Sint-Pieter was een gehucht ten noorden van de Geul bij Valkenburg (Limburg). Op de landkaart van Jacob van Deventer (1556) staat St. Pieter als aparte nederzetting rond een kruispunt van doorgaanswegen getekend. Naast een watermolen aan de Geul zijn er een zestal huizen te onderscheiden. Benamingen in de archieven zijn naast St.Pieter: St.Pe(e)ter en St. Pierre. Van ouds hoorde het tot de heerlijkheid, parochie en later de gemeente Schin op Geul. Het ligt echter enkele kilometers van dit dorp verwijderd. De grens met Valkenburg en Hulsberg werd gevormd door resp. de Geul en de Cilbeek of Hekerbeek. Deze Cilbeek is verlegd naar het westen na de bouw van de panden Reinaldstraat 13,15, 17 en 19. Deze panden lagen tot 1940 in de gemeente Hulsberg. Zoals tevens het station van Valkenburg op Hulsbergs grondgebied stond tot 1940.
In 1882 wordt door de zusters Franciscanessen in het mergelen herenhuis, het Spaanse leenhof uit de 17e  eeuw, een klooster gesticht en enkele jaren later worden er een neogotische kapel en een zusterhuis bijgebouwd. In het begin van de 20e eeuw krijgt Sint Pièter straatnamen: De St. Pieterstraat, de Reinald-straat, de Oosterweg, de Steenstraat en de Hekerbeek straat. In 1940 is St. Pieter aan het stadje Valkenburg vastgegroeid en wordt dan samen met Schin op Geul bij de nieuwe gemeente Valkenburg-Houthem gevoegd. Vanaf 1950 wordt er gebouwd in de Dr. Erensstraat en aan de L.v.d. Maesenstraat, alles in karakteristieke mergel. De zusters verhuizen in 1963 naar het Jezuïetenklooster aan de Stoepert in Valkenburg. Een aantal karakteristieke gebouwen wordt dan afgebroken.
In 1982 sneuvelt Hotel Franssen (uit ca 1900 en 1926) met tuin, om plaats te maken voor o.a. appartementen en een Albert Heynsupermarkt met parkeerdek. In 2014-2015 wordt er een geheel nieuw winkelcentrum gebouwd met een ondergrondse parkeergarage met de naam De Kei. De naam St. Pièter was juister geweest en een eerbetoon aan het voormalige gehucht! Tijdens de werkzaamheden stoot men op resten van een 12e eeuwse boerderij.


     1907

Sint Pièter, voormalig gehucht
bij Valkenburg
 

 

 

S T.  P I È T E R 

Plaatselik dialek: home

'Sint-Pièter (van Sint Petrus) ies 'n veurmalig gehuch ten noorde van de Geul bie Valkeberg in Zuud-Limburg. 't Waor gelege rónd 'n belangrieke krusing van waeg (Via Belgica?). In 't begin van de 20e ièw kreeg Sint Pièter sjtraotname: St. Piètersjtraot, Reinaldsjtraot, Oastergats, Sjteinsjtraot, Hièker beeksjtraot.

Aan de krusing bevink ziech in 'n moer 'n oud kruus, dat oats in de veurgevel zoot van 'n aafgebroke mergele hoes. In 't veurmalig Sint Joazefkloaster, 't zuusterhoes aan de Sjteinsjtraot, ies allewiel de muzieksjoal gevestig. Dees sjtraot löp ónder 'ne sjpoorduker wiejer riechting Walem en zou 'n trajek van de Romeinse Via Belgica zin gewaes. Bovenaan de Sjteinsjtraot, op de Goudsberg, zint reste gevónge van 'ne Romeinse wachtore.
Aan de Reinaldsjtraot bevinge ziech nog 'n paar ouw mergele pande en aan de St. Piètersjtraot liegke nog 'n paar ouw (veurmalige) mergele gesjlote boerderieje en hoezer. Café Falcobergia, mèt art-nouveau-glaas-in-loadpui (1902) kreeg in 1950 'ne aanboew dae deens zou doon es de sjouwburg van Valkeberg. tot in de jaore 60. Noe ies dao de Hema in gevestig. Op de  mergele veur- en ziegevel van de toneeltore haet beeldhouwer Sjef Eymal drie moerreliëfs gemaak, veursjtèllende de muzes.
Aan de meuletak van de Geul sjteit de ouw watermeule oet de 16e ièw (mèt 'n aantal later verboewinge). 't Geboew, same mèt 'de u-vörmige haof, ies opgetrokke in mergel (de haof ies gerenoveerd in 2007).

Historie

Op de landkaart van Jacob van Deventer oet ca 1550 sjteit Sint-Pièter es 'n nederzètting rónd e kruuspunt van doorgaonswaeg geteikend. 'n Watermeule op de Geul en 'n zèstal hoezer of boerderieje zint op dees kaart te óndersjeie. In de archieve kump me neve de naam St. Pièter ouch St.Pe(e)ter en St.Pierre tege.
Vanouds huèrde ‘t tot de hièrlikheid, parochie en later in 1785 tot de gemeinte Sjin op Geul, tot 1940. 't Laog èvvel 'n paar kilomaeter wiejer nao 't weste ten opziechte van diet dörp. Valkeberg loog vlakbie. De grens mèt Valkeberg en Hölsberg woort gevörmp door respectievelik de Geul en de Sillebeek of Hièkerbeek.  Dees Cilbeek ies verlag nao 't weste bie de boew van de pande Reinaldstraat 13,15, 17 en 19. Dees hoezer loge tot 1940 in de gemeinte Hulsberg. Zoa-es ouch de sjtasie van Valkeberg Hulsbergs grondgebied waor tot 1940.

Bie 't Partagetractaat in 1661, woabie sjtad en land verdeild woorte in Sjpaans en Sjtaats gebeed, kaom Sint Pièter (same mèt Sjin) ónder Sjpaans bewind. 'n Sjtatig Mergele hièrehoes mèt haof oet de 17e ièw, zou toen geboewd zin es Sjpaans liènhof. De grenze van Sjpaans en Sjtaats lepe willekeurig doorein. Valkeberg waor Sjtaats gewore, alhoewaal 't 't Sjpaans liènhof toesjrief aan 'n ander barok geboew in de Gozewiensjtraot (noe VVV-kentoar).
In dae Sjpaanse tied, 17e ièw, woort in 't hièrehoes ouch 'n kapel geboewd, veur de katholieke, die in de kèrk van 't kortbie liegkende Sjtaats Valkeberg (protestant) neet terech koeste.
In 1882 woort door de Franciscanesse in dat zelfde hoes 'n kloaster gesjtiech. 'n Paar jaor later kaome dao 'n neogotische kapel en 'n zuusterhoes bie. In 1940 waor St. Pièter aan 't sjtad|sjtedsje Valkeberg vasgegreujd en woort toen same mèt Sjin op Geul bie de dan nuuj gemeinte Valkeberg-Houtem getrokke. De zuustersj verhuusde in 1956 nao ’t Jezuïete-kloaster aan de Sjtoepert in Valkeberg.
't Mergele hoofgeboew oet de 17e ièw, mèt barokke voluutgevel, woort in 1964 aafgebroke.
In 1950 begoes 't beboewe van de Dr. Erensjtraot en de L.v.d. Maesensjtraot mèt karakteristieke mergele hoezer. In 1982 sjneuvelde Hotel Franssen oet 1900 en 1926. 't Markant geboew mèt groate tuin moos plaatsmake veur appartemente en Albert Heyn supermert mèt parkeerdèk. In 2014 en 2015 weurt 'n nuuj winkelcentrum geboewd mèt ondergrondse parkeergarage mèt de naam: De Kei. De naam St. Pièter waor zjuuster gewaes vanwege de historie ter plaatse, in de volksmónd: "Op St. Pièter'. Bie de werkzaamhede kump me de fundamente tege van 'n 12e ièwse boerderie!
Euverem
De carréboerderie Euverhem, dae ziech aan de voot van de Goudsberg en Sjaatsberg bevingk, woort ummer bie 't gehuch Sint-Pièter gerekend

wie wat waar wanneer   1907
  taal en muziek
 de Geul wegen  de Geul


kruuspunt van waeg in 1929

 

bronvemelding en bibliographie:
A. Kreusch, Kroniek van Valkenburg, 1985
100 jaren congregatie der Franciskanessen van H. Joseph 1867-1967
Els Diederen, St. Pièter, Veldekejaorbeukske 2003 (eigen onderzoek) ©

 
Els Diederen website

         samenstelling: Els Diederen 2003 ©

eerste  versie:12.11.2000
laatste versie: 25.06.2017
© All rights reserve Creative Commons Licentie els diederen @-mail  website els diederen / els van dedere: klik voor nieuw venster ©

 

 

 

 

 

 

 

 

     

     

 

 

Free counter and web stats