Home

Huis Van Raesfelt geplunderd
1580
Doopsgezinde dames eindigen op de brandstapel

De laatste Spaansgezinde drost van Twente, Goossen van Raesfelt, heer van Twickel, krijgt een bar slechte reputatie. Hij veroordeelt twee adellijke dames tot de brandstapel. Ze zijn doopsgezind. Maar eigenlijk is de drost gewoon uit op hun bezittingen. In 1580, 36 jaar na de terechtstelling wanneer Deventer overgaat in handen van Oranje, stelen de nazaten van de ketterse dames de kist met papieren uit het huis van Van Raesfelt aan de Lange Bisschopsstraat in Deventer.

NCRV en Ernst DaniŽl Smit maken een
reportage over de freules van Beckum

Elke belangrijke martelaar heeft een lied. De freules van Beckum hebben er maar liefst zeven. De dames sterven op de brandstapel net buiten Delden. De twee adellijke dames keerden het katholicisme de rug toe. De drost van Twente sluit het tweetal op in de kerker van kasteel Twickel. Ze zijn doopsgezind en denken dat de vervolging van ketters op z'n einde loopt. Klik voor de uitzending op internet


Landvoogdes Maria van Oostenrijk beveelt in 1544 de Staten van Overijssel hard op te treden tegen wederdopers. De drost van Twente reageert enthousiast op de oproep. Hij mag immers een derde van de opbrengst zelf houden. Van Raesfelt weet dat Maria van Beckum en haar schoonzusje Ursula von Werdum doopsgezind zijn. Hij laat ze arresteren en naar een kerker van kasteel Twickel brengen.

In Deventer en Zwolle worden zij verhoord, maar ze blijven hun geloof trouw. Op 13 november 1544 staan ze op de brandstapel aan de weg naar Goor, net buiten Delden, vermoedelijk op het galgenveld tegenover de algemene begraafplaats aan de huidige Langestraat.

Maria van Beckum en Ursula von Werdum op de brandstapel

Boven: Maria van Beckum (links) op de brandstapel bij Delden op 13 november 1544. Ursula von Werkum (rechts) kijkt toe vanuit de gevangenis. In 1555 is deze houtsnede gemaakt. Deldenaren noemen het gebied vlakbij de executie plaats (Wicherinksweg) steeds 't Raesfelt. Mogelijk komt daar een herinneringsplaquette in 2012.

Kevelham,  Wegdam en Weldam bij Goor

Boven:
Tussen het Twentekanaal bij Goor en het kasteel Wegdam staat nu nog een boerderij Kevelham, de plek waar eens de havezathe stond.

Volgens Jan van Beckum in Leersum is het adellijke geslacht Van Beckum uitgestorven niet lang na de executie. De echtgenoot van Ursula haalt in 1549 zijn zuster Adriana uit een klooster en laat haar een jaar later trouwen met burgemeester Gerrit Zwaefken van Deventer. Dochter Swane Zwaefken erft de bezittingen van de Van Beckums, trouwt met Rudolf van Hoevel en gaat na 1582 op het Nijenhuis in Diepenheim wonen. Volgens Kastelen in Overijssel is het Nijenhuis vijf jaar later al verwoest.

Wraak
In 1555 krijgt Van Raesfelt het goed Kevelham dat hij jaren daarvoor namens keizer Karel V heeft geconfisceerd. Broers van Ursula willen wraak nemen. Ze plunderen met hun handlangers kloosters. Goossen van Raesfelt, bouwheer van kasteel Twickel, keert na 1578 niet terug in Twente, zelfs niet na het verraad van Rennenberg in 1580.

Wanneer Deventer in 1579 en 1580 overgaat in Staatse handen kunnen Swane Swaefken, dochter van Adriana van Beckum, en haar man Roelof van Hoevel wraak nemen. Ze stelen uit het huis van de Spaansgezinde Goossen van Raesfelt de kist met papieren van Kevelham. Van Raesfelt sterft ongeveer tezelfdertijd in zijn vluchtplaats in het bisdom Munster.

Rechts:
Boerderij Klein Kevelham aan het Twentekanaal, tegenover Enternit bij Goor. Op deze plek woonden eens de doopsgezinde freules Van Beckum. De havezate verdwijnt in de jaren 1582 of 1583 wanneer er zwaar wordt gevochten en geplunderd.
Klein Kevelham
havezate Wegdam Links:
Aan de Wegdammerweg, vlakbij Kevelham, staat de havezate Wegdam op het landgoed Weldam. De havezate ligt vlakbij de vroeger belangrijke Oude Needseweg die naar Gelderland voert. In de bosrijke omgeving kun je heerlijk wandelen en fietsen.

De familie Van Hoevel wordt nadat de papieren van Goossen van Raesfelt zijn achterhaald als eigenaar van Kevelham erkend. Maar veel plezier heeft Roelof van Hoevel niet van zijn bezit gehad. Kevelham ligt in de jaren 1582 en 1583 in oorlogsgebied. Het landgoed is verlaten en de havezate Kevelham verdwijnt.

Brand
Ook het huis Hoevel bij Goor is onbewoond. Rondtrekkende troepen steken dit huis in brand. Van Hoevel woont met zijn vrouw daarom in Borculo.

Swane Swaefken krijgt ook de havezate Nijenhuis bij Diepenheim waarna de familie in 1608 ruzie maakt over de verdeling van de bezittingen. Hoe de verdeling precies moet uitvallen is moeilijk te zeggen. De kist met papier is bij de inname van Borculo in 1590 verbrand.

Bronnen:
De havezaten in Twente en hun bewoners A.J. Gevers en A.J. Mensema en kastelen in Overijssel

Wilko Entens wordt lid van ridderschap van Overijssel

Wilko (ook Wilke, Wilco en Wylco) Entens, zoon van de gevreesde watergeus Barthout Entens, wordt in 1566 toegelaten tot de ridderschap van Overijssel. Hij trouwt op 16 februari 1565 met Henrica van Haersolte, de weduwe van Christoffer van Coevorden. Christoffel is in dienst van keizer Karel V, vecht in Sint Quentin in Frankrijk in 1557 en overlijdt rond 1563.

Havezate Wegdam bij GoorEntens, fervent aanhanger van de nieuwe leer, bewoont havezate Wegdam (zie foto) bij Goor en treedt toe tot de ridderschap van Overijssel. Wilko, die in 1565 havezate 't Hoogehuis in IJsselmuiden koopt van Gosen van Coeverden tot Rhaan, wijkt na de komst van Alva in 1568 uit naar Emden. In 1570 wijkt 'Wilcko Entensz van Mentheda, ridder' uit. Hij sterft datzelfde jaar in Engeland. De overheid legt beslag op zijn huis. De familie van Van Coevorden probeert in 1572 de beslaglegging ongedaan te maken. Wolter van Coevorden, zoon van Christoffer en Henrica, krijgt op 29 augustus 1591 een sauvegarde (vrijgeleide) van de Spaansgezinde graaf Herman van den Bergh in afwezigheid van stadhouder Verdugo.
(bronnen: G.J. ter Kuile en Petrus en Paulusparochie in Goor, hoofdstuk vijf Reformatie door W.G.M. Bouwmeester-Smit)

Jan van Beckum, getrouwd met Ursula van Werdum, woont niet in het voormalige slot Altena aan de zuidelijke rand van Beckum dat tegenwoordig in de gemeente Hengelo ligt, maar in Kevelham of Nijenhuis. Jan's zuster, Maria, woont bij haar moeder in Utrecht en is afvallig van de roomse leer. Haar moeder wijst haar de deur waarna ze naar Beckum gaat. Ursula van Werdum, die uit Oost-Friesland komt, deelt haar opvattingen en zegt de roomse leer ook vaarwel.

Het kasteel Altena is mogelijk al in 1475 vernield. De naam wordt verklaard als 'al te na', een kasteel of sterkte, dat te dicht bij een ander gelegen is. Vlakbij liggen Hagmolen bij Bentelo (gemeente Hof van Twente), Oldemeule in Hengelo en Boekelo in Enschede.

Het huidige boerenerf Altena dateert van 1844. Het Altena's voetpad is waarschijnlijk een oud kerkpad. Dit pad leidde naar het gebedshuis, een kapel van 't Altena. Vele havezaten en adellijke huizen hadden vroeger een eigen kapel. Bewoners van buurtschap 't Stepelo liepen hierover om bij dit gebouwtje te kunnen komen. (bron: natuurlijk Twente)

Kasteel Altena van Van Beckum

Boerderij Altena bij Beckum

Boven:
Op de plek van de Twickelboerderij Altena bij Beckum aan de Hagmolenbeek stond eens het kasteel Altena van de familie Van Beckum. Jan van Beckum en Ursula van Werdum wonen elders. Zijn zuster Maria wordt doopsgezind in Utrecht. Ursula blijkt haar opvatting te delen. Het tweetal eindigt op de brandstapel in Delden. Het slot op deze plek is volgens Jan van Beckum uit Leersum al in 1475 verwoest.
(bron: Stad en Land van Twente van Ter Kuile en Jaarboek Twente 2003).

De familie Van Beckum kon hier vermoedelijk tol heffen. Op deze plek stond vermoedelijk ook een watermolen. Dit strategische punt ligt op de kruising van de weg tussen Hengelo en Haaksbergen aan de Hagmolenbeek, die uitmondt in de Regge bij Goor. De klok van de kapel van het kasteel Altena in Beckum zou van Jan Ghisberts Potghyter uit Zwolle zijn.
(bron: Van Heerde)
Zie ook: Maria und Ursula von Beckum auf dem Scheiterhaufen verbrannt

Bij het vroegere huis Altena staat volgens de overlevering een molen. Er was een stuw en een kolk. Nu loopt hier de weg overheen.
Zie ook mijn foto's.
Goossen van Raesfelt tot Twickel (1499/1510 - 1579/1580)
Goossen van Raesfelt is geboren in het huis Ostendorf aan de Lippe in Westfalen in 1499 of 1510. Hij trouwt in 1537 met Agnes van Twickelo en wordt daarmee een belangrijk man in Twente. Hij erft niet alleen het kasteel Twickel maar ook het drostambt van Twente wanneer zijn schoonvader Johan in 1539 overlijdt. Over de verdeling van de erfenis tussen de zusjes Agnes en Judith van Twickelo (getrouwd in 1539 met de drost van Salland; Unico van Ripperda, commandant van de schutterij van Stad Delden) ontstaan vermoedelijk problemen. Stadhouder Maximiliaan van Egmond van Overijssel bemiddelt met succes. De zusjes leggen hun geschil in november 1541 bij. Maar pas negen jaar later wordt Goossen van Raesfelt met Twickel beleend.

Kasteel Raesfelt bij BorkenBenden wederdorpers die vanuit Emlichheim boeren in Twente overvallen, maken Goossen het leven niet makkelijk. Een echte ketterjager kun je de drost niet noemen. Hij probeert zelfs de verantwoordelijkheid van de executie van de freules van Beckum op anderen af te schuiven. Goossen geeft veel geld uit aan de strijd tegen de Duitse protestantse vorsten van de Schmalkaldische Bond in 1546. Hij strijdt aan de zijde van stadhouder Van Egmond van Overijssel. Goossen breidt vanaf ongeveer 1570 kasteel Twickel flink uit. Hij bouwt de hoofdvleugel en de toren op de zuidoost hoek. In 1566 volgt zijn tweede zoon, die eveneens Goossen van Rasfelt heet, zijn vader op als drost van Twente. In 1578 maakt Goossen senior zijn testament op in het huis Raesfelt bij Borken (zie foto hier boven).
Bron: Overijssel biografieŽn B. Olde Meierink.