De Nieje Tied Weerldwied

Logo DNT

Disselhook


Hoe het werkt

In deze rubriek van De Nieje Tied Weerldwied kan iedereen schrijven over en reageren op gebeurtenissen in platschrijversland: met korte berichten, stekeligheden en ingezonden brieven.

Deze rubriek is strijdveld voor het uitvechten van min of meer literaire, culturele en taalkundige geschillen. De redactie van De Nieje Tied neemt wel de verantwoordelijkheid voor het opnemen, maar zij zal daarbij veel door de vingers zien als zij van mening is dat de discussie de zaak verder zal brengen, of zelfs tot een oplossing.

Mogelijke bijdragen kunnen onder eigen naam als netpostbijlage naar goaitsen@home.nl. Teksten worden in deze rubriek opgenomen zoals ze bij ons binnenkomen, of dat nu in het Nederlands is of in het plat. Zij worden dus ook niet omgewerkt in de Standaard Schriefwieze zoals bij het blad De Nieje Tied gebruikelijk is.
 



Hoo at t geet

In dizze rubriek van De Nieje Tied Weerldwied kan alman schrievn oaver en reageern op wat zich veurdöt in platschrieverslaand: met korte berichtn, stekkeligheedn en in-ezeundn breevn.

Dizze rubriek is striedveald veur t oetvechtn van meer of meender literaire, culturele en taalkeundige verscheln. De redaktie van De Nieje Tied nemt wa de veraantweurdelikheid veur t opnemn, mer zee zal dat met n hil roem hert doon en völ oaver ere kaante loatn goan at zee van bedeankn is dat de discussie de zaak wieder zal brengn of zölfs töt kloarheid.

Meugelike biejdreagn könt oonder eign naam as netpostbiejloag noar goaitsen@home.nl wördn steurd. Tekstn wördt in dizze rubriek opnömn zooat ze biej oons inkomt, of dat noe in t Hollaands is of in t plat. Zee wördt dus ok nich umzat in de Standaard Schriefwieze, zooat wiej biej t blad De Nieje Tied gewoon bint.
 



Uit een brief aan Gerard Vaanholt

Naar aanleiding van zijn artikel Dialectblad De Nieje Tied nog altijd levenslustig in De Twentsche Courant Tubantia van woensdag 2 oktober 2002.

Het uitpluizen van de spelling van andere dialectpublicaties is niet mijn hobby, en ik herken mezelf niet in 'het alsmaar weer speuren naar spelfoutjes van anderen'. Het gaat in mijn bespreking van Jipke en Jannöaken om heel iets anders: het recht doen aan de diverse streektaalvarianten in de verschillende hoofdstukjes, en dat heeft weinig te maken met het consequent toepassen van spellingsregels. Wat dat betreft maken we allemaal wel eens fouten.

Met het veranderen van bijvoorbeeld 'duur' in 'deur', 'vuur' in 'veur', 'goot' in 'goat' en 'dot' in 'döt' wordt duidelijk het eigen karakter van de Geesterse taalvariant aangetast, en ik vind dat Kottink groot gelijk heeft dat hij daar zo'n punt van maakt. Ik begrijp absoluut niet waarom al die aanpassingen zijn gemaakt. En waarom zoveel slordigheden in de spelling van de twee platduitse stukjes? Met een klein beetje extra aandacht en liefde had Jipke en Jannöaken een uitstekend boekje kunnen worden dat het hele palet van streektaalvarianten min of meer waarheidsgetrouw weergeeft. Kortom: weer een gemiste kans.

Ik weet dat ik een perfectionist ben. Anderen noemen dat 'muggenzifter' of 'mierenneuker'. Maar ik kan me behoorlijk ergeren aan half werk. Waarom niet een klein beetje meer moeite gedaan om er echt iets goeds van te maken? Het gevolg is dan inderdaad dat bij het schrijven mijn toon naar de negatieve kant neigt. Dat kan averechts werken, ook daar ben ik me van bewust, maar op zo'n moment schrijf mijn ergernis van me af. Het gaat me er absoluut niet om bepaalde mensen persoonlijk aan te pakken, maar om hun uitingen: aan de ene kant de pretenties en aan de andere kant die halfslachtige resultaten. Het Van Deinse Instituut wil vooruit in de vaart der volkeren, bij de tijd zijn en dergelijke, en toch staat er weer een oude Twentse boerderij voorop Jipke en Jannöaken terwijl de beide hoofdpersonen in twee gewone huizen naast elkaar wonen. Het is blijkbaar niet uit te roeien.

Tot slot, wat het verschil tussen de lidwoorden in 'un deer' en 'n joar' betreft: in onze Schriefwiezer staat te lezen dat het onbepaald lidwoord enkelvoud 'un' meer beklemtoond is dan 'n'. Zo bestaan ook 'den' en 'n', en 'ut' en 't' naast elkaar. Logisch hè.

Enschede, 3 oktober 2002
Goaitsen van der Vliet
 



De weerde van ne taalpries
Den wet vuur alns ne pries, mer nich de weerde.1
Oet: De Nieje Tied 9 (juni/september 2002)

Woarum hebt ze ginn mooin platn naam vuur dizze pries oetprakkezeerd? t Mag op zich joa prieznsweerd hetn dat der vanof 2001 ne tweejoarlikse Twentse Taalprijs is in-esteld. Anjagers bint t Van Deinse Instituut en De Twentsche Courant Tubantia, ok wal s t Buroo en n Baants neumd.

Wat um hier voort a knip is dat den eerstn winner biej eenstemmigheed (of kö'w hier doon van eenkennigheed?) der met geet striekn, dewiel alman wet den döt vuur n Kreenk den ressorteert oonder t Buroo en al wekke ne platbiejdreage slit an n Baants. En ok al de leu van de jury hebt (oonderwiel) met beade instaansies van doon. Mag t dan n woonder hetn dat de 'voltallige' kommissie op vriejdag den neegndn meert 'eenstemmig' was in eer oordeel?

t Is aans wa van betaansie te wetn wél der ne pries in t leavn röp en woarum. En wel der in de jury zit en wel um krig, of der n rapport biej zit en - biej joa - wat dat inhef. Van dat leste hef in n Baants niks van stoan.

Dee pries is der ene vuur wat e weerd is en dat zal zich úm t aandere joar iederbod wier oet mötn wiezn. Of zoln de komnde joarn al dee leu dee't de körtste stie an n heerd hebt eerst ok nog an bod komn mötn?

1 Noar t bescheed van Lord Darlington op de vroag van Cecil Graham wat nen cynicus zol wean, in t deerde bedrief van n veerakter Lady Windermere's Fan van Oscar Wilde, vuur t eerst spöld op den 22stn februari 1892 in t St. James Theatre in Londn.

Gerrit Klaassen, Eanske
 



Joa, wat meant n dokter!
Oet: De Nieje Tied 9 (juni/september 2002)

Op de webstie van de Eansker Regionale Huisartsen Vereniging vun ik oonder n titel Enschede heeft sjeu! Enschede gezien door de bril van een jonge academicus uit het westen van het land un neugnd stukken van Peter Buwalda, den zich journalist verbonden aan de Universiteit Twente neumn löt.

Ik citeer: De beeldvorming over mijn woonplaats heeft enigszins te lijden onder de locale spraak. Twents - er bestaat literatuur over - is een van de lelijkste dialecten ter wereld. Toch loop ik vaak stadsgenoten tegen het lijf die niet behept zijn met de plaatselijke tongval. Wellicht komt dit omdat Enschede een echte studentenstad is. De aanwezigheid van de universiteit staat behalve garant voor een goed uitgaansleven, ook garant voor het behoud en de verspreiding van de Nederlandse taal.

Buwalda kan der mooi geröst op wean: t westerse zeandelingnweark is t oalde plat good anbetrökn. Oaver n zetken zal der gin spier van oaver wean.

Wa'k nog zegn wol, en leegn nich: hoesdokters bint vinnig beteun vandaag-an-n-dag, mer at ze op zonne kulkook of komt, mait ze der um miej wa blievn.

Goaitsen van der Vliet, Eanske
 



Kuukn in gaanznpas
In-ezeundn breef veur De Roskam

As t oaver t plat geet mag, zoo lik t wa, elkn doorn döl opschrievn wat in zien neavelige brein opkömp. Zeet mer s noar t nöalstuk van Jan Willem Mensink in De Roskam van den 19n meert 1999. Luk kennisse van de materie wördt deur dén beschouwd as oaverbeudigen ballast dee'j veural nich met möt toksn. Iej zoln s töt n of-eweugn oordeel komn mögn!
Mer ja. Wat dan anvangn a'j de kwaliteitn mist um in den baarg van artikeln en tekstn en meningn, dee de leu rechtervoort oaver zich hen kriejt op weelt valn?
Dan goa'j schreeuwn. Nog wa joa zoo makkelik ok. Dus: n kop vol janneaver - of wo'j miej zegn da'j nuchtern wadn doo'j dit daal kliedern, Mensink? - de geitnwolnsökke op-etrökn en nog mer s nen kaantteks in den sleets ironiesn Volkskraantstiel der teagn-an smietn.
Wat doarbiej oetkömp dat is schaan en zeund van t papier. Den oaldn riedel mer wier: Blut und Boden, grootheidswaanzin en aandere kulleriej. Insinuaties dat de leu dee't zich um t plat bemeuit nöast de nazi's hebt eleegn. Don Quichotte hef ziene weendmöln op ezat. Noe stuf e der as nen haalvn weeldn op of. Gaar zoonder körste!
Mer wat hef dit gehampel met de realiteit van doon? Niks, knooiboks Mensink!
Toch he'w dit geluud a eerder vernömn van n paar halfwiezn. In De Nieje Tied, blad in t plat nommer 3, he'k der a met of-ereknd:

'Oaver t waark van wat Tweanske schrievers moch dan mangs wa s de locht van spruutjes hangn, broenere daampn gaf t in ere schriefkökn nich. Meer inteagndeel vake. Um mer s ne gapse vol van de belangriekste platschrievers te neumn: G. Vloedbeld schreef roem veur den oorlog in 'ziene' Nieuwe Twentsche en Almelosche Courant felle anti-nazistukn, J. Buursink zat in t verzet en H. Bezoen hef van 1941 töt an n eand van den oorlog in n Japnkaamp ezötn. C. Elderink en J. van Buren is gin verkeerd woord oet de penne vleuid. De nationaal-socialistiese schaandblaar dee't bedoold wadn veur t Neersasse deel en t Frese deel van Nederlaand, Het Noorderland en Saxo-Frisia, konn van Tweantse schrievers ginne metwaarking kriegn. Meer nog: mangs wördn der in dee blaar wa oaver Tweante schreevn, benaamd dan oaver 'lösse huuze', umda'j doaran zoo mooi de oalde Germaanse bouwgeschiedenisse of konn leazn. Dee stukke wördn dan eschreevn deur H. Kleinstra, nen Grönniger. Den zölfden maakn ok n gedicht, halfumme in t Grönnings en t Tweants, t enige Tweantse gedicht dat in al dee joarn in n fout blad pubelseerd wördn.'

Den hiln boln onzin is dus a lange wierleg. Mer Mensink geet der nog in gaanznpas achteran. As n dom kuukn.

Frank Löwik, Liwwardn
 



De bosschop verstoan?
Enschede, 9 maart 1999
Aan: De Twentsche Courant Tubantia t.a.v. de rubriek 'lezers schrijven'

Hoewel hij in het bezit is (geweest) van het eerste nummer van De Nieje Tied heeft Herman Haverkate Sr. kennelijk geen notie genomen van de uitgangspunten zoals die geformuleerd zijn in dit 'blad in t plat'. Anders had hij een aantal zinsnedes wellicht nog eens overwogen alvorens ze aan het krantenpapier in zijn rubriek Gaddergood van woensdag 3 maart j.l. toe te vertrouwen.

Een generalisatie als 'we zijn vreemdelingen geworden in onze eigen landstreek' zal misschien voor de betreffende schrijver gelden, maar om daar meteen elke Twentenaar (en hier in het bijzonder de redactieleden van De Nieje Tied) mee op te zadelen, gaat wat al te ver. Met een zin als 'Loa'w mär plat doon... aanders bi'w zo vrömd vuur mekaar' suggereert Haverkate dat 'zo de redactie van De Nieje Tied gedacht zal hebben.' Deze suggestieve gedachtengang is echter wel van hem. Had hij deze in zijn artikel nodig om vervolgens kenbaar te maken dat hij het moeilijk heeft 'met die ongetwijfelde goed bedoelde gemoedelijkheid'? Daar is het de redactie helemaal niet om begonnen, evenmin als zou zij 'een renaissance van het Twentse dialect' willen bewerkstelligen. Het gaat de mensen van De Nieje Tied niet om conservering of instandhouding van het plat; veeleer is voor hen het plat een instrument om aan creatieve taalproductie te doen.

Als Haverkate verder in het tijdschrift bladert dan treft hij er onder meer Leu, Potleu & Stumpkes aan, een rubriek waarin polemiek niet geschuwd wordt. Goed bedoelde gemoedelijkheid? Dan zijn er zeker andere organen te noemen die zich in schriftelijke streektaal proberen te uiten en de eer van 'achterhoede' te beurt vallen. Daarvoor hoeven we niet eens zo heel ver van huis te gaan.

Dat de euforie rond de opleving van het plat door Herman Haverkate als misplaatst wordt beschouwd en van kritische kanttekeniningen wordt voorzien wordt in ieder geval door twee van drie redactieleden van De Nieje Tied onderschreven. Omdat Haverkate op mooie wijze weergeeft hoe het er in zijn ogen met het plat voor staat heeft de redactie destijds unaniem besloten om het gedicht De bosschop verstoan voorin het zevende nummer van De Nieje Tied (maart 1997) te plaatsen.
Verder wordt, voor wat betreft uitgangspunten die gehanteerd worden in De Nieje Tied, verwezen naar het artikel t Geet an! (nummer 1, blz. 2 t/m 4). Ook in latere nummers wordt hierop in een aantal artikelen verder ingegaan.

Ten slotte nog iets over dat onderlinge 'plat doon' van de redactie. Voor twee van de drie redactieleden is een Twentse dialectvariant (t.w. een soort Almeloos stadsplat en een soort plat zoals dat in de omgeving van Albergen wordt gesproken) hun eerste taal. Dat heeft niks met 'goed bedoelde gemoedelijkheid' te maken, alswel met het zich uiten in een eerste taalveld. Het derde redactielid hanteert Fries als eerste taal en spreekt met de andere twee in het Nederlands.

Gerrit Klaassen, Enschede (redactielid De Nieje Tied)
 



Klungels
Oet: De Nieje Tied 8 (meert 1999)

n Stukken oet ne column van de Leeuwarder Courant van 22-9-98 - heur iej t ok s van n aander: Let goed op de volgende tekst: 'We waren deze zomer in La France. De hoofdstad Paris is druk maar prachtig. Op de terugweg gingen we door Deutschland omdat we Köln ook eens wilden bekijken.' Het is een belachelijke tekst...
Dat duch miej ok. Zokswat schriev iej nich a'j ok mer n hil klean betken sproakgeveul hebt.

Biej den Kreenk veur de Tweantse Sproake lig dat almoal ok wat aans. Doar knooit ze stöarig alns deur mekaar. Ik heb der a s eerder van berich (in De Nieje Tied 1, ziede 9). Bettern könt of weelt ze zich nich. Least den bodbreef 1998-3 bladziej 5 mer s: ...in de Johanneskeark in Twekkelo. Te veenden in 'n dreehook Enschede, Boekelo, Hengelo.
En dit is mer ene van de völle klungels woarop den Kreenk de leazers wier trakteert. Van zakelike kritiek of goodn road weelt ze as aaltied niks weetn. Ik heb mien lidmoatschop noa 23 joar mer op-ezeg. t Is toch trekn an n dood peerd.
Den Kreenk lik op ne vegetariërsverening woar't ze oe iederbod nen bal gehak op n tealder kletst.

Frank Löwik
 



Kwitkoonterieje
Oet: De Nieje Tied 8 (meert 1999)

Wiej stoat as Tukkers nog nich hilmoal 'op de kaarte'. Iederbod blik dat in de kraantn as ze Eanske in den Achterhook situeert - met de versmering van t laandschop hier mochn wiej dat wiln - en Grolle in Tweante. Met t Tuks is t nich völ better. Dat bleek mer wier s oet de Leeuwarder Courant van den veerteendn oktober. In n artikel oaver Ilse de Lange - a wier ne beroemdheid oet Almelo - spröngn ze der wa hil raar in um, um t mer s op zien verfreesd Tweants te schrievn. Ne reaktie veun ik toch wa t meenste. Dee stön den moandag den zeuvnteendn in de zölfde kraante oonder den kop 'Bettert oe!':
In n stuksken oaver Ilse de Lange, n vergangn goonsdag in dizze kraante lazn wiej: 'Hij moet op mijn slaapkamer komen te hangen', zegt de muzikante met een ontwapenende glimlach in onvervalst Twents. Wat is dit veur kwitkoonterieje? Der was gin woord Tweants biej! Luk akseant is duch miej aait nog wat aans as ne sproake.
Iej möt ok oaveral biej wean!

Frank Löwik
 



t Rechte bescheed
Oet: De Nieje Tied 8 (meert 1999)

t Oonderstoande har ik 't Inschrien tooschikt as ingezeundn breef. t Wördn zoo in t plat nich opnömn want 'dat is nu eenmaal een redactiebesluit'. In plaats doarvan hebt zee t zoonder oaverleg met miej duftig bekört en noar eagn inzeen in t Hollaands noavertöln in t nommer van juli 1998. Umdat doarbiej t meestpart van wat ik der met veur har tusken de reagels vortkömn is, hef dizn breef de ruumte kregn in De Nieje Tied:

In 't Inschrien (30n joargaank 2, april 1998) hef H. Hagens n stuksken schrevn oonder n titel Hoe Twents is ons Twents? Nich da'k zien perbeern um ok wat biej te dreagn an t
behoald van t oalde Tweants verlakschouwn wil, mer n paar anmearkingn wo'k der wa geern biej maakn.

1. Den schrieverd zeg t Tweants hef anerkenning veundn as meenderheidssproake en hee vrög zich of, wat doar wieders met te doon. 'De dialectschaamte zal moeten worden tegengegaan' schrif e, en zoo verdan. Völ niejs zit der nich biej, mer doar geet t miej noe nich um. t Slimste is, hee döt dat al in t Hollaands. He'k van zien leavn! Dan he'j ne kaans um te loatn zeen dat t plat zich bes schrievn löt, möt t wier in t Hooghaarlemmerdieks! Miej duch, t is drok tied dat H. Hagens t zölvn ok s zoo wied krig wat dee anerkenning anbetref. Dat kon aans wa s veur zoowat alle Tukkers gealdn.

2. Dan steet der ok nog: 'terwijl zeer recent Löwik met zijn vertaling van Asterix ook zijn eigen weg gaat'. Zoo te zeen hef H. Hagens ok nich völle metkregn van wat der de leste joarn te done hef wes in platschrieverslaand. Eerstns: Frank Löwik hef niks meer biejdreagn an dee oaverzetting as den oondergeteekndn. Tweedns: Asterix den Galliër is schrevn in wat wiej a n paar joar de 'Standaard schriefwieze' neumt. Alle Tweantse oetgaavn van De Oare útjouwerij hebt dee zölfde schriefwieze: Wilminks Heftan tattat!, Löwiks Op n biester, t blad in t plat De Nieje Tied en Zunlech van Theo Vossebeld. En of iej t leuvn weelt of nich: ok dee schriefwieze wördn veur n hil deel oetprakkezeerd deur den oondergeteekndn.

Der hebt de leste joarn wa meer leu wes dee't miene platte tekstn an aandern too hebt schrevn, of der meuite met hebt dat zonn Frees as ik zich in ere modersproak oetdrukn dörf. Ik mag liedn dat t nog s n moal luk aans wördt.

Noaschrif 30-3-1999
Kortns kreeg ik 't Inschrien van april 1999 in de busse (nummer 39-2) met twee ziedn teks van Gerrit Kraa - iej zoln t hoast nich geleuvn - kats in t plat, want 'dat is nu eenmaal een redactiebesluit'. Joa, joa. Zooat de weend weait, weait eer röksken...

Goaitsen van der Vliet
 



Helligheid dee blif
Oet: De Nieje Tied 7

'Joa, ik geleuf da'k model stoa veur n hil deel van miene ginneroasie,' zea Herman Finkers in DNT6. Hee dooln der op dat hee in de joarn vieftig en zestig in t steenkoolnederlaands wördn op-ebrach deur oaldn dee't zölvn good Tweants sprakn. Krekt zoo was t ok biej oons.
Ik kon miej good wierkenn in de situatie dee hee schetsn, in hoes en op de schooln. Ik hebbe de zölfde schooln deurloopn as um: de Sunt Egbertus en de Pius X.
In dee leste schoolngemeenschop kreeg miej eenmoal nen conrector in n kraagn doo hee der miej op trappeern dat ik plat deu met een oet Geestern.
'Jongens, jongens, jongens,' basn hee met nen hoogroodn kop: 'Praat niet zo onbeschaafd. Jullie willen toch wel verder komen in het leven?'
t Heugt miej nog as den dag van gister. Dat was mien Wendepunkt. Ik was 'onbeschaafd' zoo leern miej den Rotterdamsn inkömmeling, miene oalde leu, grovaa en gropmoo ok. Da'j dat efkes wusn!

Hier begön miene helligheid oaver de situatie um t plat. Irritatie was der a luk eerder. Dat lag aans. Op verjöardaag mochn de manleu biej oons geern klassineern oaver pooltiek en hoo as t ammoal mos in de weerld. Ik deu doar geern an met en höng ne partie an dee doalmoals- wiej hebt t oaver de joarn zeuvntig, as enige veur de natuur opkwam (dat wat ze noe milieu heet). Wat miej tooverdan stak was dat t al in t plat göng tusken zeit meer de 'grootn' en zoo rap as ze t teagn oons hadn veraandern dat in t steenkools.
Iej veuln oe meenderweerdig. As wichter behaandeld. t Hollaands was ne sproake veur dee't te klean wadn veur t toafellaakn. Doarop begön ik in t plat. Ik kreeg t pas noa n paar joar wierum. Ne sproake veur de wichter en de haalfwasn zoo leut miej in dee tied t Hollaands too.
De lillikheid zat der good in.
In 1975 kwam den Kreenk veur de Tweantse sproake van de groond - dootieds nog ne verening dee't met gezag opkwam veur t plat. Ik wördn direks lid.

Noe zi'w wieder in de tied. Den kreenk is ne gezelligheidverening ewördn, dee't der nog nich in slaagt ere bodbreevn foutloos de deur oet te kriegn. En dat veur ne sproakverening.
Met de oalde leu dee't oe in better Hollaands op woln brengn dan ze zölvn ooit oet n moond kreegn, kaans noch jummer gin gesprek oaver t plat anvangn. Zee begriept finoalweg nich woar t oaver geet.
Mangs biej n börrelken geavt ze oe geliek, mer den aandern dag doot ze met de wichter wier van 'Doe jij lekke speelun?'

Nee, de helligheid... dee blif wa.

Frank Löwik
 



Finkers ziene meaning
Oet: De Nieje Tied 7

Biej t los doon van t booknbal op den 21n februari 1997 heb ik, as veurzitter van de Schrieversbond Oaveriessel, in n paar zinn perbeerd mien ontevreadn geveul biej t leazn van de meaning van Herman Finkers oaver t Tweants, te verwoordn. Finkers hef in n paar interviews ziene gedachtn loatn goan oaver de Tweantse taal en döt doar oetsproakn woar ik meuite met heb.
Op t booknbal he'k as ounderdeel van miene inleiding t volgnde zegd:
Alleen ziene oetsproakn oaver ounze benoadering van t dialekt en de tookomst dervan, dee't hee de leste tied döt in allerlei media, stek ouns n betke. Ik vroag miej of hoo't hee an dee wiesheid koomp. Finkers is van beroep grapnmaker en gen taalwetnschopper. Ounderzeuk hef hee, biej mien weetn, nich doan. t Gevöarlike is dat völ leu um geleuft en noaproat.
De redaktie van de DNT hef miej vroagd hier ne toolichting op te gevn.
Met dat ounze benoadering meann ik, nöast de gebroekers van de streektaal in t algemeen, benaamd de leu van de organisaties dee't zich drok maakt veur t in staand hoaldn en 'opwaarderen' van de streektaal. Met den lestn zin wol ik angevn dat t gevoar der in zit dat nen argeloozn leazer de meaning van Finkers (toch ne autoriteit, den t kan weetn!) op zien woord geet geleuvn en der n verkeerd beeld noar boetn hen koomp oaver de streektaal en ear tookomst.
In t interview in DNT (en ok in De Twentse Courant Tubantia van den 1n februari 1997) gef Finkers an hoo at t um in zien leavn is vergoan met t Tweants en hoo at hee, oet leefde veur dizze streektaal, ounderzeuk hef doan noar taaltechniese zaakn zooas veurkomnde geslachtn, lidweur en aandere specifieke eignschapn van t Tweants. Ik nem doar miene pet veur of. Ok schetst Finkers n beeld van de tookomst van de streektaal, woarbiej iej hoast goat geleuvn dat der gen tookomst meer is. Veur de jonge leu is de streektaal verkekn, de oalde leu kriegt t op ear kop, t ounderwies is zwoar te kort schötn, en ok de leu, tehoap in organisaties dee't zich gangs hoaldt um juust dizze streektaal 'op te waarderen', kriegt der van langs. De Twentenaar is tweeslachtig, zee zoln n veurbeeld könn nemn an de Freezn. Ik deank dat dizze meaning van Finkers, hier in t kort saamnvat, meer is baseerd op noe en dan woarnemmingn, as op resultoatn van n ounderzeuk. Finkers hef wa n taaltechnies ounderzeuk doan en doar zeg hee wieze dinge oaver.
Oet ervaring weet ik dat iej der vrea met mot hebn dat nen Twentenaar t in zich hef van: doot mer gewoon dan doo'j al gek genog en woar maak iej oe drok veur. Doar is weanig an te doon. Alleen deur gerichte veurlichting, de leu der biej te betrekn en ze bewust maakn van de weerde van de streektaal bereik iej misschien n klean deel van oewe doelstelling. Wisse nich deur ze biej veurbaat te demotiveern, um mer wier s n good Tweants woord te broeken.
Een veurbeeld oet t interview wil ik anhaaln um Finkers ziene gedachtn wier te gevn. In DNT6 (234) zeg e: Joa, oavera um oe hen zee'j t gebeurn. Ut mooie oalde Tweants wördt achteroetsmetn. In DNT5 (185) wördt um de vroag steld wat veur plat hee wil broekn in ziene veurstelling. Finkers gef as bescheed: Gewoon good Almeloos plat, en dan nich t Almeloos van de joarn zestig of zeuvntig, mar t Almeloos oet de tied van miene grootöalders. Dee gedachtn bint nich van dizze tied! Ne associatie met knipmuske, kloomp en wet ik nich wat, is rap maakt. Hoo kön wiej ouns as Schrieversbond, Kreenk vuur de Twentse Sproak of aandere organisaties, nog geleufweerdig maakn noar de tookomstige generaties too, as wiej vasthoaldt an t Tweants dat Finkers hier veursteet? Doarmet wil ik absoluut nich zegn dat oalde weur nich meer broekt magt wördn. Ne taal mot leavn en metgoan met de tied. Der mot toogaank wedn tot nije weur en zinsvorming en wisse zal doar de invlood van t Hollaands en zölfs aandere taaln nich oet te sloetn wedn. Ziene oalde leu en ziene grootöalders, woar hee van zeg dat zee nog zoo mooi Tweants sprökn, zölt ok wier aanders hebn sprökn as ziene oavergrootöalders. Dizze oavergrootöalders broekn woarschienlik meer Fraanse weur as de generaties doarnoa!

Bert Wolbert

Bestn Bert
Oet: De Nieje Tied 7

t Lik miej zoo too da'j de kraant op n kop hebt leazn. Ik begriep t nich.

Herman Finkers
 



Dialekt en school in Hassel
Oet: De Nieje Tied 6

Volgns Natasja Engelbertink spölt t dialekt in t oonderwies genne grote rol meer. Of dat vrogger zoovöl aans was?
Ik heb van 1960 tot 1966 noar de leagere school goan. Dat was noar de Sint Bonifatiusschool in Hassel. Biej de school stunn de veer heugste leendnbeum van Oaveriessel. Wieders was t der onmeundig kaal. Tot nen kilometer in n umtrek stun genn boom en gen hoes, niks as row en mais. Inbrekkers zoln vriej spöl hebn had as ze hadn wetn dat der midn op n es ne school stun. Mar n enign onroad den der mangs te roekn veul was aal dee oet wördn veurd.
Wiej deudn op de spölplaats plat met mekaar, zooas wiej dat ok boetn schooltied deudn. Alleen de beide jongs van Veldhoes deudn Hooghaarlemmerdieks. Eer vaar stund as oonderwiezer veur de klas in Deurningn. Doarvandan was t veur alman logies dat ze gen plat konn. Oonze jufs en meisters sprakn toch ok hoog. De jongs van Veldhoes heurn der biej. Veur eer probeern wiej oons sproakgebroek an te liekn.
An t Tweants wördn deur de oonderwiezers rech gen andach gövn, of t mos um de tweantismn wean. Zoo heugt t miej dat der n moal ne enquête wördn hoaldn. Wiej mosn dan nen Tweantsn zin in t Hollaands opschrievn, biejveurbeeld: 'In de wiedtn komt nen auto anjaagn.' En misschien hebt wiej ok wal 'Ik heb n baand lek' mötn oaverzetn.
In 1966 gung ik noar de dr Schaepman-MULO in Hengel. Op n eerstn schooldag leup de stad oonder water. De Paul Krügerstroat was veraanderd in ne koknde rivier. t Leek wal of op den dag ok n haank noar de Hasseler school vortspeuln. De spölplaats hetn dooverdan t 'schoolplein'. En doar wördn meesttieds Hollaands proat.
t Steet miej nich biej dat ik met dee oaverschakeling völ meuite heb had. Hollaands ha'k ja op de leagere school a leerd, van dee Veldhoes-jongs.

Bennie Sieverink
 



Kaantliene
Oet: De Nieje Tied 5

Column van n heufdredakteur Han Pape in t 'Onafhankelijk weekblad voor Twente' De Roskam van n 1n meert 1996

Ik heb gin eankeld idee of dit n betjen plat is. t Is de moand van t dialekt en dan doo'j oew best um der nog wat van te maakn. Mar ik beseffe dat der helemoal gin dialekt bestöt. Ik schrief der dus mar n betjen op lös.
k Weet wal dat de geleerdn dee't nooit wieder hebt west as ne brugge oaver de Regge en ne plaanke oaver n Deenkel, dat dee leu mekaar de harsns insloat zoo as ze begeent te proatn oaver hoo as dat zit met dat dialekt. Dan slöt den een van n Kreenk vuur de Twentse Sproak den aander van den zölfdn Kreenk of van nen aandern Kreenk de kop in. Dat döt e met nen goastok umdat den aander 'gaostok' schrif.
Dat der ne moand van t dialekt is veen k best, want dan zee'w Anne van der Meiden ook nog s ne keer wier in disse kontreijn. Nen preaker veur eign parochie, ne teutbelle veur eign taal. Toch he'k heurn verteln: Van der Meiden, den hef der verstaand van. Ik nit.
Goddaank ik nit. Ik heb gin verstaand van niks. En dat Tweants is dus niks. t Bestöt nit. Zoolange at ze in Ootmörske 'nich' zegt, in Vjenne 'neit' en in Riesn 'neet', is der helemoal gin Tweants. Hoogoet bestöt der Oatmörskes, Vjens en Riesns. Woar at ze in de ene plaatse veur t vuur zit en dree kilometer wiederop vuur t veur, barst miej de kloompe.
Der is Tweants noch Twents noch Twoents. Dat hele dialekt is kul. En flauw.
Ik möt t Tweants altied associeern met stiepelteekns, gaffelschuurn, kapbaargn, soalte eerpel en (t argste) met mirreweenterknuppels.
De moand van t dialekt! Dat is n alibi um met mekaar op de voes te goan. Anne van der Meiden natuurlik in de buurte um veur scheidsrechter te spöln. Dat begeent zoaterdag al in Eanske, dat is n soort Eanter, mar dan wat grötter. Vanof twee uur zit dan n stel leu biej V&D, wat in Tweante steet veur Vleukn & Dramn. Anne van der Meiden is der ok biej en Johan Bijkerk hef ne Twente Swiete komponeerd. Nen dag later knapt Van der Meiden (toetverdan) noar Almelo en doar mö'k m zölf intervioewn. In de bibeloteek, zooat wiej dat hier in de buurt zegt. Te zölfder tied is der ok ne biejeenkömst in Boorn woar at Dick Schlüter oet Eanske en Herman Brinkman oet t onvertaalbare Goor wat vertealt. Dat gebeurt in t Bussemakershoes.
Ik heb met t oog op dee sessie in Almelo nog efn biej de organisatie informeerd, mar ze konn nums kriegn um Van der Meiden van repliek te deenn. Der wil gin meanske komn um te zegn dat t onzin is, dat genöal oaver dialekt. Dan mö'k dus n advokaat van n duvel spöln. In good Engels: for agjoement seek. Mar nit helemoal. Want ik zal Van der Meiden recht oet t hart n paar vroagn steln. Of hee ok nit veendt dat t een grote anstellerieje is. En op zien best folklore.
Met de neudige oetwasn. Ik veen t mooi as iederene pröt zooas e gebekt is. Ik mag geern in Maandervenne haalf Duuts luln en in Riesn proat ik met de leu op hele nootn, want dat heurt doar zoo. En a'k oaver de Regge goa of gao, dan bin k net as t autochtone volk 'op Nijverdal' en loop geerne 'in de barg'.
Veur de rest bin ik van mening dat iedereen beheurlik Nederlaands möt könn kuiern. Wiej möt van Tweante gin risservaat maakn met Anne van der Meiden as boswachter.
En echt t alderargste wa'k de leste tied heb vernömn, spölt zich of in t 'moderdarpien'. Want doar in Heldern weelt ze op de plaatsnaambordn 'Heldern' hebn stoan. En ok Doarle, Hoarle en zölfs Eèng. Now, dat leste is t: eng. Dan deank ik: chauvinistiese kleutzäkke, iej möt met dat plaatsnaambord nen klap veur n kop hebn.

Hennek Poape

Eng?
Oet: De Nieje Tied 5

Heldern, Doarle, Hoale, Eèng. t Gif leu dee't doar bange van zint. t Zweet brekt ze oet biej t zeen van dee naamsandudingn in de eagne sproake. t Löp eer t angstige rugke langs, oaver de kniknde knee noar benee. Dan stoat zee te guddern in n pläsken angstzweet. Bange!
n Deel leu is aaltied bange, as groondhoalding. Benaamd t nieje is de reedn doarveur dat ze vake guddert. In de neegnteende eeuw woln boern in Hollaand de stoomtrein - niej, duvels! - teagnhoaldn. De wichter van ere wichter loopt noe hysteries tehope teagn kernenergie. Meuite umsöns. Biej immateriële zaakn een toetmem. Doar ok zet de angstezels ere hakn in t zaand. Bloos nich veuroet.
'Iej hebt wa'j hebt. Weet nich wat kömp. Nich verreurn.' Verzet teagn de rechtn van de means en de börger in de achtteende eeuw. Gebroek van de eagne sproake in de tweentigste. Oo man! Ze möt der nich an deankn. Nazies zint ut! Zoo mer op te komn veur de eagne sproake, dee - min as putwater - oopn en bloot an n diek te leazn zal wean.

Is Poape - of hoo den bangn drieterd hetn mag (want n stuk in t plat möt komies oonderteeknd wean, a'j niks te zegn hebt) - wa s in Freeslaand ewes?
Loat e zich waarn. Doar is t a zoo wied. De griwwels zult ne oaver de grawwels loopn. Sneek - Snits. Eng! Franeker - Frjentsjer. Doar geet ut a hen. Moo!! Leeuwardn - Ljouwert. Oo nee... de bokse wier vol!
Hellig is Don Quichot. 'Nieje flantuutn, stadse fratsn, de nieje tied, doot mer gewoon dan doo'j gek genog, woar of nich, op n biester dat zint ze, tjesus-mina-en-gin-ean!'
Houwn met brödjes, dat wil P. Da's makkeliker as oe met argumeantn ofwörseln. Dat geet ne nich rech good of. Wieder as de klisjeebeeldn van 'risservaat' woar - neumt der mer een - 'boswachter' möt wean kömp e nich. Verduld Poape, woar blif t genöal oaver paspoortn dee'j dan op tuk hebn möt? Vergetn?

Mer steet der dan hilndal niks van woarheid in dit onbenulleke? Toch wa. Een ding. Poape blik deur te hebn dat e van niks wet. Dat schrif e zölvn. Kiekt, dat schealt wier. Biej oons in t hoes zeit wiej dan: 'Wel niks wet, den mag zich stille hoaldn.'
Kwazerieje. Der zit gin dog in.

Frank Löwik
 



Plat - middel of doel
Oet: De Nieje Tied 5

Ik las n artikel woar at auteurs in wördn vroagd wat ze bezeeln um in dialekt te schrievn. Veur een den gen dialekt keant is dat ne begriepelike vroage. Hee mag der van oet goan dat een den in t plat schrif dat ok in t Hollaands kan. Umgekeerd zal nums an Harry Mulisch vroagn woarum hee De Aanslag nich in t Jordanees hef schrevn.
Jonge Hollaandse filmmakers hebt kortns nen film in t Engels opnömn umdat ze doarmet n breder publiek weelt trekn. Nen Engelsn regisseur veun dat naar onverstaandig. t Döt volgns um ofbrök an de oorsproonkelikheid en doarmet an de kracht van n film. Hollaandse filmmakers in Amerika hebt dan ok benaamd succes met aktiefilms. Deank mer an Speed van Jan de Bont en Showgirls van Paul Verhoeven. An dat leste spektakel komt hoast helemoals gen oondertiteling te pas. n Vrömd woord is dat trouwns, oondertiteling.
'He was awfully dressed, it was no smoking that he wore.' Joa, lach der mar um. Gelukkig is de Dutch pop-scene noe ok tot t inzicht kömn dat t net zoo good in de 'moerstaal' kan. True love, that's a wonder en You're a beautiful girl is Engels dat op de middelbare school misschien nog good wördt reknd mar in Engelaand en Amerika neargns op slöt. Dat gif
weerldhits as Little green bag en My belle amie doarenteegn extra glaans. Zölfs n teks kon de muziek nich vermaln.
In t communiceern is de taal t middel en nooit t doel. Nums zal Danny Kaye kwoalik nemn dat e in t Engels oaver Kopenhaagn zung of Benny Nijman dat e dat nich in t Limburgs hef doan oaver Maastricht. Rowwen Hèze bezeenk de Peel wàl in t Limburgs. Alle dree verdeent ze bewoondering, want alle dree hoaldt ze de taal an woar at ze zölf t meest eagn met bunt. Doarum is der mar ene goo anleiding um t plat te gebroekn: a'j t better in t plat könt as in t Hollaands.
Toch bunt der nog wa twee motievn te bedeankn. t Eerste is da'j as schriever bang bunt um aans deur de maand te valn as tweede garnituur, mar dat doo'j dan in t plat net zoo good. t Tweede motief is um t plat te propageern. Dat leste was veur leu as Plegt, Vloedbelt en Gigengack hoogoet biejzaak. De dree geneumdn hadn boavnal de gave dat ze mooi konn verteln. Alleen wusn ze in t plat ere verhaaln nog wat met te geavn dat in t Hollaands verleurn zol goan.
To be or not to be is hier nich de kwestie. t Geet der um honne sproak zich t beste leent veur t oaverbrengn van de boschop.

Bennie Sieverink
 



Zoo good as nich gebroekt
Oet: De Nieje Tied 5

n Paar hoge Noorn of nen compleetn Winkler Prins? Nee, ik bedool t gebroek van t plat in adverteansies. Iej least t alleen mangs oonder de rubriek felicitaties: De baas wördt vieftig joar, n borrel steet kloar of Waart oe, Jos V. mag noe ok op n motor as Jos V. onverwochtns zol slaagn veur zien motorriedbewies.
Völ funktioneler zol t plat könn wean in kontaktadverteansies: UT-studeant oet Haarlem zöch ne krekke, vlotte deern um saamn de umgeving te verkenn. Zoonder extra weurde is t voort kloar dat disn studeant geern plat döt.
Ok in de rubriek Landbouw en veeteelt zo'j nooit s wat in t plat antrefn. Der wördt 'vaarzen' en 'hooi' anbeudn. Toch zölt leu dee't der verlet an hebt meesttieds vroagn wat dee stearkn of dat heui möt kostn. As der ne regionale 06-lien bestön met vroag en anbod van agrariese produktn dan zoln völ adverteansies in t plat wean insprökn.
t Tweants hef as schrieftaal genne traditie. De Tanke steet der in t Hollaands op n gevelsteen van de oalde boerderiej op n Taanknberg. Dat is makkelik veur de toeristn oet t westn, mar ok veur de leu hier, zoo schient ut. t Meestpart veendt t plat lastig um te leazn, en a heelndal um te schrievn. Ne eendudige schriefwieze rekt nich wieder as de nienduur.
Der is wat veur te zegn um DNT nich meer in druk mar op CD te loatn verschienn. Of op video met sprekkers in flitsnde clips. Dat zol helemoal pasn biej De Nieje Tied.

Bennie Sieverink

Schrieftraditie

t Tweants hef ginne schrieftraditie leas iej mangs wa s. Dat is gin niejs. Disse mening wördt vaker verkönnigd - kortns nog in DNT.1
Ne oonderbouwing van dee stelling heb ik nooit eleazn. Zol zee woar wean? Ik heb doar n dun oge op.
t Kon wa s zoo wean dat den eenn scribeant den aandern onkrities noaschrif.
In de betoogn blik dat met schrieftraditie twee verschilnde zaakn edekt wördt. Zee meant te zegn:
1. dat der nog nich zoo lange in t
Tweants eschreevn wördt en
2. dat de schriefwieze zoo oeteen löp dat der van ne traditie gin sproake wean kan.
Biej zukke beweringn is t duch miej good um veural de feitn te loatn sprekn. Zooas ik dat a heb loatn doon in mien book Om de taal van Twente.

t Gebroek van t Tweants as schriefsproake geet a vanof de Romantiek doo't, in 1811, Blijdensteijn zien Brulfteneugersleed schreef dat laterhen epubelseerd wördn in den Overijsselsche Almanak voor Oudheid en Letteren.2
In den zölfdn alblak, mer ok wa aanderwegns, duukt zoonder regelmoat gedichtn of aanderssoortige tekstn op in t Tweants.
In de tweentigstn eeuw was t streumken an en an. Der verschient gedichtn en gesjichtn in alderlei blaadn en beundels en beuke. Weurdebeuke komt oet en allerhaande studies wördt eer ewiejd. En iederbod komt schrievers in t spier um t Tweants as schriftsproake te gebroekn. Zee loat zich doarbiej inspireern deur mekaars waark en zoo, op dee maneer oaverlangt zee mekare de Tweantse sproake as schriefsproake.
'Traditio' is oaverlangn, mekaar anrekn, wieder geavn. Dat geet deur töt vandaag an n dag. Ne traditie dus van zon 200 joar, um den doon. Nich zoo oald as de Frese of Hollaandse, mer wa völ öalder as dee van, zeit, de meeste Afrikaanse sproakn. t Begrip 'oald' is rillatief, zoo as zoovöl rillatief is. Dat t grötste part van de Tukkers nich in disse schrieftraditie steet is nich van betaansie veur zoowied at t dit vroagstuk angeet.

t Tweede bezwoar um van ne traditie te sprekn zol wean: t ontbrekn van ne gezaghebnde eendudige schriefwieze woaran alman zich höaldt. No, dat is woar. Doar ontbrek t oons an. Toch, wel zich der too wil zetn en in stoat is luk ofstaand te nemn, den möt toogeavn dat t met de disselarieje oaver de schriefwieze meestns um kleane ofwiekingn göng, ok a zint dee dan met ne roeme moate van eagngedreaidheid verdedigd: 'oa' of 'ao', 'hebben' of 'hebn'. Dat soort peanuts.3 Bagateln biej de veraanderingn en anpassingn van t Hollaands de leste paar eeuwn, woar in t beginne de leu zich mer wat terechte knooin op papier. Toch twiefeln doar nums an t bestoan van ne schrieftraditie.
Ik deank dat dat good is. t Cultiveringsproces, want dat is t wördn töt schriftsproake, begeent nich eerst as de kode van wiergeavn aleens is. Wa zal dit meugelik t cultiveringsproces makkeliker maakn en versneln, a was t meer umda'j der dan meender let op hooft te geavn en um s n moal van t gedoo of te wean. t Hef dus wa ziene beteeknis, ne eendudige schriefwieze. Mer dee lig hilndal boetn t hier behaandelde.

Der is dus wa wis ne schrieftraditie.
Van zoo um en noabiej tweehoonderd joar. Wiej mait doar greuts op goan. Gin reedn dus um oons kleaner te maakn a'w zint!

1 Deur Bennie Sieverink in DNT5
2 Ik zee dan of van vroggere oetingn van Oost-Nederlaands sproakgebroek en b.v. t Dumbar haandschrift.
3 De meer of meender fonologiese schriefwiezn (zoo as dee van K.D. Schönfeld Wichers in ziene weurdebeuke) en de Vosbergenschriefwieze weekn wa döftig of. Mer zee hebt zoo good as gin noavolging had.

Frank Löwik
 



Den kromn aarm van n Kreenk
Oet: De Nieje Tied 4

In de leste volle wek van meert bin k biej V&D nog s efkes noar binn hen loopn um te goan kiekn hoo at t der an too gung doar biej (in better plat)
Ne moand laank dialekt op de eerste verdeping. Der zaatn n stuk of wat leu van n Kreenk vuur de Twentse Sproak, mer n ontvaangst was gastvriej: 'Goat zitn, krie'j koffie.'
Vuur a'k der earg in har, hadn ze miej a n meerkeuznformulier onner n nös drukt. 'Invuln'. Ik vreug of zee nog met leaftiedskatagoriejn of zoowat deudn, mer dat wördn vreendelik vortlachn. 'Nich kwaakn, invuln.'
Biej elk woard ha'j dree möggelikheedn. De eerste twintig ha'k almoal good, op de achterkaant van t formulier stönn der ok nog tieen en doar kleutn der miej veer van. Iej zagn ze deankn: 'Nich gek vuur een den net t grösei hef legd.'
Ze hadn vöst edacht da'k nich wus wat 'holtuutn' was. Mer n joar of tieen eleedn ha'k doar zölf an metdoan doo doar filmopnaamn van bint maakt duur de Stichting Heemkunde oet Albearge. Een van de keerls an de stamtoafel haaln n stukske oet de kraant van dee tied der biej en doo kon k m zoo wiezn wel a'k was op de fotoo.
Mer ik blief t toch jammer veendn dat ze nich an leaftiedsdiskriminatie deudn. En nog nich eens vuur miejzölf; der hadn ok n paar schooljongs van t Jacobus College met edoan. 'Mer dee bint nich wieder kömn as de helfte fout', was t bescheed.
'Dat wis der aans aait nog op dat de aandere helft good was', deu k wierum. Ne materiële anmodiging har dee jongs op zien meenst der too an könn zetn um der n aander moal nog s wier an te goan zitn. Noe gungn ze sliepstertnd vort en wördn der allenig mer in bevestigd dat ze 'der toch niks van konn'.
Oonderwiel was an de stamtoafel t ies brökn, der wördn nog s wier n tröanke indoan en wiej kuiern animeerd verdan. Ik kreag zölfs t 'greune beukske' Twents, hoo schrief wie dat? met de schriefwieze van n Kreenk vuur niks met, dewiel der fl. 2,50 op de vuurkaant was eschrevn. De leu löatn miej a wetn da'k in de priezn zol valn en nog ne oetneudiging vuuroet kon zeen.

's Annerdaagns heurn ik van nen könnign da'k nen veerdn pries har en t schriefwiezebeukske van n Kreenk zol kriegn. Zo'k noe dat beukske van acht bladziedn wa'k de zölfde wek nog vuur niks har kregn noe ineens as nen pries kriegn? Dat leak miej ofbrök te doon an de weerde van den pries. Doar mos toch wat van ezegd wördn.
Doo he'k n toospröakske op papier zet en doar bin k den 25n meert met noar de eerste verdeping van V&D goan. Op de roltrap kon k de muziek van Gerard Oosterlaar en Bas van den Toren oet Lutnbearg - better
bekeand as Höllenboer - a heurn.
Noadat Ben Lohuis, n vuurzitter van n Kreenk, de priezn oet har ereikt, kreag ik n mikrofoon. Ik zal oe wa'k doar ezegd heb nich achterhoaldn:
Van de wek völ der n koevak biej oons op de mat. Ofzeander V&D. Der zat nen breef in van n Kreenk vuur de Twentse Sproak, keurig in t Hooghaarlemmerdieks op esteld. Ik har met edoan an een dialect-prijsvraag. U bent daarmee in de prijzen gevallen en wördn oet eneudigd vuur de priesoetreiking.
Noe he'k n eksemplaar van
Twents, hoo schrief wie dat? - oet egövn duur n Kreenk - as pries kregn. Nen pries woar ze meesttieds nen dikn knaak vuur vroagt.
Mer ik doo disn pries terug. Nich bloos umda'k disse wek a n eksemplaar heb kregn van de Kreenk-leu, mer ok umdat t vroagn van geald vuur zon beukske n dorpel vuur de leu onneudig hoog maakt um der een met te nemn.
n Toogaank töt dee 'universele schriefwieze' wördt der zoo nich makkeliker op maakt.
In ieder nommer van t tiedschrift
De Nieje Tied en aandere oetgaavn in t plat van de zölfde oetgeaverieje kriegt abonnees en kopers der nen Schriefwiezer vuur niks biej, dewiel doar ok nog völ meer in steet. Zoo breng iej ne schriefwieze dichter biej n leazer en zet iej den der misschien zölvns wal too an um ok s wat penneprobeerseln in t plat te produceern.
Wat de wiedere ontwikkeling van de schriefwieze angeet, doar weelt wiej oons geern met de nieje schriefwiezekloch1 van n Kreenk s oaver buugn.
t Anbod lig der, k zol zegn: 'Doot der wat met.'

Met da'k t leste woard ezegd har wördn t moesstil. Achterof wördn miej vertöln dat der watleu van n Kreenk biej waarn dee eern kop tuske de schoolders doekn doo at ze heurn van den knaak vuur dat beukske.2
Doo k in de pauze n paar leu van n Kreenk opzoch, kreag k allenig mer n 'ik bin t der nich met eens' en 'oonze schriefwieze steet onveraanderlik vast, da's notarieel vast elegd' te heurn.
Ik kan miej nich vuursteln dat alle leedn van n Kreenk doar aleens oaver deankt. Dat zol der op wiezn dat dee schriefwieze nooit meer vuur verbettering en dus verannering in anmearking zol könn komn. n Argumeant dat gin hoalt snid en nich laank oavereand te hoaldn is, duch miej. t Wördt tied dat doar s n beumke oaver op wördt ezet.

1 Met Hennie Beerlage, Gerrit Kraa en André Hottenhuis. Kreenk-lid en Standaard Schriefwieze-oetdeanker Goaitsen van der Vliet har geern wiln metkuiern, mer t Kreenk-bestuur wol m der nich biej in haaln. Dewiel in eer voaldbleadken toch dikke steet da'j as lid magt metdoon biej de wearkgroepn dee gangs bint met verscheidne onderwearpn zoa a'j biej t vuurgoande hebt könn leazn... t Eerste doarvuur eneumde oonderwearp is, joawal, t oetgeavn van ene schriefwieze vuur de Twentse Sproak. Ze hebt doar wisse Leedn en leedn.

2 Wat blik miej noe achterof, dat der sproak van is dat n Kreenk dee beukskes vuur niks zol hebn kregn van ne aandere oetgeaverieje oet de stad. Zol t könn wean dat t inkreempn van dee keerls doarmet van doon har?

Gerrit Klaassen
 



Keerlsproat
Oet: De Nieje Tied 4

Begint t plat de sproak van de manleu te wördn? Vrouwleu sprekt hoast gen Tweants meer, ze verstoat t nog wal, mar ze proat weerum in t Hollaands. Komp ut deur de vrouwleulogikaa, dee emancipatie het? De leu dee't in t plat schrieft bunt ok aait keerls rechtevoort, gef der mar s let op, of t noe in de kraant is of in De Nieje Tied. Vrogger was dat wal aans; Johanna van Buren en Cato Elderink beheurt nog aait tot de meest ansprekndn in t eschreevn dialekt. Is der nog ne nieje generoatie vrouwelike schrievers te verwochtn of blif heur andeel bepearkt tot roln in de revues, dee ok meest deur manleu wördt schreevn?
Toogeevn: t is woar da'w oons hier in Tweante meesttieds in t Hollaands möt oetdrukn um oons verstoanbaar te maakn. Wel gen Hollaands kan is slech of in disse moderne moatschoppiej. Wel wat vernemstiger is kan zich t gebroek van dialekt permitteern as tweede of derde taal. Nums gebroekt rechtervoort nog geern t Tweants umdat e nich aans kan. Dat zol met recht n teekn van aarmood wean. Dee verdeanking wilt veural wichter, zoo lik t, geern oetsloetn deur zich nich an t plat te woagn. Toch wilt ze t van jongs best hebn dat ze plat proat. Dat zee'j oaveral: n stel keerls höaldt mekaar veur dat t Tweants n belangriek kultuurgood is en de vrouwleu dee't der toovallig biej zit knikt dat ze 'het daar helemaal mee eens zijn'. Mar t is ne veraarming van ne taal as een van beide geslachtn ophöaldt um doarin te communiceern.

Bennie Sieverink
 



n Woord an Henk Lettink
Oet: De Nieje Tied 3

As Henk Lettink de penne opkrig, dan mö'j der umsgelieks efn veur goan zitn. Hee is joa een van 'de verstaandige leu' dee't an de Moespot ere krachtn geavt. Oet zien dicht- en prozawaark blik ziene integriteit en kwaliteit. En a'j ne heurt proatn, dan zèg e ok wat. Biejzöndere andach dus veur zien artikel De (ne) nieje tied?
in De Moespot.1
n Eerlik emeand en good deurdacht stuk. Al hef dat nich sitoo te beteeknn da'w t voort met alns eens könt wean.
Op de eerste plaatse schrif e angoande de verschiening van DNT oaver 'versnippering'. Dat veun hee 'n betjen jammer' en hee vreug zich wiederop of of t 'slim', in den zin van vernemstig, verstaandig, is dat der n niej blad biej is ekömn.
Doarop dit as bescheed: oons abonneebestaand tealt völle naams dee'j nich antreft, en ok nooit hebt an etröfn in de vergangnheid, biej de abonnemeants- of leednliestn van net t zölfde wat veur orgaann of verenings dee't de regionale sproake veurstoat dan ok.
t Is n aander - waart oe: aans, nich better - niej publiek. Dat is, duch miej, iets woar de leu dee't in t spier zint veur de Neersassiese sproake zich um mosn bliejn. Méér leu, nen breeiern kreenk. Niks 'versnippering' dus: oetbreiding en doardeur verrieking.

Dan luk oaver de schriefwieze. Hoo zol t ok aans. Hier hef Lettink t biej n verkeerdn eand. t Was nich de Tweante Akademie dee veur Tweante de schriefwieze vaste stealn. Dat was de schriefwiezekloch van den Kreenk veur de Tweantse Sproake. Ik hebbe doar zölvn biej ezötn en ik kan oe koveern - t spit miej da'k t schrievn möt - doar zatn nich bloos leu biej 'dee't van dat soort dinge verstaand hebt'. (Een moal - t heugt miej nog as den dag van gister - mosn twee oaldere vrouwleu, deel oetmaaknde van dee kloch, oet eduud wördn wat n synoniem dan toch wa was!) Nee, dee schriefwiezeregels zint der ekömn deur Konsensus, woarbiej mangs gode en verstaandige veursteln t nich haaln met as enig argumeant 'dat t zoo raar stön'. Ik doel hierbiej biejveurbeeld op mien veurslag um den a met Umlaut in te voern. Ik veun hierbiej Prof. Entjes an miene zied. Mer t hef niks oet ehaald: 't stön zoo door'.
Doarmet wil ik bloos dit zegn: dee regels könt better. De Van der Vliet- schriefwieze hef dee regels verbetterd woar at dat neudig was, dewiel hee as roodn droad toch jummer de schriefwieze van den Kreenk nöm. Wiej mait disn 'import-Tweant', zooat Lettink ne neumt - of gewoon in t plat disn boetnmaarksn - wa onmeunig daankbaar wean veur de Titaann-
arbeid woarmet hee zich of ewörseld hef.
Dat möt oons nich irriteern, Henk Lettink. Dat möt oons greuts maakn. Want völ leu van t eign volk treadt eer plat in den drek. Mer hier is nen aanssproakign den veur eer in t kriet treadt en t plat au sérieux nemt.

DNT wil nieje loagn anreurn, in den breedte deur oetbreiding van t leazersbestaand en in de deepte deur t kwaliteitskriterium zwoar met te loatn weagn. Doarmet maakt wiej de weurde van Oarnd Lamm verstörvn töt de oonze woar hee dichtn oaver ziene Moder(sproake)2

En oonderwiel nog bore wiej
noar nieje weln, nieje bronn
in diene depe groondn
dee zoo stil zint en behods.

en probeert as Mozes dootieds water te sloan oet de rotssteenn.
Doarbiej neugt wiej alman dee oons half wil stoan. Benaampt ok leu as Henk Lettink.

1 De Moespot. Nummer 164 p.14-17
2 Arend Lamm, Mooder. In Tweansche bleujsels (met Henk Lamm) p.9

Frank Löwik

n Weurdken der biej
Oet: De Nieje Tied 3

Volgns Henk Lettink kon De Moespot niks schrievn oaver DNT umdat ik ze gin receansie-eksemplaar har doan.
Zoo makkelik kan e zich der nich oonderoet dreain!
t Is woar da'k t eerste nummer noar n oald redaktie-adres har estuurd, mer dát kan toch ginn groond veur stilzwiegn wean?
Ut Moespot-redaktielid dat DNT as leazer in t hoes har, har t verschienn van n niej blad in t plat toch ok könn anreurn in de redaktie? En boetndat: de twee grote regionale kraantn en Radio Oost hebt umsteandig andach geavn an de presentoatie en t eerste nummer van DNT.
Oaver t oetblievn van ne receansie he'k trouwns gin woord zegd. Bloos: 'Ok doar zwiegn'. Want DNT wör geels nich op emearkt in De Moespot, en dat kon ik miej aamper-an veursteln van verstaandige leu dee't zich a joarn broekt veur t plat.

Goaitsen van der Vliet

Nogmoals De Nieje Tied
Oet: De Nieje Tied 4

Efkes nog n kort bescheed an Frank Löwik en Goaitsen van der Vliet. En loa'w der dan ne punte achter zetn, want ut hef ok in dialektland gin enkeln zin mekare de vleu af te vangn.
Da'w t neet in alles met mekare eens bunt, was mi-j natuurlik bi-j t
schrievn van mien stuk, oaverigns neet op persoonlikn titel, mor oet
naam van t Verbond van Neersasse Dialectkringen, al bi-j t schrievn dervan dudelik. Woar t ons as Verbond umme geet, is da'w met mekare as dialektspreakers en -schrievers noar buutn treadt en neet as allerhande verschilnde klubjes dee't wat met dialekt doot. Misschien zolle wi-j as Verbond wal s wat mear 'marktgericht' motn denkn, schoonwal dat ok ziene gevoarn hef. Ik hoppe, dat ut woar is, dat der met DNT sproake is van ne 'oetbreiding' en doardeur van ne 'verrieking'.

Wat de schriefwieze angeet: Wi-j wet natuurlik as verbond neet, hoo t der met de saamnstelling van de spelling veur t Twents hear egoane is. Wi-j wilt ons doar ok neet met bemeuin. Da's ne zake van Twente. Wi-j stelt allenig vaste, dat der in Twente op t oognblik twee schriefwiezn hanteard wordt. En dat wel in DNT wil schrievn, zich an de schriefwieze dee't veur dat blad op esteld is, hef te holdn. En doar he'w wat meuite met.
Misschien zol t good wean, dat binn neet al te langn tied der s n paar vernemstige leu (dree liekt mi-j mear as genog), dee't ok nog verstand hebt van sproake, bi-j mekare gingn zitn en probearn ne schriefwieze vaste te steln, dee't veur heel Noard- en Oost-Nederland geldt. Dat zoln dan leu motn wean dee't t vertrouwn hebt van alle dialektkringe in t noardn en t oostn van ons land. En wat dee leu dan met mekare opstelt, zol veur alle dialektkringe en andere instanties dee't zich met dialekt gängs holdt, motn geldn. En dan neet met eignwieze köppe toch an de eign ovvertuging vaste holdn. Misschien komme wi-j op dee maneare nog ne keare van dat eeuwige genöal ovver spelling af.

Ok wi-j as Verbond wilt in De Moespot kwaliteit hebn. Noo is t natuurlik zoo, da'j ok ovver kwaliteit könt striedn. Wat den eenn good vundt, vundt den andern mor niks. Dat zö'w ok wal holdn.
An de andere kante vinne wi-j as Verbond dat De Moespot ok n verbondsblad mot blievn. Ut mot n blad wean veur de leedn van t Verbond en dee mot zich doarin toch ok n betjen blievn herkenn. Dat höldt neet in, dat de redaktie de bi-jdraagn neet krities bekik. Want De Moespot mot ok t visitekaartjen van t Verbond noar buutn wordn. Da's neet eets, wa'j van den eenn op den andern dag bereikt. Mor wi-j doot ons beste. En wat dat betröf, stelle wi-j t op pries, da'j ons krities blieft volgn. Wi-j van onze kante zölt dat ok doon.

As besluut nog dit. DNT probeert as Mozes dootieds water te sloan oet de rotssteenn (117). In Numeri 20:2-13 wordt dat verhaal van Mozes verteld. Allenig wal wat anders, zoo as t hier in dat korte zinneken steet. Mozes kreg namelik t volgnde te doon: 'Nem own staf, haal t hele volk bi-j mekare, i-j en Aäron, own breur, en sprek tegn den rots, woar't ze allemoale bi-j stoat, zoodat hee zien water göf.' 1
Mor Mozes was zoo hellig, dat e in plaatse van met den rots te proatn, wat e had motn doon, der twee keare met zienn staf op hiw. En der kwam water uut. Zienn Opdrachtgevver zetn um neet veur schut. Mor Mozes en Aäron kregn doarnoa wal ut volgnde te heurn: 'Umda'j Mi-j neet vertrouwn en Mi-j neet hoge holdn hebt in de oogn van de kinder van Israël, doarumme zölt i-jleu dit hele volk neet in t land loatn komn, dat Ik eur egovn hebbe.' 1
Met op de rotsstene houwn kom i-j neet in t belofde land. I-j mot der met proatn.

1 Vertaling Henk Lettink

Henk Lettink

Nich der met hen doon
Oet: De Nieje Tied 4

Henk Lettink gef in t hier boavnstoande n traktöatjen oet den Biebel. Dat is nooit vort in disse tied, dee volgns Herman Haverkate deurtrökn is van 'arrogant beleden nihilisme'. Mer Lettink har um miej persoonlik de meuite nich hoovn te doon. Ik kenne dee Biebelse gesjichtn wa, a kan ik doar as good roomsn nich sitoo de tilfoonnummers biej neumn. Woar t miej umme dreain, is dat dee krengn van rotssteen water lösleutn.
Lettink wol der geerne zachte met hen doon. Pais en vrea hoaldn.
Mer t al vreendelik nikkopn en oet loatn nöaln van bloazers en nitwits lig miej hilndal nich. Ik hebbe völ meer de neiging um ze der ene an te rekn want deur eer knooiboksnwaark hef t plat in t algemeen t odium ekreegn van oalde, oet de tiedse
achterlikheid.
Ok meer takties kan ik met Lettink nich akkordeern. Zoo lös oaver n scholder de geschiedenisse terugkieknd möt elkene vaste steln dat al wat de beweging van t plat kloar hef ekreegn wa in t witte van éne haand eschreevn kan wördn.
Nee, al dee stoetnkeerlkes met preteansies mait van miej n paar beste ziegerds an de oorn hebn. Dat höld de boel ok nog luk wakker.
(En wat dee suzers anbetref: ik kenne der nog wa Ene den dat n moal de heugste tied veun - ik zal gin nummers noomn. En doar is t ten leste toch noch good met of eloopn.)

Frank Löwik

Nich kloar
Oet: De Nieje Tied 4

'Loa'w der dan ne punte achter zetten' schrif Henk Lettink in ziene reaktie op de weurde an zien adres in DNT3. Mer hoo kö'j dat noe doon as der nog niks an kaant maakt is?
Inhoaldelik geet e geels nich in op oonze standaard schriefwieze. Hee löt t biej: 'En daor he'w wat meuite met'. Mer woarumme dan, dat zoln wiej noe wa s wiln wetn, benaamd ok umdat e 'namens het verbond' schrif. Doar geet t hier um. Nich um 'marktgericht denken', nich um de 'kwaliteit' van De Moespot.
Der bint wa goo argumeantn te veendn veur t toopasn van ene schriefwieze um n leasbaar blad in t plat te maakn veur de leu dee't wiej op t oge hebt (oonze 'doelgroep'), en doarum juust woln wiej geern n moal teagnargumeantn woar-wat-biej-zit heurn. Veur vernemstig proat hef DNT/LP&S ruumte zat.
t Woord is an Henk Lettink.

Goaitsen van der Vliet
 



Goodgoan in 1995
Oet: De Nieje Tied 3

In t veurige nummer schreef ik dat Stad en laand, den moond van de Twente Akademie, in alle taaln zweeg oaver t verschienn van DNT. Da's noe nog niks aans, mer vernömn hebt ze oons oonderwiel toch a wa. Dat ko'j tenmeenstn dikke zeen an ere niejjoarskaart met t gedichtke Op ne fietse van Herman Finkers, op twee apostrofs noa um ezet in oonze standaard schriefwieze, krek zooas wiej t harn doan in DNT1 (en woarveur wiej Finkers' toostemming harn).
Oavernömn dus, mö'j begriepn, töt oons biejschrif an too: Oet zienn beundel Poëzie van de zangvereniging 'Op zwart zangzaad'.
Toch bliej dat ze biej de Twente Akademie wies bint met oons weark.

Goaitsen van der Vliet
 



Bescheed
Oet: De Nieje Tied 2

As A propos deur Beernd van de Kloez' opnömn in de Twentsche Courant van 24 meert 1994.

t Spiet miej veur alle leu dee t Tweants nich machtig bint, mer der koomp noe n stukske in t plat. Dat koomp deur Goaitsen van der Vliet, nen Frees, den hier as asielzeuker al joarn leedn ne vaste verbliefsvergunning kreeg en noe oonze volk weer de modersproake veur wil schrievn. Disn deep-Frees oet Eanske meant miej efkes de oorn te mötn wasken in zien nieje blad in t plat DE NIEJE TIED.
Noe mot t toch nich anhaaln!
Zunn import-Tukker den miej, zön van Kloezn Hennik (en Marie) oonder an n bult biej Oldnzel, geboorn vlak biej de stie woar Damhoes en Mönnink mekaar tröfn veur ere tochtn met fiets en teant noar de Oriënt, wil verwietn da'k zölvns oaver t plat nog in t Hooghaarlemmerdieks schrieve in disse kraant! Noe wol ik m toch wiezer!
Wat mo'k aans dan!
Wisse, in t Frees, dat har ok nog könd, of in t Poompster dialekt. Ha'k zun betke net zoovöl leazers had, dee der wat van konn begriepn as da'k t in t plat har doan.
Ik schreef doo (en hee kauwt dat nog n moal noa) in n stukske oaver t beukske Heftan tattat! van Willem Wilmink: Het is hier niet zo, in tegenstelling tot de situatie in bijvoorbeeld Friesland, dat een substantieel deel van de bevolking de streektaal actief of zelfs maar passief beheerst. Een krant, als deze, weerspiegelt dit gegeven. Dat verander je niet van de ene op de andere dag.
Dat gung Goaitsen van der Vliet lang nich har genog, zoo löt hee bliekn in zien stukske in De Nieje Tied. Woar a'j meteen ok mooi an könt zeen dat hee ginn Tweant is. Hee gunt n meanske de tied nich um langzaam an te wenn an de nieje tiedn veur t plat, dee noe kennelik an bint ebrökn.
Man, doo toch heanig an.
Want wat schreef ik doo nog meer in t Hooghaarlemmerdieks? t Volgende: Wie weet ziet deze krant zich nog eens genoodzaakt een bespreking in het plat af te drukken. Doar zag hee de ironie nich van in. Hee schrif: Dus, at t ech nich aans kan, dan meer too.
Nee, da's nich wat ik wol zegn. En der bint ok ginne massale demonstraties, hongerstakingn, bommealdingn of zelfs eerst doodn veur neudig (preuf ik hier wal enige ironie?) um ne besprekking in t plat in disse kraant te zeen verschienn.
Gister schreef kollega Gerard Vaanholt in de rubriek Oet de noaberschop in t plat ne recensie oaver... De Nieje Tied. k Heb t doar met um oaver had. Hee von dat t n keer tied wörn. Ok um nog s oet te legn, dat temet ziene stukskes in disse rubriek gewoon weer in t Hooghaarlemmerdieks bint schreevn.
Alles op zien' tied. Ok, De Nieje Tied. Mer t begin is der. n Niej begin. En t har wis en zeker slechter könd (dat kö'j as n groot komplimeant opvatn).
Toch zal der nog heel wat water deur n Deenkel goan (en vrachtverkeer oaver de A 1) veurda'w met t plat zoo wied bint as Goaitsen van der Vliet oons noe al wil hebn.

Toovallig kwam ik vergangn zoaterdag in n kafee in t stad met nen kammeroad an de proat oaver t plat. En doo ik zee dat t plat kennelik an n heel niej leavn (of is t noe leaven, lèèv'n, lèèvn, leam, of leawn?) was begunn en dat generatiegenootn van oons (begin-veertigers) zich der volop met bemeuin, doo keek hee miej wat bedremmeld oaver zien glas Belgies bier an. Hee har zölf, zoo zee hee miej, nog völ meuite um t plat te gebroekn. Ne foute taal, zoo von hee. In de zin van fout ewes in n oorlog. Der kleevn volgns um te völ negatieve geveulns an. Oonderdöanigheid, ok.
k Mos deankn an wat schriever/schilder Armando zoo trefnd omschrif as schuldig landschap.
Dat zee ik ok tegn mienn kammeroad. En hee knikn.

Ben Siemerink

Bettert oe!
Oet: De Nieje Tied 2

n Riek stuk, dat Bescheed van Ben Siemerink in t tweede nummer van DNT. De feitn zint der best in de knup raakt met kuierieje van de borreltoafel. Noe gun ik Siemerink zien börrelken wa, ik spiej der zölvn ok nich in, mer dat wil noe nich zegn dat alns wat oonder invlood van wat Roland Holst 'alcoholische snuisterijen' neumn ok riepe is veur pubelkatie. Loat wiej twee van de 'wiesheedn' woarop S. oons trakteert luk noader beschouwn.
S. schreef hee kwam in n Eansker kafee met nen kammeroad oaver t plat te gaank. Den vreend har meuite um t plat te gebroekn: 'ne foute taal, zoo von hee. In de zin van fout ewes in n oorlog.' S. har ne dat, bliekns t stuk, nich of estreedn.
Wat woln de kammeröa hiermet? Oet zichzölvn, post dato, verzetsheldn maakn? Was t n gräpke? Of hadn de heern gewoon nich zoo good noa edach? Dat leste toch, duch miej.
Proatn as n nat kalf, dat is t.
Nichterum: de Tweantse sproake as NSB-sproake verlakschouwn?
Noe möt ik der echt efkes deursprekn!
De realiteit is kats aans. Terug noar Siemerinks Bescheed.
Wel t citoat good bezöt, least doarin twee stellingn:
1. t Tweants is gebroekt veur foute politieke doeln, zoodöanig dat t beeld dat besteet van dee sproake doardeur bepoald is. Dat zol der dan op daal komn n groot deel van de veuranleu van t Tweanske plat zol kollaboreerd hebn.
2. n Fatsoenlik meanske zol zich in ne foute sproake nich mötn wiln oetdrukn.
t Antwoord op beide vroagn is aleens: blote nöalerieje!
Loat t oons luk oetwaarkn.

Biej 1. Oaver t waark van wat Tweanske schrievers moch dan mangs wa s de locht van spruutjes hangn, broenere daampn gaf t in ere schriefkökn nich.
Meer inteagndeel vake. Um mer s ne gapse vol van de belangriekste platschrievers te neumn: G. Vloedbeld schreef roem veur den oorlog in 'ziene' Nieuwe Twentsche en Almelosche Courant felle anti-nazistukn, J. Buursink zat in t verzet en H. Bezoen hef van 1941 töt an t eand van den oorlog in n Japnkaamp ezötn.
C. Elderink en J. van Buren is gin verkeerd woord oet de penne vleuid.
De nationaal-socialistiese schaandblaar dee't bedoeld wadn veur t Neersassiese en t Frese deel van Nederlaand, Het Noorderland en Saxo-Frisia, konn van Tweantse schrievers ginne metwaarking kriegn. Meer nog: mangs wördn der in dee blaar wa oaver Tweante eschreevn, benaampt dan oaver 'lösse huze', umda'j doaran zoo mooi de oalde Germaanse bouwgeschiedenisse of konn leazn. Dee stukkes wördn dan eschreevn deur H. Kleinstra, nen Grönniger.
Den zölfdn maakn ok n gedicht, halfumme in t Grönnigs en t
Tweants, t enige Tweantse gedicht dat in al dee joarn in n fout blad pubelseerd wördn.1
Niks dus 'fout in den oorlog'.
Dat der in Dreante, Grönningn en Freeslaand politieke döln roondleupn maakt van de Tweantse sproake ginne 'foute taal'.

Biej 2. At der ene sproake 'fout' hef ewes in de zin zooat B.S. dat meenn dan was dat toch de Duutse wa. Volgt doaroet dat dee sproake nich meer esprökn kan wördn? Haalt t noe nich an. Was de sproake van Hitler nich ok de sproake van Goethe? n Instrumeant is nich fout as der ne foute deun op spöld wördt!

Luk wiederop debiteert Siemerink nog ne enormiteit as hee zich verdedign wil veur t feit dat hee Tweantse tekstn in t Hollaands besprekt in de kraante. t Plat zol nich kunn:
'Het is hier niet zo, in tegenstelling tot de situatie in bijvoorbeeld Friesland, dat een substantieel deel van de bevolking de streektaal actief of zelfs maar passief beheerst.'
O joa? Seend de verzuchting van prof. H. Entjes dat der hoast ginne onderzeukciefers wadn oaver de hoalding angoande en t gebroek van t plat is der wa t een en aander in t lech ekömn.2
Nemt de enquetes van H. Engelbertink en B. Wolbert, woaroet ik moch citeern in mien book Om de taal van Twente. Doaroet leert wiej hil aans. Um meer ene vroag met antwoord biej den kop te kriegn: 'Welke taal spreekt u meestal met uw vrienden?'
Engelbertink kreeg terug: 89%
Tweants. Wolbert kreeg terug: 51% Tweants en 14% Tweants en Hollaands.3
Oet t nog recentere onderzeuk van H. Beerlage zea 75% t Tweants te verstoan, en 53% t ok t könn sprekn.4 De criterea dee S. an wil legn um van substantieel te könn proatn zint miej nich bekeand. Meer boavngeneumde percentages möt der oonder begrepn wördn aans deugt ze nich.

In n kort stuk twee moal zoo wied misn dat is alman nich egeavn. Doar past respekt veur. Mer nog wadn de proemn nich op. Wat te deankn van de dore toonaamn dee't ineenn gebroekt möt wördn as der ene in t Tweants schrif? Wat van al dee Hollaandse weurde - bedremmeld, kennelik - in nen Tweantsn tekst?
A'j schrievt in t Tweantske plat kö'j oe der nich met n pötjen van of maakn Ben S. Ok dat hef serieuze andach neudig. Bettert oe!

1 Het Noorderland, 1942-7, p.214
2 H. Entjes, Dialecten in Nederland, p.26
3 F.G.H. Löwik, Om de taal van Twente, p.155
4 H. Beerlage, Twents in Twente, p.38

Frank Löwik
 



Ofjach geavn!
Oet: De Nieje Tied 2

In den Baants stön op zoaterdag den 26sten feberwari van dit joar biej n stuk dat den naam dreug Maart dialectmaand - wat nen naam trouwns, 'dialect'! - ne fotoo. En wat stön der op? Nen hoonderkremer.
Hoonderkremer! Joawa, körf op de rugge, boerntuug an en de kipse op. Associaties? Prulantiek, Weerselse rommelmaarkt, oalde ambachtn, um kort te goan: oet de tied.
Wat hef dat te done met lektuur/literatuur in t plat?
Stel, ik neum meer s wat, Willem Frederik Hermans, Reve en Wolkers, - nee, heanig mer an, ik vergeliek de Tweantse schrievers nich met dee leu, t is bloos n veurbeeld - stoat op de Buchmesse in Frankfurt. Zee hebt kleer an oet Voolndam, Urker keerlskoor an t galmn en dat al op kloomp. Achtergröndjen: tulpn, mölns en keze.
Dan slöt t oe toch in de been.
Hoal op.
Wel hölt oons disse nepboern en hoonderkremers van t lief?

Frank Löwik
 



De duvel in de kaarke
Oet: De Nieje Tied 1

In Freeslaand 'rint' der n vertelselken oaver n oald vrommesken dat eer leavn laank bloos Frees kuiern.1 Hollaands heurn zee vanof de tied dat ze de schoolbaankn verleut hoaste nich meer. Noe spöln disse gesjichte zoo um 1900 en in dee tied gaf t wa s mangs - nich vake - nen kaarkndeenst in t Frees. Ok de oalde vrouw göng biej zonn deenst maank, schoonwal ze niks wös van t amparte karakter van den godsdeenstoefening. Doo't zee op den preakstool Frees heurn proatn, bleef ze efkes met nös en bek löstern en leup dan rap hellig noar boetn hen. Teagn wel eer temeute kwam reup zee: 'Hjoed is de duvel yn de tsjerke! Hjoed is de duvel yn de tsjerke!'
Met eer verlakschouwn n hil deel leu ere Frese modersproake. Zee neumn t Frees ne boernsproake woarin iej dinge van heuger weerde nich konn oetdrukn.
Ik mos voort deankn an disse kleane, woar gebeurde beleavenis doo ik wat reakties heurn van kaarkngangers in de oalde abdiejkaarke van Weersel in t program Van gewest tot gewest. Professor Van der Meiden göng doar veur in nen Tweantsn kaarkdeenst: dezölfde reaktie in aandere weurde van wat bezeukers.
'Der is niks niejs oonder de zun', zoo leern oons a den Preaker tweehoonderd joar veur t joonk wörn van Christus. 'Die Dummheit mancher Leute ist nicht auszurotten', zea kortns nen Duutsn schriever. Loat t oons hoaln op de wiesheid van dee leste twee.
Verdan mer wier met oonze sproake, in de kaarke en doarboetn.

1 Als de dag van gisteren. Honderd jaar Friesland, de Friezen en hun cultuur (1991). Nummer 2, bladziede 32-33.

Frank Löwik
 



2007-07-06  Bits & Books, post goaitsen@home.nl