- Dee veurstelling van oe in t plat, wördt dat nog wat?
Joa, mar ik wil miej doar nich op vastlegn. Stel at t miej toch nich lukt. Ik bin der nog met an t vertaaln, en dat geet miej de leste tied oardig good of met de hölp van mien moo...
- Honne sproake broek iej doarbiej?
Gewoon good Almeloos plat, en dan nich t Almeloos van de joarn zestig of zeuvntig, mar t Almeloos oet de tied van miene grootöalders, zooat t ok in Mans Kapbaarg steet, en woar at mien vaar en moo met bint opbracht. Mien moo is joonk wördn in Almelo, mien vaar ok. De moo van mien moo kömp oet Vasse, van de Rietboer, en de vaar van mien moo kömp oet Tusveld, biej Almelo. De moo van mien vaar kömp oet t Brook, da's ok kort biej Almelo, en Herman Finkers, mien grovaar, kömp oet Slaghaarn. Mien oma pröat t meuiste plat, echt Vassers.
Ik heb aaltied völ plat heurd, mar k heb t jammergenog nich good leern sprekn. Biej oons in hoes wördn wa plat proat, mar bloos tusken de oalde leu. Ok de ooms en tantes deudn plat met mekaar. Tegn de keender deudn ze wat zee dan Nederlaands neumn. Ik neum dat Steenkoolnederlaands.
- Steenkoolnederlaands?
Joa, a'k zoo proat tegn mien schoonvaar of tegn nen Tweantsn boer, dan zeit ze: 'Hee pröt netjes Nederlaands.' Mar as ik zoo proat in Haarlem, dan deankt ze doar dat t Tweants is. Met miene eerste veurstellingn stun der geregeld in receansies: 'Show geheel in het dialect'. Vaak komt der leu biej miej - zölfs Tukkers, mö'j begriepn - en dee zeit dan: 'Wij kunnen het heel goed verstaan, dat Twents, want we komen zelf ook uit Twente.' Dan baal ik as nen stekker.
- Wi'j doarum ne veurstelling hilmoal in t Tweants doon?
Joa, um doar s wat kloarigheid in te brengn. Want wat krie'j later, as ut Tweants vort is: de leu hier proat dan gen Nederlaands, mar zee proat net as ik dat koeterwaals, dat halfbakn... dat Steenkoolnederlaands. Ik wil geern s loatn heurn wat ècht Tweants is. Veur twee wek tröf ik nen oaldn kameroad, Willibrord Demmer, met den kwam ik groondig oaver t plat te gaank. Met de meeste leu van mienn öalder kö'j dat recht nich. Dat hef miej t spul wier an t dreain zet.
- Mer iej harn ut toch a völ länger in t zin um alns te vertaaln...
Joa, doo met de Wierdense Revue in juni vergangn joar. Der wördn ne benefietveurstelling hoaldn in t Anker in Wierdn. Ze vreugn of ik doaran met wol warkn, dan zol ik ok metspöln in n sketchje met de Wierdense Revue. Dat ha'k aaltied a weeld. De Wierdense Revue döt alns in t plat, dat sketchje dus ok. Dan he'j doar ne zaal vol dialektpubliek en dan steet t zoo door as ik wa plat doo in dat sketchje, en later, dewiel ik oet Almelo kom, Hollaands met nen oostersn tongval goa proatn tegn leu dee't doar almoal zit veur t Tweants.
Ik dachn, loa'k t s probeern, da's n mooi experimeant, loa'k t s vertaaln. Och, da's zoo gebeurd, dachn ik, en doo bleek at ut n onmeundig karwei veur miej was, meenstns zoo völ wark as vertaaln van Nederlaands noar Engels. Riemn döt t ok ineens nich meer, want hij laat en hij staat wördt hee löt en hee steet. En völ dinge loat zich nich letterlik oaverzetn, doar wet iej wa van: zoo zeg iej dat nich in t plat, doar he'j ne aandere oetdrukking veur. Dan val iej terug op oew' oalde leu, van 'hoo zeedn ze dat'. Doarmet kwamn wat leedkes völ better oet.
Den oavnd was ik naar zenuwachtig. Ik hopn at ut almoal oavereand zol blievn. Want normaal geet t biej Tweantse conferences toch oaver biej oons in de kökn en vrogger en wee'j nog wa? en niejerwetse apparatuur wa'k almoal nich ken en n betke onbenullig tegn n dokter. Mar t program da'k vertaald har geet oaver Galileï en of de weerld roond is en a'k ne stoma neudig heb, dat geet nich oaver de oalde tied. Ik dachn kan dat almoal wal in t plat? Ik har iets van... k wet nich, k was hil onzeker, mar ik deu t en t gung fantàsties.
- Wa'j der tevreadn met?
Tevreedn, t was ne oopnbaring!
- En de reakties warn good?
Naar good, der was ok völ makkeliker kontakt. Doo dachn ik, da's zeund, um doar wieders niks met te doon. En met dat program veur Willem Wilmink dachn ik loa'k zon leedke nog s wier probeern, en doo gung dat ok hartstikke good. t Is net of der dan ne muur vortvaalt.
In Doetinchem (= Dörrekum) he'k doar nen misn met had. Doar in n Achterhook verstoat ze t ok wa, dachn ik. t Was ne gewone veurstelling met neegnhoonderd man in de zaal, en doo deu k dat leedke van Alladin in t Tweants, zoonder noadere anköndiging. Dat völ kats verkeerd. Ze warn glad van t perceel of. Da's ok logies, ze verwochtn t nich en de sproak is doar net luk aans as hier. In t Nederlaands geet dat leedke zoo:
Wat hij ook probeerde
en bezweerde met zijn lamp,
Alladin bleef honderd jaar
een regelrechte ramp.
Doar har k van maakt:
Mar wat e ok probeern
met doeznd en een laampn,
Alladin bleef hoonderd joar
van kop töt an n straampn.
Da's feilik völ meuier, mar ze wusn doar nich wat 'straampn' was.
- Hoo wied kö'j goan met zukke oalde tweantse weurde broekn? Want 'straampn' dat keant...
Dat keant ze hier wa, zölfs mien breur, zoo van 'iej kiekt m liek veur n straampn'. Of n meaken dat 'strak in n straampn' zit. Mar in de beteeknis van 'den boom is nen dreestraampn' of 'veurt mar deur töt an n straampn' is t nich zoo bekeand.
- En echt oalderwetse weurde?
Op poëtiese wieze kan dat. A'j in t Nederlaands n gedich maakt broek iej ok wa s n woord woarvan at de leu nich voort wet wat of t beteeknt. At der in t plat n better woord veur is dat meender umslachtig is, dan kö'j dat broekn.
Rechtevoort bin k ok gangs met ne nieje leedkes-CD: Zijn minst beroerde chansons. Doarveur he'k miene beste leedkes vanniejs arrangeerd en dee bin k noe an t opnemn in mienn studio. At t miej lukt alle leedkes good te vertaaln wi'k dee CD in twee versies oetbrengn: Nederlaands en Tweants. Biej t oetzeukn van t achtergroondkoortjen he'k doar al met reknd. Ik bin pas met vertaaln begunn en k heb der völ wil in, ok oonder de douche. t Wördt völ meuier in t plat, t roewe en t harde wördt roewer en harder, t leve en t zachte wördt lever en zachter. A'j t wat umzichtiger benoadern weelt, kö'j dat in t plat völ better doon. Zoo is 'ik mag oe wa liedn' wat aans as 'ik hou van je'. Dan hoal iej nen slag um n aarm.
Ook aan de maan lag het niet,
die was op z'n volst.
Aan de nacht lag het niet
die was in het holst.
Doar he'k van maakt:
An de moan gen verlet,
dee warkn prachtig met.
Ok de steernkes nich beteun,
zee foonkeln en zee deudn.
Weurde as 'verlet' en 'beteun' bint ok oalderwets, mar t pasn der zoo mooi in. Alns wa'k der veur in de plaats breng, doar wördt t meender van. In gedichtn doo k zoo dus concessies an de verstoanbaarheid. In ne conference is t aans, dan zo'k in plaats van 'verlet an stoet' toch 'stoet neudig' zegn, aans zol n kwart van de leu t nich begriepn.
Hieroaver he'k t ok had met Joke Wanschers en Hennik van de Wierdense Revue. Volgens de wetenschap stijgt de zeespiegel. A'j dat letterlik vertaalt krie'j: Volgns de wetnschop stig t zeespegel. Zee zoln dat nooit zoo zegn, eerder 'kömp t water noar boavn hen' of 'de heugte in'. Hennik zol t gewoon oplösn met veur efkes oetdrukkelik oaver te schakeln op t Nederlaands: 'Volgens de wetenschap stijgt de zeespiegel met tien centimeter per eeuw.' Ik heb t veur de oardigheid s noametn: t was aanderhalve meter in zes uur. Dat kan. A'j komiek bint en iej stoat op t toneel, dan is oew' eerste verantweurdelikheid at t oaverkömp. Mar woarum zo'j nich 'wetnschop' könn zegn? A'j zon woord wat vaker broekt dan wö'j der wal an gewoon.
- Um nog eavn terugge te komn op dee veurstelling van oe, tooknd joar, kats in t plat...
'Geen spatader veranderd'. Dat wördt dan 'Gen spatoader aans' of zoo. Iej könt nich te völ ofwiekn van den titel, aans keant de leu t nich wier as t zölfde program. Of t almoal deurgeet? Ik hop van joa, mar ik kan niks beloavn.