|
|
Henk Krosenbrink hef met De Sneekaels (en andere verhalen in dialect) nen beundel verhaaln oet-egeavn den nich lange op de schapn zal blievn as de leu kwaliteitsverhaaln estimeert. Eschreevn in t plat van Weenterswiek in den Achterhook. t Book hef viefteen korte verhaaln in, woarmet den schriever hil verschilnde weerldn opröp. Van t Kafka-eske titelverhaal woar een verstrikt raakt in de angstbeeldn oet zien' eagn zeke geest noar t Nummer woar den schriever efficiency, rationalisering en gladstriekerieje van de sociale verhoaldingn wraakt. Staark is Krosenbrink hier in ziene dialoogn dee't hil natuurlik zint, verrasnd in ziene bizarre, mangs lugubere invaln. Hee gebrök gin woord tevöl. Deur ziene rieke fantasie, zien geveulig inleavn - benaamd in t verhaal Den autoped - en meisterlike haand van schrievn begeestert hee de leazers töt an n eand.
Krosenbrink bewis deur dizn beundel dat ok schrievers in n Neersassies plat in stoat zint volwasn waark of te leavern, woarveur gin meanske zich hooft te verdoekn. Keerlswaark!
Oaver n eerstn druk van dit mooi in-ebeundne book van 376 riek subsidieerde bladziedn kaan'k naar kort wean: knooiboksnweark. Dat lig wisse nich an Dinant Dijkhuis verstörvn den op ziene wieze t materiaal veur dit book biejene gadderd hef, mer an de (volgns Twente Akademie-direkteur Thüss) 'vakkundige mensen' dee't t perskloar hebt maakt: Hennie Beerlage, Johan Schildkamp en Jan Sonder. Ok a was dat, zooat ze t zölf schrieft, 'nich op n reagn-achtegn achternommedag', t book steet stief van de foutn en slaterigheedn, um nog mer te zwiegn oaver t verkeerd toopasn van de schriefwiezeregels. Eksemplaries bint de op zien meenst zes foutn in de vervoging van 'gliedn' (339) en t tweemoal veurkomn van t zölfde riemken oonder 'fosn' en 'vosn'.
Den tweedn, deur dree aandere 'vakkundige mensen' verbetterdn druk möt t lech zeen in meert, mer of ik mienn eerstn druk dan ummetoesken kan?
Goaitsen van der Vliet
Oaver: Dinant Dijkhuis, Taal van Haaksbergen2
Twente Akademie, Eanske 1995
Wat of dee op zien meenst zes foutn dan toch warn in de vervoging van 'gliedn' op bladziede 339 van n eerstn druk van t nieje Hoksebarger weurdebook woln watleu wetn. Na good, dat za'k dan mer s sekuur oet de deuk doon, want in dizn tweedn, verbetterdn druk stoat ze nog krek zoo. Kan wean dat ze t dan in n deardn druk n moal good doot.
Ik loat t biej de rechtevoortse tied. t Möt wean:
Platschrievnd Tweante hef lange joarn mötn wochtn op ne volledige grammatika van t Tweants. Der was wa t een en aander, zooas Enklaars lesriege en de biejloagn van diverse beuke, mer n good noaslagweark was der nich. Doarvandan ok dat dit oavervolle nieje book op völ hoeraas wördn onthaald.
t Steet miej an dat ut himmoals in t plat eschreavn is, töt an alle benamingn van woordsoortn an too, in de 'universele schriefwieze' van n Kreenk. Doarum is t zeunde dat n oetgeaver t nich loatn kon der nog wat in t Hooghaarlemmerdieks biej te zetn. Ok de schriefwieze is nich oavera konsekweant too-epast. Zoo veen ik 'dreejn' nöast 'dreein', 'auto' nöast 'autoo' en 'grammatica' nöast 'ammonikaa'. Mer t blif nen sproonk in de goo richting.
Is dit noe t standaardweark met de autoriteit woar a'j van op an könt? Boo wisse nich. Doarveur is ut te völ n eenmanszaakjen, met alle biejkomnde ampartigheedn, zooas t eignwies vortloatn van t lidwoord 't' veur 'Twents' in n titel, nen hiln pleer schrieffoutn, en völ vroagn oproopnde veurbeeldn ('is west' i.p.v. 'hef west', 'vrouwn' i.p.v. 'vrouwleu', 'böl' i.p.v. 'bol(le)').
Van der Velde, zölf ginn Tukker van hoes oet, wil geern veur t woord hebn hee beschrif ut Tweants, dewiel alman toch wet dat zoowat geels nich besteet. Nee, t geet hier dudelik um zien Tweants. Plaatselike variaantn gif e neargns, en ik mis de verantwoording doarveur. Der is ok ginne literatuurlieste. Hoo kump e feilik an al dee wiesheid?
Disse kritiek döt der niks an of dat Van der Velde un book van betaansie hef schreavn, en dat is prieznsweerd. Mer t leste woord hef e nich.
Dit beukken hef verhaaln en gedichtn van staark wesselnde kwaliteit. Zoo beedt Meid nen veerdig eschreevn schets van leu op de waarkvloor in eer mangs ok wa dore doon en loatn. Oavertuugnd in ziene direktheid en sfeerteekning. Leazers van DNT2 konn der a van geneetn.
Mer a'j t blad dan ummedreait dan steet doar n luk an-ekleed möpken van t soort dat ik ok heurn kan in de klasse van mien' dochter van acht.
Moch e ooit besloetn töt ne nieje pubelkatie dan roa ik ne alns in t Hollaands te schrievn of woaraargns ne lesriege Tweants te volgn. Ik har nog nargns zonn onmeundigen deurpot van plat en Hollaands eleazn. Ne argernis veur al de leu dee t Tweants luk serieus nemt.
Biej de prisntoasie van Met den koorde of door het zwaard van Dick Schlüter in Oldnzel vreug ik oetgeaver De Bruyn of ik t beundelken riemkes in t Deepns van vrouw Teela wa besprekn mos veur DNT. Hee har miej n receansie-eksemplaar doan en ik kon der nich völle goods oaver rapporteern. Doo deu hee ne receansie zol niks meer oethaaln umdat e hoast alle viefhoonderd toch a kwiet was. Of zee ne grote familie har, wol ik nog vroagn, mer gelukkig ik kon mien fatsoen hoaldn.
Wierum in t hoes dachn ik: dat mag veur oons natuurlik nooit ginn reedn wean un book nich meer te besprekn. Wiej wilt t verschienn van pubelkaties in en oaver t plat geern krities volgn en doarbiej maakt de verkoopciefers en t al of nich meer veurroadig wean niks oet.
Woarum ik t in dit geval toch nich doo zooas t zich heurt wil ik annemmelik maakn met n letterlik citoat van de dearde strofe van t titelgedich (dat op t achterkaft en ok nog s op t leste blad van t oranje-witte beuksken steet):
Miene gedichten bint met een lach en een troan,
zo as het leav'n is.
Ik geef mien oog'n en oarne good de kos,
en mien fantasie is ôk neet mis.
t Sprek wa veur zichzölf, duch miej. Dit is riemweark dat t plat nen slechtn deens döt umdat der völs te völ van op de schapn, en t zicht op wat betters in de weg steet.
Noa Zunnewèènde (1993) en Knikkers van glas (zölfde joar) is dit a wier t deerde beukske van Herman Brinkman oet Goor met teekningn van Anne Maat.
Joa, wat te schrievn oaver dit weark. Wiej hebt in kleane kommissie de tweentig tekstn vuurleasd en beluusterd en kwamn der achter dat de zinskonstrukties nogal s geweald an is edoan um t toch mer te loatn riemn. Zunnebraand (17) gif doar n vuurbeeld van: De zunne braandt dr weer op lös. / De klèère goat weer oet. / Liggende op 't greune grös, / Möt broen wöddn weer de hoed. Den lestn regel löp nich. Zooat t lik goat zuk soort riemselkes biej Oonzen Harman boavn dichtkeunst.
Mangs wördt t riem zölf ok nog s forceerd, zooas in Vrömd benemm'n, woar at n schriever t nich platte niets op fiets löt riemn (9). t Rapket miej te völ um hier van dichtn te könn sprekn. t Hef ok nich völ um t lief. Kortweg: n inhoald kan gen geliekn tred hoaldn met de schiere ankleding van t beukske.
En met t oetbrengn van disse oetgaaf wördt niejs wier de kaans mist um kolofon en vuurwoord - dat ok nog s op de achterkaant steet - in t zölfde plat te zetn. Dat mangelt.
A'j wilt wetn woar at DE NIEJE TIED der nich met hen wil, gif Gelle rozen doar n kloar vuurbeeld van.
Van n algerak kö'j sprekn as n meanske angenaam verrast wördt. n Algerak was t wisse doo ik dit nummer van n Hoesbreef oonder oogn kreeg. Ne speciale oetgaaf. t Geet oaver de bevriejding. In dit herdeankingsjoar 1995, n vieftig joar noa den grootn weerldbraand he'w alle grote feitn en t gebeurn van den oorlog deur zoowat alle mediaa nog weer s um te oaverdeankn an-ebeudn ekreegn. Wel t al luk evolgd hef kon wa s dit idee kriegn: méér van t zölfde en nog meer van t zölfde.
Doar hooft den leazer van dizn Hoesbreef zich nich veur te bangn. Zo kom je de verhalen in de geschiedenisboeken niet tegen... schreef de redaktie in eer weurdken van te veurtn. En zoo is t krek. Roem baan veur petite histoire woarvan t grötste part is esteald in n Oosttweants plat van mirakels goo kwaliteit. De biejdreagn zint zoo eschreevn dat leazers dee nich könnig zint in disn hook der ok wille an könt beleavn. En wille is dan nich bloots in den zin van plezeer.
Benaamp Jan Swennenhuis hef der slag van ziene herinneringn zoodöanig deur te geavn dat n meanske doar mangs noadeanknd van wördt. An zien verhaal Nen trein vol eeleand goat twee fotoos veurof van t Duutse leger dat biej De Poppe van oaver n poal komt. De eerste meters op Nederlaandse groond. Hoovöl rottigheid zoln ze nog oethaaln?
Veur den schriever, nen börsel nog dootieds, was t sensatie, al dee scheterieje. Hee har t leefst oaveral met de nös veuran estoan. Töt dat momeant dat hee de meanselike kaante zeug. Ok van dee jonge Pruusn. Oaveral blood en verbraande restn van papiern en töag, en doo, n oognslag later half verbraande fotoos van nen soldoat, ne jonge vrouw en... van n keend.
Inderdoad: zo kom je de verhalen in de geschiedenisboeken niet tegen.
Nich allenig dit, ok de verhaaln van aandere schrievers zint t leazn méér as weerd. Doar in Beuningn, De Lut en Berghuuzn mait ze wa greuts wean op zonn hoesbreef!
'... HET EERSTE TWENTSE KINDERBOEK!!' steet der in oonwieze kapitaaln op de achterkaant van dit hel-gelle beukske. Oetgeaver en schriever loat nen beernkop boeksprekn. Dat met Bram Beer is oet de tied van Leo Faes oet Lönneker t eerste Tweantse posaapnbeukske met prentkes en tekstn in t plat op de maarkt is bracht, wi'k eerder leuvn.
Faes spölt in op ne leavnsbeschouwelike thematiek dee de leste tied noga n andacht hef in t oonderwies: 'de dood dee leaft in t klaslokaal'. Hee visualiseert joonk wördn en doodgoan in n bestek van krap vieftig prentkes en löt zoodöanig de raandn van t bestoan in n rap tempo an oe vuurbiej glieedn. Mangs zölvns letterlik (8v, 11, 15, 31-33 en 40).
Doar tuskenduur wördt der leafd: biej moo an de börs, op t hobbelpeerd, sloapn oonder t waaknd oog van nen reusachtign spölgoodbeer, skeatsnloopn met valn, huuln en opklauwstern, visken, avontuurn oonder water, vlegern en vleegn duur de locht en vanof t töpke van nen bearg noar daaltn, woar at Bram liek in n loop van n geweer kik. De vuurkaant van t beukske verröd a n luk van dit gevoar.
Faes onthöald de kleane keender de greanservaringn van Bram Beer nich. t Iesbeerke wördt op dreekwart van t verhaal frontaal en risseloet doodschötn duur nen eskimo met n jachtgeweer. Ne markaante passage a'j de kiekers- en leazerskoppel in oognschouw nemt. Dat wi'k hier nich onbeneumd loatn, derbiej umdat t hier haandelt um ne keender-, prentkes- èn dialektoetgaaf in een. Dit alns hef Faes oetbeeld in de van um bekeande roonde teeknings, woaroaver de meaningn noga verschilt. In ziene leeflike, gladde prentkes schoelt n contradictoir verhaal. Beoogt Faes hier ne wisse vervrömding, of zeuk ik doar noe tevöl achter en is dit gewoonvort zienn (teekn)stiel en löt den zich (hier) slim verhoaldn töt den inhoald?
Genog oaver posaapn, beeldverhaal en thematiek. Nog evn noar t gebroek van t plat. t Is jammer dat Faes nich völ geleagn hef loatn lign an de schriefwieze. Dee is net ietskes tevöl opsmukt met apostroafn en akseantn. As Faes luk meender slaterig har west, harn nog wa wat zinn en weurde veur verbettering in anmearking könn komn. Ik neum der n stuk of wat: Nig zo jaag'n en jacht'n (8), Lèèm'n (10, 38, 46v), Blief d'r op ve'dach (14), vot (17), Gloep'ns mooi oettekend! (21), Van lach'n wò'j oald (23), Ik kan 't ook nig hèèlpn! (24), Toch is vroag'n wel of dat now is! (29), Dat döfst dow nig!? (33), 't Löpt op 'n èèn... (36, doarbiej möt ut 'löp' wean) en Bram goat noar Boam'n... (41). Ok de vervoging van n lestn vuurbeeldzin lik der miej biej hen; of meant Faes echt dat den zeehoond tegn doodn Bram in n imperativus sprek? Dan har hee der better an doan um achter 'Bram' nen tuskenzin of ne komma te zetn.
An t lestn wi'k nich noaloatn - met verwies ik hier noar n eerstn zin van disse receansie - vanniejs te disseln oaver t taalgebroek op de copyright-ziede en dit moal ok t oonderste deel van de achterkaant. t Grafschrif van Bram (47) loa'k der dan boetn. Niejs wier löt de zölfde oetgeaverieje as woar ik t in t vurige nummer in Kort ekuurd oaver har, de kaans lign um t gebroek van t plat duurgoand too te pasn. Honneer hebt ze t doar an de Heurne in Eanske zoo wied?
De veer Evangelies en Haandelingn bint oet in t Tweants en geliek wördt der in disse vertaling 'oopnbaar' wat vuur aandere sproakn nich vort is legd: stoetn wördt töt brood. Is hier sproake van ne woonderboarlike stoetntraansformatie woarbiej n niejlöatjen wördt prissenteerd? Wiederop meer hieroaver.
Der bint n deel geleerde leu met gangs west, mer t lik dat geneen van de dialectoloogn en theoloogn der op too hef zeen dat de vuurkaant nich hilndal in t plat is. t Hollaandse 'Testament' dissoneert, dewiel dat toch völ wieder as 'in n kreenk van 15 km. roond Hengel' kloar is dat doar van 'testameant' sprökn en schreavn wördt. Doar kump biej dat Van der Meiden zölf in ziene Inleiding wa döt van 'fragmeanten' en wiederop (Mt. 8: 26) van 'rapplemeant'. Wieders is van t beloavn as zol t Colophon glad in t plat wördn opnömn mer n part inlost. En woarum dee (ok in t Hollaands) oalderwetse 'ph'? Dat zint kleane dinge dee't an de mooi inbeundene oetgaaf - met ziedeglaanznd leasleent - luk of doot. Ut döt aans nich of an t risseltoat van t oaverzetn: da's schier weark woarop greuts mag wördn goan!
Van der Meiden löat t biej de prissentoatie alman wetn den t wetn wol: den boersn Marcus is um t leefst. Ziene boschop steet t körtst biej de groond en is zuver en roew, woaroet good te leazn vaalt dat t ok t öldste van de veer evangelies is. t Lig t nöagst an de groondtaal tusken Deenkel en Regge. En wat te zegn van dee vuur Tukkers typeernde verstearkingn (affirmaties) zooat doar biej Matteüs zint: Zeaien en meaien doot ze nich en dat doot ze nich of Spinnen en weaven doot ze nich en dat doot ze nich (Mt. 6: 26 en 28)? As de groondtekst gen haandels-Grieks was zo'j hoast goan geleuvn dat dee tekstschrievers hier woar vort zoln komn. Da's vertaalweark dat der wean mag en dat mag t!
Al met al geestelike stoet dee't mangs dreug is um duurhen te knoevn, dan wier sam um te etn. Van der Meiden en ziene met-leaskloch hebt de kost der wis nich dreuger op maakt: t smaakt noar meer, t koomp nöager an t hert.
An t lestn nog evn oaver dat niejlöatjen. t Hef der van vort dat de schrievers van de Tweantse versie der vuur t zölfde geald n ekstra woonder biej an hebt doan. Vuur een en t zölfde woord oet n groondtekst (meestns in den meervoaldsvoarm artous)1 wördt mangs stoeten (zoas in Mc. 8: 5, 6, 14 en 19), dan wier brood (Mc. 8: 4, 5, 14, 16 en 17) broekt. Dat is vuur benaamd leu an disse kaant van de weerld nich t zölfde; t volk oet de nöagte van Galilea zol (rogn)brood wis zwöarder op de mage wean völn, ás rog doar a fatsoenlik zol wiln wasn.2
1 Zeet: Nestle-Aland, Novum Testamentum Graece et Germanice25, Stuttgart 1973 (106 en verdan)
2 Wanink is doar eendudig in met: 'Brood is steeds roggebrood. Al het andere is stoete of wegge.' (82) en: 'Stoete is wittebrood (stofnaam). 't Woord is verwant met het Ned. stuit en betekent oorspronkelijk achterste, zitvlak. Een stoeten was een brood, gebakken in de vorm van het zitvlak: rond met een gleuf in 't midden. Vergelijk ook kîndereersken = kadetje; en de uitdrukking: Wat vuur d'n stoeten geven = op zijn achterste slaan. O.hd. stiuz, Hd. steiss = stuit, achterste.' (190).
Zeet: G.H. Wanink, Twents-Achterhoeks Woordenboek benevens grammatica, Zutphen 1948.
Biej geleagnheed van t viefenveertigjoarig bestoan van de Stichting Oudheidkamer Riessen is der ne facsimile-oetgaaf oet-ebrach van t oet 1959 dateernde Riesns-Hollaandse weurdebook, saamnsteld duur K.D. Schönfeld Wichers, plaatselik kunniger as Koarel van n Notoaris. t Beukske was a joarn oetverkoch, en duur meuite van de keerls van Ter Harmsel, Gerrit Kraa en nog n paar aandern bint der n doeznd eksemplaarn biej-edrukt. Der is proat van dat in ne moand tieds der a zun zeshoonderd van vort warn, en da's völ vuur n beukske dat noa 1983 bloos nog ne antikwoariese weerde hef. t Laankwearpige formaat dat an n testameant deankn döt - en zoo weelt völ Riesnders t ok geern zeen - is joa benaamd boetn 'de poorte van Tweante' n viefde rad an de waag wördn seend in dat joar t völ oetgebreidere Woordenboek Twents Nederlands van, joa wis, den zölfdn schriever der oaverhen is kömn.
De bezörgers hebt n paar kleane ongemakn oet t 'oalde testameant' vort-ewearkt. A'j achterin t nieje beukske bint hoof iej iederbod nich meer te dreain um de foto's van oald-Riesn te bekiekn; t risiko van nen zeern nekn is doarmet meenderd. Wa'j wal aait hebt met fotografiese herdrukn is dat alle foutn der nog in stoat. Der wördt eankeld op ne aandere stie gewag van maakt: de Errata bint verhuusd van t eerste fotoblad achterin t origineel noar bladziede 114 oonderan biej de nieje oetgaaf. Vuur t tittelblad is noe ok n portret van Koarel zienn markaantn kop opnömn, woarmet den leazer neugd wördt um t Riesns taaltestameant wieder in te kiekn.
Oondertusken is dit fonologiese gadderbeukske met t oog op ne wiedere taalontginning van wenig nut. (GK)
In 1970 stun der in de Driemaandelijkse bladen, den moond van t Neersassies Instituut van de Rieksuniversiteit in Grönningn (22n joargaank nommer 1, bladziede 31-44), n supplemeant biej de oorsproonkelike oetgaaf van t hierboavn kort ekuurde weurdebook. Oonder n titel Aanvulling van het woordenboek in het Rijssens dialect gef Mr. K.D. Schönfeld Wichers ne lange lieste van weurde en zegswiezn woar at e van vun dat ze der ok nog biej heurn, en ne bladziede 'verbetering van belangrijke drukfouten'. Doarbiej, noar anleiding van anmearkingn van leu oet Riesn, hef e in twee soortn gevaln ziene aans naar konsekweante schriefwieze luk an epast. Zoo zol t gewoon 'kiekn' en 'zegn' in plaats van 'kiekng' en 'zegng' mötn wean, en 'kriengn' en 'beweangn' in plaats van 'krieng' en 'beweang'. Hee schrif zölvns: 'Aan de kopers van mijn woordenboek bied ik hierbij mijn verontschuldigingen aan voor genoemde onvolkomenheden.'
Woarum is dit supplemeant nich verwearkt of op zien meenst stoomp oavernömn in de heroetgaaf? Of is dit mangs wier zon geval van wat wiej biej DNT zoo geern neumt: knooiboksnweark?
Noe wet ik nich of de leu dee't dizze heroetgaaf terechte hebt maakt op de heugte warn met t bestoan van dit supplemeant. Der bint dus twee meugelikheedn:
- Zee wusn der zoovöl van as de kat van n zundag. Niks dus. Dat wil zegn dat zee eer hoesweark nich hebt doan. Ik neum dat: haalf weark.
- Zee harn hoar van n hoond. Zee wusn bescheed, mer hebt der niks op oet doan. Ik wil nich geleuvn dat Schönfeld Wichers doar zoo wies met har west as e t nog har könn beleavn. Hee was nen echtn perfektionist en doarvandan meugelik ok luk nen pieneköttel en nen eignwiezn, mer t is kloar woar at e der met hen wol: alle goods veur t plat en ziene leazers. Doarvandan dee Aanvulling. En zoo heb ik biejveurbeeld ok n biejzönder eksemplaar van zien Woordenboek Nederlands Twents (1979) woarin at e eignhaandig n groot getal an foutn sekuur oaverplakt hef met fiene betypte striepkes papier. Un onmeundig mönniknweark möt dat west hebn.
Nee, dat kö'j van dizze Riesnder heroetgaaf zoonder meer nich zegn. Koarel van n Notoaris har better verdeend. Gin weark, dat is t. (GvdV)
Gerrit Kraa
Wat mean iej wal
In DNT6 steet ne vradderige receansie oaver de fascimile-oetgave van t oet 1959 dateernde Woordenboek van het Rijssens Dialect van K.D. Schönfeld-Wichers. De receansie is eschreevn duur Gerrit Klaassen en Goaitsen van der Vliet.
Noa de eerste leazing leek t miej better um doar neet op te reageern. De toon was miej te zoer, en dat is neet vuur t eerst. In t vervolg toch s wat vroger noar berre of ne bettere kwaliteit wien dreenkn. As iejleu de leu iets wilt biejbrengn, kö'j ze nen ziegerd an n kop geevn, mear nen striekerd oaver t heuvd met n zacht woord wil meestal nog mear woondern doon. Toch n wierwoord:
Disn herdruk zol oet-ekömn wean 'duur meuite van de keerls van Ter Harmsel, Gerrit Kraa, en nog n paar aandern.' t Spit miej mear ik heb miej doar neet met bemöaid, al stoa ik der wal volledig achter.
Dan wordt t commentaar nogal vinnig. 'Oondertusken is dit fonologiese gadderbeukske met t oog op ne wiedere taalontginning van wenig nut.' Wi'j wal geleuvn da'k doar nen alderbarstndn schrik van heb ehad. Viej zit in Riesn dus met n gadderbeukske. En t hef gin nut. Affijn, viej hopt da'w dat oaverleavt. Zelf he'k n zetje de gewoonte ehad um oet dat gadderbeukske elkn dag ene bladzie te leazn. En ik heb der nog nen heeln hoop van eleard. Zoo stoat in dat kleane book mear as 450 sprekwöarde en gezegdn. Mear allicht weet iejleu al zoovölle van de Tweantse sproake da'j doar gen baat biej zoln hebn. Mear doar zeent toch wal bettere bladziedn as dee van dit gadderbeukske? Mangs wal, 's mangs neet. Boavn mien berre he'k ne plaanke woer dit smalle beukske gleuindig mooi op past. A'k doar Dijkhuis of de latere oetgaavn van Schönfeld op legge, he'k de kaans um met n zear heuvd wakker te wordn.
t Eerste bölke van de receansie in DNT wordt oonderteeknd duur (GK). Dan volgt der nog nen bol, oonderteeknd duur (GvdV). Dat commentaar is nog völle vinniger!
Schönfeld hef in de Driemaandelijkse Bladen n supplemeant ezat. Met zinne excuses der biej. En woerumme, zoo vrög hee zich of, 'is dit supple-
meant nich verwearkt of op zien meenst stoomp oavernömn in de heroetgaaf? Of is dit wier zon geval van wat wiej biej DNT zoo geern neumt: knooiboksnweark?' Dan gef GvdV twee meugelikheedn: óf de oetgevers van de facsimile-oetgaaf wusn neet dat Schönfeld ne anvulling har eschreevn (wat dom, wat dom) óf ze wusn t wal mear deedn der niks op oet en in dat geval is t n affront teegnoaver den perfectionist Schönfeld.
Mien antwoord is: DNT zol der op vuuroet goan a'j oezelf en oew leazers neet zukke vinnige vroagen stelt. Iej könt gewoon t nommer dreein van Ter Harmsel of van ene van de andere 'keerls', of desnoods mien nommer, en dan ha'w oe t antwoord könn geevn. Dan was dee toon neet neurig ewest en hadn de leazers dreks bescheid ehad. Noa disse manere van klassineern he'k de moodvearn loatn hangn en veul ik der niks vuur um t antwoord alsnog an n neuze te hangn. Schoonwal: dan blieft de abonnees van DNT onweetnd. Umwille van dee leu de oetleg dee al in nommer 6 had könn stoan as GvdV efkes har wiln beln: dat supplemeant in de Driemaandelijke Bladen was bekeand. In Riesn least ze neet allenig mear DE NIEJE TIED. Schönfeld hef dat stukke nog wier later verwoarket in zien oetgebreider Woordenboek Twents Nederlands en doar nog wier völle mear gegeevns in ezat. Wee dus volledig wil wean, mut dat dikke woordnbook koopn (as t nog oarns te koop is). Doar steet bekaand alns in. En as iej dat in facsimile-oetgave zoln wiln stopn, doar was gen beginn an. En zoo bleef dat eerste book zooas t in 1959 was bedoeld: ne eerste kennismaking met t Riesns. Handzaam, beknopt, mear wal de möaite weard. En as hommage an Karel, den nog aait gen standbeeld hef, köm dan zin portret der biej in. Hee kik oart van oe vort. Asof e zich schaamt vuur zuk genöal van GK/GvdV. Sans rancune, mear a'j dit woordnbook nog wier ne keer n gadderbeukske dörft te neumn jage viej oe in Riesn eundersteböavtn met t nieje Leemspoertreintje of voare viej oaver oe hen met n Eantersn zoomp. Wat mean iej wal.
Gerrit Klaassen/Goaitsen v.d. Vliet
Wiej meant t wa good
Wiej weelt nich leuvn dat wiej meender achtinge hebt veur t weark van KSW as de Riesnders. Dat standbeeld möt der rap komn, al kö'j oe ofvroagn of KSW zölvn doarmet zoo innömn zol wean.
Doo't ik miej vergangn joar, den 11n oktober in t Parkgebouw in Riesn heb loatn inschrievn vuur de aanderhaalve wekke doarnoa te verschienn heroetgaaf - dee'k wisse ne historiese weerde tooken, aans ha'k de beneuming van 'Riesns taaltestameant' wal vortloatn - en ik Gerrit Kraa vröag of hee doar ok met van doon har, dö hee van joa. Hoo he'w t der noe dan met as e hiervuur schrif dat e zich 'doar neet met bemöaid' hef? Was de verleiding um zich den oavnd in dizze eer te loatn betrekn misschien te groot? Of he'k miej verkekn op dee (an dizze kaant van de weerld völ broekte) joa-variaant, woar at hier met 'joa-joa' wal s 'ik zol geern joa zegn, mear ik heb miej doar neet met bemöaid' zol könn wördn meand? Noe löat de vroagstelling dee döt van 'der met van doon hebn' der ok alle ruumte vuur um duur den verstoander aans interpreteerd te wördn ('heb iej doar wet van?') as duur den vroagnstellerd ('heb iej doar ok an metwearkt?').
Dat wi'k wa in n tuk stekn. (GK)
De beneuming van 'fonologies gadderbeukske' wil niks meer en niks meender zegn as wat t is: n beukske met ne verzameling weurde in ne fonologiese schriefwieze, en doar is an zich niks mis met, duch miej. (GV)
Dat de heroetgaaf 'gin nut' kan hebn um met plezeer te leazn, um van te leern of um zoo mooi op ne plaanke boavn n ber te pasn, dat steet neargns. Bloots dat t 'met t oog op ne wiedere taalontginning van wenig nut' is. Dat wil allenig mer zegn dat t oons nich völ wieder brech op n pad noar verbettering van de toogaankelikheid en de toopasbaarheid van de Tweantse sproak. (GV)
Wat t ok wean wil: dat 'leemspoertje' raak ik nich 'eundersteböavtn' van en n kop kaan'k wal boavn t (Regge-)water hoaldn. (GK)
t Antwoord van Gerrit Kraa op de vroage woarum at ze nich wat met dat supplemeant doan hebt, hef miej nich oavertuugd. Van zölfs ken ik t prieznsweerdige Woordenboek Twents Nederlands (1983) dat a lange joarn oetverkoch is. t Gung miej benaamd um t vortloatn van alle (weurde van KSW:) 'verbeteringen van belangrijke drukfouten'. Doarvandan dat ik van dat mönniknweark in een van dee biejzundere eksemplaarn van zien Woordenboek Nederlands Twents neumn: t eignhaandig sekuur oaverplakn van n groot getal an foutn met fiene betypte striepkes papier. Dat was nich van de nood, umdat e aans nich wat te done har, mer umdat hee zonn perfectionist was en ginne onvolkomnheedn in ziene geschriftn wol.
In de besprökn heroetgaaf stoat ze noe almoal nog in. Dat book kan dus nooit wean (weurde van Kraa:) 'zooas t in 1959 was bedoeld.' (GV)
Dit is benaamd un oardig beukske, met völ andach veur t plat, in alle meugelike schriefwiezn. Völ pleatkes, en t zöt der schier oet. Ze hebt zoo te zeen gloepns drok west met alle oetzeukerieje. Oaver de keuze van eern literairn roondgaank deur Eanske en t broekte materiaal kö'j lange disseln, mer iederene konn zee ut toch nich noar t zin doon. Zoo veen ík ut vrömd dat de löp nich oaver n Kupersdiek (gedicht Paul Gellings), deur de Javastroat (Willem Wilmink, Johan Buursink, Willem Diemer, Gerrit Achterberg) en ansloetnd deur de Moluknstroat (Anne van der Meiden) geet, en dat iej wa den hiln eand langs de Hengelsestroat en de 'ellenlange muur' (zee meant de 'klaagmuur') möt umloopn.
Jammergenog stoat der ok völ foutn in. Oaver DE NIEJE TIED biejveurbeeld: 'propageert het Twents' steet der (31), dewiel t oons toch benaamd um literatuur in t plat geet. Ut citoat oet Ambtenaarn in n hasj (30) is nich in 'Enschedees dialect' mer in t Albeargs plat van Gerrit Klaassen. En: 'In De Nieje Tied worden unferfroren (maar meestal overtuigend!) literaire teksten uit het Nederlands in het Twents vertaald, van Jean-Paul Franssens en Belcampo tot Herman Finkers.' Niks van an. De stukke van dee schrievers warn oorsproonkelik in t plat (dat stun der ok biej), wiej hebt bloos de schriefwieze en, in een geval, t woordgebroek anpast. In Gemengd bericht (DNT3 ziede 87) steet zölfs t enige verhaal dat Belcampo ooit in t plat schrevn hef (zeet ok Bzzlletin 234, meert 1996, ziede 24). Nichterum, n verduld oardig beukske.
Noa n joar van veurbereidn hef de nieje platschrieversboond zich prisnteerd met n beukske dat eugt as n bouwbestek, met de lillikste belettering dee a'j oe veur könt steln. Van de 125 bint der 82 noar de leedn goan. Ik hoppe dat zee dee aandere 43 nich broekn weelt um serieus enömn te wördn biej de oaverheid en de literaire instaansies, want dan vrös t eer wis op n emmer. Dan road ik eer ut nog s wier te perbeern, met de eevn ziedn leenks biejveurbeeld, of met wat meender schriefwiezn, en as t kan luk better plat. En wat dee 'literatuur' betref: dat is toch wa n groot woord veur t hier ebeudne, dat mag wördn oavernömn 'mits de bron en acteur wördt vermeld'.
Bert Wolbert
Reaktie op KORT EKUURD
In DNT6 (228) besprek Goaitsen van der Vliet t book Informatie en Literatuur oet Oaveriessel. Dizze eenmoalige oetgave van de Schrieversbond Oaveriessel wördn op 30 november 1996 oetgevn biej gelegnheed van de eerste vergadering van de schrievers dee bint anslötn.
t Har en t hef tot doel n informatiebook te wedn veur de leedn en aandere belangstelndn. t Gef n oaverzicht van wat de Schrieversbond veursteet, wel der lid bint en wat korte literaire biejdreagn oet verschilnde heuk van de provincie.
Van der Vliet sprek van ne oetgave van de 'platschrieversboond', dit mot wedn 'Schrieversbond veur de streektaal'.
De resencent hef in ziene besprekking gen een good woord oaver veur dit book en hopt dat, as de Schrieversbond Oaveriessel serieus wil wördn nömn biej oaverheid en literaire instanties, zee de rest in de kast loat lign. Want t kon ear wis wa s op n emmer vreezn!
Dit is miej nogal wat en op zien minst verwocht iej dan argumeantn dee hoalt sniedt. Dee wördt nich neumd, want iej wilt miej toch nich zegn dat anmearkingn op: t lettertype ('lillikste belettering'), de teekning op de veurkaant ('bouwbestek'), de verschilnde schriefwiezn, de evn paginanummers (nich op de leenker bladziede), t nich good plat schrievn en ne verschrieving in de verantwoording van acteur in plaats van auteur, stekhoaldnde argumeantn bint um dit book zoa te bagatelliseern. Trouwns: wat is good plat as iej de streektaal leavndig wilt hoaldn?
En wat al dee schriefwiezn angeet, de redaktie hef bewust wiln loatn zeen dat der nog ne grote variatie is in schriefwiezn in Oaveriessel en der hier nog völ weark te verzetn is.
Op de vergadering van de ofdeling Twente op 22 mei 1997 wadn wiej as schrievers t der oaver eens dat dizze kritiek van DNT nergns op slöag. Alle beuk hebt oundertuske ear bestemming vundn.
Goaitsen van der Vliet
Bescheed op reaktie
Miej ducht platproaters en platschrievers bint aait nog leu dee't plat doot, spreknde- en schrievndewies. Wat is nen boond van leu dee't zich 'creatief en serieus gangs wilt holden met het schrieven in de streektaal' dan aans as nen platschrieversboond? Biej t angoan van oons 'blad in t plat' he'w kloarigheid gövn oaver t broekn van t woord 'plat' woar at t de Neersasse sproake van oons deel van t laand anbetref. Ik citeer (DNT1 ziede 2): 'Veur oons hef dat ginn minn biejklaank.' Oet de pubelkaties van de leste joarn blik dat völle dee hoalding hebt oavernömn. Zoo te zeen hef nich alman t zoo wied.
Ik möt eerlik zegn: biej t kuurn van t prisnteerbeukske van de SBOv har ik nog krek neegn regels töt mien verdoon, dus ik mos naar zunig wean met t geavn van veurbeeldn. Mer meesttieds hebt de leu an n haalf woord wa genog.
Benaamd um dat 'serieus' gangs wean met t Neersassies plat bin ik lid wördn van den niejn platschrieversboond. Ik wol geern metwearkn an t optrekn loatn van den daamp van amateurisme den at der aait nog oaver de platschrieverieje hen haank. As dan den zölfdn boond noa n joar van veurbereidn zóó wat an de weerld veurleg, joa, dan wör ik hellig. Zölvns t formuleern van wat ze veurstoat kleut eer nog (ziede 0): 'de literaire kwaliteit van de streektaal te verbetteren.' Dan zeg ik: met de literaire kwaliteit van t plat is niks mis met, de leu zoln s wat meer let mötn geavn.
Op de höltink van de ofdeling Twente warn zee 'as schrievers' t der oaver eens dat miene kritiek neargns op sleug. No, da's toch boetngewoon! Ze hebt de reuskes a mooi an t bleuin an, doar biej n boond. Ik road eer de köppe nog wieder in t zaand te stekn en mooi verdan klöttern en doon van 'loat mer kuuln, t löp wa lös'. En dan mer wier kiekn wat t wördt.
Hier aan de Marktstraat 7 woonde en werkte de Enschedese schrijfster en dichteres in de streektaal Cato Elderink (1871-1941)
Op den 28n februari 1996 wördn oonze Eansker schriefster Cato Elderink, grand old lady van de Tweantse literatuur, schoffeerd deur eer ne andeanksteen in t Hollaands op te dreagn. Wel is verantweurdelik veur dit onnoadeanknd doon?
De knooiboksn van de Historische Sociëteit Enschede-Lonneker!
Lustert, dan leg ik t nog een moal oet: Cato Elderink hef zich of ewörseld met t Tweants, umdat zee in dee sproake gewördn kon, umdat zee dee sproake leef har, met hil eer weazn. A'j eer eern weelt doo'j dat deur dee sproake te gebroekn. Ok schriftelik. Dit is nen striekerd in t gezichte.
Frank Löwik
Andeanksteen 2
In Van Achterberg, Brakman, Cremer tot De Zwaan. Literaire stadswandeling Enschede, saamn-esteald deur Paul Abels en Georg Hartong (zeet ok bladziede 228) wördt miene biejdreage in DNT5 oaver den andeanksteen veur Cato Elderink 'ongenuanceerd' eneumd. Zoo schrievt ze dat:
Ongenuanceerd, die kritiek van Löwik, als je bedenkt dat Cato Elderink meer dan de helft van haar werk in het Nederlands heeft geschreven!
t Is woar, dat van de helfte van eer waark in t Hollaands. Mer dat ze n deel proza in t Hollaands schreef was van de nood. Zee wol ok leu dee gin plat deudn informeern en interesseern veur t laand van aleer. t Har doarbiej ne ekonomiese noodzaak: zoovöln warn der dootieds nich dee t plat leazn konn. Hollaands mós joa wa, a'j nog luk ne oploag van betaansie haaln woln. Mer as zee dichtn, dan deu zee dat in ere modersproake. Dee kwam eer hert temeute.
Boetn dat al. Woarumme is den steen doar daal eleg? t Opschrift zölf maakt oons wiezer. t Was um Cato Elderink te eern, 'De Enschedese schrijfster en dichteres in de streektaal'.
Nich 'ongenuanceerd' dus, dee kritiek van miej, mer slichte logika.
Nee, as t op de pinne braandt, dan geet t hier um de vroage of de Tweantse sproake good genog is veur zon officieel opschrift. Doar hebt de leu oet Eanske en Lönneker bescheed op edoan.
Wiej deelt dee visie nich.
t Zal de öaldern oonder oons nog wa heugn: den wedstried veur Oaveriesselse dialektschrievers. Biej de priesoetreiking op den 2n november 1995 biej RTV-Oost prees juryveurzitter Jan Bouwhuis de kwaliteit van de inzeandingn. Ne selektie doaroet zol verschienn in bookvoarm. Dat beukske is der noe dan eandeliks.
Nog veur a'k de bloomleazing in heb kekn bunt miene verwochtingn al meender hoog espand. t Umslag belöf nich völ goods: ne ofbeelding van t Elderinkshoes anno 1785. Taal oet de oalde deus? Taal van Oldemarkt tot Oldenzaal kundign t Van Deinse Instituut an in nen breef van januari 1997. Nen kleenkndn titel, doar is oaver noadach. Mar nee, Taal tussen Oldemarkt en Oldenzaal is t wördn - vort ritme, vort metrum.
Gen taal tusken wal en schip, wi'k hopn. t Beukske toch mar s lossloan. Gen juryrapport, mar van A.L. Hottenhuis n veurwoord dat meer vort hef van ne interne jury-instruktie. Thea Kroese döt doar oet naam van de redaktie nog biej dat de eagn spelling van de schrievers is anhöaldn. Ne begriepelike beslissing, t is nen hiln toer um alns van Urk töt De Lut noar ene schriefwieze um te zetn.
Mar taal- en zetfoutn hadn der nich in hoovn zitn. Platschrievers wilt zich nog wal s vergisn in wearkwoordvervogingn: 'der wördt keuiert' op ziede 71 en 'keender verhongerd' op ziede 82. Doar heurt de t en de d natuurlik aansum. En biej n bladoavergaank van t verhaal Knienenvoor is der n stuk teks kaant vortvaln.
Zeund, dizze bloomleazing was veur t Van Deinse Instituut ne unieke kaans um zich te bewiezn as professioneeln oetgeaver. Noe is t bleevn biej goo bedolingn. De schrievers hadn better verdeend. Ere biejdreagn wördt deur Hottenhuis al anduud met 'De töpkes van de garven oet Nedersaksiche proza en poëzie.'
t Geet um 27 schrievers woarvan 18 verhaaln en 28 gedichtn bunt ofdrukt, te beginn met de winnde. Ik sprak met Tromp de Vries, noadat e de eerste pries har kreegn veur zien verske Nacht. Den Urker schriever zear zölf nen veurkeur te hebn veur Verskeuten kreut, wat e in t veurjoar van 1995 schreef noa de herdeanking van vieftig joar bevriejding.
Blieft n paar verskes nog stekn in moralisties geriemel, hoast zoonder oetzeundering van nivo bunt de verhaaln: Wendy in t Tweants van Fred Griepink, Het peerd in t Sallaands van Gerrie van der Waarde en t verhaal As de klokkn luddn van Klaas Würsten in t dialekt van Zwartsluus. t Bunt vertellingn oaver passie en helligheed, oaver wil en verdreet.
Hier in Tweante haank nog mangs nen traditioneeln geest van witte wievn en van moraalridders as Buter en Buursink. Asof dat nen moatstaf zol wean veur verantwoorde streekliteratuur. Dat hebt ze in de Stellingwearvn better begrepn. Doar möt ze ok teegn de Freezn opboksen. An Harmen Houtman, Lodewiek Hooghiemstra en Johan Veenstra is dat wal toovertrouwd.
Biej n bezeuk met Triooo an de Silvox-studio in Silvolde kreeg ik van Rita Keuper wat CD's met um te besprekn. n Paar doarvan bint a wat öalder, mer dat lik miej van gin bezwoar. Feilik woln wiej in DNT a völ langer oaver platmuziek te gange, mer t was der nog nich van kömn.
Hans Keuper ziene solo-CD hef luk meer in as n titel deankn löt. Achtteen stukke stoat der op: een instrumentaaltjen, elf eign ledern in mooi Dinxper plat en zes met aanderleu weurde, al met begeleiding op gitaar, 'monica' of 'domeneersörgeltjen'. De healdere produktie gef dee stukke krek t juuste roewe autentieke geluud, asof Keuper nich in den Silvox-studio mer gewoon in t hoes biej n heerd veur de noabers zingn en spöln döt. Nen al te zuvern zanger is e aait nich, mer dat mag nich jökn. t Kleenkt zoo eerlik en direkt, dat t oe mangs froai kort an de hoed keump. Joa, dat döt t wa. Van wat leedkes wör ik kats vreulik van, wat aandere wet miej wa te reurn. Der is ok geels nich wat biej dat ik min zol wiln neumn. Zölfs De Polka keump deur de oavertuugnde veurdrach nich oalderwets oaver.
Een citöatjen, an t lestn, Keupers kredo oet t titelleed: Ik wol n leedjen zingn, n leedjen van t volk, (...) moar k wolle mi-j neet riegn, ik bleve manges ampart en loze volksverlakkers hebbe wi-j al zat ehad.
De CD Zuute Zunde van Diana Vredenburg is net zonne Silvox-produktie van Hans Keuper met Caspar Falke an de knöppe. Ok hier achtteen stukke dee't oardig oorsproonkelik op oe oaverkomt: mooie tekstn in t Oost-Veluws van Hermen Bomhof (1919-1988), op ene oetzundering noa op muziek van Diana Vredenburg. Ere stemme is luk hees vandaag-an-n-dag, mer dat mag ik juus wa liedn biej eer mangs wat inhöaldn gitaarspöl.
Wat miej ok biej dizze CD opvaalt, dat bint de verscheln tusken de weurde in t biejgoande tekstbeuksken en wat der wördt zungn: de a-umlaut (ä) van Bomhof lik biej Vredenburg ne gewone a, en zienn oetgaank -baar kleenkt as -boar biej eer.
Nichterum: veur de leefhebbers van röstige lusterleedkes is dit platmuziek van t heugste schap.
Gery Groot Zwaaftink mag dan 'troubadour', 'huusman' en zealwaagnveurman wean, t is ok nen geveuligen. Dat is tenmeenstn t eerste wat miej in t zin schöt as ik miej ziene CD Sinds ik oe kenne anheure. Hee döt op gitaar en moond-ammonika, en hee pröt en zeenk in ziene eigne weurde, meestparts in nen oard Sallaands, oaver wat ne op de bene höld: 'vriendschap' (met ziene vrouw benaamd), ziene bewoondering veur en ziene verwoondering oaver de leu en t laand um m hen, den Achterhook.
Völ zit der nich biej, of t zol Veur de laatste keer aover den akker mötn wean. Litteraire glaanspeuntn loat zich in t biejgoande tekstbeuksken ok nich veendn. Ik kan miej good begriepn dat n groot deel volk zoowat juust wet te estemeern, mer miej kleenkt ut almoal wat te vrom of te zeut in de oorn, op t keenderlike of mangs. Zölfs de wat zwoarwichtiger tekstn smiet mangs nog leeflike deunkes of. Of ziene stemme t döt, of de produktie, ik wet t nich, mer op n ean krieg ik onmeundig völle zin an nen hoompn rood koovleis op mienn tealder: dat der s wat blood oet loopn mag!
Veur Angstanjagend van de Jan Ottink Band he'k mer elf regels oaver, en noe nog mer tien. Ne deepgoande besprekking met nen pleer veurbeeldn veur de leu dee't an n haalf woord nich genog hebt kan t a nich meer wördn. Acht regels nog! Ik möt eerlik zegn, de jongs broekt zich onmeundig um der wat van te maakn. A'j de muzikale klisjees en de nich al te vernemstige tekstn veur leef nemt, is t geels gin minne plaat. Recht good zo'k ne ok nich neumn wiln, doarveur is t miej te völle van t zölfde. A'j de helfte hebt heurd, dan he'j t wa had. Doarbiej geet t zoowat almoal oaver de verleagne boele wat t meanskelik bestoan feilik is en de grote leavnsvroagn woar nums bescheed op geavn kan - ok Jan Ottink nich, in zienn eenmood.
En 'Vuur' en 'Schoonheidsideaal' hadn zee um miej wa vort mögn loatn.
Dizze beundel verhaaln dreait um Jewilmke, un oas van nen jong den iederbod wier rare strekn biej n eand hef. t Ene moal jach e met n auto van zien breur Gerriet deur n carport n toen um, dan reurt e in t pankooknbeslag met ne boormasjien en wier n aander moal schöt e nen haann dood. Oet metliedn. Hee brech alns en iederene op t rabat. Gerrit Kraa hef met Jewilmke nen börsel van nen jong neer ezat den slim ondögnd is, mer echt kwoad zit der toch nich biej. Den auteur verhaalt der op ziene eigne meisterlike wieze van - bekeand van eerder pubelseerd waark.
Behalvn machtig verhaaln verteln kan Gerrit Kraa bes gewördn met ziene West-Tweantse sproake. De wieze woarop hee dialoogn suggereert geavt nen indruk hoo at den auteur oetdrukkingn, stopweurde en clichés oet den volksmoond opteeknt en wier oetgef: '...wat 'n spil, wat 'n spil, 't is wat te zeggen, òneet dan, wat zeg ie, zengt dat wal, o-j geliek hebt.' O'j der zölf biej stoat.
Den beundel is hilndal in t plat eschreevn, inklusief 'Inhold', 'Woord veurof' en metdelingn in n anvaank. Zoo heurt zich dat! t Zöt der ok keit oet, is eigntieds illustreerd deur Hans en Henk Jaspers Faijer en hef ne weurdelieste in, woarin at de meest ofwieknde weurde verkloard wördt. Met dat leste bewis Kraa zeker nen deenst an jongere leazers dee't nich zoo vaste meer stoat in de Tweantse sproaktraditie.
Wel zichzölvn un plezeer wil doon möt Jewilmke van Gerrit Kraa leazn. Veur dit soort beuke mag de vlagge oet!
Noa de Evangelies en de Haandelingen hef Anne van der Meiden met de Breeve (met dree e's?) en Openbaring t Nieje Testameant in t Tweants terechte kregn. Da's gen kleanjongsweark. Hee hef der zich zölvns an too dörvn te zetn um met hölp van kenners van t Hebreeuws un begin te maakn met t umzetn van t Oalde Testameant.
In 'Opmearkingen biej deel II' (ziede 17) schrif Van der Meiden: 'Wiej bint attendeerd op inconsekweanties en der bint belangrieke suggesties doan veur verbettering en veraandering.'
Niejd wa'k noar wat der was doan met t stoet(n)/brood-haspeln, zoo as dat in t eerste deel vuurkwam. Dee umzetting is in dit tweede deel wisse konsekweanter doan. Der wördt in de breve an de Korintirs en de Tessalonicenzen iederbod doan van 'brood'. De stoete lik glad vort. Miej duch, met 'brood' is ne foute keus maakt. Brood in Palestina? Joa, mag wean noeverdan, at ze doar t (rogn)brood hen doot vuur n export. Wieders kaan'k verwiezn noar KORT EKUURD in DNT6 (225).
t Is mooi dat der an n eand van de opmearkingn (18) neumd wördt van de 'Testament/testameant-kwestie'. Van der Meiden maakt der zich van of met te zegn dat der 'net zovöl veur as teagen [blik] te wean' en geet verdan met 'vandoar dat wiej 't hebt stoan loaten.' Doarmet he'w van ziene argumeantn nog niks metkregn. Dat der vanoet haandelsoaverweagingn köazn wördt vuur den zölfdn titel kaan'k miej wal luk biej vuursteln, mer doarmet is den misn nog nich recht zet. Misschien at dat nog s oet wördt liekt as de twee deeln t lech zeet in eenn baand?
Dat t lidwoord 't' oetschrevn wördt töt het in plaats van ut kaan'k nich begriepn. Zoo te zeen weelt de biebelumzetters eer temeut komn an de Hollaandse schriefwieze (ziede 9) as an de eegnheed van t plat. Los van dat nen Tukker biej dit woord de 'h' nooit oet zal sprekn, doot ok de an de Neersasn verwaante Angelsasn van 'it', krek as de Freezn, dewiel de Pruus t oaver 'es' hef. Neargnswoar ne 'h'.
Zoo dan! Doar zö'j ne hebn! De eerste cd van t Eansker/Hengeler muziekgezelschöpken Triooo. Ene woar wat biej zit. t Kaante tekstbeukken gef den anheurder nen goodn inkiek op n inhoald. Der is biej de produktie good noadach oaver teks, muziek, ofwesseling en t riegn. Met hölp van vakleu as Caspar Falke en Goaitsen van der Vliet is der n joar laank slötteld an de kleane schilderbeeldkes dee't vuurbiej tiejt: vief moal plat, vief moal Hollaands, wier vief moal plat, vief minuutn leugte, en nog is t dan nich ofloopn. Muziek dee oe biejblif. Biej t besprekn wi'k miej bloots bepoaln töt de dialektnommers, schoonwal de Hollaandstalige leedkes vuur t plat nich oonderdoot.
Biej t losdoon met Bennie is met t gebroek van veer piepkes en ne böggelfleske voort den ambachtelikn eenvoald te heurn. Met t wesseln van nommer zoargt t varieerde instrumeantnweark van René Vrieler en Harm Braam en t stembereik van Fred van de Ven vuur ne klaankkluur dee iederbod an stearkte weent.
Da's sito te heurn in Oonze Iene, nen meer of meender autobiografiesn teks, woar at den broenn klaank van n baritonsax mangs vol duurhen koomp.
In t Liepke zit n paar mooie tempowesselingn, benaamd tusken t rappe trekzakmuziek en t liezige 'Zoo dan?' woarmet de jongs kafeehoaldster Annie der wier n pulken bier met too loat zetn.
In Versierd is t niejs wier den saxofoon den ne prachtige ondermoat angef. Kö'j t meuier kriegn in nen zin as 'Ik wör zoo geern deur n wiefken oet hen etn nömn'?
Krek t tweede leed döt den Bookhoalder (teagn kolnboer) steark deankn an de 50/60-er joarn. Teargnd wördt e duur Van de Ven vuurdröagn. De haande jökt oe. Iej zoln um: 'Oe krieg ik nog wa!'
Met A'j a'j vangt de möage van Triooo de tweede 'platte' rieg van vief an met ne vlotte (boeskool)blues, alverdan anjag duur de 'oral bass' van Braam.
In Doar gung e hen weent n zanger eerst an (Hengeler weend)krach at e zich hellig maakt. t Bint niejs wier de saxn dee t weark kompleet maakt.
t Traansformatietransportnommer Mien Volvo vlög met asbak, plasticbeker en nen oard remweg in rap tempo vuurbiej. t Geet bearg-of: van Volvo en Dafje noar ne snorfiets! A'j nich oetkiekt vleeg iej met de bocht oet en kö'j ophemmeln. Un leed dat t biej t kortgebeente good zal doon.
Op melodie van Jelly Roll Morton hef Van de Ven met Woarum den teks van Ed Werac umzet in n slauw luusterleed: zitn kiekn en ofwochtn is t woar t feilik um geet. De herhaalnde klaankn van klarinet en mandoline stearkt t gemood wieders an.
Met Hawaii hef Vrieler nen oard muziek van de aandere kaante van t grote götngat maakt. Ukelele, ocean drum en ne elektriese Hawaii-gitaar loat oe doar slich in leuvn. Mer a'j luustert noar den teks dan wö'j rap oet n dreum hölpn at der wel geet te bekn en te beern en schreeuwt van 'Hoaldt de klappe too!' Ineenn bi'w wier in t hoes an de kökntoafel. Emigreern, dat zo'j.
Vuur t 'ofloopn' brech Triooo nog nen oard eerbewies an Karel Schönfeld Wichers. Nen keerl den at doomoals oogn en oorn nich in tuk höal at e keak en lustern hoodöanig leu gungn op twee been. Ritmies en in nen aldermeuistn eenvoald kump oe hier wat an de oorn wat wisse nog s n moal ne choreografiese invulling verdeenn zol.
An t lestn wi'k oaver Fred van de Ven ziene sproak nog schrievn da'j hoast nich heurn könt dat t Tweanske plat ziene eerste taal nich is. Dat e zich doar zoo vuur broekt hef is prieznsweerd!
Al met al n schiefken en n beukken dee't länger met könt as n eenn dag. Schier vakweark dat grote anerkenning verdeent.
Den oetgeaversnaam (un anagram van 'talent') en de schiere voarmgeaving van t deusken (deur Marc Willighagen) maakn da'k vol verwochting noar dit schiefken an t 'luustern' gung. Veerteen 'zorgvuldig gekozen artiesten' was, voalgns een van de anprieznde biejschriftn, vroagd 'een nieuw nummer te componeren' met as thema 'eigen wortels', en dat al in t plat. Un mooi initiatief van Frans ten Berge, Jan Eppink en Bas Treffers.
Dat 'zorgvuldig' zal eer nog zoer genog valn wean, want in platzingerslaand is t nich zwart van groot taleant. Zoo is wa'j hier te heurn kriegt nen deurpot van adel en onadel, van riep en greun, en deent richtige oetbleenkers zich nich an. t Meestpart hef muzikaal nich völ um de hakn: middle of the road. Tekstueel van t zölfde, met völ riemelarieje en n groot deel nostalgie. Hoo zol t ok aans met n thema dat de leu an vrogger deankn löt.
Van wat leedkes wi'k ampart nog neumn. Twee van de bestn bint veur miej dee van Algerak (Mirreweenterhoorn) en van Zaand, Zeep, Zoda (De klokke slöt detteen). Ofwesselnd en met nen hil eign kiek op folklore. Van de Spitfires (Henkie, ikke en René, blues met bloasbas) ha'k ok wa's völ meender van heurd. An de aandere kaant: biej Harm Agteresch (oet Riesn), Irma Schuiling (oet Kûmp Wè) en Toon & Toon is t wat de muziek angeet krek o'j an ne lange brulftntoafel zit: inhaakn of drok noar n pot hen!
Wat wieders nog opvaalt, dat bint de verscheln tusken de gezungn tekstn op t schiefken en dee in t tekstbeuksken. Iej heurt froai wat vertaalde Hollaandse oetdrukkingn, mer biej t leazn liekt de weurde wa mangs hilndal Hollaands te wean in plaats van plat, en da's zeund.
t Glad Hollaandse nummer Liefde overwint van Regine Smeets hef niks met n opzet van dizn cd van doon. A'k t biejschrift leuvn mag, steet ut der op, bloots umdat t 'gewoon een mooi liedje' wean zol. No, um miej hadn zee t wa vort mögn loatn, want ik veen ut ne slimme troanntrekkerieje. Slim genog um ut dé nominatie veur t inkortn te hoaldn Streeksongfestival te loatn wean. Ha'k hoast zeg.
Een dingsken nog, an t lestn: woarum hebt zee Triooo nich vroagd?
t Is jammer dat seend de kraantnfusie de Tweantse sprök boavn-an in n hook t nog mer aamper-an twee joar oet hef hoaldn. Zoaterdag den 7n november 1998 stun n lestn der in.
Good een joar later is der as nen oard temeutkomn an de leazers un hil deel van beundeld. Dat hef den keuzeheer nog wa kleain kost, a'w n eand van zien vuurwoord leuvn mait. Ziene meuite hef nich umseuns wes. Gerard Vaanholt hef met t maakn van En zo kleait wiej verdan... doan wat der van ne vroagd wördn.
'Wiesheden oet 't Tweantse leaven' is der as oondertitel an metgövn. n Redakteur van n goonsdaagsn biejloag Stad & Land van n Baants hef van 1983 of - doo't e nog vuur de Twentsche Courant döa - zunne kleane veerdoeznd sprökke biej mekaar gadderd. t Hadn der wa n paar doeznd meer könn hebn west at der ok nog oet de acht joar doarvuur van broekt was. Benaamp de joarn doaran vuurof hef den regionalist en oald-heufdredakteur Bernard Plegt nen pleer zegswiezn - vuur n deel ok boetnlaandse - in de Twentsche Courant zetn loatn.
Hoo of t ok is, Vaanholt hef der oet alle veerdoeznd sprökke zun neegnhoonderd selekteerd en vanniejs speld, rubriseerd en vuur n hil deel alfabetiseerd in veerntwintig soortn. Wal kö'j t idee kriegn dat De leu en Zo is 't mer net! luk nen duurpot wördn bint van sprökke dee't nich zoo makkelik woaraans biej pasn.
Wat mö'k der wieders van zegn?
Wat opvaalt is dat 'vuur' en 'veur' duur mekaar wördt broekt, as wa biej de zölfstaandige naamweurde as ok biej de vuurzetsels. Vergeliek 55-17 met 77-13, woar at vuur t Hollaandse 'vuur' in t Tweants eerst 'vuur' en dan 'veur' steet. Zoo wördt der met 'vuur' in 25-17 en 'veur' in 27-8 t Hollaandse 'voor' anduud. A'j der let van hoaldt, kö'j hier nog n paar köppelkes meer van veendn. Zol wal s van doon könn hebn met woar at de sprök oet vort koomp.
Wieders is t jammer dat inhoald en vuurwoord in t Hooghaarlemmerdieks doan bint, net as de leste ziede en de achterkaant. Nichterum, t is met de teekningn van Piet Verberne, n schier en heandig beundelken in twee versies: nen greunn slapn vuur de wörkeldaag en nen roodn stievn vuur n zundag.
t Beukken oaver 'Dialecten van Schelde tot Schiermonnikoog' least rap vort van kaft töt kaft. Da's n eerstn verdeenst van Harrie Scholtmeijer, metwearker van t Meertens-Instituut in Amsterdam en seend n paar joar koördinator van t GOS-projekt in Zwol (wat steet vuur Grensoverschrijdende Streektalen).
t Is kloar: met de sproak geet t net as met t laand. Stöarig-an wördt t luk aans. Met tied van goan vernem iej, laand en sproak kriegt ne aandere kluur.
Den Liwwarder dokter Johan Winkler hef in 1874 oaverzettingn van den zölfdn teks in good hoonderd Neerlaandse dialektn biej mekaar bracht en oetgövn, oaver de geliekenis van de vaar en de twee jongs (Lucas 15:11-32).
Noe hef Scholtmeijer in t spuur doarvan in zien leste heufdstuk twaalf oaverzettingn opnömn van den zölfdn teks, mer dit moal oet de NBG-vertaling (1951). Meestparts is t ne vertaalde hollaandserieje wördn. Zoo steet t Oldnzeler stadsplat van Jan Borghuis model vuur t Oaveriessels, wat dat ok mag wean.
Ok Gerard Vloedbeld hef dootieds ne Hollaandse vertaling (Petrus Canisius, 1940) broekt as groond vuur ziene oaverzetting. t Har miej lever wes, Scholtmeier har köazn vuur oaverzettingn richt-an oet t oalde Grieks, zoo as Anne van der Meiden doan hef met ziene Tweantse biebelvertaling.
Der stoat meer weurde in t Hollaands as in t plat in dit mooi oet-egövn book. Op n leefstn zee'k t zoonder den umslag. An de vuurkaant bloots teekningn oaver vrogger. Wördt doarmet nich al te letterlik den an-ekunnigdn dood van t Tweanske plat illustreerd? 'Een boek, dat (glimlachend) op elk moment ter hand zal worden genomen' schrif den oetgeaver. Wisse joa, iederbod met weemood wierummekiekn noar hoo at t n moal west hef.
Schoonwal Hottenhuis zich der in de joarn wisse um bemeuid hef um de oalde weurde en oetdrukkingn in eegntiedse vuurbeeldzinn te teunn.
Nich alns is opnömn van wat der in de joarn 1986-2000 in de kraant hef stoan. Oaver t woarum doarvan wördt neargns van doan, nich in de Verantwoording (woarum leg den stukkesschriever - 'André voor intimi' - dizze zölvn nich of?) en nich in de Inleiding.
'Hef den Hotnhoes dat almoal allenig doan?' A'j t titelblad leuvn mait har A.L. Hottenhuis ok nog hölp van nen A.H. Hottenhuis biej t gaddern. Den schient nog wier wel aans te wean as B. Hottenhuis oet Soasel den achterin biej ne rieg van 36 hölpers neumd wördt.
Op t nich aait good duurdachte van n inhoald wi'k wieders nich op ingoan. In DNT7 (bladziedn 253-257) hef Goaitsen van der Vliet doar a duftig oaver te gange west. Hottenhuis hef doar niks met doan. Zeunde.
Kompelmeant an Anne van der Meiden dat e (noa t umzetn van t tweede testameant vanoet t haandels-Grieks) t an hef dörfd um zich te woagn an t umzetn van t eerste testameant. Ok hier höld e rechtop um richt-an vanoet den groondteks, t Hebreeuws, van acht biebelbeuker Tweantsn koond te doon. Nich t makkelikste weark.
En voort begeent t eerste biebelbook met ne umzetting van t eerste woord dat der wean mag. t Hebreeuwse 'beresjiet', dat bepoald noch onbepoald is, wördn a vanof de Stoatnvertaling in 1637 hoast aait umzet met 'In den beginne'. As of der genn aandern anvaank was as dit begin. t Hef de eeuwn doarnoa ne zwoare verzetting zet op t ex-clusivistiese, t oet-sloetnde van t eerste scheppingsverhaal. As zol t met de weerld zoo wean begunn en nich aans. En wee deegennigen dee't doar aans oaver dachtn. Vuur n groot deel is doar al dee ellean oet voort kömn oaver of t noe schepping of evolutie was woar at t met de weerld um begunn was. Copernicus, Galileï en Darwin hebt ze der a um verketterd. t Is mooi dat de umzetters met dizze vertaling dizze historiese kwestie in alle wiesheed recht hebt könn zetn. Niks bepoald, niks onbepoald: 'beresjiet' wördt töt 'veurtieds'. n Godsgescheank!
Doarmet bi'w direks biej ne aandere historiese kwestie kömn dee't jammergenog in dizze Tweantse vertaling (t is mer de vroag of der ooit nog ene noa zal komn) gin recht wördt doan. t Geet hier um de kwestie van den Godsnaam. Let wa, wiej leaft in nen tied van noa tweedoeznd en toch dörft de umzetters t nich an um t patriarchale godsbeeld, doar woar at dat op zien meenst zol könn, van zien vootstuk te stootn. Ze verdoekt zich mer wat geern achter ne taalhistoriese argumeantoasie duur te steln dat 'HEE nich bloots ne anduding van 'n manlijk persoon' is (ziede 6).
Dat döadn ze eertieds ok in t Neerlaands, mer hier hef t der van dat t oal(d)e plat alverdan bestoande verhoaldingn anhöld. As zol HIJ en HEM nich mögn behalvn in t Tweants. Der wördt te makkelik van doan dat in t Tweanter plat 'de vrouw' met 'hee' an wördt duud. Ok doarin is Tweanter plat met-evolueerd. Der wördt an dizze kaant de weerld noe-verdan-hen wisse zoo vaak van 'zee' as van 'hee' doan a'j t oaver 'de vrouw' hebt. Doarmet is ne niejmoodse theologiese diskussie toch luk al te rap oet de zied leg, ok a hef Van der Meiden met Buber ne troef in haande, mer Buber leavn wa vuur at der van ne feministiese theologie wördn doan. Vroag is o'j n book woarvan völtieds verhaaln leazn wördt as nen oproop um de ketns of te legn, bloos könt loatn sprekn van HEE-God vuur Adonai.
Of t zol mögn wean dat n Anweazigen nog s in de hoodöanigheed van Heemänneke langskoomp...
Dree platdichtbeundels dee't de leste vief joar met kop en schocht boavn den middelmoat oet dörvn te stekn, dat bint Teurslagers en rasterpäöle van Sebastiaan Roes (2000), Zunlech van Theo Vossebeld (1998) en Welldage van Aloys Terbille (1997). t Is n gemis dat der in De Nieje Tied nummer neumd is van t weark van den lestn. Dat mos hier dan mer s met wierumwearknde krach doan wördn um luk biejtieds rech te zetn.
Terbille, joonk wördn in Vreedne (1936) van net oaver n poal biej t Zwilbrook achter Grol, löp a luk länger met as vandaag. Ziene eerste sproak is nen oard Platduuts. In 1978 kwam in n Vredener Anzeiger vuur t eerst De Nacht in 'n November - 40 Jahre danach oet. Tekstn oaver de novemberpogroms van 1938 in ziene wonstie. Dizze geschriftn wördn um duur lang nich elkene in daank ofnömn.
Laterhen wördn der in t Kreisjahrbuch Borken gedichtn van um pubelseerd (1978). In 1983 kwam zien eerste book oet. Spoor van Lieden allevedan. Doarnoa mundkesmoat hier luk vuurdröagn en doar wat pubelseerd. Tusken 1991 en 1993 schreaf Terbille ne riege van viefntweentig tekstn oonder Een Jaohr un all de annern - Heimatszenen. Dizze gedichtn bint in bewearktn voarm ok wier oetbrach in zienn lestn beundel Welldage.
Oardige gedichtn, woarvan der hier bloots n paar neumd wördt. Nich een Woord (z. 31), Gudde Naobers (47), Packvolk (56), Doodsicher (58v), Achter 'n Wall (76v) en Daor is 'n Scheed (113). Van n lestn dizn teks:
Alltied schnack delangs, / met Hüü en Hott / un Naober-Verschäll. // De Grensfoore / noch deeper utbouen. // Un eentieds / ook 'n Steen underplögt. / Nix mehr te sehn. // Met de Jaohrn / mehr as ne Foore debie an. // Dat Diene un't Miene, / mooi arrondeert. // Dann kümmp d'r eene, / sall di den Scheed wiesen. / Midden in 't Diene.
t Eerste wat opvaalt an dit heandige beukken is de klurige vuurkaant. Schoonwal de oorsproonkelike Hollaandse Jip en Janneke in twee gewone huze met nen hof kort nöast mekare wont, steet der n pleatken van ne oalde Tweantse boerderieje op. Noe bir ik oe toch... Wat hebt ze doar met vuur? Dizze kaant van de weerld kö'j zoowat aait nog verwochtn, mer dee Querido-leu ha'k toch luk wiezer höaldn.
Zoo kom ik biej ne aandere vroage: is dit wal n beukken vuur t kortgebeente anno 2002? Um vuur te leazn wisse wa, mer a'j t miej vroagt, dan is t toch benaamp un kadootjen van 'opa en opoe' an de kleankeender of jeugdsentimeant vuur de joarn-zestig-ginneroasie, noar inhoald en sproak.
Wat dit beukken toch wa hil biejzeunder maakt, dat bint de verschelnde vertalers, vuur alle heufdstukke een, of meer zölfs. Gerrit Kraa, doomoalig 'streektaalconsulent van het Van Deinse Instituut', zeg doarvan in zien noaweurdken: Jip en Janneke vertalen in het Twents - voor welk Twents kies je dan? (...) Hoe doe je recht aan de vele varianten? De oplossing van het probleem is simpel: 32 verhaaltjes vertaald in 32 dialectvarianten. t Is t nöagste vanzölfs, mer nichterum, un mirakels good idee. Voor vuur linguïstn van later, tenmeenstn, a'j t dan sekuur anpakt. Um joa alle variaantn rech te doon, ok dee van oaver n poal, kump ut der fien op an biej t umzetn van de 32 biejdreagn noar ene standaard schriefwieze, in dit geval noar wat Kraa de 'officiële Twentse spelling' neumt. Dree leu van betaansie hebt dat op zich nömn: VDI-öpperste Thea Kroese, platschrieverd Jan Swennenhuis en 'dialektdeskundige' André Hottenhuis.
Zoowat kö'j, a'j t miej vroagt, eankeld good terechte kriegn a'j oetgoat van geluudsopnames van de gesprökn vertalingn. Mer an de twee stukke in t 'platt' van Noordhoorn en Schüttorf kö'j dikke zeen, dat ze de Duutse kleenkers nich good hebt um-ezat. Zoo leas ik um nöast oem (Holl. om), us nöast oes (ons), ut nöast oet (uit), et nöast het (het), en un (en) en du (jij) woar at oen en doe har mötn stoan. Kö'j dan van al t aandere nog wal op an? Of is ok dit wier n vuurbeeld van wat wiej mangs 'knooiboksnweark' neumt? Slim duurgoand bint ze ok nich wat ere schriefwieze anbetref, mö'j wetn. Zoo leas ik kort noa mekaar zwat en zwart, en wodt en wordt. Dat bint ginne sproakvariaantn, mer dore schriefwiezeverscheln. En wat te deankn van (ziede 10): Iej hebt n stat op dien heufd? t Is bloots n vuurbeeld.
Dat ze alle platvariaantn geels nich recht hebt doan, wördt ok kloar oet Jannöaken komp logeren, oaverzat in de 'gesprökn sprook van Geester' duur Jan Kottink. t Is good te begriepn dat ze den ziene eigngedreaide schriefwieze van biejzeundere kleenkers nich oaver hebt nömn, mer biej t umzetn noar de 'officiële spelling' hebt ze zien Geesters kats verSoaseld. Hieroonder gef ik wat weurde zooat ze noe in t beukken stoat, en doarachter wat t feilk har mötn wean (of blievn): gelt - gilt (of geelt), achterdeur - achterduur, veurnaam - vuurnaam, goat - goot, ik goa oet hen logeren - ik goo oet en logeren, völ - vul (of veul), bij - bi'j, deur - duur, köfferken - kufferken (of keuferken), oavermorn - ovvermorn, doarveur - doarvuur, sloap - sloop, zölt -zult (of zeult), vroagen - vrogen, loat - loot, döt - dot, bovenin - bovvennin, bigkes - bikkes, moal - mool. Dat is toch nich um te zegn 'recht doon'!
A roem vuur t verschienn van J. en J. hef Kottink schrevn an t VDI, hee har n dun oog op de umzetting noar ne aandere schriefwieze, en (letterlik): Noe meut ie mie belovn en ok dôôn dat ie mienn naam nens numt en dan meug ie dr meet dôôn waj wilt. t VDI hef doar jammer niks op oet doan, en noe at Monique Sleiderink op de school van Geester der oet hef vuurleazn, he'w t dan zoo wied: Kottink hef 'Mevrouw Kroese' in nen breef vroagd de leste beukkes met ziene kats verknooide vertaling oet n haandel te nemn en um doaroaver vuur den 1n augustus van dit joar bescheed te doon.
Niejn wat t wördt. De 'Rijdende rechter'? Ik mag liedn dat e wat dit anbetref zien geliek krig. Aans leert ze t joa nooit, doar op t Eansker Buroo.
1 Zeet ok dr. H.L. Bezoen, Taal en volk van Twente (217): 'dat zee met gung en wearkn'. Niks hen.
Veur n zetken terugge brachn de Iessel-akademie in Kaampn ne schiere bloomleazing oet van den bekeandn, in 1998 oet de tied ekömn Sallaandsn schriever. Seemann is as schriever t meest verteller: hee teeknt oons de sfeer van de aldaagse Sallaanders - met of zoonder gebrek - van kötters en kremers, heiligen en verdreaide aposteln. Eenn doarvan is Kobussussie, n boernkeerlken met nen pokkel, den an t kaartn was ewes biej zien volk. Un 'eeuwig best mennegien', mer nen valsspöller astertoo, den op de fietse terug op t hoes an jag en zich inbeeldt dat e op-ehist wördt deur de duvel. Of zooas Griete woar't nen slag an scheef zit en dee gapt. Zee lik zich zoo op t eerste te bettern, mer iej öant a dat t nich doern zal.
Den verteller slöt t zoowat deur as hee oons t dore, wrede, mer onmeundig leaznsweerdige verhaal döt van Tante Pasta of t surrealistiese De Minister. Den beundel geet oet met de novelle De keizerin van Salland, t ennigste waark van Broos wat boavn de vief bladziedn kömp.
t Meestpart van de gesjichtn - 25 van de 39 - zint in t Hollaands op-eteeknd, mer doar möt dreks biej ezeg wördn dat t hier dreait um syntakties en ideomoaties gekleurd Hollaands. Zinn as 'bij de bok gedaan hebben' en weurde as 'mangs', 'alderjekes' en 'vosselde' maakt dat sito kloar. Vake verstaarkt dizze weurde of dizze wieze van oetdrukn de sfeer deur de couleur locale dee't ze anbreangt. Mer mangs ok ha'j as leazer eweeld dat den auteur zich luk har beröngn, want 'wij hebben het niet op de mof begrepen, en dat hebben wij niet' (96) is toch ene Sallaandserieje. Luk fokseern kö'j as schriever ok nog.
Doarvandan dat dizn recenseernden leazer de vertelsels dee't himmoals in t plat eschreevn zint, oavertuugnder veendt. Dat plat kenn Seemann oet de kiek. Ziene oalde leu in Deavnter brachn um, dat is woar, in t Hollaands op, mer t plat leern hee van de stroate. Dat kon dootieds joa nog good. Ok t meer boernplat zat Seemann in de vinger. Want hee was wies met ziene geboortestee Deavnter, mer zien hert har e scheunkn an Junne, ne kleane boerschop biej Omn an de Vechte, woar hee as keend in de vakaansietied biej ziene grootoaldn tooheul. Hee möt doar in de bos-umkraansde dörpkes good ekekn en elösterd hebn, want hee gef oons de sfeer en eagnheid van de stille, zwiegzame 'Saksers' good wier en leg ze weurde in n moond dee oavertuugt. Zoovöl is wa healder: Seemann dreug Sallaand in zien hert, de streek har veur um ginne verrassingn meer in. t Biejzöndere taleant woaroaver hee de beschikking har, maakn dat hee zoo oaver dizze kontreie verteln kon, dat ok leu dee't doar nich wat met hebt der van metgeneetn könt.
Broos Seemann maakn zich wat al te klean woar hee opmarkn: Schrievn in t plat is n kwestie van behelpn, van anknooin in regio's woar ok nog s achter elkn braandnettelpolle n eign woordnboek lig. Ik treuste miej met de gedachte te prebeern n bettie fatsoenlik an te knooin, zoodat miene leazers doar missjiens vrea met hebn kunt. Hee heul wa van t understatement, zoovöl is dudelik.
Um doar mer biej te blievn: dizn beundel kan der wa biej deur.
Ampart, joa dat is t, as n book dat oorsproonkelik t lech zag in t plat, noe in ne Hollaandse oaverzetting op t maark kömp. H.H. Voogd, oald-rektor van t Erasmuslyceum in Almelo hef t an-edörfd um Mans Kapbaarg van G.B. Vloedbeld veur n breder publiek in t Hollaands toogaankelik te maakn. Lef hef e wa, want dit waark vrög um nen baaskeerl van nen vertaler.
t Beukken is schier oet-egeavn. De illustroaties zint enömn oet t fel ekleurde mozaiek dat an den Wierdnsen weg in Almelo is an-ebrach. Zoo wied alns good en nen ploem op n hood, a har ik geern n weurdken veurof eleazn van t woarum en wat van dizze oetgave.
Mer vertaaln hef zien oetvaln. Um un begin te maakn, geavt s let op den oondertitel: 'n Grootsten Leugenbuul van 't Tukkerlaand. Dat is krachtiger, krudiger, spannder, ondögnder as t vlakke De grootste verteller van Twente. Har der dán um miej fantast van emaakt, al gif ok dat gin een op een-dekking met leugenbuul. Vergeliekt Vloedbelds neologisme hoonderoopvlegen met Voogd zien schemering, schaddenheerd met open vuur, keek verleuren duur de kleane roeten met keek wat afwezig door de kleine ramen. Zoo geet t feilik t hille verhaal deur.
Mangs ontbrek t Voogd (of t Hollaands, want hee krig nich alns op de schuld) de weurde: 'Nee', zeg den boer en keek naor 'n stapel, woer de tang höng... Dat is wördn: 'Nee', zei de boer en keek naar de muur achter de haard waar de tang hing. Den stapel is de mure dee't hoesdeel scheidn van bedriefsdeel en is zoo mer nich in te wesseln met de muur achter de haard. Noe s ontbrek biej Voogd t understatement, benaamd met t gedoo met den foezel: 'Tjà, leuks', zeg Mans en hee deu Dieks bescheed met zien glas. 'Tja, beste mensen', zei Mans en hij dronk Dieks toe, dan wier ontbrek de hyperbool: ik kon met miene butte wa middagluden teagn ik was zo hongerig (...) dat je mijn botten kon horen rammelen (19).
Slimmer is t as Voogd mangs nich deur hef wat Vloedbeld verteln wil. Nemt 'Ik begrijp er niets van', zei hij stomverbaasd. 'Wie heeft het ooit op de viool horen spelen, honderdvijftig pas schieten en dan nog wel met zulke kleine zuurkoolstenen' (3). Biej Voogd wördt der dus nich met grote steen eschötn. Vloedbeld har der stoan: 'Ik begriepe der niks van', zeg e stomp verbaasd. Wel hef 't ooit op de viole heuren spöllen, hoonderdvieftig tred scheten en dat nog wa met zukke heanige zoerkoolstene'. En dat bedöd krek t umgekeerde!
Natuurlik: verhuuzn kost bedstroo. Ok biej t verhuuzn van n verhaal van de ene sproake noar ne aandere. Dat hef aait a zoo ewes. Mer in dit geval bleef der toch wa hil wat stroo op n weg achter.
Gerrit Kraa möt der nen bult weark an hebn had um al dee gegeavns biej mekaar te zeukn. Da's prieznsweerd! Doarum - en umdat t net oet is - evn andach vuur dit schier subsidieerde ringbaandbeukken dat van heldere foto's is vuurzeen duur Marycke Naber.
Mooi dat der ok platschrievers op bint nömn in de roondreize duur Almelo en West-Tweante. t Is wa jammer dat Kraa eankeld dree stukkes in t plat siteert. t Deerde is van Gerard Mekenkamp (106) en t tweede van Rob Berg (60). t Eerste sitöatjen wördt toodicht an Jan Jans (14), dewiel toch kloar is dat Jans de Boer'nwiesheid en boer'nsprekwiezen tehoop hef gadderd met Hendrik Klaassen oet Albearg. Van Klaassen wördt met gin woord doan. Krek as Kraa suggereert as zol Frank Löwik allenig 'Asterix in het Twents' um hebn zet (16), as har metvertaler Goaitsen van der Vliet der nich wat met van doon had.1 Dat n deel verhaaln van Löwik in Op n biester biej mekaar bint bracht (en hee nöast artikeln benaamp verhaaln schrif in De Nieje Tied), doar neumt n waandelgids nich oaver. Woar bint de bölkes plat van Nijmeijer-Smit, Löwik, (Everhard) Jans, Finkers, Wanschers-Eshuis, de Vloedbelds, Webbink, Entjes, Smelt, Post, Stegeman-Smelt, Morsink, Slot, (Karel) Schönfeld Wichers, Rozendom, Van Wijngaarden, Woesthuis, Van Buren, Van der Meiden, Kolkman en Kraa zölvn? Platschrieversnaams as dee van Achteresch, Zandbergen, Dannenberg en Voortman komt der nich in vuur, met dat Jan Bouwhuis oet Heldern (122) is vergetn in t naamsregister.
An t lestn nog ne vroag oaver t mangs wa en dan wier nich neumn van akademiese titels. Woarum kriegt Jans, Löwik, Van der Meiden en Morsink der wal een met en leu as Wilmink, Hermans, Brands (met d) en Barnard nich? Der zölt der vast nóg wa wat oaver n kop wean zeen; woarmet mer zegd wol wean: har den saamnsteller der nich better an doan um dee titulatuur gewoon mer vort te loatn? Doar was dit flurige beukken nich meender um wördn.
1 Den misn maakn Herman Hagens in 't Inschrien ok a (zeet DNT8, 318).
Grote leu bint mangs net kleane keender. Bint ze de baas in n zaandbak, dan ma'j metspöln a'j mooi met eer hen kuiert. Aandere blaagn komt der nich in. Zoo völle as dat wördn miej inschuund biej t besprekn van t beuksken van de 'reizende tentoonstelling' van de portretn van acht 'prominente streektaalschrijvers' (platschrievers van betaansie) en twee gelukkige prieswinners. Healdere kriteria vuur dat 'prominent' wean wör ik as leazer nich gewaar. Zoo op t eerste zicht geet t nich um litereare kwaliteitn, mer um t nog bekeander maakn van ne koppel bekeande leu. Schoonwal, bekeand? Van Jo Stegeman-Smelt har ik nog nooit van heurd. Völ litereare kwaliteit kö'j eern Tour de France ok nich toodichtn. Joa, dan vroag iej oe toch of, woarum nen baas verhaalnschrieverd as Frank Löwik der nich biej zit. Den is aans ok nich um te zegn onbekeand noa ziene promotie op De Twentse Beweging. Luk krities mangs, dat wa.
De keuze van de tekstn röp ok vroagn biej miej op. Woarum biej Finkers n leedken van zien breur? Woarum zon door vuurbeeld oet Wat (nog) niet in Dijkhuis staat oonder t gedich biej Hottenhuis? Woarum bots tuskenduur ne vette ziede vol ondudelikheedn Over de uitspraak van het geschreven Twents? As zol dee aans wean biej gesprökn plat. Woarum un geautoriseerd kuiervroagn met Finkers biej Vaanholt en gin mooi verhaal oet zienn niejn beundel Zaand? Woarum ne oalde versie van Op nen dag in plaats van dee duur Wilmink zölvn verbetterde versie oet de leste twee drukn van Heftan tattat? Dat was biej zien leavn nich passeerd.
Dit is wier zon beuksken woar gin ene recht wat an hef. Un anhoaldn van t vuurofgoande. Za wa wier nen mooin gemeenschopsceant kost hebn. Jammer geald, dat is t. En op is op. Net as hier de ruumte.
2007-07-06 Bits & Books, post goaitsen@home.nl
|
|