboew, same mèt 'de u-vörmige haof,
ies opgetrokke in mergel (de haof ies gerenoveerd in 2007).
Historie
Op de landkaart van Jacob van Deventer oet ca 1550 sjteit Sint-Pièter es
'n nederzètting rónd e kruuspunt van doorgaonswaeg geteikend. 'n
Watermeule op de Geul en 'n zèstal hoezer of boerderieje zint op dees
kaart te óndersjeije. In de archieve kump me neve de naam St. Pièter
ouch St.Pe(e)ter en St.Pierre tege.
Vanouds huèrde ‘t tot de hièrlikheid, parochie en later in 1785 tot de
gemeinte Sjin op Geul, tot 1940. 't Laog èvvel 'n paar kilomaeter wiejer
nao 't weste ten opziechte van diet dörp. Valkeberg loog vlakbie. De
grens mèt Valkeberg en Hölsberg woort gevörmp door respectievelik de
Geul en de Sillebeek of Hièkerbeek.
Bie 't Partagetractaat in 1661, woabie sjtad en land verdeild woorte in
Sjpaans en Sjtaats gebeed, kaom Sint Pièter (same mèt Sjin) ónder
Sjpaans bewind. 'n Sjtatig Mergele hièrehoes mèt haof oet de 17e ièw,
zou toen geboewd zin es Sjpaans liènhof. De grenze van Sjpaans en
Sjtaats lepe willekeurig doorein. Valkeberg waor Sjtaats gewore,
alhoewaal 't 't Sjpaans liènhof toesjrief aan 'n ander barok geboew in
de Gozewiensjtraot (noe VVV-kentoar).
In dae Sjpaanse tied, 17e ièw, woort in 't hièrehoes ouch 'n kapel
geboewd, veur de katholieke, die in de kèrk van 't kortbieliegkende
Sjtaatse Valkeberg (protestant) neet terech koeste.
In 1882 woort door de Franciscanesse in dat zelfde hoes 'n kloaster
gesjtiech. 'n Paar jaor later kaome dao 'n neogotische kapel en 'n
zuusterhoes bie. In 1940 waor St. Pièter aan 't sjtad|sjtedsje Valkeberg
vasgegreujd en woort toen same mèt Sjin op Geul bie de dan nuuj gemeinte
Valkeberg-Houtem getrokke. De zuustersj verhuusde in 1956 nao ’t
Jezuïete-kloaster aan de Sjtoepert in Valkeberg.
't Mergele hoofgeboew oet de 17e ièw, mèt barokke voluutgevel, woort in
1964 aafgebroke.
In 1950 begoes 't beboewe van de Dr. Erensjtraot en de L.v.d.
Maesensjtraot mèt karakteristieke mergele hoezer. In 1982 sjneuvelde
Hotel Franssen oet 1900 en 1926. 't Markant geboew mèt groate tuin moos
plaatsmake veur appartemente en Albert Heyn supermert mèt parkeerdèk. In
2010 zin d'r planne veur 'n gans nuuj winkelcentrum.
Euverem
De carréboerderie Euverhem, dae ziech aan de voot van de Goudsberg en
Sjaatsberg bevingk, woort ummer bie 't gehuch Sint-Pièter gerekend |
wie wat waar wanneer |
1914 |
