'Willem van Oranje was een terrorist'

Door Marcel Tettero

Een artikel van Ton van den Berg op de site van het Algemeen Dagblad heeft in oktober 2006 meer dan zestig reacties opgeleverd. De kop boven het stuk 'Willem van Oranje was een terrorist' is een uitspraak van de schrijver van het nieuwe boek de Piraten Encyclopedie van de Utrechtse tekenaar en publicist Arne Zuidhoek. Veel mensen die op het artikel reageerden vonden dat Willem van Oranje inderdaad een terrorist zou zijn geweest.

'Willem van Oranje was net zo iemand als Osama Bin Laden'. He, he, dat lucht op. Eindelijk moeten we met onze trots door het stof. Iedereen die Van Oranje hoog houdt heeft boter op zijn hoofd. Lekker, dat stoere taalgebruik. Je flapt het er zo uit, zonder bij na te denken. Ook al weet je niet eens waar je over praat.

Helaas is de kop boven het verhaal totaal fout. Zo'n uitspraak trekt natuurlijk wel veel aandacht en daar is het de schrijver van het AD waarschijnlijk om te doen geweest.

Prins
Nu even weer met beide benen op de grond. Hier de feiten. Willem van Oranje was een prins, zoals iedereen weet. Zijn naam was Van Nassau. Maar hij erfde op jonge leeftijd, alle geschiedenisboeken vermelden het wel zo'n beetje, een piepklein staatje in Frankrijk waardoor hij staatshoofd werd. Een soevereine vorst en die is volgens het oude oorlogsrecht gemachtigd een andere vorst de oorlog te verklaren.

Dus de bewering van Arne Zuidhoek dat Van Oranje onrechtmatige kapersbrieven leverde aan zeelieden, de Watergeuzen, snijdt geen hout. In zijn eigen boek vermeldt hij dat Fiennes de Engelse regering er op wijst dat Van Oranje in zijn recht staat tegen de hertog van Alva een oorlog te voeren.

'Naar de huidige maatstaven was Van Oranje een terrorist.' Ja, ja. Eigenlijk had Nederland nog gewoon een provincie van Spanje moeten zijn gebleven.

Duizend namen
De Piraten Encyclopedie is overigens verder zeer de moeite waard. Het boekt telt op de 200 bladzijden bijna duizend namen van piraten uit de Lage Landen, met veel informatie over wie ze waren. De meesten leefden eeuwen terug. Maar ook komen er hedendaagse piraten in voor zoals Piet Bakker uit Wieringen die in 1990 ervandoor ging met een niet afbetaald vissersvaartuig dat hij verkocht in Zuid-Afrika en waarna van Bakker nooit meer iets vernomen is.

,,Een zeerover werkt voor zichzelf. Daarom was Piet Hein geen piraat toen hij de zilvervloot veroverde op de Spanjaarden. Hij was een doortastende ambtenaar die in opdracht werkte van de West-Indische Compagnie. Die figuren werden grote helden. Maar de kleine man die voor eigen rekening, profijt en risico werkte op zee werd aangeduid als piraat. Dat moeten we niet romantiseren zoals in films. Ze werden rover omdat ze vaak niet langer onder het bevel van een koning of regent wilden staan die hen uitbuitte. Hun soms gewelddadige optreden is niet goed te praten, maar velen van hen vochten voor hun vrijheid en soms gewoon om te kunnen eten.’’

Legendarisch
Veertig jaar lang verzamelde Zuidhoek namen. Hij vond ze in talloze archieven in Europa, Azië en Zuid- en Noord Amerika. Hij hoorde hun namen van lokale geschiedschrijvers op exotische locaties in de Caraïben. In Haïti viel de naam Laurens de Graaf. Onbekend in Nederland, maar deze zeeman uit Dordrecht is in Amerikaanse kuststreken nog altijd legendarisch als de onverschrokken Gesel van de West.

,,Bij de tien internationaal meest legendarische piraten in de 17de en 18de eeuw behoren minimaal vier Nederlanders en De Graaf was zeker de belangrijkste. Hij was meer dan tien jaar kapitein en vlootvoogd over soms tientallen piratenschepen tegelijk. Dat was een grote prestatie.’’

Zuidhoek is in maritieme kringen een bekende Nederlander. ,,Ik was benieuwd naar wie die mannen waren die de keuze durfden te maken om voor hun eigen vrijheid te vechten, want als het misging werden ze opgepakt als piraat en dan hingen ze. Zo begin je dan achteloos met één naam ergens op te schrijven en veertig jaar later zijn het er bijna duizend.’’

Piraten Encyclopedie, door Arne Zuidhoek, uitgeverij Aspect, 19,95 euro.

Piraten top 5

De belangrijkste piraten:

1 Laurens de Graaf (1653-1704) uit Dordrecht stond bekend als de Gesel van de West. De Spanjaarden waren ervan overtuigd dat hij een duivel was.

2 Jan Reyning (1640 - 1697) uit Vlissingen was van Deense afkomst, was naast zeerover ook commandant van een Nederlands oorlogsschip.

3 Claes Compaen (1587 - 1660) uit Oostzaan kreeg van de keizer van Marokko de titel Amir al Bahr (meester van de zee) en maakte naar eigen zeggen in vier jaar tijd 350 schepen buit.

4 Edwards Davis (1649) uit Vlaanderen diende onder de beroemde boekanier John Cook en volgde hem na zijn dood op. Plunderde schepen en steden om zijn bemanning te kunnen voeden.

5 Nellie Cuyper (17de eeuw) vluchtte uit Oudewater omdat ze uitgehuwelijkt werd, ze verkleedde zich als man en ging naar zee en sloot zich aan bij de piraten in de Caraïben. Later werd ze bordeeleigenaar.