● Hoe begon de Eerste Wereldoorlog?
Een oorlog begint nooit zomaar...
...er is altijd wel iets daarvóór gebeurd, een voorgeschiedenis.
Ook de Eerste Wereldoorlog had zijn voorgeschiedenis.
Het ontstaan van de Eerste Wereldoorlog is wat ingewikkelder dan het ontstaan van de Tweede Wereldoorlog:

1	Dat komt op de eerste plaats omdat de Tweede Wereldoorlog veel korter geleden is gebeurd. De verhalen en gegevens zijn makkelijker terug te halen. Misschien ken je nog wel oudere mensen die die oorlog hebben meegemaakt en die je erover kunnen vertellen (opa, oma, of misschien zelfs overgrootvader of overgrootmoeder).
2	Op de tweede plaats waren de oorzaken en omstandigheden veel ingewikkelder.
3	Tevens is die oorlog wat moeilijker te begrijpen omdat landen die nú bestaan, toen nog niet bestonden.

De landkaart zag er namelijk heel anders uit in 1914.

1 = Ierland
2 = Groot-Brittannië
3 = Noorwegen
4 = Zweden
5 = Nederland
6 = België
7 = Portugal
8 = Spanje
9 = Frankrijk
10 = Duitsland
11 = Zwitserland
12 = Italië
13 = Oostenrijk-Hongarije
14 = Rusland

15 = Montenegro
16 = Albanië
17 = Servië
18 = Roemenië
19 = Bulgarije
20 = Griekenland
21 = Spaans Marokko
22 = Marokko
23 = Algerije
24 = Tunesië
25 = Libië
26 = Egypte
27 = Ottomaanse Rijk
(= Osmaanse Rijk)

● Wat waren de belangrijkste landen in die tijd in Europa?
Frankrijk, Engeland, Duitsland en Rusland
Het land Oostenrijk-Hongarije, midden in Europa, valt erg op. Het was een belangrijk land.
Wat ook opvalt is, dat Turkije nog niet bestond. Het huidige Turkije was destijds een deel van het Ottomaanse Rijk (ook wel genoemd het 'Osmaanse Rijk'; ofwel het 'Turkse Rijk').
Deze zes waren de grote rijken in het Europa in het begin van de 20e eeuw.

De oorzaken voor de Eerste Wereldoorlog vinden we voor een deel terug in de negentiende eeuw.

Aan het begin van die 20e eeuw groeide de vijandigheid tussen de Europese landen.
Europa was verdeeld door politieke tegenstellingen. Voortdurend waren er ruzies over belangen in en buiten Europa (over handel, over koloniën).
Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland wedijverden met elkaar over de handel en over de koloniën (overzeese gebiedsdelen).
Oostenrijk-Hongarije en Rusland probeerden alle twee meer invloed te krijgen in de Balkan-staten (Zuidoost-Europa).
Als landen ruzie hadden, zochten ze bondgenoten. Dan stonden er twee kampen tegenover elkaar.

	Kaiser Wilhelm II werd in 1888 keizer van Duitsland. Als keizer probeerde hij Duitsland te veranderen in een wereldmacht. Maar met zijn aanvallende gedrag kreeg hij ruzie met andere Europese landen, vooral Groot-Brittannië en Frankrijk.
Zelfs sigaretten werden naar 'der Kaiser' genoemd...

● De Balkan
Na 1900 heerste er grote onrust in de Balkan.
De Balkan op het kaartje (nr. 15-16-17-18-19 boven) zijn de landen: Montenegro, Albanië, Servië, Roemenië en Bulgarije.
Die onrust kwam vooral doordat het Ottomaanse Rijk steeds meer macht verloor.
Oostenrijk-Hongarije, Rusland, maar vooral Italië probeerden daar meer macht te krijgen. De Balkan wordt zodoende het zogenaamde 'kruitvat' van Europa, omdat er veel kans was dat hier de onrust zou "ontploffen".
Het bleek erg moeilijk om de vrede te bewaren.
Oostenrijk-Hongarije en Duitsland besloten elkaar te gaan helpen als het gevaarlijk zou worden. Deze 2 landen werden dus elkaars vrienden (= bondgenoten).
Intussen veroverde Rusland gebieden van het Ottomaanse Rijk.

● De onrust begint...
In 1908 viel Oostenrijk-Hongarije een land aan en bezette het. Dat land was Bosnië-Hercegovina.
Servië, het Turkse Rijk en vooral Rusland reageerden heftig.
Maar Rusland durfde er niets tegen te doen, omdat zijn bondgenoten Frankrijk en Groot-Brittannië er niets aan wilden doen.
Vooral het land Servië was erg ongerust. Misschien zouden zíj hierna ook aangevallen worden!
De Serviërs zochten meteen steun bij het grote Rusland. Zij spraken met elkaar af dat Rusland altijd het kleine Servië zou gaan helpen als het werd aangevallen door Oostenrijk-Hongarije.

● Wie tegen wie?
De Balkan behoorde bij het Turkse Rijk.
Maar dit eens zo sterke rijk viel uiteen.
Rusland en Oostenrijk-Hongarije wilden die macht overnemen. Maar de vele volkeren op de Balkan hadden zo ook hun eigen wensen. Zij wilden niet meer overheerst worden.
De ruzie over de Balkan liep uit de hand.
In 1912-1913 braken er twee grote oorlogen uit in de Balkan.
Tegen 1914 was de politieke situatie erg gespannen.

Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog waren er twee machtsblokken.


de Geallieerden	►	Frankrijk, Engeland, Rusland
de Centralen	►	Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, het Ottomaanse Rijk

De Geallieerden
	vlag Frankrijk	vlag Engeland	vlag Rusland
De Centralen
	vlag Duitsland	vlag Oostenrijk-Hongarije	vlag Ottomaanse Rijk

● Oorzaken en omstandigheden
De belangrijkste oorzaken voor de oorlog waren:

-1-	De *Franse revanche-gedachte* Frankrijk wilde zich wreken voor de nederlaag in de Frans-Duitse oorlog uit 1870. Frankrijk was toen in een korte veldslag verslagen en moest de oost-provincies (Elzas en Lotharingen) aan de Duitsers afstaan. Dat zat de Fransen niet lekker. Ze bouwden een sterk leger op om - zo gauw de gelegenheid zich voor deed - wraak te nemen op de Duitsers. Ze wilden dan tevens Elzas-Lotharingen terug.
-2-	De *Duitse vlootbouw* *werd steeds meer een bedreiging voor de Engelsen* Hoe groter de Duitse vloot werd, hoe bedreigender dit werd voor de Engelsen. Tot op dat moment was Groot-Brittannië op zee alle anderen de baas.
-3-	*Het ongelijke aandeel van Duitsland in het bezit van* *koloniën* De Duitse eis om ook koloniën te mogen hebben was een bedreiging voor zowel Engeland als Frankrijk. Deze laatste twee hadden veel overzeese koloniën.
-4-	*De rivaliteit tussen de Engelse en de Duitse industrie* Met andere woorden: wie is (wordt) het machtigste industrieland. De snel groeiende Duitse industrie deed de Engelse fabrieken concurrentie aan. Daardoor ontstond in Engeland een anti-Duitse stemming.
-5-	*Het toenemende* *nationalisme* Het nationalisme (= liefde voor het eigen land) wakkerde in elk land de strijdlust aan.

de auto-industrie

Andere belangrijke omstandigheden waren:
- De bewapeningswedloop.
Elk land was ondertussen tot de tanden toe gewapend. Men was als het ware 'klaar' voor de oorlog.
- Er was een toenemend aantal 'incidenten'.
In Noord-Afrika waar Duitsers en Fransen ruzie maakten om Agadir (Marokko),
en er waren ook incidenten op de Balkan.
Het leek erop dat veel mensen opgelucht waren toen de oorlog 'eindelijk' uitbrak.

● De aanleiding, een moord

(krantenbericht uit 1914)

MOORDAANSLAG OP FRANZ FERDINAND

SARAJEVO, 28 juni 1914 - De Oostenrijkse kroonprins Franz Ferdinand (50) en zijn vrouw Sophie zijn vanmiddag bij een aanslag om het leven gekomen. Vanuit een dichte menigte werden ze beschoten door een in Bosnië wonende Servische nationalist Gavrilo Princip.
Sophie was op slag dood, de kroonprins overleefde de kogels nog enkele ogenblikken. Zijn laatste woorden zouden geweest zijn: "Het is niets".
Franz Ferdinand en Sophie brachten een officieel bezoek aan de hoofdstad van Bosnië-Hercegovina, dat door de Oostenrijkers ingenomen was.
's Morgens was al een aanslag tegen hun leven gepleegd, waarbij twee lijfwachten licht gewond werden.

Franz Ferdinand en Sophie verlaten het stadhuis van Sarajevo

Even voor de middag was het prinsenpaar met zijn gevolg vertrokken uit het stadhuis. De terrorist Princip had postgevat op het punt waar de stoet langzamer moest gaan om een steeg in te rijden. Hij vuurde verschillende schoten af op de auto van Franz Ferdinand en Sophie voor hij door omstanders kon ontwapend worden. Hij is aangehouden.
De student Princip is lid van de nationalistische organisatie "Jong Bosnië", die zich verzet tegen de inlijving van Bosnië-Hercegovina bij het Oostenrijkse keizerrijk.
"Jong Bosnië" wordt in het geheim gesteund door de Servische terreurorganisatie "Zwarte hand", ook "Verbond van de dood" genoemd.
Aan het hoofd van dit geheim legertje staat een Servische generaal, die in Belgrado ook de Servische militaire inlichtingen-dienst leidt.
Servië zit achter alle afscheidingsbewegingen die in Bosnië actief zijn en houdt de haat warm tegen alles wat Oostenrijks is.
Nationalistische kringen van Bosnië-Hercegovina beschouwden het bezoek van de Oostenrijkse kroonprins als een provocatie.
Het keizerlijke hof in Wenen was vooraf gewaarschuwd voor een samenzwering. Na de eerste, mislukte aanslag had Franz Ferdinand aan zijn gevolg trouwens gezegd dat "hem nog wel kogels rond de oren zouden fluiten in Sarajevo".

De Eerste Wereldoorlog begon toen de Oostenrijk-Hongaarse troonopvolger, Franz Ferdinand en zijn vrouw werden doodgeschoten in de stad Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië-Hercegovina.

Franz Ferdinand samen met zijn vrouw, vlak voordat hij van dichtbij werd doodgeschoten.

De moord op Franz Ferdinand en zijn vrouw
(foto: museum IJzertoren, Diksmuide, België)

De moordenaar van Franz Ferdinand

Het geweer waarmee Franz Ferdinand werd vermoord
(foto museum IJzertoren, Diksmuide, België)

De aanleiding tot Wereldoorlog I

Bosnië-Hercegovina was sinds 1908 een deel van Oostenrijk-Hongarije, maar het land werd opgeëist door het aangrenzende Servië.
Hoewel een Bosniër de moord op Franz Ferdinand en zijn vrouw had gepleegd, gaf Oostenrijk-Hongarije Servië daarvan de schuld, omdat er Servische plannen waren om meer gebieden in de Balkan te veroveren. Oostenrijk-Hongarije verklaarde toen het kleine Servië de oorlog.
Of Servië helemaal niets van de aanslag afwist, is zeer twijfelachtig!

Franz Ferdinand en Sophie in Sarajevo, 28 juni 1914

De begrafenis van Franz Ferdinand

(Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie liggen
begraven in kasteel 'Artstetten' in Oostenrijk)

Rusland ging Servië helpen.
Duitsland steunde Oostenrijk-Hongarije.
Frankrijk steunde Rusland weer.
Groot-Brittannië had aan België beloofd dat het zou helpen als het aangevallen zou worden.
Toen Duitsland België in 1914 binnenviel, om zodoende - via een kortere weg - sneller Frankrijk te kunnen veroveren, verklaarde Groot-Brittannië aan Duitsland de oorlog.
Of het verdrag met België de échte reden voor Groot-Brittannië was geweest om Duitsland de oorlog te verklaren, is helemaal niet zeker. Misschien hadden de Engelsen hiermee gewoon 'een goede smoes' gevonden om de oorlog deel te kunnen nemen.

● 'We kunnen niet wachten om te gaan vechten'
Iedere burger wilde gewoon graag oorlog om de zaak 'recht te kunnen zetten'.
Hun idealisme en hun patriotisme was erg groot! Men was gewoon 'gebrand' op een oorlog.
Veel vrijwilligers melden zich aan bij het leger. Zeker in Engeland! Dit land kende namelijk maar een klein leger!
En als je je niet als man aanmeldde voor het leger (zoals in Engeland), dan werd je neerbuigend aangekeken, vooral door de vrouwen.
Je kreeg dan (symbolisch) een witte veer aangereikt door vrouwen, ten teken van lafheid.

Een witte veer
(Symbool voor puurheid, spiritualiteit, hoop, bescherming en vrede)

En dat vond iedere man een schande!
Zodoende werden ze gewild of ongewild de oorlog in 'gedreven'.
Onderstaande tekst geeft de gedrevenheid, het onbenul en de naïviteit weer van soldaten die willen gaan vechten...

'Ik hou van de oorlog. Het is als een picknick zonder het bezwaar tegen een picknick.'
(Deze tekst van een soldaat stond ergens op de wand van het museum 'In Flanders Fields' in Ieper)

Kortom, de Eerste Wereldoorlog was begonnen!
Met alle koloniën meegerekend, was driekwart (75%) van de wereld in oorlog.

De machtsverdeling in de wereld in het jaar 1914

● Vechtende partij of neutraal?
Argentinië, Chili, Denemarken, Mexico, Nederland, Noorwegen, Portugal, Spanje, Venezuela, Zweden en Zwitserland. Slechts deze elf landen waren in 1914 - 1918 neutraal.
De rest van de wereld (34 staten) was met elkaar in oorlog.