ZERK 3 (onder het aanrecht) klik hier voor plattegrond

De eerste zerk bevat alleen een jaartal en wapen.

M 1686 A
*

Opmerkingen:

Het schild onder het jaartal is voorzien van drie franse lelies met bovenin en ster. Het schild hangt aan een lint dat door een ring loopt.

ZERK 4 (in de berging) klik hier voor plattegrond

Dit zerkje is afkomstig van het kerkhof buiten de kerk en werd in 1841 in de kerk geplaatst ter opvulling tussen de grotere zerken. Het is waarschijnlijk een deel van een zerk. Het is alleen voorzien van een cirkel met een soort huismerk bestaande uit een zeskantige ster.

ž

Opmerkingen:

Toen er na 1830 niet meer rond de kerk begraven mocht worden en de algemene begraafplaats ten westen van de stad gereed was, moesten er 2048 graven geruimd of verplaatst worden. Tegen betaling konden de graven verplaatst worden naar de algemene begraafplaats. Doch voor velen was dit te kostbaar en de meeste grafstenen werden stuk geslagen en in 1841 als puin onder de orgelstoel gestort. Slecht een dertigtal werd verplaatst waarvan een paar in de kerk werden gebruikt als opvulling.

ZERK 5 (in de berging) klik hier voor plattegrond

Deze eenvoudige zerk werd vaak door de wat minder rijke maar toch goed bemiddelde burger van Franeker gebruikt als grafsteen. Geld, maar ook het ontbreken van titels maakte de uitvoering van de steen sober. De enige versiering is een huismerk.

Ao 1617 de`1 Julij
sterf de Eersame ma`
Meijle Orcksz Holt
Koper en leit hier
begraven.
m M o

Opmerkingen:

Meijle Orcks was een zoon van Wijbe Gerrytszn Orcks die van 1604 tot 1618 een van de zes burgemeesters van Franeker was. Deze familie had in die tijd een houtzaagmolen op het 'oost' van Franeker, dat ook wel aangeduid werd als zevenhuizen. Meijle was getrouwd met Doedt van Doyem en had vijf kinderen.

Tussen de m en de o staat nog een hoofletter M. waarin het huismerk verwerkt is. Door de beide lijnen, die tezamen een driehoek vormen met de punt naar beneden, is een ruit getekend.

ZERK 6 (in de berging) klik hier voor plattegrond

De tekening op dit zerkje kan zowel een huisteken als een gildeteken zijn.

Opmerkingen:

Op dit steentje, dat waarschijnlijk ook als opvulling diende, komt geen tekst voor, maar alleen een huisteken of gildeteken in een cirkel en daarin een onregelmatige zespuntige ster. Het teken lijkt wat op dat van zerk nr. 5, maar het is niet gelijk.

ZERK 7 (in de berging) klik hier voor plattegrond

Ao 1692 den 8 nobr. is overleeden
Jacob Ians en Antie Ians Den 4 dito
Bauckjen Ians de eerste out omtrant 11
de' tweede 9 de' darde - iaer en op den
8 dito hier saemen begraven
------------------------------------------------
Ao 1766 Den 19 Maart is op Woensdagh na de
middagh om vier uren is Schielijk aan een beroerte
overleden Bauckje Ians Wed. v. Wijlen Folkert
Luutjes en wiert oudt den 10 Iuni 71 jaar en leit
alhier begraven
------------------------------------------------
Ao 1779 Tusschen den 7 en 8 April is aan de Bruin
pluris overleden Aafke Folkerts en worde oudt den
fierden Dezember 55 Jaaren en liet alhier begraven

Opmerkingen:

Zoals zovele families ontkwam ook de familie Jans niet aan het leed dat besmettelijke ziektes die soms ware epidemieŽn werden en in die tijd regelmatig voorkwamen, brachten. Jacob stierf op elf jarige leeftijd en Antje op negen jarige leeftijd terwijl Bauckjen waarschijnlijk nog geen jaar oud was. De kinderen van de familie Jans werden op het kerkhof buiten de kerk begraven. In september 1765 werd de steen door de familie Luutjes gekocht. Waarschijnlijk door het overlijden van Folkert Luutjes. Het erfrecht en de jaarlijkse huur van het graf ging toen over van de familie Jans op de familie Luutjes, die in Franeker een kuiperij hadden. De steen werd na het overlijden van Bauckje in de kerk geplaatst. Merkwaardig is dat haar man Folkert Luutjes niet op deze steen vermeld wordt, maar wel zijn dochter Aafke Folkerts.

Opvallend is de afwijkende spelling en taalgebruik ten opzichte van de andere zerken.

ZERK 8 (in de berging) klik hier voor plattegrond

Dit zerkje is nogal beschadigd door breuken waardoor niet de gehele tekst duidelijk is. Het betreft hier Laurentius Woldanius Herder, student in de filosofie en medicijnen.

Sepultus Hic ........usenius
.. iis Laurentius Woldanius Her-
der .cenus phil. et medicinae
studios
Ao aetat. sua 20 Dm 1626 Kal
Natus .......................... in do
.......sset 26 october

ZERK 9 (in de berging) klik hier voor plattegrond

De tekst van deze zerk is in het latijn.

Anno 1619 febr. 17 obiit in Domini
doetus et pius fenex Hero Frisius
Pastor emeritus anus cadaver
sub hoc humulo est depositum
AEtatis 65

De vertaling is ongeveer:

In het jaar 1619 op 17 februari is in de Here gerust de plichtsgetrouwe Hero Frisius, voorheen predikant. Het stoffelijk overschot is hier begraven. Hij bereikte de leeftijd van 65 jaar.

Opmerkingen:

Hero Frisius heette eigenlijk Hero Heijneszn, een predikant die tijdens de reformatie in 1580 in Tzummarum en later in Dongjum voor de nodige opschudding zorgde door zich niet aan de richtlijnen van de kerkraad te Leeuwarden te houden. In 1588 stuurde de synode van Friesland Ysbrandus Balck en twee andere prominenten naar Dongjum om met Hero tot een einde der twisten te komen. Tot 1610 was hij pastoor te Menaldum.

ZERK 10 (in de berging) klik hier voor plattegrond

De oorspronkelijke tekst van deze zerk is op deskundige wijze verwijderd. Als er door een familie de huur van het graf niet meer kon worden betaald, verkocht de kerkvoogdij de steen aan een andere familie, in dit geval aan de familie Sibes.

Ao 1609 de` 12 November sterf
de erbare Trinke Ians dor` Sape Sib
wijf out omtrent 58 Iaer en is alhier
begraven
Ao 1619 de` 3 Maij sterf de Ersamen
Sape Sibesz olt 63 Iaer en is op
Hemelvaerdtsdach begraven
Noch leit hier begraven 1 kindt
va` Sape Sibes en` Suze Cornelis

Opmerkingen:

De tekst van het laatste blok doet vermoedden dat Sabe eerder getrouwd is geweest met Suze Cornelisdochter en dat een kind uit dat huwelijk in het familiegraf is begraven.

Onder de tekst staat een huismerk.

ZERK 11 (in de berging) klik hier voor plattegrond

Deze zerk is de eerste van een flink aantal zerken die betrekking hebben op professoren die aan de Franeker Academie verbonden waren en in Franeker overleden zijn.

Luciforium
Sixti Arcery Gvaecae Lingvae
Professoris
Anno 1663 den 3 xber is in den Heere Gerust
Johannes Arcernis Regeerende Burgemeester deser
>steede out int 52 Iaer en leit alhier begraven

Opmerkingen:

Deze zerk is eerder in gebruik geweest. Sporen van de vroegere tekst zijn nog duidelijk zichtbaar.

Ondanks het verschil in spelling van de familienaam, betreft het allebei de familie Arcerius.

Sixti Arcery (Sixtus Arcerius) werd geboren op 13 december 1569 te Franeker. Hij was een zoon van Johannes Arcerius Theodorus en Jaqueline Lotin.

Johannes werd in 1538 te Noordhorn geboren en huwde in 1568 te Douai in Frankrijk Jaqueline Lotin die hij tijdens zijn studie aldaar had ontmoet. Het echtpaar vestigde zich in 1569 te Franeker. Omdat hij verdacht werd van ketterij, vluchte Johannes met zijn vrouw en kind in 1572 naar Haarlem en vandaar via Leiden naar Delft, waar Paulus werd geboren. Later werd Jaquelina in Emden geboren. Ondanks jaren van zwerven bleef hij Theologie studeren en in 1576 tot 1586 was hij predikant in diverse plaatsen, laatst te Leeuwarden in 1586. Op 18 april 1588 werd hij Hoogleraar Grieks aan de Academie te Franeker. Hij overleed op 27 juli 1604.

Zijn oudste zoon Sixti werd in mei 1589 na het volgen van de latijnse school te Leeuwarden, als student medicijnen en Griekse taal ingeschreven aan de academie te Franeker. Op 20 april 1605 werd Sixtus benoemt tot professor in de Griekse taal aan de Academie te Franeker. Voor deze benoeming studeerde hij geneeskunde en oude talen aan diverse academie's in europa. Daarna werd hij belast met de opvoeding van neven van graaf Willem Lodewijk en was hij geneesheer te Leeuwarden. Ook werd hij aangesteld als legerarts. Achtien jaar was hij aan de academie verbonden. Hij stierf ongehuwd op 1 augustus 1623. Zijn jongere broer en zus hielden een epitaphium in de Martinikerk waar hij begraven werd.

Ook Johannes, de broer van Sixtus, werd in Franeker geboren. Hij studeerde theologie en werd predikant. Er is weinig van hem bekend omdat hij al spoedig naar duitsland vertrok. Hij moet omstreeks 1624 te Altona zijn overleden.

Johannes Arcernis (Arcerius) was een zoon van Paulus Arcerius en Anna Schouten en werd in 1611 te Sneek geboren. Paulus werd op 30 mei 1597 als student medicijnen aan de academie ingeschreven. In 1606 werd hij conrector van de latijnse school te Sneek en op 12 juni 1607 promoveerde tot dokter in de medicijnen. Dat bleef hij tot 1614. In dat jaar werd hij afgezet omdat hij zich in schrift afzette tegen de calvinistische opvattingen van o.a. Hugo de Groot en enkel andere prominenten. Paulus vetrekt naar Franeker waar hij in 1615 een dokterspraktijk begint. Maar ook in Franeker kwam hij regelmatig in konflikt met prominenten van de senaat die hij met scherpe pen op de hak nam. Op 16 december 1634 werden Paulus alle academische privileges ontnomen wegens belediging van de rector en hoogleraren. Ook werden al zijn eerbewijzen onwaardig verklaard.

Zijn zoon Johannes werd boekbinder en leerde het drukkersvak. Op 5 februari 1651 nam hij de drukkerij van Abraham van der Rade over en beloofde onder ede dat hij zich aan het plakaat van de staten Generaal inzake schotsschriften zou houden. De drukkerij stond aan de vismarkt. Johannes woonde samen met zijn vrouw Maeijcke Pijtters op de hoek van de nauwe steeg en de voorstraat. Johannes was niet alleen uitgever en drukker, maar had het talent van schrijven en dichten van zijn vader mee gekregen en werd een bekend dichter en schreef met scherpe pen over diverse personen. Ondanks de scherpe kritiek werd Johannes in 1668 burgemeester van Franeker. Johannes overleed op 3 december 1663. Samuel Arcerius, ook een zoon van Paulus, werd op 8 november 1664 door de gedeputeerde staten aangesteld als boekbinder en leverancier van boeken aan de academie. Na zijn dood in 1677 werd zijn opvolger Willem Alberts Nauta.

ZERK 12 (in de berging) klik hier voor plattegrond

Op deze steen luidt de tekst:

Ao 1668 den 12 febr. sterf
Iuffr Maria Felicitas Rompf
weduf van w.d. Heer Harmannus
Althusius Capitain van een
comp. sold. te voet tot Embden oudt 53 Iaren

Opmerkingen:

Op de bovenhoeken van de zerk zijn in cirkels afgebeeld: links een mannelijk wapenschild en rechts een vrouwelijk wapenschild. Deze wapenschilden behoren toe aan de familie Jellama. De zerk werd namelijk eerder gebruikt voor Hector Feijonis Jellama. Op 18 februari 1668 werd de zerk door de erven van de familie Althusius gekocht van de familie Jellama.

Harmannus was een zoon van Samuel Althusius die in ca. 1600 geboren werd te Emden. Hij noemde zich later ook wel Nassovius Embdanus. Hij studeerde o.a. te Groningen, (1619) en te Leiden, (1620). Was een tijdlang predikant te sexbierum en later te Duisberg en vanaf 1645 te Leiden waar hij in 1669 overleed. Hij was een ambtgenoot van Bernardus Wijngaarden.

ZERK 13 (in de keuken) klik hier voor plattegrond

Het randschrift op deze zerk is ruim 100 jaar ouder dan de tekst op het middenvlak.

Tekst randschrift is:

Ao 1606 de' 4 Ianuary sterf de' Eersa' Andris Ian zoo'
out 45 Iaer.
Ao 1606 de' XI Ianvary sterf de Erbare Tziets Ians Dr.
zyn wyf

De tekst op het middenvlak is:

Den 26 Aug 1719 sterf de Eerbare
en deugdrijke Hiske Steenkist out in haer
57 ste Iaer en leit alhier begraven ende
Verwagt een Salige Opstandinge

Ao 1726 den 31 october is in de heere ontslapen
de Eerbare en deugdrijke Ianke Steenkist in de
ouderdom van 57 Iaar en 41 weeken en leit
alhier begraven Verwagt een Salige opstandinge

Den 12 Ian 1747 sterf de eerbare Maeijke Steenkist
coopvr. binnen Franeker oud 81 jaeren en 13 dagen en
leit alhier begraven in verwagting een salige opstanding

Ao 1645 den 11 nov. sterf de eerbare Tiecke Ians Do`
huisv van Lieuwe Takes oud 28 Iaer en leit alhier begraven

Ao 1692 den 12 November sterf Iacob
Hessels out in sijn 31 ste Iaer en leit hier
begraven

Ao 1649 den 9 october sterf den Eersamen Jan
Andris in leeven Dijaken der Gereformeerde
Kerke binn` Franeker olt int 61 Jaer en leijt
hier Begraven

Ao 1651 den 12 September sterf de Eerbaren
Maeijcke IJsbrans Huisvrou van Jan Andris
olt int 63 iaer ende leijt hier begraven

Ao 1694 den 19 October is in den Heere
Gerust de Eersame Hessel Ians Mr. Kuyper
en kerkck-voogt tot franeker out bijna 69
en leit hier begraven

Opmerkingen:

De in het randschrift genoemden: Andris Janzoon, gehuwd met Tziets Iansdr stierven beide aan de pleuris. Tiecke Iansdr die gehuwd was met Lieuwe Takes was een dochter van Jan Andris en Maeijcke IJsbrants. Jacob Hesselszoon was een zoon van Hessel Ianszoon.

Op de steen worden ook drie vrouwen genoemd van de familie Steenkist. Alleen van Maeijke Steenkist wordt haar beroep vermeld. Hiske, Janke en Maeijke Steenkist waren kleindochters van Gualtherus Johannis Steenkist en Eelck Auckesdr. woonachtig te Wijnaldum. Hiske en Janke, die ongehuwd zijn gebleven, waren zeer godsdienstig in hun levensopvattingen evenals hun oom Ausonis die predikant was. Maeijke, de middelste van de drie van de dochters, zag weinig in het geloof en volgde haar vader Johannes op in de bier en wijnhandel, eerst te Harlingen, dan Leeuwarden en later in Franeker.

ZERK 14 klik hier voor plattegrond

Deze zerk is niet alleen erg afgesleten, maar ook gebroken en er zijn ook stukken uit. Toch is een groot deel de nog zichtbare tekst te ontcijferen.

Anno 1652 ... .. desem
ber sterf ... eersamen
Jan Beyma ....ken coper
.et in vl.... ende leyt
alhier begraven
======================
Anno 1656 ... 15 iuny is in de
======================
Here gerust de' Erbare Trentie
Andrys dochter huysfrou van
Jan Beyma out 38 iaer ende
leyt alhier begrv.
======================
........ martij is de Eersame
..... Beyma in de Heer gerust
ende leit alhier begrave

ZERK 15 klik hier voor plattegrond

Op dit deel van een witstenen zerkje is de tekst nogal beschadigd.

Tekst is:

Ao 1585 de' 17 Aprilis
15 sterf de' Eerbare Iancke
Greedt dr.

ZERK 16 (grotendeels onder de balie) klik hier voor plattegrond

Deze zerk is eerder in gebruik geweest. Op de benedenrand van de zerk zijn de letters dts, waar te nemen.

Tekst op middenvlak is:

Anno 1733 den 26 julij is in den Heere gerust den
eersame Taco Yskis Jelgersma old Burgemeester
16 en mede vroedschap deser stede als mede voornaam koop
man in Houtswaren in de ouderdom van 73 Iaren en groot 4 maanden en leit hier begraven.

Anno 1735 den 19 april is in den Heere gerust den
Eersamen Vrigesel Gerardus Ielgersma Houtkoper tot
Franeker oud 27 Iaar en 16 dagen
en leit alhier begraven

Anno 1748 den 8 september is in den Heere gerust de
Eerbare Iefke Horreus Wedu Willen de oude burger
meester Taco Yskes Ielgersma, oud 73 Iaren en 11 maan

Opmerkingen:

Taco Jelgersma was van 1690 tot 1705 burgemeester van Franeker. Wiltetus en Bernardus waren ook zonen van Taco en beide zijn rentmeester in Franeker geweest. Een zoon was in 1766 burgemeester van Harlingen.

ZERK 17 (grotendeels onder de balie) klik hier voor plattegrond

Op deze zerk is geen tekst meer te zien. Alleen in het midden een sterk afgesleten wapenschild waaronder de naam Petrus Altena staat. Het geheel is in een rechthoek geplaatst. Boven het wapenschild is een kroon met zeven parels te zien terwijl het schild aan weerskanten gesierd wordt door een soort lauwertak met vijf bladen elk. Het geheel vertoond veel overeenkomst met het wapen op de zerk van Gurtlerus, die er naast ligt.

ZERK 18 (grotendeels onder de balie) klik hier voor plattegrond

Het ontcijferen van de tekst van deze zerk leverde nogal wat moeilijkheden op, omdat de tekst beschadigd is. Daar komt bij, dat de tekst in het latijn is gesteld en er spelfouten in zitten.

Nicolavs Gurtlerus
Basil fensis
S.S. Theo. Doctor
18 Fius Dem que
Herbornae Hanoviae
Bremae
Daventriae et denique
Franeqerae
Professor
H. S. E.
et beatam resurrectionem
expectat
Obiit A. D. XXVIII Sepbr.
Anno MDCCXI
Aetatis LVII

Opmerkingen:

Nicolaus Gurtlerus, zijn echte naam was Nicolaus GŻrtler, werd geboren op 9 december 1654 te Bazel, Zwitseland. Hij was hoogleraar te Deventer en had in europa een grote naam, toen hij op 16 juli 1705 door de curatoren van de Franeker academie werd gevraagd om professor Roell op te volgen. Maar het tractement van 1000 gulden was hem te laag. Pas toen men hem op 21 juli 1707 1500 gulden bood, aanvaarde hij het aanbod.

Daarvoor was hij hoogleraar in de philosofie te Herborn, (1685); in de theologie en historie te Heidelberg en Hannau, (1686-1687); in de Theologie te Bremen,(1696); en te Deventer in 1699. Deze plaatsnamen staan ook op de zerk vermeld.

Op 6 oktober 1707 hield hij zijn intreerede in de academiekerk te Franeker. Bij zijn komst naar Franeker was GŻrtler al ziekelijk en na veel sukkelen met zijn gezondheid overleed hij op 28 september 1711. Hij was in Hannau gehuwd met Anna Magdalena Baron en had twee zonen en een dochter.

S. S. betekend; Sacra Scriptura (Heilige Schrift.)

Onder de tekst is een fraai wapenschild afgebeeld. Boven het schild is een kroon die met tien parels gesierd wordt, aangebracht. Het schild, dat door een balk in tweeŽn wordt gedeeld, is vaag een afbeelding te zien die lijkt op twee handen die in elkaar grijpen. Daaronder zijn twee Franse lelies te zien. Het schild wordt omgeven door twee lauwertakken.

ZERK 19 klik hier voor plattegrond

Van deze zerk zijn alleen een paar woorden van het randschrift te lezen. De woorden zijn: Bruma syn wijf.