Buikstede en de borg Boekstee
     
Tussen het Groningse Lutjegast en Westerzand ligt in de S-bocht van de Zandumerweg een boerderij genaamd "Buikstede". Buikstede was niet zo maar een boerderij in de eerste plaats omdat het een schathuis (van oorsprong de veestal/boerderij die bij een Groninger borg hoorde) geweest is en in tweede plaats woonden er generaties lang leden van de familie Harkema, dit laatste gegeven maakt het voor mij extra interessant, aangezien dit mijn voorouders zijn. Bezoeken we vandaag de dag Buikstede dan vinden we geen spoor meer terug van de borg, althans er is nog een gedeelte van haar slotgracht terug te vinden net als bij voormalig borg Dijksterhuis te Pieterburen. Het verschil is echter de grootte van het terrein dat omringd werd door de grachten. Dijksterhuis stond op een zeer klein stukje grond van zo'n 15 bij 15 meter, in tegenstelling tot de borg Boekstede (of ook wel Boekstee genaamd, behorende bij de boerderij Buikstede) met een behoorlijk groter stuk grond.

Buikstede anno 2005.

    

Er is niet zoveel te vinden over voormalig borg Buikstede. Zo staat Dijksterhuis bijvoorbeeld afgebeeld op de Beckeringh kaart (1781), maar Buikstede niet omdat deze borg voor de uitgave van de kaart (midden 18e eeuw) al werd gesloopt. Maar wanneer kwam Buikstede eigenlijk in het bezit van de familie Harkema?

Orginele koopakte uit 1764.

Om deze vraag te kunnen beantwoorden duiken we terug naar het jaar 1764. Buikstede werd destijds gekocht door Eentje Eeuwes Harkema en zijn huisvrouw Geeske Geerts, van de heer E. Alberda Heere van Rensema en de heer Hertoghe Heere van Feringa. De originele bijbehorende koopakte, bestaande uit een handgeschreven en verzegelde perkament brief, is nog altijd bewaard gebleven en levert ons het bewijs van deze gebeurtenis. Hierin wordt vermeld: "Verkogt op en Over gedraegen te hebben, Haare Boere Behuisinge en Schuire ofte Soo genaemde Boeksteeder Schatthuis, met Boomen en Plantagien, Steenen Straaten, bemüizt ofte en behuizt, met alles wat daar aan Eerdt, Spijker en Nagel Vast is" en "plus minus Seventig Graasen Land". Zo te zien was er destijds ook al geen sprake meer van een borg. Vermoedelijk is de borg net voor deze koop afgebroken.
    
Na deze koop bleef de boerderij voor nog vele generaties in het bezit van de familie Harkema. Maar hoe zat het daarvoor eigenlijk? Oorspronkelijk heette de boerderij Hendrik Bockesstede naar zijn bewoner Hendrik Bockes. In 1638 was de boerderij nog een gewone heerd. In dat zelfde jaar kocht Eppo Hero van Renssen de heerd over van Claas Abels ter grootte van 44 grassen. Nog in 1653 bediende de heer van Renssen het grietmanschap op deze heerd. Daarna is de heerd al vrij snel in bezit gekomen van Laelius Lycklama (afstammeling uit het Friese geslacht Lycklama), zoon van Meynardus Lycklama en Judith Loquini te Amsterdam. Laelius was gehuwd geweest met Willemina Clant, dochter van Andolf Clant te Leermens. Laelius Lycklama is zeer waarschijnlijk de stichter geweest van de borg Boekstede. Voor deze jonker was er niet veel plaats voor uitbreiding en macht binnen het Westerkwartier en dat is dan ook nooit gebeurd. Hij bezat nog wel een tweede heerd in Westerzand en een boerderij in Doezum, die nog lang de Lycklamaplaats werd genoemd, maar met het zegelen van koopakten werd niet veel verdiend en zo teerden de Lycklama's al snel in op hun vermogen.
      

Omtrek van de voormalige slotgrachten om Boekstede.

     
Zoon Marcus en zijn vrouw Itskia van Osinga droegen hier ook hun steentje aan bij. Zij leefden op veel te grote voet en dat terwijl Marcus mooie titels voerde als Marcus Lycklama tot Buckstede, Doezum en Sebaldeburen, jonker en hoveling. In 1683 kwam er een einde aan het geduld van de crediteuren en werden zijn bezittingen gerechtelijk verkocht. Behalve het “borgje” en de daarbij staande boerderij met 90 grassen land, omvatte de verkoop het halve patronaatsrecht van de kerk van Sebaldeburen, graven in de kerk en een paar 
ommegangen in de grietenij. Marcus’ vrouw Itskia werd koopster voor 9800 car. gulden, maar na vier jaar was de koopsom nog niet voldaan. Een tweede keerskoop volgde, waarbij de goederen de som van 9500 gulden opbrachten. Ze werden gekocht door een zekere Hendrik Vurmholt, maar niet lang daarna woonde op het huis J.W. Maurits van Hanecroth, een legeroverste, weduwnaar van Catharina van Buma. In 1720 was Unico Michiel de Hertoghe van Feringa en Rikkerda eigenaar, die Boekstede met singels, huis en schuur, het halve schathuis en de helft van 70 gras bijbehorend land overdroeg aan zijn zoon Berend Jan de Hertoghe. Als vrijgezel heeft deze op het huis Boekstede gewoond tot zijn sterfjaar 1741. Vermoedelijk is het borgje ergens in deze periode (1741-1764) - tussen de dood van Berend en de koop van het schathuis door de Harkema's - afgebroken.

Piloersemaborg, een voorbeeld van een overgebleven

Groninger borg met bijbehorende boerderij, misschien

 zag Boekstede er wel vergelijkbaar uit.

   

Deel van de originele Noord-gracht.

Recentelijk ben ik via internet in contact gekomen met meneer J.K. van Til. Hij is ook een afstammeling van de Harkema's alleen dan aanzienlijk dichterbij, hij heeft zijn kinderjaren zelfs op Buikstede doorgebracht. Samen hebben wij op 5 November 2005 de boerderij bezocht. Hij wist mij nog veel te vertellen over de boerderij die eerst van zijn ouders was geweest en later in het bezit kwam van zijn broer. Zijn broer is helaas nog niet zo heel lang geleden overleden waarna de boerderij werd verkocht en uit de familie is gegaan. Hij vertelde dat het terrein van de borg is geëgaliseerd en dat het groter is gemaakt doordat de zuid-gracht is gedempt. Maar hij wees mij erop dat de Noord-gracht en delen van de Oost- en West-gracht nog wel intact zijn gebleven. De boerderij is al lang niet meer de oude uit de tijd van Eentje Eeuwes, maar de schuur was wel erg oud zo vertelde meneer van Til, maar hoe oud exact wist hij ook niet precies. Het huis bezit helaas ook geen oude gevelstenen meer, waardoor alle oude sporen zijn uitgewist. Toch geeft het altijd weer een apart gevoel om op een plek te lopen waar ook eens jouw voorouders liepen.
     

   

*Deze pagina is het best bekeken met Microsoft Internet Explorer

 met instelling tekengrootte: normaal (deze optie vindt u onder tab beeld in het Internet Explorer menu bovenaan)

  

Terug