Geen actiethriller, geen SF-film, geen boek over de toekomst is meer hetzelfde sinds 11 september 2001. En dat geldt ook voor de visionaire roman van Lisinka Ulatowska. Lisinka vertegenwoordigt drie NGO’s (Non-Governmental Organizations) in de Verenigde Naties waar zij enkele jaren voorzitster was van de NGO Task Force on Financing. Ze kent de Verenigde Naties van binnenuit.

Het is het verhaal van een groep wereldburgers die in VN-verband de strijd aangaat met het Kwaad door het Goede te doen. Maar er is meer aan de hand in dit boek. Het is een handleiding tot spiritueel bewustzijn. Daarin lijkt het op “de Celestijnse belofte” van James Redfield. In “De Celestijnse belofte” is het verhaal, een speurtocht naar de negen inzichten, een kapstok voor een spirituele boodschap. Ik vond indertijd bij “De Celestijnse belofte” de kapstok te mager, maar dat belette het publiek geenszins om dit boek te kopen en met elkaar te bespreken, het was een enorme bestseller met een krachtige uitstraling.
Ook dit boek lijkt dezelfde kant op te gaan, de thrillerachtige aspecten, de karakterontwikkelingen zijn als clichés ingezet om een boodschap over te brengen. De mens is zijn contact kwijt met de natuurlijke ordening, met de eigen intuïtie. De remedie die in het boek van Lisinka wordt geïntroduceerd bestaat, kort gezegd, uit meditatieoefeningen, waarin afgestemd wordt op de Bron, een mysterie, zorg dragen voor een alert en helder bewustzijn, waarbij intuïtie en een sterk positief denken op de voorgrond staan. De boodschap lijkt ontleend aan de spirituele gemeenschap “Emissaries of the Divine Light”.
Maar de Bron herinnert ook aan een concept als “The Force” uit de StarWars-saga. En zo wordt dit boek ook een sprookje, dat zich echter voltrekt in een uiterst realistische wereld met uitgebreide aandacht voor VN-bijeenkomsten, het politieke en diplomatieke spel tussen personen die gewoon “bestaan”. Pieter Kooistra treedt op in dit boek. De LETSkringen spelen een actieve rol, zelfs ons pilotproject in India wordt genoemd. Diverse ambassadeurs uit de Derde Wereld lijken naar de werkelijkheid getekend. Het notenapparaat achter in het boek verschaft helderheid over deze mengeling van realiteit en fictie. De websites van organisaties die figureren in dit boek zijn op internet te bezoeken. En de rampen die zich tegen het einde van het verhaal over heel de wereld voltrekken zijn apocalyptisch genoeg, maar leggen het af tegen de werkelijkheid van 11 september.
De goede afloop van het boek, waarbij het kwaad zich deels transformeert naar het goede, deels tijdelijk zijn macht kwijt is - wat mogelijk tot deel twee leidt - stemt opmerkelijk hoopvol!

Lisinka Ulatowska - Samenzwering Samenspel
ISBN 90 202 82581
Ankh-Hermes
fl 47,80
440 pagina’s

gepubliceerd in "UNOviteiten", nieuwsbrief van de Stichting UNO-inkomen

Een eerlijk boek vol hoop

In dit boek schetsen de twee initiatiefnemers van het Fair Trade-keurmerk Nico Roozen & Frans van der Hoff het verhaal van het ontstaan van deze organisatie. Het verhaal achter Max Havelaar-koffie, Oké-bananen en Kuyichi-jeans.

Ik moet eerlijk bekennen: ik ben geen non-fictielezer. Het liefst lees ik thrillers, science-fiction of dagboeken. Wie schetst mijn verbazing, toen ik aan dit boek begon: het begint met twee interessante levensverhalen en leest verder als een economische thriller.

Frans van der Hoff is van boerenafkomst en wordt priester in de turbulente jaren zestig. Hij is in 1973 als linkse arbeiderspriester in de sloppenwijken van Santiago de Chile werkzaam, als Pinochet aan de macht komt. Hij vlucht naar Mexico, wordt bedreigd door de geheime politie en wordt door zijn bisschop een rustige plek geboden: Tehuantepec, in het zuiden van Mexico, tussen de koffieboeren. Daar gaat hij pinda’s en maïs telen om in zijn levensonderhoud te voorzien.
Dit zijn zomaar wat feiten, maar Frans gaat ook dieper op de dingen in: op zijn eigen geloof, op de levenshouding van de mensen om hem heen, en het inzicht dat hulp niet baat. Aan de basis van het Max Havelaar-project staan de Mexicaanse koffieboeren die eens gezegd hebben: ‘We hoeven jullie gaven niet. Wij zijn geen bedelaars. Als jullie ons een faire prijs voor ons product betalen, kunnen we het verder zonder hulp stellen.’ Deze ene zin is de kern van het verhaal.
Nico komt uit een welvarend ondernemersgezin, wordt politiek bewust tijdens de studentenopstanden van ’68 en raakt betrokken bij het opzetten van een wereldwinkel in zijn geboortedorp. Tijdens zijn studie geschiedenis raakt hij geboeid door de kerkelijke vernieuwingsbeweging en leerde dat politiek engagement te combineren was met geloofsbeleving. Als hij een baan krijgt bij de Solidaridad maakt hij ter oriëntatie in 1984 een reis naar Zuid- en Middenamerika en is diep onder de indruk van de Mexicaanse koffieboeren. Een jaar later ontmoet hij in Utrecht Frans van der Hoff en bedenken ze samen het Max Havelaar-concept.
Beide levensverhalen zijn boeiend en helder geschreven en tonen twee mensen die geloof, hoop en handelsgeest op sublieme wijze weten te combineren, daarbij geschraagd door de heldere wensen van de koffieboeren.
En dan begint de thriller. Hoe het lukt iets onmogelijks te doen: koffie duurder verkopen als de grote concurrenten en toch een marktsegment veroveren. Daar kan het neoliberalisme niet tegen op. En dat alles op basis van eerlijkheid: geen milieuvervuiling, een rechtvaardige prijs voor de boeren. Frans werkt met de boeren in Mexico aan een coöperatie die milieubewust koffie gaat verbouwen, Nico verkent de markt in Nederland. Drie jaar later ontvangt prins Claus het eerste pak Max Havelaar-koffie. En dan volgen de chocolade, de honing, de sinaasappelsap en de jeans.

‘Fair Trade’ is het unieke verhaal van de geboorte van het duurzaam ondernemerschap. Aan het slot zijn een aantal, op het oog losse, artikelen gebundeld. Economische analyses, marktverkenningen, hier en daar pessimistisch, omdat de grote doorbraak naar de markt toe in de meeste Europese landen niet van de grond komt. Het grote succesverhaal is Zwitserland met een marktaandeel van 8% (koffie). In Nederland is dat ongeveer 3%. Maar toch, ‘Fair Trade’ is inmiddels uitgegroeid tot een wereldwijde onderneming waar meer dan vijftig landen bij betrokken zijn en die een eerlijk verdiend basisinkomen verschaft aan vele duizenden in de ontwikkelingslanden.

Frans Leonard

Nico Roozen & Frans van der Hoff Fair Trade
Van Gennep, Amsterdam 2001
ISBN 905515315x
€ 18,-

gepubliceerd in "UNOviteiten", nieuwsbrief van de Stichting UNO-inkomen en in de Keerzijde, parochieblad van de San Salvatorparochie te 's-Hertogenbosch

De ramp der bezuinigingen

Op 3 december 1984, vijf minuten na middernacht, vond er een grote explosie plaats in een pesticidenfabriek in de miljoenenstad Bhopal in India. Wolken met giftige gassen werden door de wind naar de sloppenwijken geblazen, alwaar 16.000 tot 30.000 mensen omkwamen. Zo’n half miljoen mensen heeft nog steeds te kampen met de gevolgen van deze ramp. Dominique Lapierre en Javier Moro hebben de geschiedenis van de fabriek en de getroffen sloppenwijken minutieus onderzocht. Ze voerden gesprekken met onder meer de overlevenden en de bouwers van de fabriek. Pogingen om met fabrikant Union Carbide in contact te komen mislukten. De conclusies: uit bezuinigingsoverwegingen werden veiligheidssystemen buiten werking gesteld en was er meer gif opgeslagen dan veilig was wegens te geringe afzet. De schrijvers zijn er wonderwel in geslaagd het op de loer liggende cynisme buiten het boek te houden en een menselijk verhaal te vertellen. ,,Verschrikkelijk en ontroerend,” oordeelde president Jacques Chirac van Frankrijk.

Dominique Lapierre en Javier Moro: Bhopal, 00.05 uur
Lemniscaat, Rotterdam, 2004
420 pag.
ISBN 90 5637 545 8
Prijs € 17,95

gepubliceerd in ZOZ, tijdschrift van Omslag, werkplaats voor Duurzame Ontwikkeling

De Derde Wereld is van origine niet arm, wij hebben haar als arm benoemd! Luister naar wat andere volken ons te vertellen hebben over de zin van het leven, over sociale strijd, over vrijheid. Een nieuwe benadering van de ontwikkelingsproblematiek, waarbij de cultuur centraal staat.

Zo’n twintig jaar geleden waren beursberichten geen nieuws. Nu is iedere procentpunt stijging of daling belangrijk, geen nieuwsuitzending zonder beursberichten. Een ander feit: nog niet zolang geleden werd duidelijk dat er meer geld in het hoger onderwijs moest worden gestoken. Dat was beter voor de economische concurrentiepositie van Nederland. Met geen woord werd gerept over zaken als wetenschap of een goede opleiding. Ik ben verbijsterd over zo’n uitspraak. De aandacht voor de mondiale economie en het vrije-marktdenken doordrenkt de samenleving en het is moeilijk om daar buiten te blijven. Ik ben ooit psychologie gaan studeren omdat ik er de hersens voor had en het een boeiende studie vond.

De gevolgen van het neo-liberalisme
Het vrije-marktdenken, of het neo-liberalisme, heeft ernstige gevolgen voor onze wereld. De kloof tussen arm en rijk wordt steeds groter, het geld dat via ontwikkelingssamenwerking naar arme landen vloeit weegt niet op tegen de aflossing van de schulden van diezelfde landen. Stemmen van mensen die tegenwicht willen bieden tegen deze ontwikkeling, de anders-globalisten, zijn niet luid genoeg.
Vaak passen de alternatieven die bedacht worden toch weer binnen het economisch denken. Denk aan ideeën als basisinkomen en Tobintax. Het neo-liberalisme is een stelsel van waarden en normen geworden waarin geen plaats is voor begrippen als solidariteit en spiritualiteit.

Originele oplossingen
Een volstrekt andere kijk op onze samenleving biedt Thierry Verhelst in zijn boek Het recht anders te zijn. Dit boek verscheen in 1986 en is inmiddels in zeven talen vertaald. In 2003 verscheen een tweede, geheel herziene, uitgave, waarin ook nieuwe ontwikkelingen als globalisering, mondiaal terrorisme en fundamentalisme aandacht krijgen.
Thierry Verhelst (1942) studeerde rechten met als specialisatie Afrikaans recht en is sinds tien jaar internationaal coördinator bij het Zuid-Noord Netwerk voor Culturen en Ontwikkeling in Brussel. Hij stelt het begrip ‘cultuur’ centraal en daarmee bedoelt hij niet de kunst of een stelsel van gewoonten.
‘’Cultuur is het complexe geheel van oplossingen dat een bepaalde gemeenschap erft, overneemt of uitvindt om aan de uitdagingen van haar natuurlijke en sociale omgeving het hoofd te bieden’’. Wij zijn ons er nauwelijks bewust van hoe diep die cultuur in ons wezen zit. Zo is onze Westerse cultuur individualistisch gericht en hechten wij grote waarde aan het beheersen van tijd en ruimte, aan risico’s nemen. Een andere cultuur zal zich meer richten op gemeenschapszin en harmonie met de natuur. Denk aan de uitspraak: de Europeanen hebben de klok uitgevonden, de Afrikanen de tijd.

Cultuur is niet statisch
Cultuur is dus geen statisch begrip, maar wortelt in een gezamenlijk verleden en vraagt constant om aanpassingen. Immers, het milieu waarin wij leven verandert ook steeds. De consequentie van dit denken is het verwerpen van de westerse cultuur als alleen zaligmakend. Integendeel: ‘’in naam van de alfabetisering vernietigen zij de mondelinge tradities; in naam van de landbouwhervorming, van een betere verdeling van het bezit en volledige tewerkstelling, vernietigen zij in de Derde Wereld de oorspronkelijke niet-monetaire economische orde die steunt op het éénzijn en het voorzienend samenwerken met Moeder Aarde”, een citaat van Robert Vachon, directeur van het tijdschrift Interculture. Kortom, de verwestersing van de wereld is tevens het einde van een veelheid van culturen en gaat ten koste van de flexibiliteit van de mens om zich aan te passen aan zijn leefomgeving.

Eurocentrisch denken
Daarmee schopt Verhelst heel wat heilige huisjes omver. Hij stelt dat de altruïstische motieven waarmee het Noorden het Zuiden aan de armoede probeert te ontrukken, puur gebaseerd zijn op eurocentrisch denken: wij, het rijke Westen, weten wat goed voor jullie is. Hij breekt dan ook een lans voor ontwikkelingsmodellen waarin de cultuur van de inheemse bevolking centraal staat. Dus niet: ‘ik geef, jij ontvangt, ik denk, er wordt voor jou gedacht’. Daarbij haalt Verhelst ook de Latijns-Amerikaanse pedagoog Paulo Freire aan: ‘’niemand kan een ander bevrijden’’.
Ontwikkelingsprogramma’s die alleen gericht zijn op alfabetisering, kook- en naailessen, zonder aandacht voor de eigen cultuur en de daarbij behorende overlevingsstrategieën, zijn zinloos.
Verhelst beschrijft veel voorbeelden van kennis die op lokaal niveau al eeuwen beschikbaar is en die dreigt te verdwijnen. Dat kan gaan om zaken als landbouwtechniek, rechtspraak, ruilhandel.

Waterpompen, een succesverhaal
Een voorbeeld van een ontwikkelingsproject waarin die waarden wel centraal staan, kwam ik vorig jaar tegen toen ik projectbeschrijvingen maakte voor FEMI, een Nederlandse stichting voor ontwikkelingssamenwerking. Zij ondersteunt een project op Negros, een Filippijns eiland. Daar wordt het probleem van de watervoorziening aangepakt door het ter plekke ont-wikkelen van hevelpompen – pompen waarbij geen gebruik gemaakt wordt van elektriciteit – met zoveel mogelijk lokale materialen door de lokale bevolking. De pompen zijn een succesverhaal. Inmiddels zijn twee hevelpompen naar Japan geëxporteerd en worden meerdere Filippijnse installatieteams opgeleid.

Wat is armoede?
Verhelst bepleit ook een andere visie op armoede en wijst daarbij op de soberheidscultuur die we in het Westen kennen van kloostergemeenschappen. Vaak bekijken wij armoede vanuit ons materialistisch denken als ‘het niet hebben van geld en luxe artikelen’ en vergeten daarbij dat de rijken niet gelukkiger zijn dan de armen. Rijken zijn vaak eenzame mensen die angstig hun bezittingen bewaken achter hoge hekken met alarminstallaties. Een Costa Ricaanse armoededeskundige, Ana Leon, die eind jaren negentig van de vorige eeuw een bezoek bracht aan de Arnhemse achterstandswijk Klarendal, constateerde dat daar de armoede bestond uit gebrek aan sociale cohesie, uit gebrek aan uitzicht op een betere toe-komst. Kortom, de Derde Wereld is van origine niet arm, wij hebben haar als arm benoemd!
Als wij westerlingen waarachtig solidair willen zijn met de Derde Wereld, zullen wij afstand moeten doen van onze culturele vooroordelen en goed luisteren naar wat andere volken ons te vertellen hebben over de zin van het leven, over sociale strijd, over vrijheid. Want de oorsprong van de ellende in de Derde Wereld is aan ons te danken.

Acculturatie en inculturatie
Als twee culturen elkaar ontmoeten zullen ze zich in zekere zin vermengen. Dat kan op twee manieren. Of er vindt acculturatie plaats: een vreemde cultuur oefent diepgaande invloed uit op een autochtone cultuur. Het omgekeerde vindt plaats bij inculturatie: een cultuur heeft grote invloed op een vreemde cultuur. Als voorbeeld van het laatste noemt Verhelst de introductie van het Boeddhisme in China. Het Boeddhisme is daar verchineesd. Het grote voorbeeld van acculturatie is uiteraard de invloed van het Westen op niet-westerse volkeren.

Ontwikkeling, genoeg, waardigheid
Acculturatie kan grote negatieve gevolgen hebben. Het verlies van de eigen cultuur kan leiden tot vervreemding, ontworteling en identiteitsverlies. En toch is het acculturatie, wat op mondiale schaal plaats vindt. Aan de hand van de term ‘ontwikkeling’ beschrijft Verhelst echter de vitaliteit van vele volkeren die voor het behoud van de eigen cultuur vechten. ‘Ontwikkeling’ is een beladen woord, door het Westen bedacht. Tegenwoordig spreken we liever over ‘internationale samenwerking’ maar de bevolking van het eiland Java gebruikt voor hetzelfde begrip het woord cukup genoeg). De indianen van Zuid-Mexico zeggen dignidad (waardigheid). En op het platteland van Sri Lanka noemt een boerenorganisatie zich Gam pubuduwa (het ontwaken).
Indrukwekkend als illustratie van de vitaliteit is het succesverhaal van de boeren in Alagamar, in noordoostelijk Brazilië. Daar moesten boeren hun land verlaten om plaats te maken voor grootschalige suikerrietteelt. Sommigen aanvaardden een schamele schadevergoeding, maar anderen hielden stand, ondanks vernietiging van de oogst en brandstichting. Na zeven jaar geweldloze strijd hebben de boeren het pleit gewonnen: ze mogen blijven.

Een pleidooi voor religie
De laatste vijftig jaar leidt de kerk in Europa een kwijnend bestaan. Spiritualiteit is vervangen door materialisme. Toch houdt Verhelst een pleidooi voor het transcendente in combinatie met sociaal engagement. Hij stelt dat het materialisme en de technocratie verantwoordelijk zijn voor het gebrek aan onderlinge solidariteit en het onvermogen zorg te dragen voor de eigen gemeenschap. En houdt ons het succes van de basisgemeenschappen in Zuid-Amerika voor. Daar gaan spiritualiteit, onderlinge solidariteit en strijdbaarheid hand in hand.
Daarmee gaat Verhelst mijns inziens net een stap te ver: religie als enig zaligmakend middel om waarachtige solidariteit tussen Noord en Zuid te bewerkstelligen. Dat komt vast door mijn verzet tegen de acculturatie van mijn cultuur door de Zuid-Amerikaanse bevrijdingstheologie. Feit blijft dat de economie van het genoeg, waar wij naar op zoek zijn als alternatief voor de uitwassen van het neo-liberalisme, aansluiting vindt bij het vasten in de christelijke traditie. Verhelst roept dan ook de christelijke NGO’s in het Westen op om de veertigdaagse vastenperiode te koppelen aan internationale solidariteit.
Feit blijft dat de toenemende belangstelling van jongeren voor zingeving gebeurt precies op de manier waar Verhelst voor pleit: geen terugkeer naar oude waarden, maar een herbronning, een onderzoek naar de bronnen van de eigen cultuur. Dat zou net zo goed kunnen betekenen dat we weer heilige eiken gaan vereren. Uiteindelijk is het Christendom ook Aziatische import.

‘Het recht anders te zijn’ is een bijzonder boek. In deze tijd van fundamentalisme en terrorisme opent het de ogen voor een andere kijk op de samenleving en geeft weer hoop op een betere, duurzame wereld.

Thierry Verhelst: Het recht anders te zijn
EPO i.s.m. CIMIC, Antwerpen, 2003
152 pag.
ISBN 90-6445-319-5
€ 12,00

gepubliceerd in ZOZ, tijdschrift van Omslag, werkplaats voor Duurzame Ontwikkeling

Parvana mag niet naar school en ook niet alleen de straat op. Ze mag wel mee met haar vader, die op de markt van de Afghaanse hoofdstad Kabul zijn kost verdient met het voorlezen van brieven. Veel Afghanen kunnen niet lezen en schrijven. Dan wordt haar vader zonder reden opgepakt en gevangen gezet. Zo zitten Parvana, haar moeder, haar zusjes en haar kleine broertje, plotseling zonder geld en eten. Maar Parvana is een moedig meisje en vindt een oplossing: ze vermomt zich als jongen en kan zo toch naar de markt. Zo redt ze het gezin. Voor kinderen van negen jaar en ouder die nieuwsgierig zijn naar het leven onder het bewind van de Taliban. Een deel van de opbrengst van het boek gaat naar Women for Afghanistan.

Deborah Ellis: Sluier over Kabul
Piramide, Amsterdam, 2002
144 pag.
ISBN 90-245-4185-9
€ 12,50

gepubliceerd in ZOZ, tijdschrift van Omslag, werkplaats voor Duurzame Ontwikkeling

Over hoe je ogen open kunnen gaan als je meer over cultuurverschillen weet.

Net nadat ik het boek 'Vreemd volk' uitgelezen heb ga ik eten in het wijkcentrum van Boschveld, een van de zogenaamde achterstandswijken van 's-Hertogenbosch. Iedere week op dinsdagavond eet daar een aantal wijkbewoners met elkaar. Het is een bont gezelschap, een Marokkaanse vrouw met haar zoontje van vier, een maatschappelijk werkster, een tachtigjarige vrouw die ooit met dit initiatief begonnen is en telkens opnieuw vertelt dat ze al 49 jaar in de wijk woont en zo verder. Er staan drie rollators voor de deur. Dan gaat het boek echt leven. Ik besef dat ik bijna altijd alleen eet, of met mijn vriendin en dat eten met een grotere groep mensen vreemd is aan mijn individualistische cultuur. Het samen eten door de mensen in Boschveld is een vorm van collectivistische cultuur. In zo'n cultuur zijn mensen graag samen, ze eten samen, ze wonen samen.
De groep is belangrijker dan het individu. In een individualistische cultuur is dat omgekeerd.

Interculturalist
Jacob Vossestein noemt zich op zijn website interculturalist, een mooie woordvondst. En gezien zijn levenservaring mag hij zich zo best noemen .
Hij bezocht zo'n zestig landen en kan zich dankzij zijn talenknobbel in een tiental talen verstaanbaar maken. Als schrijver werd hij bekend met zijn boek 'Dealing with the Dutch', een verklaring van het gedrag van de Nederlander voor buitenlanders. 'Vreemd volk' gaat een stap verder: het bestrijkt het hele scala aan cultuurverschillen in onze ogenschijnlijk steeds kleiner wordende wereld.

Levenssferen
Cultuur is een samenhangend geheel van meer of minder bewuste denkbeelden en technieken dat een groep mensen over langere tijd dient als richtlijn en instrument om te leven en overleven. Deze definitie hanteert Vossestein en daarmee wijkt hij niet veel af van die van Verhelst. Vossestein hanteert binnen de grote noemer cultuur een aantal levenssferen of velden die een cultuur kunnen beïnvloeden: het economische, het maatschappelijke en het religieuze veld.
Onder het economische veld vallen de manieren waarop in elementaire levensbehoeften als eten, drinken, warmte en vervoer kan worden voorzien. In het maatschappelijke veld worden de onderlinge relaties gedefinieerd: is een samenleving sterk hiërarchisch georiënteerd of gaat men min of meer op gelijke voet met elkaar om? Is er democratie of tirannie met alle schakeringen daartussen?
Het religieuze veld richt zich op de zingeving van het bestaan, op de ideeën over leven en dood. Daar vallen ook filosofie. kunst en wetenschap onder. Het religieuze veld heeft de langste adem, daarmee is een cultuur al eeuwen doordrenkt. Een voorbeeld: de ontkerkelijking van Nederland heeft een hoge vlucht genomen, maar de waarden die uit het calvinisme voortkomen bepalen nog steeds ons nuchtere Nederlanders. 'Wij zijn niet op aarde om te genieten, dus doe maar gewoon'

Ontmoetingen
Eind jaren vijftig van de vorige eeuw zat er welgeteld één donkergekleurde jongen in mijn klas, die, naarmate ik hem vaker zag, steeds witter leek te worden. Een kwestie van gewenning, denk ik nu. Maar kijk nu eens naar een willekeurig schoolplein in een grote stad, je ziet alle prachtige kleuren van de regenboog. Kijk eens naar een willekeurig journaal en je ziet woedende Iraqi's schelden op de Westerse wereld, de bron van alle kwaad. Je ziet Turkse moeders huilen bij de puinhopen van een aardbeving, waar hun kinderen nog onder liggen. En je ziet een stoïcijnse Nederlandse premier die zonder enig gevoel spreekt over vluchtelingenproblematiek. We zijn inmiddels wereldburgers geworden, de wereld komt van alle kanten op ons af, dankzij de televisie, het internet, de steeds exotischer vakanties. Maar begrijpen we de Iraakse woede, het Turkse verdriet? Begrijpen we waarom een Afrikaan altijd de tijd heeft, waarom een Japanner altijd 'ja' zegt, ook als 'nee' bedoeld wordt?

Verdraagzaamheid
Vossestein ontleedt in twaalf hoofdstukken een veelheid aan aspecten die terug te brengen zijn tot cultuurverschillen: hoe kijken verschillende culturen aan tegen hiërarchische verhoudingen, tegen uiterlijk vertoon, tegen de functie van de familie in het dagelijks leven. In zoverre is het boek een mooie inleiding tot de multiculturele samenleving.
Het boek eindigt met raadgevingen die tot meer begrip en verdraagzaamheid kunnen leiden. Ik noem er een paar. Stel vragen en luister goed. Vragen stellen over andermans cultuur wordt vaak gewaardeerd. Mensen zijn vaak vereerd als er interesse van buitenlanders is in de lokale cultuur .
Maar luister ook goed naar wat er niet gezegd wordt. Win vooraf informatie in. Probeer van te voren iets over de andere cultuur te weten te komen, bijvoorbeeld via internet. Vel geen waardeoordelen. Ook minder aangename dingen hebben altijd een culturele context die de zaak misschien begrijpelijker maakt. En de belangrijkste: toon respect en zelfrespect.

Jacob Vossestein: Vreemd volk
KIT Publishers, Amsterdam 2003
272 pag.
ISBN 90-6832-567-1
Prijs € 15,-
www.jacobvossestein.nl.

gepubliceerd in ZOZ, tijdschrift van Omslag, werkplaats voor Duurzame Ontwikkeling