meer over Adolphe Sax
Antoine Joseph Sax, alias Adolphe Sax, werd geboren te Dinant op 6 November 1814, het jaar na de slag bij Waterloo. Hij was de eerste zoon uit een gezin van in totaal 11 kinderen. Zijn vader, Charles Joseph Sax, was instrumentenbouwer en had een fabriek voor blaasinstrumenten in Brussel, die werk verschafte aan 250 arbeiders. Sax senior kreeg veel overheidsbestellingen, zowel tijdens het Hollands bewind als na de Belgische revolutie. Koning Willem de eerste stelde hem aan als zijn muziekinstrumentenmaker en droeg hem op de instrumenten voor het nieuwe leger van zijn koninkrijk te produceren. Charles Joseph Sax behaalde meerdere onderscheidingen op industrietentoonstellingen.

 
Adolphe sax als instrumentenbouwer
Adolphe Sax 1841
Het is geen onbekend gegeven dat een zoon zijn vader opvolgt, zeker niet in een ambacht als instrumentenbouwer. De jonge Adolphe imiteerde dan ook graag zijn vaders vakmanschap en kon op 6 jarige leeftijd al perfect een klarinetbuis boren en een hoornbeker maken.
Sax junior begon zijn muzikale opleiding in 1828 aan de Brusselse Koninklijke Muziekschool, die werd opgericht door het Hollands bewind.
Naast deze algemene opleiding volgde hij fluitlessen en klarinetlessen van Bender, dirigent van een beroemd Belgisch militair orkest. Op zijn 15de maakte hij fluiten en en een klarinet van ivoor.
Zijn eerste experimenten deed hij trouwens met de basklarinet. Dat instrument bestond al wel (uitgevonden door Desfontenelles in 1802) maar het geluid was erg slecht en het systeem was niet te vertrouwen.
Adolphe ontwikkelde een nieuw 24-kleppensysteem en demonstreerde het op de Brusselse industrietentoonstelling van 1835.
Dat het instrument niet zonder meer geaccepteerd werd bewijst het volgende incident welke tevens typerend is voor de woelige carrière van Adolphe Sax.

Het incident speelde zich af bij de Grande Harmonie te Brussel. Een jaloerse musicus die nog op het oude systeem van de basklarinet speelde dreigde het orkest te verlaten als het systeem van Sax zou worden ingevoerd. Sax reageerde door een muzikaal duel voor te stellen waarbij zij om en om op hun instrumenten. Het resultaat was een triomf voor Adolphe Sax en zijn basklarinet.
Het instrument werd een standaard onderdeel van de houtsectie. De beroemde franse dirigent Habeneck was onder de indruk van het geluid van dit nieuwe instrument en Jacques Fromental Halévy, compnist van La Juive, was zeer geïnteresseerd in de onderzoeken van de jonge uitvinder.
En zo kreeg de naam Adolphe Sax bekendheid in Europa.

Daarna werkte Sax aan de plannen voor een reeks nieuwe instrumenten.
Het schijnt dat Sax op de Brusselse industrietentoonstelling van 1841 zijn saxofoon al bij zich had. De componist en musicoloog George Kastner beschrijft een anekdote waarin wordt verteld dat het instrument nog ingepakt lag toen iemand er per ongeluk tegen aan stootte. Het instrument werd zodanig beschadigd dat Sax het niet meer kon tentoonstellen.

In België kreeg Sax echter niet de erkenning die hij verwachtte. De jury weigerde hem een eerste prijs toe te kennen omdat Sax volgens hen nog te jong was en hij dan later geen hogere waardering zou kunnen ontvangen.
Hij ging dan ook elders zijn geluk zoeken.

Adolphe Sax 1860
Franse belanstelling
In 1842 vertrok Adolphe Sax zonder veel geld maar vol van ambitie naar Parijs. Hij opende een atelier in een verwaarloosde schuur aan de Rue Saint-George No. 10. Zijn manier van werken zorgde op zich al voor een schandaal en protest bij de mensen in zijn vak. Sax wou zicht hebben op het vervaardigen van elk onderdeel van ieder instrument. Tot dan toe was het gebruikelijk dat iedere vakman in zijn eentje zijn eigen onderdeel vervaardigde en het toevoegde aan het geheel.

Met zijn verbeterde ventielen voor koperinstrumenten shockeerde hij zowel instrumentenbouwers als musici die gewend waren aan de oude pistons. Hij vond echter een groot beschermer in de figuur van luitenant- generaal, graaf de Rumigny. Deze edelman was de rechter hand van Koning Louis-Phillipe en ontmoette Adolphe Sax in Brussel waar zijn broer, de markies de Rumigny, minister was aan het Belgische hof. General de Rumigny gaf de jonge uitvinder onbetaalbaar materiaal en geestelijke steun en zag in Sax de geschikte persoon om de Franse militaire muziekkapellen van betere instrumenten te voorzien.
Op 17 en 21 juni 1843 kreeg Sax zijn eerste twee franse patenten en opende hij in Parijs zijn eerste instrumentenfabriek: "Adolphe Sax & Cie". Zijn productie was op een industriële leest geschoeid en op het hoogtepunt van zijn activiteit had hij 200 arbeiders in dienst. Sax zou zowat 40.000 instrumenten produceren in zijn hele carrière.
Atelier Sax
Hoewel de saxofoon (of Le Saxophon) al in 1842 vermeld wordt in een artikel van de componist Berlioz wordt het instrument pas tijdens de industriële tentoonstelling in de zomer van 1844 gepresenteerd. En George Kastner gebruikte voor het eerst de saxofoon als basinstrument in zijn compositie The Last King off Juda welke op 1 december 1844 in première ging. Desondanks werd het eerste patent op de saxofoon pas verleend op 22 juni 1846. Hoofdzakelijk omdat de originaliteit van Saxs instrumenten betwist werd en in de rechtszaal werd uitgevochten.

De processen
Jaloezie, nationalisme, of misschien gewoon het lot. In ieder geval werden de uitvindingen van Sax nooit zonder meer aangenomen. In wedstrijden en processen moest Sax menigmaal bewijzen wat hij waard was. De verbeterde basklarinet werd dan nog door de vingers gezien maar dat Sax de uitvinder was van de verbeterde ventielen voor koperinstrumenten werd door de Duitsers niet echt gewaardeerd. De Duitse instrumentenbouwer Wieprecht zag het als zijn plicht de eer van zijn land te verdedigen en werd daarmee een van meest bekende concurrenten van Sax.

Maar ook in Parijs zelf kwam er een wedstrijd aan te pas om uit te maken welke instrumenten het beste waren. In 1845 werd op het Parijse Champ de Mars een beslissend concours georganiseerd tussen de formaties opgesteld door Sax en die van Carafa, de toenmalige organisator van de militaire muziekkapellen en voorstander van de traditionele instrumenten. Sax werd de grote overwinnaar: de saxinstrumenten werden bij ministerieel besluit verplicht opgenomen in de Franse militaire muziekkapellen.

Hierdoor verwierf Adolphe Sax een monopoliepositie, die echter niet in goede aarde viel bij zijn concurrenten. Zij spanden processen aan tegen Sax waarin ze de originaliteit van zijn octrooien in twijfel trokken. Na vele jaren van gerechtelijk getwist verwierp het Hof van Rouen uiteindelijk alle aanklachten en erkende de originaliteit van de octrooien.
Op basis van deze uitspraak procedeerde Sax tegen twee dozijn Franse blaasinstrumentenbouwers voor namaak van zijn instrumenten.

De zwarte tijden
Door de voortdurende processen tegen Sax en door de politieke en economische toestand van die tijd verliep de productie en de verkoop van de instrumenten niet altijd gesmeerd.
Na de revolutie van 1848 vernietigde de kersverse Republiek het ministerieel decreet van 1845. Voortaan zou de militaire muziek gemaakt worden zonder saxinstrumenten. Als gevolg daarvan ging Sax een eerste maal bankroet. Maar in 1854, tijdens het tweede Keizerrijk, werd het decreet opnieuw ingevoerd. Sax was (voorlopig) gered!
Tijdens de Frans-Duitse oorlog stortte de productie wederom in elkaar; bij zijn volgende faillissement werd zijn persoonlijke instrumentenverzameling, bestaande uit 467 stukken, zelfs openbaar verkocht.
Sax stierf in 1894. De rechtszaken en processen die nog liepen hielden rechters en juristen nog tientallen na zijn dood bezig.
Creatie Sax
Adolphe Sax als uitvinder
Het aantal octrooien dat Adolphe Sax nam getuigt van een zeer brede interesse. De meeste hadden weliswaar betrekking op koperen blaasinstrumenten, maar Sax had ook belangstelling voor het dagelijkse leven. Hij voerde tal van vernieuwingen in, waaronder signalisatieapparatuur voor de spoorwegen, luchtzuiverende apparaten, een trainingsapparaat voor de luchtwegen en een soldeerprocédé.
De saxofoon ; de stem van Sax
Bij de creatie van de saxofoon, hoopte Adolphe Sax vermoedelijk dat zijn uitvinding de eeuwen zou trotseren. Het meesterwerk van deze geniale instrumentenbouwer én uitvinder is vandaag de dag beroemder dan ooit.
In 1994 was het 100 jaar geleden dat Adolphe Sax overleed. Ter gelegenheid van deze verjaardag vonden een aantal evenementen plaats, onder andere in zijn geboortestad Dinant.
terug naar boven