Tegelen en het kasteel De Holtmühle

Tegelen was in de Romeinse tijd een nederzetting waar dakpannen, potten en tegels (Tegula) gemaakt werden. De naam Tegelen komt van het Romeinse Tegula. Nog steeds wordt de alhier gewonnen klei in de Tegelse industrie verwerkt. Verder vindt men er metaalindustrie en is Tegelen bekend van de Passiespelen. Het lijdensverhaal van Jezus wordt om de 5 jaar van mei tot september opgevoerd. De volgende uitvoeringen zijn in 2010.
Tegelen en de Schloss Holmühle lagen in de tijd van von Glasenapp op Pruisisch gebied. ( tot 24 februari 1817) Van 1719 tot 1794 behoorde de gemeente Tegelen aan de keurvorst van Beieren en was in de Kurphals ingelijfd. De zetel van de regering was te Düsseldorf.
Tegelen telde in het jaar 1760 slechts 600 inwoners. Het is daarom wel bijzonder dat Joachim hier in deze buurt zovele huzaren kon recruteren. Misschien bracht de armoede en de werkeloosheid vele jonge kerels ertoe voor in het leger te kiezen.



foto 1
foto 2
foto 3

Samen met Steyl viel Tegelen onder het Jülichsche Amt Brüggen.
Ofschoon de grote slagen van de Zevenjarige Oorlog in het oosten werden gevoerd, kreeg de streek van Tegelen het nodige van de oorlog mee. De hele oorlog moesten er rantsoenen hooi en stro geleverd worden aan Dülken, waar de Franse troepen onder maarschalk d’Estrées gelegerd lagen. Van inkwartiering heeft Tegelen in de 7 jarige oorlog niet veel last gehad. De meeste andere plaatsen van het ambt Bruggen, waar Tegelen ook onder viel, waren wel bijna doorlopend bezet. Voor de handel was Tegelen van groot belang voor het Duitse Rijk, omdat het aan de Maas lag. Er was een levendig vrachtverkeer naar Roermond, Krefeld en Keulen. Aangezien Tegelen buiten de gesneuvelde huzaren geen oorlogsellende kende, kwam het de oorlog goed door. Na de 7 jarige oorlog groeide het inwoners aantal tot 857 in 1830. In het jaar 1859 telde Tegelen 1644 inwoners.
Het Duitse Rijk was voor de 7 jarige oorlog geen grote natie, maar een verzamelnaam van een groot aantal zelfstandige staten en staatjes. Hiertoe behoorden o.a. Pruisen en Gülick, waar Tegelen in lag. Na de oorlog had Frederick de Grote alle Staten verenigd en werd Pruisen tot de grote mogendheden gerekend.

Tegelen kwam twee jaar na de slag van Waterloo, op 24 februari 1817 bij het koninkrijk der Nederlanden.

foto 4
foto 5
foto 6

De waterburcht “Kasteel de Holmühle”


In het zuidoosten van Tegelen ligt het kasteel de Holtmühle, een zeer oude waterburcht. Oorspronkelijk werd het ook wel Huis ter Horst genoemd, omdat het op een horst lag. (Een horst is een droge, iets hoger gelegen plaats temidden van moerassen.) Door overerving kwam het goed op 11 januari 1394 in handen van de uit Kleef komende Otto von Holtmeulen. Hij werd tevens heer van Tegelen.
Het kasteel draagt nog steeds de naam van deze familie. Door vererving kwamen het goed in de zeventiende eeuw aan het geslacht von Metternich. Deze lieten het kasteel behoorlijk vervallen. De von Metternichs verkochten in 1702 hun deel van en rechten op de Heerlijkheid Tegelen en de Holtmühle aan Wirich Wilhelm Freiherr von Hundt, Herr zum Bush. De zoon van von Hundt, Adam Ludwig sterft in 1728. Zijn vrouw hertrouwt maar sterft op 3 februari 1736. Als de moeder van Louisa Anna Elisabeth sterft komt ze bij haar stiefvader op de Holtmühle wonen. Von Hundt maakt het kasteel weer bewoonbaar.

Het kasteel was in die tijd veel groter dan nu. Tot de verbouwing van 1852 moet het ongeveer twee keer zo groot zijn geweest. Vele gebouwen en stallen zijn helaas afgebroken. De meeste oude gebouwen die er nu nog staan zijn uit de zeventiende eeuw. Het hoofdgedeelte van het kasteel bevond zich toen, waar nu het achtergedeelte is.
Wat de Holtmühle zo interessant maakt is het complex als geheel, het hoofdgebouw met bijgebouwen, de remise of voormalige voorburcht, de tiendschuur en de twee zeer mooie en zeldzame kasteelpoorten. De venlose poort en de Kaldenkerker poort. Zelfs de gebouwen voor de huzaren -paarden van von Glasenapp zijn nog steeds aanwezig.
.
In 1790 zou Louisa von Glasenapp geboren von Hundt, in het bijzijn van haar schoonzoon Adr. Werner von Calekum- Lohhausen, de Holtmühle aan Gerardus Voss de Wael verkopen.

Daarna ging het kasteel over aan de familie de Rijk Louis de Rijk sterft op 6 juni 1879. Zijn enig overgebleven dochter Theodora wordt met 15 jaar wees. Zij huwt op 19 november 1883 (19 jaar oud) met Johan Hendrik Antony van Basten Batenburg uit Lichtervoorde.De familie van Basten Batenburg waren de laatste bezitters van de Holtmühle.

foto 7
foto 8
foto 9

Het kasteel is gelukkig behouden gebleven. Op 9 november 1967 kocht de gemeente Tegelen het kasteel en de bijbehorende landerijen met een oppervlakte van 37 hectaren van de laatste eigenaars, de familie Van Basten Batenburg. In 1976 na de zware storm van 2 en 3 januari, waarbij vooral de daken veel schade opliepen, werd besloten een aanvang te maken met de restauratie van het complex. Het herstel van de torentjes van de tiendschuur en van de remise kon in 1978 worden voltooid. In 1985 restaureerde men de Kaldenkerker-poort en in 1986 de Venlose-poort. In 1993 werd het vervallen complex helemaal opgeknapt.

In juni 1978 begon een historisch en bouwkundig onderzoek door dr. J.G.N. Renaud en een aantal studenten van de Technische Hogeschool te Delft. Zij kwamen tot de conclusie dat het kasteel niet in de 17e eeuw maar in het vierde kwart van de 14e eeuw gebouwd werd. Men vond bepaalde restanten van een muur behorende tot de bouwfase, die overeen komt met de bewoningsperiode van het geslacht Holtmeulen. Tijdens de opgravingen vond men ook onverklaarbare verzwaringen in het metselwerk van de 18e eeuw. Waarschijnlijk vond men de versterkingen die Joachim von Glasenapp liet aanbrengen om het kasteel veiliger en meer bomvrij te maken.

Tegenwoordig is er een hotel aan het kasteel gebouwd. Het huidige Chateau Holtmühle met 60 luxe kamers is momenteel verhuurd aan de Bilderberg Hotelketen. (www.bilderberg.nl) E.mail. holtmuehle@bilderberg.nl
De oude gebouwen ademen nog steeds de sfeer van de tijd van von Glasenapp uit. Wanneer men door de Kaldenkerker-poort gaat en over de “Hondsdijk” loopt, kan men zich voorstellen hoe von Glasenapp met zijn vrijhuzaren door de velden de oorlog tegemoet trok.
Een bezoek aan kasteel de Holtmühle met zijn mooie tuinen en omgeving is zeker de moeite waard.


Kasteel anno 1923
Kasteel anno 1723