Brieven uit Amerika - Het Immigranten Brieven Project van historicus Prof. Herbert Brinks in Amerika
Pagina 1 - Introductie

Professor Herbert Brinks van het Calvin College in Grand Rapids in de staat Michigan Noord Amerika is al vanaf 1970 brieven aan het verzamelen van immigranten die vanuit de nieuwe wereld Amerika, naar hun familie in Nederland werden geschreven. Zijn overgrootvader emigreerde in 1846 vanuit Emmen naar Amerika. Nieuwsgierig naar het land waar zijn voorouders vandaan kwamen, reisde hij naar Drenthe. Om zoveel mogelijk gegevens te verzamelen over het leven van zijn overgrootvader begon hij in Amerika te zoeken naar brieven welke vanuit Drenthe naar Amerika waren gestuurd. Die zijn jammer genoeg niet of nauwelijks bewaard gebleven. In Nederland zijn gelukkig wel veel brieven bewaard gebleven welke vanuit Amerika naar de familie hier werden gestuurd. In 1978 is van Herbert Brinks een boek verschenen met de titel 'Schrijf spoedig terug'. Deze kreet is wel het meest gebruikt als slot van een brief naar de familie in Nederland. In de brieven werd weer gereageerd op wat de familie had geschreven.

Wij, Arend en Annie Everts, waren in 1988 voor het eerst in Amerika, we reden met de auto van Chicago, via Holland, Grand Rapids en Detroit naar de omgeving van Toronto waar de kinderen van Harm Kikkert en Fem Thalen uit Hollandscheveld wonen, zij emigreerden in 1951. Onderweg in de staat Michigan zagen we overal Nederlandse namen op winkels en op de postbussen bij boerderijen, zelfs Drentse namen. Ik herinnerde mij dat in de vorige eeuw ook familie van mij naar Amerika was gegaan. Wij waren toen niet in de gelegenheid om daar aandacht aan te schenken.

Terug in Nederland besloot ik eens te informeren waar mijn familie in Amerika woonde. Het bleek dat in het oude kabinet aan het Zuideropgaande in Hollandscheveld, nog ruim zestig brieven bewaard waren, geschreven vanaf diverse woonplaatsen in Noord Amerika door Jan Oelen en Seine Oelen en hun kinderen. Uit de brieven leren wij dat het in de tweede helft van de 19e eeuw hier in onze streek hard werken was en dat het er niet op leek dat men ooit genoeg zou kunnen verdienen om een redelijk bestaan op te bouwen. De Oelens hebben uitvoerig geschreven over de omstandigheden waarin men daar leefde, in goede en kwade dagen.

Men vergeleek de eigen levensomstandigheden daar, met die in het oude vaderland. Meestal was de conclusie dat men blij was de grote stap te hebben gedaan. Men schreef over de wederzijdse familie en kennissen hier en daar. Hilbert de zoon van Seine Oelen handelde in mazienerien in Hull, Iowa, niet ver van Orange City. Hij was getrouwd met Annie Fictorie, een dochter van Jan Koerts Fictorie en Dina Hendriks Prins. Een broer van Annie Fictorie, Jan was toen onderwijzer in Chicago. Hilbert en Albert de zonen van Jan Oelen welke in 1885 en 1888 in Amerika zijn geboren, trouwden beide met een Duitse vrouw die afkomstig waren van Emmelkamp net over de grens bij Schoonebeek. De families Oelen verkeerden met de familie Hendrik Kuiper en Jantje Bos een dochter daarvan was getrouwd met Johannes Prins.

Ook worden veel namen genoemd van andere Hoogeveners. Velen werden echte voorttrekkers, men verhuisde soms weer enige honderden uren verder en ook daar trof men weer oude bekenden. Zo worden genoemd, Roelof Romberg, Hendrik Gort, Harm Jans Zomer, Jan Koerts Fictorie, Jan Arends Otten, Seine Harms Boertien, Harm Klaas Koster, Harm de Vries, Jan Booy, Seine Booy, Abraham Niehues en nog veel meer. Ik besloot Prof. Brinks te helpen om naast de brieven die door de familie Oelen vanuit Amerika werden geschreven, nog meer brieven op te sporen van mensen die uit onze streek naar Amerika gingen. In 1991 heb ik een oproep gedaan in de Hoogeveensche Courant. Ik heb heel veel reacties gekregen en eigenlijk is over de inhoud van al die brieven wel een dik boek te schrijven. Dat zal er wel nooit van komen.

Wel is van de hand van Prof. Brinks in Amerika inmiddels een tweede boek verschenen met de titel 'Dutch Amercan Voices'. In dat boek staan niet de brieven van de familie Oelen. Wel wordt Hollandscheveld daarin vermeld. In dit boek zijn twintig brieven opgenomen van Frederik Diemer die op 30 januari 1893 vanuit Hollandscheveld naar Amerika ging. Hij is een zoon van dominee Evert Diemer en Annigje Kersies. Ds. Diemer was predikant van de Gereformeerde Kerk van Hollandscheveld voor hij naar Schoonoord ging. De brieven zijn geschreven door Frederik Diemer vanuit Vogel Center Michigan aan zijn ouders in Schoonoord. Frederik schrijft ook nog over Jan Haveman uit Hollandscheveld "Jan Haveman wrote me a letter. He is in Hull Iowa and is still working for a farmer. He did not look around much either. He is still a hired man on a farm."

In het boek 'Dutch American Voices' staat over Hollandscheveld: "His native hamlet, Hollandscheveld, stood near the edge of Hoogeveen in the province of Drenthe, an area known for its peat beds and sandy soils. Turfs, dug there for fuel, found markets along the route of an intricate canal system. The sandy soil, enriched by peat and manure until chemical fertilizers became generally avaible during the second half of the century, supported moderately succesful agriculture. Beyond subsistence, local farms produced a surplus of potatoes, butter, and some grain".

Er is nog veel meer onderzoek gedaan naar emigrantenfamilies vanuit Nederland. In 1955 verscheen een boek Dutch immigrant memoirs and related writings selected and arranged for publication by Henry S. Lucas university of Washington, In Memory of My Great-grandparents Steven Lucas (born in the Graafschap Bentheim March 30, 1794 lived at Vorwald Bentheim, died July 28, 1863 Graafschap Michigan) and Geertruida Walters (died Graafscap Michigan, March 1, 1853).

Gedrukt ter Koniklijke Drukkerij Van Gorcum & Comp. N.V. - G.A. Hak & Dr. H.J. Prakke. Er zijn veel brieven in opgenomen, weergegeven in de Engelse en Nederlandse taalen bevat bijna 1000 pagina's.

In 1947 verscheen 1847 EBENEZER 1947, Memorial souvenir of the Centennial Commemoration of Dutch immigration to the United States held in Holland, Michigan 13-16 August 1947. Prepared for the Centinnial commission of Holland, Michigan by Henry S. Lucas. The Netherlands information bureau.

In 1948 verscheen DRENTHE IN MICHIGAN van H.J. Prakke

In 1854 verscheen bij A.L. Scholten te Groningen het boek Bezoek in de Verenigde Staten van Noord Amerika in het jaar 1850 door C. Borgman, landbouwer te Kloosterburen. Op het binnenblad staat de volgende tekst:

Voorrede

Gaven eenige leden mijner familie en vrienden mij hun verlangen te kennen, om het eenvoudig verhaal mijner reis naar en in Noord Amerika te laten drukken, er bestond bij mij geene reden daaraan niet te voldoen, zoo het slechts mijnerzijds kosteloos konde geschieden. Mijne pogingen daartoe zag ik met den gewenschten uitslag bekroond, weshalve ik gaarne van deze gelegenheid gebruik maak, om den inteekenaren, uitgever en voorts hun, die mij bij de bewerking gaarne van dienst wilden zijn - hun allen dus, wier welwillende medewerking mij tot bereiking van mijn doel bevorderlijk was - mijner opregten dank te betuigen. Dat ik gedurende mijn verblijf in de Verenigde Staten voornamelijk het oog vestigde op den toestand van den landbouw, volgt als van zelf uit den aard van mijn maatschappelijk standpunt en wensch ik dat de lezer, bij zijne beoordeling, vooral in het oog houde. Of ik echter, gedurende mijn kortstondig verblijf aldaar, dit onderwerp en andere juist of minder juist heb opgenomen en beoordeeld, laat ik gaarne aan het inzigt en oordeel van deskundigen over. Ik meen echter te mogen verklaren, dat ik hetgeen meer of minder onder mijn gezigtskring viel, of daarmede als onwillekeurig in betrekking stond, onpartijdig en der waarheid getrouw heb ter neder geschreven en medegedeeld.

Oud Bocum onder Kloosterburen, January 1854 C. Borgman