Home

Het begin van de Tachtigjarige Oorlog
23 april 1568
Vier weken voor de slag bij Heiligerlee

'De Tachtigjarige Oorlog begint met de slag bij Heiligerlee'.

Fout.

Dit is een misverstand. Een maand eerder is er al een treffen tussen Spaanse soldaten en geuzen in Rheindalen tussen Roermond en Düsseldorf. Maar die slag is vergeten, vermoedelijk omdat de Opstandelingen de strijd onder leiding van Jan van Montigny, heer van Villers verloren. In Heiligerlee, vier weken later, lukt het wel een Spaans garnizoen te verslaan. Lodewijk van Nassau, de beroemde broer van Willem van Oranje, behaalt een klinkende overwinning, zoals je met geschiedenisles leert. De hertog van Alva neemt De Villers gevangen en onthoofdt hem een dag voordat de hoge edelen Egmond en Hoorne hun hoofd verliezen op de markt in Brussel.

Zie ook over deze familie:
De Villiers valt Twente aan

April 1568 De Villers valt Roermond aan

 



De slag bij Rheindahlen is op 23 april 1568, in de buurt van Roermond, in Dalen. Het plaatsje heet nu Rheindahlen (of Rhein-Dahlen en Daelhem) en ligt bij Mönchengladbach, net over de Duitse grens bij Roermond. De slag bij Heiligerlee is op 23 mei 1568.

Munsterkerk RoermondHet begin van de
Tachtigjarige oorlog

Vermoedelijk werken Willem van Oranje en Hendrik van Brederode, de Grote Geus, samen aan een gewapende opstand in november 1566. Antwerpse kooplieden bezoeken Brederode in Vianen met plannen om geld in te zamelen. Brederode treedt onmiddellijk in contact met de Edelen van het Verbond, zoals Jan van Marnix, heer van Toulouse, en Jan van Montigny, heer van Villers. Op 1 januari 1567 verschijnt Villers in Vianen, een dag na Jan van Marnix.

Villers werft een jaar later samen met Lumey troepen in Hoei, in het land van Luik. Lumey schrijft op 7 maart aan Willem van Oranje dat zij 400 ruiters in dienst nemen. Alva hoort hiervan en stuurt vendels om de grens te beschermen. Villers nadert met zijn troepen Roermond maar de stad houdt, tegen de verwachting in, de poorten gesloten. De geuzen trekken zich terug maar het Spaanse leger overvalt hen. Lumey weet te ontkomen. Alva laat Villers onthoofden nadat de Spaanse soldaten de slag bij Heiligerlee verliezen. (bron: Lumey, de Vossestaart Ton Oosterhuis).

De slag om de Stad Roermond
Door Friedrich Nettesheim
(Blz.84:citaat uit een kroniek Weert)

"Woensdags 21 april 1568 en op witte donderdag vergadert kapitein Jan Ressen van Weert en nog een kapitein van buiten, samen met geuzen uit Weert en alle steden, waar geuzen zijn, om de prins van Oranje te dienen tegen de koning".

Op goede vrijdag trekken zij van Weert naar Roermond en eisen de bijna lege stad op. Velen zijn gevlucht voor de pest of al aan pest gestorven. De krijgsknechten van Roermond vechten desondanks dapper tegen de opstandelingen. De geuzen verliezen veel mannen en geven uiteindelijk de strijd op. Ze trekken naar Dalen.

(Boven: De eeuwenoude Munsterkerk in Roermond)

De aanslag op Roermond op 23 april gebeurt tegen advies van de prins Van Oranje in. Slecht bewapende troepen, onder wie veel vluchtelingen, maken weinig kans tegen de uitstekend getrainde Spaanse beroepssoldaten. De graaf van Hoogstraten heeft hen in en rond Gulik (Jülich) verzameld. De Spanjaarden onder don Sanchez d´Avila en de graaf van Ladron (Londono) verdrijven de vijand van Roermond en brengen hen op 25 april bij Dalen in het Gulikerland een volkomen nederlaag toe. (Van Meteren III boek bladz.42. Bor IV boek bladz.234. Groen van Prinsterer III bladz. 341.)

Blz 84: Kroniek Roermond: Op St. Georgijdag na Pasen hebben die geuzen zich bij Stein opder Maesen verzameld. De stad Roermond onversiens berant, in meyninge die selve aff te loopen ende te eroveren, etliche der stadt poorten affgebrandt, de welcke ein eers. Magistraet inder ylen mit groote costen heeft op maecken laeten.

Protestants  en katholieke dode geven elkaar de hand(Rechts: Een katholiek graf en een protestants graf lijken elkaar de hand te geven. De muur scheidt het katholieke van het protestantse kerkhof).

Edoch die burgeren mit den chryschluyden de geusen gekeert ende gedwongen die vlucht te moeten nemen. Des anderen daechs nae Georgij syn etliche benden lichte peerden mit vyff vendelen Spanjarts ende twee vendelen Hoichduytschen den voirscr. Vluchtigen geusen bis totte stadt Ruremunde gevolcht, alwaer sy des nachts verbleven, den welcken die burger alle hunne costen, soe wel voirden peerden als den minschen, mit overvloedicheit van wyn verschaffen moeten, dyen dach ende nacht aen oncosten gehadt meer dan 4500 gulden brab. Den selvigen criechsluyden (soe vermeint waeren, stracx doir de stadt te trecken, om den vyandt te vervolghen) een groote quantiteit van wit-ende bruynbroot mit wyn ende byer opden merckt moeten brenghen, om t´doirtreckende volck damit te spysen ende voirts op kharren ende wagens mit genomen ende daer aen oncosten gehadt over de 300 gulden brab.

Ende naer dat den vyandt voir Daelen geslaegen was, syn den 26 des maendts Aprilis die vyff vendelen Spaenjaerts (daer van don Sansio Londoni coronnel ende Francisco Valdez synen lieu-tenant was) mit veel gevangens weder op Ruremunde gecomen, den welcken gevangens ein eers. Magistraet, soe langh sye inde stadt geweest, mit den gemeynen criechsluyden (die burger ierstlich seven daegen lanck) allen notturft van cost ende dranck ende overvloedelich mit wyn hebben moeten versorgen ende daer naer noch ongeverlich eene maendt den Spanjarden gelogeert ende mit swaerlichen servis accommo-deert, biss dat ten lesten twee vendelen opden Graeve ende daer naer noch drye vendelen naer Venloe vertoegen syn, die de stadt op irhe costen daer heeft moeten doen bringen ende is sekerlyck, dat die stadt ende burgeren aende voirscr.

Monument van Caspar de Robles in HarlingenVyff vendelen (de vracht inbegrepen) over de 3526 gulden brab. Costen gehadt hebben. Ende alsoe den printz van Oragnien van over den Rhyn was comen ende sich gesterckt, om over de Maese in Brabant in te vallen, is de coronnel Billy, Caspar de Robles int leste van Augusto myt vyff vendelen Welsche n bynnen Ruremunde gecomen ende den hopman Broickhuysen doen vertrecken. Ende dweil die knechten geen gelt en hadden, hebben die burgers hun ierst acht daegen lanck sonder ordonnantie allen notturft ver-schafft ende daer nae mit ordonnantie den cost oft drye st. sdaegs verstreckt.

Ende soe tselve den burgeren te swaer viel, heeft ein eers. Magistraet den selven knechten commissie van broot, boter, keess ende byer uytgedeilt, welches der stadt gecost (boven dat de borgeren versorcht hadden) meer dan 1322 gulden brab. Ten selvige maele heeft den hertoch van Alva op Ruremunde gesandt etliche veel vendelen pionniers, die den burgeren ende den voirsteden grooten hoemoet (= aldadigheid, moedwil, petulantia) aengedaen ende in schade gebrocht mit moetwillich breken ende vernielen over de 3567 gulden brab. Boven desen soldaeten ende pionniers is noch bynnen Ruremunde gelacht een bende italiaensche ruyters, daer van Nicolas Basta capitein was, dennen die borgers oick de costen, soe wel voorde peerden, als die ruyters hebben moeten versorgen ter sommen wel van 1800 gulden brab.

Mit desen chriechsvolck ende pionniers heeft den coronnel Billy etliche der stadt porten onderstaen toe te bollewercken ende die vorsteden mit einer schantzen omringelt, damit dat die burgerie ende negst gesetene onderdaenen deses Overquartiers seer gemolesteert syn geweest. Heeft insgelicx der stadt thoerens gemeinlich al dackloos gemaeckt ende twee aensienliche hooge thoerens (daer van men groote werhe solde hebben konnen doen) totte leeghde vande stadt muyren affgebroecken, daer mit de stadt seer geschendt ende veroneert ende in schaeden over de 6600 gulden brab. gebracht.

Item als den printz van Oragnien a° 1568 in den herffst duer der Maesen getogen, syn ierstlich die Italiaensche ruyters ende daer naer den coronnel Billy van Ruremunde naer tleger voir Maestricht getogen, synde die pionniers voir gegaen. Ende as den hopman Ruyr doir ordre vanden grave van Meghen mit syn vendel weder bynnen Ruremunde in besattunge gestelt, soe langh aldaer gelegen biss sy affgedanckt worden. Die stadt ihm by gebreke van leeninghe voirgestreckt 150 gulden, die den soldaeten voir den Grave affgetogen, doch de stadt nyet becomen.

Kaart van GulikDaer beneffens inde chrisdagen is der ritmeester Brempt mit syne compagnie ruyters bynnen Ruremunde gecomen, daer gelegen biss naer lichtmisse, dat sy naer Vrancryck getogen. Van fouragie nyemanden iet gegeven, soo dat de stadt ende burger daer aen schaede gehadt over 600 gulden. Ende is daer nae de stadt Ruremunde sonder garnisoen geweest ende gebleven biss anno 1572, als wanneer die rebellen mit heimliche aenslegen etliche steden in verscheydene provincien erovert, ende om sulcx voir te bouwen, heeft een ers. Raedt der stadt Ruremunde op ihre costen ierstlich hondert soldaeten aengenomen ende einen maendt onderhalden.

Dweil sy dan te continueren desses nyet machtich, hebben die selve oerers dienst ontslagen ende aen Co. Mats. hopluyden geschickt, dese hebben der stadt gecost 676 gulden.“

Blz.91: „Den 4 Juni daer naer ontrent den avondt syn die graeven van Egmondt ende Horn, naer dat sy negen maenden tot Gendt verwaert waeren geweest, weder tot Bruessel gebracht ende aldaer int broothuis opden merckt tegens over het raedthuis gestelt, syn by sententie ter doot verwesen worden ende syn volgents mitten sweerde executeert geweest.“ „ Ende op pinxteren avondt ontrent den middach tot Bruessel opden merckt, alwaer die stellagie daer toe geprepareert mit swart laecken bespreyt, in ombstandt van 22 vendelen Spanjarts, syn beyde die heeren onthalst worden ende hunnen hooffden etliche urhen up staecken gestelt tot exemple van eenen jederen.“

Blz.92: „ Inde selve maendt July was eenen grooten hoop volcx onder den heer Villers (mogelijk familie van Villers, Joost de Soete) byden anderen gecomen ontrent Daelen in Gulicker landt, de welcke eer sy sich in ordre hadden gestelt, vande Spanjaerts worden overvallen, derlich verstroeyt ende verslaegen.“ 1568: De Pest in Roermond. 1569: Uit:“De Beeldenstorm in Roermond“ door J.G.C.Venner „De doopsgezinden hadden zich in 1566-1567 geheel afzijdig gehouden van de beeldenstorm en ander geweld“. Toch liep het met hen slechter af. Bijv.: Op 3 oktober 1569 werd Jurgen Veltport gevangen genomen, gemarteld (op bevel van Alva) en kwam tot „bekering“. Op de rekbank zwoer Jurgien zijn geloof af en beloofde hij het katholieke geloof weer aan te nemen. Ook zou hij zijn nog ongedoopte kinderen volgens de katholieke ritus laten dopen.

De Roermondse magistraat was blij met deze bekering van de doopsgezinde en verzocht Alva voor het teruggekeerde schaap om genade. Alva was tevreden met het strenge verhoor, maar tevens verbaasd dat de stadsoverheid Veltport niet had laten executeren, nu hij toch duidelijk schuld had bekend: onmiddellijk zou Jurgien door de scherprechter onthoofd moeten worden. Op 31 december 1569 werd Jurgien onthoofd en vervolgens als goed katholiek op het kerkhof begraven.“