Over Jazz

OVER JAZZ
JAZZ WERELD

Click here for English version

            Inhoudsopgave

              >Voorwoord
              >Jazz Historie
              >Samenstellingen in de Jazz
              >Jazz Instrumenten
              >Grondleggers / Legendes / Vernieuwers in Jazz
              >Mijn ontmoeting met de Jazz Wereld

Chet backstage

VOORWOORD

Over Jazz valt veel te vertellen en er is ook veel over geschreven.
Om toch wat meer over Jazz te weten te komen, vind je op deze site informatie over jazz, wat kan dienen als een (aller)eerste kennismaking met de Jazz en/of geschikt is voor een (beginnend) Jazz-liefhebber(ster).

terug

JAZZ HISTORIE

Nadat aan eind van de 19e eeuw/begin 20e eeuw het "Afrikaanse Muzikale-Erfgoed" was overgewaaid naar Amerika (o.a. New Orleans), zijn daarna verschillende jazz-stijlen ontstaan in diverse periodes (lees: jazz-stromingen). Hieronder volgen korte omschrijvingen en kenmerken van die specifieke jazz-stijlen, zodat er een beeld ontstaat van de geschiedenis van de Jazz.

SWING & MAINSTREAM : periode ± 1930 - 1940.
Swing en mainstream worden in deze periode in een adem genoemd omdat de swing een belangrijke schakel is geweest in het ontstaan van de Jazz . Mainstream heeft de swingstijl beinvloed en is later ook een onderdeel van diezelfde swing geworden nl.: Mainstream is letterlijk vertaald een hoofdstroom, verzamelnaam voor de traditionele jazz-stijlen en de wijze waarop daarin wordt gespeeld, meestal uitgevoerd door Big Bands van o.a. Glen Miller, Duke Ellington, Count Basie en Louis Armstrong. Later ook de Big Band van Dizzy Gillespie.

BEBOP (& BLUES) : periode ± 1940 - 1950.
Lag bij de swing de nadruk op het collectief , daarbij ligt de nadruk bij de bebop op het individu. Hierdoor ontstond er automatisch meer ruimte om te improviseren met akkoorden. Hoe meer afwisselingen in de akkoorden met dezelfde functies, hoe sterker het vervreemdingseffect was in de opbouw van de solo's. De blues is apart vermeld omdat de blues in dezelfde periode is ontstaan als de bebop en min of meer ook beinvloed is door de bebop en daarna vrij snel een eigen weg is ingeslagen.

COOL JAZZ : periode ± 1950 - 1955.
Cool jazz is een jazz-stijl die met name onder de blanke musici in New York is ontstaan. Hierbij is emotionele expressie (vb. een blazertoon met vibrato) taboe. Het kenmerk is de grillige plaatsing van accenten waardoor deze dwars door een organisch bij elkaar horende groep (muziek)maten heenliepen. "cool" staat voor een aanduiding van een specifiek geluid, in tegenstelling tot "hot" dat een bepaalde stijl aangeeft.

WEST COAST : periode ± 1953 - 1956.
West Coast is een gestroomlijnde stijl die in Los Angeles is ontstaan als een mengvorm van bebop, cool jazz en Europese klassieke muziekopvattingen. Vooral de (dwars)fluit deed hier zijn intreden. Deze stijl wordt een rage genoemd, niet alleen door zijn korte tijd van bestaan, maar ook de minimale invloed in de historie van de Jazz.

HARDBOP : periode ± 1955 - 1960.
Hardbop is van oorsprong een zwarte jazz-stijl die in New York en andere
Oost-Amerikaanse steden zoals Detroit en Philadelphia en is ontstaan als een voortzetting van de bebop, maar met een grotere invloed van traditionele zwarte muziekvormen als blues en gospel. De term "hard" dient opgevat te worden in de zin van stevig, onbuigzaam, direct en recht voor zijn raap! Belangrijkste kenmerk hierbij is dat de (muziek)thema's kunnen bestaan uit twee- of driestemmig geluid (vb. 2 of 3 blaasinstrumenten). N.B.: In deze periode is ook de bossa nova ("nieuwe golf") ontstaan met als basisritme o.a. de Braziliaanse samba in combinatie met jazz.

FREE JAZZ & IMPROVISATIE : periode ± 1960 - 1970.
In de free jazz, onverbrekelijk verbonden met sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren zestig, werd afstand genomen van de traditionele principes als een gestileerde toon op een instrument, het constant tempo en taakverdeling tussen solisten en begeleiders. Deze ontwikkeling naar vrijere (muzikale) spelopvattingen in deze periode is minstens zo belangrijk geweest als de vernieuwing van de jazz in de jaren veertig. Door vrijere (muzikale) spelopvattingen kreeg de improvisatie steeds meer ruimte binnen de free jazz, vandaar ook mijn aparte vermelding van de improvisatie.

FUSION : periode ± 1970 - 1980.
Het woord fusion betekent fusie, samensmelting en vermenging van elementen uit de jazz met welke andere muzieksoorten dan ook, zoals o.a. jazz met rockmuziek. Terwijl in Europa de jazz al lang tot kunstvorm was verheven, luisterde het zwarte publiek in de grote Amerikaanse steden liever naar electric blues, rhythm & blues, rock & roll en soul jazz. In deze periode luidde de "algemene klacht"; jazz vergt te veel muzikale kennis (want is te ingewikkeld), ligt niet makkelijk in het gehoor (geen aansprekende melodieën, niet te volgen improvisaties), staat qua klank te ver van de popmuziek af en noodt niet tot dansen. Deze opvattingen hebben geleid tot een verdringing van de jazz door allerlei nieuwe muzikale stromingen. Hierdoor zou de jazzmuziek de komende jaren (1980 -1985) door een diep dal gaan, totdat er halverwege de jaren tachtig weer een opleving is te bespeuren. De hoofdreden hiervan is een nieuwe generatie jazz-musici met als inspiratiebron de oude traditionele jazz-stijlen. Deze opleving wordt ook wel de "traditie als vernieuwing" genoemd.

TRADITIE ALS VERNIEUWING : periode ± 1985 - tot op heden.
In deze periode was er in de eerste plaats een opvallende stroming die het zwarte, muzikale erfgoed wilde bestuderen en "restaureren". Belangrijkste kenmerk is dat vooral jonge musici het spoor terug wensen te volgen via de Hardbop en de Bebop tot New Orleans.

terug

"SAMENSTELLINGEN IN DE JAZZ"

STANDAARD
Trio = piano & contrabas & drums.
Duo = piano of contrabas & blaasinstrument.
Solo = muzikant & instrument.
Quartet = trio & blaasinstrument.
Quintet = trio & 2 blaasinstrumenten.
Sextet = trio & 3 blaasinstrumenten.
Group = trio & blaasinstrumenten & gitaar.
Big Band = meestal bestaande uit zo'n 18 muzikanten en een dirigent, onderverdeeld in: Ritme sectie; piano, drums, (contra)bas, (evt met percussie) en Blazers (Koper) sectie:
3 trombone, 4 trompet, 2 tenorsax, 3 altsax, 1 sopraansax, 1 baritonsax.

AFWIJKEND
Van de bovengenoemde standaard-samenstellingen werd op den duur afgeweken in de jazz. (vb. TRIOS: trompet, contrabas, (elektrische)gitaar of hammond-orgel, gitaar & drums).
Opvallend hierbij is, dat pas begin jaren '60, bij de ontwikkeling van de free Jazz
& improvisatie er afwijkende samenstellingen ontstonden, het was toen nog maar wat experimenteren, maar begin jaren '70 zouden o.a.via de fusion allerlei verschillende muziekstijlen zich gaan ontwikkelen zoals jazz-rock, jazz-dance, salsa en funk.
Vooral bij de laatstgenoemde stijlen deden ook andere soorten instrumenten hun intreden, zoals de basgitaar, keyboard, synthesizer, conga's & percussie.

Hierdoor zijn er andere groepen (muziek)liefhebbers bijgekomen, die zich niet direct met de jazz verbonden voelden. Deze ontwikkeling zou weleens een belangrijke oorzaak geweest kunnen zijn, waarom de jazz langzaam in een "hoek werd gedrukt". Dit zou er toe leiden, zoals hierboven bij de jazz-stijlen besproken, dat de (oorspronkelijke)jazz in een diep dal terecht kwam en pas midden jaren '80 weer zijn opleving had.

terug

JAZZ-INSTRUMENTEN

De meest voorkomende Jazz-instrumenten zijn:

      Trompet (tp)           Cornet (cn)          Flugelhorn (flg)
      Alt-sax (as)             Tenor-sax. (ts)     Bariton-sax. (bs)
      Sopraan-sax. (ss)    Trombone (tb)      (Dwars)Fluit (f)
      Bas-fluit (b-f)         Klarinet (kl)          Bas-Klarinet (b-kl)
      Piano (p)                Hammond (org)    Vocals (vc)
      Drums (ds)             Contrabas (cb)      Cello (clo)
      (Elek.)Gitaar (gt)   Percussie (pe)       Conga's (co)

Andere voorkomende instrumenten in de Jazz :

      Vibrafoon (vb)       Viool (vl)               Keyboard (key)
      Hoorn (hn)             Synthesizer (syn)   Tuba (tu)
      Harmonica (hca)    Accordeon (ac)      Ventiel-trombone (v-tb)

terug

GRONDLEGGERS / LEGENDES / VERNIEUWERS IN DE JAZZ

In willekeurige volgorde o.v.v. instrument(en) en jazz-stijl(en):
* Miles Davis (tp), bebop, cool jazz, free jazz.
* Duke Ellington (pi), swing, mainstream.
* Charlie Parker (as), bebop.
* Count Basie (pi) , swing, mainstream.
* Coleman Hawkins (ts), swing, mainstream.
* Ella Fitzgerald (vc), swing, mainstream.
* Chet baker (tp/flg/vc), bebop, cool jazz, west coast.
* Sarah Vaughan (vc), swing, mainstream.
* John Coltrane (ts/ss), hardbop, free jazz.
* J.J. Johnson (tb), bebop.
* Art Blakey (ds), bebop, hardbop.
* Art Tatum (pi), swing, mainstream.
* Thelonious Monk (pi) bebop.
* Ray Brown (cb), swing, mainstream.
* Billie Holiday (vc), blues, swing, mainstream.
* Bud Powell (pi), bebop.
* Stan Getz (ts), bebop, cool jazz, bossa nova.
* Dizzy Gillespie (tp), bebop.
* Charles Mingus (cb), bebop, hardbop.
* Lee Morgan (tp), hardbop.
* Kenny Dorham (tp), hardbop.
* Dexter Gordon (ts), bebop, hardbop.
* Gerry Mulligan (bs), cool jazz, west coast.
* Max Roach (ds), bebop.
* Earl Hines, (pi), swing, mainstream.
* Gene Krupa (ds), swing, mainstream.
* Jo Jones, (ds), swing, mainstream.
* Roy Eldridge (tp), swing, mainstream.
* Clifford Brown (tp), hardbop.
* Kenny Clarke (ds), bebop.
* Oscar Pettiford (cb), bebop.
* Lee Konitz (as), cool jazz.
* Paul Chambers (cb), hardbop.
* Wayne Shorter (ts), hardbop, fusion.
* Curtis Fuller (tb), hardbop.
* McCoy Tyner (pi), hardbop.
* Art Pepper (as), west coast.
* Shelly Manne (ds), west coast.
* Horace Silver (pi), hardbop.
* Sonny Rollins (ts), bebop, hardbop.
* Paul Bley (pi), hardbop, free jazz.
* Herbie Hancock (pi/key), hardbop, free jazz, fusion.
* Chick Corea (pi/org), free jazz, fusion.
* Don Braden (ts), traditie als vernieuwing.
* Wynton Marsalis (tp), traditie als vernieuwing.
* Terence Blanchard, (tp), traditie als vernieuwing.
* Scott Hamilton (ts), traditie als vernieuwing.
* Roy Hargrove (tp), traditie als vernieuwing.
* Charlie Haden (cb), free jazz, fusion.
* Jeff Hamilton (ds), mainstream, traditie als vernieuwing.
* Dave Brubeck (pi), cool jazz.
* Tony Williams (ds), hardbop, free jazz.
* Sonny Stitt (as/ts), bebop.
* Lester Young (ts), swing, mainstream.
* Teddy Wilson (pi), swing, mainstream.
* Nicolas Payton (tp), traditie als vernieuwing.
* Nancy Wilson (vc), swing, mainstream.
* Joe Williams (vc), swing, mainstream.
* Cannonball Adderley (as), bebop, hardbop.
* Teddy Edwards (ts), hardbop.
* Nat Adderley (cn), hardbop.
* Fats Navarro (tr), swing, bebop.
* Benny Green (pi), traditie als vernieuwing.
* Ben Webster (ts), swing, bebop.
* Ron Carter (cb), bebop, cool jazz, free jazz.
* Jimmy Smith (org), (blues), hardbop.
* Christian McBride (cb), traditie als vernieuwing.
* Wess Montgomery (gt), mainstream (& blues).
* Wallace Roney (tr), traditie als vernieuwing.
* James Carter (ts/as/ss/b-kl), traditie als vernieuwing.
* Art Farmer (tr), hardbop.
* Keith Jarrett (pi/key), free jazz, improvisatie.
* Bill Evans (pi), mainstream.
* Scott Lafaro (cb), mainstream.
* Zoot Sims (ts), west coast.
* Tadd Dameron (pi), bebop.
* Donald Byrd (tr), hardbop.
* Kenny Burrell (git), mainstream.
* Billy Strayhorn (pi), swing, meanstream.
* Red Garland (pi), mainstream.
* Howard McGhee (tp), hardbop.
* Tommy Flanagan (pi), bebop.
* Mary Lou Williams (pi), bebop (& blues).
* Archie Shepp (ts/ss), free jazz, improvisatie.
* Russell Malone (git), traditie als vernieuwing.
* Joshua Redman (ts), traditie als vernieuwing.
* Bobby Timmons (pi), hardbop.
* Mal Waldron (pi), meanstream.
* Joe Henderson (ts), hardbop.
* Joe Lovano (ts), free jazz.
* Blue Mitchell (tr), hardbop.
* Woody Shaw (tr), hardbop.
* Freddie Hubbard (tr), hardbop.
* Don Cherry (tr), free jazz.
* Hein van de Geyn (cb), cool jazz.
* John Engels (ds), cool jazz.
* Fay Claassen (vc), cool jazz, tradition as innovation.
* Eric Vloeimans (tr), free jazz, improvisatie.
* Jack DeJohnnette (ds), hardbop, fusion,free jazz.
* Booker Little (tr), hardbop.
* Harry "Sweets" Edison (tr), west coast.
* John Swana (tp/flugelhorn), traditie als vernieuwing.
* Jon Eardley (tr), traditie als vernieuwing.
* Joe Guy (tr), bebop.
* Charles Earland (hammond), traditie als vernieuwing.
* Joe Newman (tr), hardbop.
* George Benson (git), hardbop, blues, soul.
* Cozy Cole (dr), bebop, big band.
* Abbey Lincoln (vc), free jazz.
* James Moody (ts), hardbop, blues.
* Mike Ledonne (pi), traditie als vernieuwing.
* Frank Wess (ts,flute), meanstream, big band.
* Russell Gunn (tr), traditie als vernieuwing.
* Sahib Shihab (flute,as), free jazz, improvisatie.
* Mose Allison (pi), meanstream, west coast.
* Kenny Barron (pi), traditie als verniewing.
* Lester Bowie (tp), free jazz, improvisatie.
* Philip Catherine (git), meanstream, cool jazz.
* Jimmy Cleveland (tb), hardbop, cool jazz.
* Ornette Coleman (as), free jazz, improvisatie.
* Sonny Clarke (pi), hardbop.
* Al Cohn (ts), cool jazz, west coast.
* Bobby Brookmeyer (tb), cool jazz, west coast.
* Sonny Criss (as), hardbop.
* King Curtis (ts), meanstream, soul.
* Eric Dolphy (ts, flute), free jazz, improvisatie.
* Don Ellis (tp), west coast.
* Gil Evans (pi/arranger). swing, cool jazz.
* Maynard Ferguson (tp), cool jazz, west coast.
* Tony Fruscella (tp), meanstream.
* Grant Green (git), blues, hardbop.
* Gigi rice (as), meanstream.
* Carmell Jones(tp), hardbop.
* Jimmy Heath (ts), meanstream.
* Quincy Jones (tp, bandleader. arranger), meanstream, big band, soul.
* Duke Jordan (pi), hardbop.
* Stan Kenton (pi, bandleader, arranger), swing.
* Roland Kirk (oboe,flute,ts), experimental, free jazz, improvisatie.
* Eric Kloss (as), west coast, free jazz.
* Steve Lacy (ss), free jazz.
* Yusef Lateef (flute,ts), experimental, free jazz, improvisatie.
* Brian Lynch (tp), traditie als vernieuwing.
* Harold Mabern (pi), meanstream.
* Joe Magnarelli (tp/flugelhorn), traditie als vernieuwing.
* Jeremy Manasia (pi), traditie als vernieuwing.
* Junior Mance (pi), meanstream.
* Branford Marsalis (ts,ss), hardbop, free jazz.
* Brad Mehldau (pi), traditie als vernieuwing.
* Marcus Miller (bass), cool jazz, free jazz, funk, soul.
* Hank Mobley (ts), hardbop.
* Wynton Kelly (pi), cool jazz, hardbop.
* David Murray (ts,basscl), free jazz.
* Oliver Nelson (ts, bandleader/arranger), blues, hardbop.
* Cootie Williams (tp), swing, bebop.
* Herbi Nichols (pi), meanstream.
* Duke Pearson (pi), hardbop.
* Michel Petrucciani (pi), west coast.
* Marcus Printup (tp), traditie als vernieuwing.
* Ike Quebec (ts), blues, hardbop.
* Enrico Rava (tp/flugelhorn), traditie als vernieuwing, free jazz.
* Eric Reed (pi), traditie als vernieuwing.
* Shorty Rogers (tp,flugelhorn), west coast.
* Charlie Rouse (ts), meanstream.
* Goerge Russell, (pi), hardbop, free jazz.
* Wadada Leo Smith (div. blaasinstrumenten, perc, vc), experimenteel, improvisatie.
* Idris Suliman (tp/flugelhorn), hardbop, free jazz.
* Sun Ra (pi), free jazz, experimental, improvisatie.
* Art Taylor (ds), hardbop.
* Clark Terry (tp). bebop, hardbop.
* Cal Tjader (vib), hardbop, free jazz.
* Lennie Tristano (pi), west coast.
* Dick Twardzik (pi), cool jazz, west coast.
* Warren Vache (tp) meanstream, traditie als vernieuwing.
* Eric Vloeimans (tp), free jazz, improvisatie.
* Barney Wilen (ts), west coast.
* Reuben Wilson (hammond), traditie als vernieuwing.
* Phil Woods (as), meanstream.
* Larry Young (hammond), hardbop, free jazz.
* James Zollar (tp), traditie als vernieuwing.

N.B.: Deze lijst kan natuurlijk nooit volledig zijn...!

terug

"MIJN ONTMOETING MET DE JAZZ"

Mijn allereerste "ontmoeting" met de Jazz was volgens mij in 1989 op een feest bij mijn neef, dwars door het feestgedruis heen, hoorde ik een geweldige jazz-saxofoon klinken! Ik vroeg hem wie dit was en het bleek Ben Webster "Live in Paris" te zijn! Kort daarna heb ik een verzamel-CD gekocht met o.a. Duke Ellington, Count Basie, Billie Holiday en natuurlijk Ben Webster.

Enige tijd later in een documentaire over 100 jaar Jazz kwam chronologisch de volledige geschiedenis van de Jazz voorbij, die ik met veel belangstelling heb gevolgd. N.a.v. deze documentaire m'n eerste naslagwerk aangeschaft; "Jazz in Stijl" door Ruud Kuyper. Er stonden in dit boek prachtige zwart-wit foto's die mij bijzonder aanspraken. A.h.v. die documentaire heb ik het e.e.a. van de jazz-stijlen en muzikanten terug gevonden in het naslagwerk.

Tussendoor heb ik ook nog de jazz-film: "Bird" gezien, het leven van Charlie Parker, geregisseerd door (ook jazz-liefhebber) Clint Eastwood. Ja, die acteur!

Bij het kunst & cultuur tv-programma; "Het uur van de Wolf", was destijds een special over een bijzondere (eenmalige)ontmoeting van Jazz-muzikanten (lees: inmiddels een aantal legendes), deze ontmoeting kreeg de titel; "A great day in Harlem '58". D.m.v. korte gesprekken werden de muzikanten voorgesteld die op de foto stonden. Wil je meer achtergrond informatie over deze bijzondere ontmoeting? A great day in Harlem.

In Juni '94 gingen wij met vrienden & camper een bijzondere USA-trip maken. Het werd een geweldige reis met vele hoogtepunten. Met name ons verblijf in de "jazz-scene" van New Orleans (French Quarter). Immers New Orleans was ooit de bakermat in de Jazz-geschiedenis. Tijdens deze trip hebben wij ook veel muziek gekocht, waaronder ik o.a. een jazz-verzamelbox (50 jaar Verve) en een live-sessie van John Coltrane '62. Dit zijn waarschijnlijk mijn eerste investeringen geweest in jazz.

Na zo'n 3 jaar had ik al een heel wat kennis opgebouwd over jazz en behoorlijk wat aangeschaft voor mijn eigen jazz-archief. Ik verzamelde toen vooral jazz-legendes uit de bebop & hardbop periode, met name was ik erg geinteresseerd in Art Blakey's Jazz Messengers. Een "hardbop-leerschool" voor vele jong getalenteerde jazz-muzikanten. De meeste van deze jonge muzikanten hebben inmiddels zelf hun eigen weg weten te vinden in de jazz.

Later heb ik me ook nog verdiept in de cool jazz & west coast en natuurlijk wat van aangeschaft. De free jazz heeft mij niet echt kunnen bekoren tot dusver, dat geldt trouwens ook voor de diverse jazz-stijlen die daarna ontstonden zoals fusion, jazz-rock etc. die mij ook niet erg aanspraken.
Pas na de "comeback van de jazz" medio jaren '80 werd ik geboeid door de traditie als vernieuwing; een jazz-stijl uitgevoerd door jonge talentvolle jazz-musici die de voetsporen van hun jazz-legendes volgen (lees; de traditie) en er een eigen(tijdse) bijdragen aan toevoegen (lees; vernieuwing).

Inmiddels een behoorlijke passie gekregen voor de (jazz-)trompet!
>Passie voor de jazz trompet & flugelhorn

terug

© 2000 René Leemans. (last update 10-08-2008)