Militaire stamboeken

Militaire stamboeken

Het Nationaal Archief (afgekort: NA) te Den Haag beheert vrijwel alle militaire stamboeken van het KNIL. Stamboeken zijn registers waarin per militair, behalve enige persoonsgegevens, de informatie staat opgetekend betreffende indiensttreding en overplaatsing, eventuele bevorderingen, onderscheidingen en betrokkenheid bij gevechtshandelingen. Ook wordt aangegeven op welke wijze het dienstverband is beëindigd, zoals door afloop van de diensttijd, pensionering, overlijden, desertie of ontslag.

De stamboeken betreffende de periode 1815-1817 worden Controleboeken genoemd, en die van de periode 1817-1940 Suppletiefolio’s. Deze Suppletiefolio’s werden uiteraard in Nederland bijgehouden, militaire gegevens werden opgetekend tot en met het moment van vertrek naar Nederlands-Indië. Eenmaal in Indië werden van de militair de gegevens naar Nederland opgestuurd. Dat veranderde op 1 januari 1832, toen ook in Oost-Indië militaire stamboeken werden aangelegd en bijgehouden, met de officiële naam Algemeen Stamboek Indië. Vanwege hun uiterlijke vorm worden die stamboeken ook wel aangeduid als de Linnen Banden. In deze Linnen Banden werden militairen geregistreerd die in Nederland waren geworven, en tevens ook alle militairen die in Oost-Indië zélf waren geworven en opgeleid. Een groot probleem bij de raadpleging nu van de Linnen Banden is de materiële staat waarin zij zich bevinden, die uitgesproken slecht is. Deze zijn daarom voor het publiek niet meer ter inzage beschikbaar. Ze zijn overigens op 35 mm film gezet, zodat je toch de gegevens kunt overschrijven. De Linnen Banden zijn tot het voorjaar van 1898 aangelegd en later naar Nederland overgebracht. Van de oorspronkelijk 49 delen, zijn er nu nog 39 in het ARA beschikbaar. De inschrijvingen in de Linnen Banden bevatten doorgaans meer informatie dan die in de Suppletiefolio’s. Met enig geluk kun je dus gegevens vinden in zowel de Suppletiefolio’s als in de Linnen Banden.
De stamboeken die de inschrijvingen bevatten van de in Indië zelf aangenomen Europese en daarmee gelijkgestelde militairen, worden ook wel aangeduid als het Oost-Indisch Boek (afgekort: OIB).

Even terug naar Henricus Petrus Josephus Hupkens (grootvader). In het bevolkingsregister 1890-1920 staat opgetekend, dat hij op 16-06-1894 werd uitgeschreven uit het gezin van zijn ouders Adolf Hupkens en Maria Gertrudis Manen, met bestemming ‘s-Bosch. Ik neem aan dat met ‘s-Bosch wordt bedoeld ‘s-Hertogenbosch. Ik heb hem echter in de Registers van Inschrijving van ‘s-Hertogenbosch niet kunnen traceren. Volgens mondelinge informatie van een medewerker van het stadsarchief kwam het in die tijd wel vaker voor dat een man, op weg naar de plaats van bestemming, "ergens bleef hangen". Grootvader Hupkens is echter niet ergens blijven hangen, integendeel.

Als Grootvader Hupkens zich in het jaar 1894 had aangemeld voor de koloniale dienst, dan zou hij dus zowel in Harderwijk als in Nijmegen aangeworven en opgeleid kunnen zijn. Allereerst heb ik gezocht in de stamboeken van het Korps Koloniale Reserve uit Nijmegen. Daar heb ik zijn naam niet kunnen vinden, hij is dus met zekerheid aangenomen en opgeleid door het Koloniaal Werfdepot uit Harderwijk. En inderdaad, in een van de banden van de Suppletiefolio’s van het jaar 1894 heb ik Grootvader Hupkens gevonden. Zo’n stamboek overigens heeft een kloek formaat, ongeveer 60 centimeter hoog en minstens een decimeter dik. Op het eerste schutblad staat (in grote gedrukte letters) de tekst: "Stamboek van de Onderofficieren en soldaten van het Koloniaal Werfdepot, die den 17^e November 1894 met het Stoomschip Burgemeester den Tex naar Oost Indië zijn vertrokken".

Op het tweede schutblad staat: "Vertrokken uit Amsterdam den 17 November 1894. Aangekomen te Padang den 20 December 1894."

Verdeeld over twee bladzijden staan in acht kolommen met de hand geschreven gegevens van de betrokken militair. In het stamboek staan die kolommen uiteraard in verticale vorm naast elkaar, in verband met de ruimte hier plaats ik de kolommen onder elkaar.

Doorloopend nommer.	15222	*Dit is een volgnummer, niet zo van belang voor de stamboom.*
Algemeen Stamboeknommer in Indië.	40858	*Dit nummer is wel van belang: het verwijst naar de afzonderlijke series van de Linnen Banden, waarmee aanvullende gegevens gevonden kunnen worden.*
NAMEN EN VOORNAMEN.	HUPKENS Henricus Petrus Josephus	*Deze kolom is vrij breed, met grote letters staan de achter- en voornamen vermeld.*
Namen der Ouders, Geboorteplaats, Datum van geboorte, laatste Woonplaats en Signalement.	Vader: Adolf Moeder: Maria Gertrudis Manen Geboren te: Maastricht den 14 Julie 1874 Laatst gewoond: Maastricht	*Hier staan ook enkele gegevens van de ouders*
	Bij zijn aankomst bij het korps lang: 1.59 Meter Aangezicht: rond Voorhoofd: laag Oogen: grijs Neus: klein Mond: idem Kin: rond Haar: blond Wenkbrauwen: idem Merkbare teekenen: geen	*Onze grootvader leek niet erg groot met zijn 1,59 meter. Dat was echter in die tijd een vrij normale lengte.*
Waar -hetzij binnen- of buitenlands- en wanneer in dienst getreden; omschrijving van het aangegaan akkoord, en de verdere militaire loopbaan.	Bij het 2^e Reg^t Inf^ie den 6" Maart 1894 ingedeeld als nummerverwisselaar met Paul Pierre Joseph Heestinx van de lichting jaar 1894 uit de gemeente Maastricht / L. onder N^o 126; 26 Juni 1894 overgegaan bij het 4" Reg^t Inf^ie met eene vrijwillige verbintenis voor zes jaren met ƒ 60 premie. Den 9" November 1894 overgenomen en als soldaat van het 4" Reg^t Inf^ie met eene op den 9" October te voren aangegane nieuwe verbintenis voor zes jaren bij de Koloniale Troepen, zoowel in als buiten Europa, ingaande den 9" November 1894 met ƒ 300 gratificatie onder terug betaling van de vroeger genoten premie ad ƒ 60	*In deze kolom staan gegevens van zijn staat van dienst tot en met het vertrek uit Nederland.* *Een nummerverwisselaar was iemand die de dienstplicht van een ander overnam. Het is vergelijkbaar met een remplaçant bij de Nationale Militie. Hij kreeg daar een premie van ƒ 60,- voor.* *Een vrijwillig dienstverband duurde minstens zes jaar.* *Hij kon dus zowel in als buiten Europa ingezet worden.* *Een bedrag van ƒ 300,- stond gelijk met het jaarsalaris van een arbeider. En dat als handgeld!*
Bijgewoonde veldtochten, bekomen wonden, uitstekende daden; wanneer en op welke wijze afgegaan.	Sergt der Infanterie. Bij Gouverments besluit d.d. 20 Sept 04 GEGAGEERD met ƒ 260 S’JAARS Wegens voortdurende ongeschiktheid voor den militairen actieven benteng en hospitaaldienst, niet ontstaan in en door den dienst. Het certificaat van goed gedrag toegekend. Is geschikt voor bureaudienst, doch kan bij dien dienst niet worden toegelaten daar hij niet voldaan heeft aan het examen voor sergeant-schrijver. 28 September 1904 te Batavia afgegaan. Voll Stamb. 23887	Hier staan gegevens uit Oost-Indië; deze werden 1 keer per jaar met de boot meegestuurd naar Nederland en hier in het stamboek bijgeschreven. Dit duurde tot 01-01-1832, toen ook in Indië zelf stamboeken werden aangelegd. *Gegageerd: een toekenning van een pensioen voor onderofficieren en minderen. Met een bedrag van ƒ 260,- per jaar kon je redelijk leven.* Grootvader Hupkens is op een gegeven moment ongeschikt verklaard voor de actieve militaire dienst. Benteng is een versterking, aangelegd met palissaden, versterkt met zandzakken, en met op verhoogde hoeken een geschut. Bentengs werden in heel Atjeh gebouwd. Het waren de centra van de Nederlandse macht in Atjeh. Hij heeft het examen voor sergeant-schrijver dus niet gehaald. Afgegaan betekent: het beëindigen van de dienstneming. Het Volledig Stamboeknummer verwijst naar een aantal series losbladige dienststaten die nog onder beheer staan van het Min. Van Binnenlandse Zaken (moet ik nog opvragen).**
AANMERKINGEN.	Hupkens Frijthof Maastricht	In deze laatste kolom van het stamboek werd een adres opgetekend van iemand, die verwittigd kon worden ingeval van overlijden. In dit geval dus zijn eigen vader, die in die tijd op het Frijthof woonde.

Gebruikte bronnen:

Jan H. Kompagnie (eindred.), Soldaten Overzee, Onderzoeksgids. Centraal Bureau voor Genealogie, Den Haag, 1996.

Serie Weerzien met Indië, Waanders Uitgevers, Zwolle 1994.

Terug vorige pagina

Terug naar Home Page

E-mail: hupkens@home.nl