De naam Stuivenberg

Oorsprong en verbasteringen


Stuivenberg, met of zonder -van- en met of zonder een -j- na de -i-. Hoe zit dat nou, zo vroeg ik en menigeen met mij zich al af. Ik ontdekte na een tijdje al dat ik databases zowel op "Stuivenberg" als "Stuijvenberg" moest afzoeken omdat het meer dan eens voorkwam dat de ene zoon als "Stuijvenberg" te boek stond terwijl de volgende als "Stuivenberg" genoteerd is. Of nog erger, een persoon heet bij de geboorte "van Stuijvenberg" en bij het huwelijk " van Stuivenberg" en in de overlijdensakte "Stuivenberg". Ja dat komt echt allemaal voor. Dus eigenlijk kunnen we stellen dat het een grote familie betreft.

Maar wat was het dan oorspronkelijk? Die vraag stelde ik mij ook. En ik ben tot de conclusie gekomen dat de oorspronkelijke naam "van Stuijvenbergh" moet zijn geweest, dus met -van- en met -ij- en ook nog met een -h- op het eind. Deze naam is ook terug te vinden in notariele acten die door het Utrechts Archief op internet zijn gezet en bekeken kunnen worden. Grappig is wel hoe de Notaris de naam "van Stuijvenberg" dus zonder -h- schrijft, en duidelijk te zien is hoe er met "van Stuijvenbergh" met -h- ondertekend wordt.
Zie hier enkele voorbeelden van Otto van Stuijvenbergh en na zijn dood de weduwe Jacomine Visser, weduwe van Otto van Stuijvenbergh.

De naam zoals in de akte geschreven  
  en de handtekening onder diezelfde akte
Jacomina de Visser, weduwe van Otto van Stuijvenbergh en zoon Pieter staan bij de notaris op deze wijze in de akte






maar ondertekenen als volgt


Wanneer we verderop in de actes lezen hoe de kinderen e.e.a. regelen bij de notaris aangaande de erfenis zien we al een van de dochters ondertekenen met "van Stuijvenberg".
In de Burense tak blijft de naam "van Stuijvenberg" verder meest onveranderd.

Maar de Veenendaalse tak heeft het zwaarder te verduren. Hendrik Hendriksz geboren in 1693 heet op zijn geboorteacte "van Stuijvenbergh" en vervolgens op zijn huwelijksacte "van Stuijvenberg" zonder -h-. Die naam krijgt zijn zoon Hendrik ook mee bij zijn geboorte, maar op diens huwelijksacte staat ineens "Stuivenberg" dus zonder -van- en zonder -j-". In de generaties daarna van deze tak zie je veelal de naam "van Stuijvenberg" en "Stuivenberg" afwisselend gebruikt. Uiteindelijk lopen er dan ook heel wat nazaten rond met "van Stuijvenberg", "van Stuivenberg" en "Stuivenberg".

De naam "Stuijvenberg" zonder -van- ben ik (tot nu toe) minder vaak tegengekomen. Ik vond die wel in een tak afkomstig uit Polsbroek en Benschop en waarvan nu de nazaten ook veelal "Stuivenberg" heten.

Wat zegt het van Meertens Instituut?
Het van Meertens Instituut waar onze Nederlandse taal en cultuur onderzocht en gedocumenteerd wordt heeft een uitgebreide databank voor Familienamen en weet ook het een en ander over de spelling van de Nederlandse taal te melden.
Ik citeer:
"Spelling berust op afspraken. Doelmatigheid is echter niet de enige maatstaf. Carry van Bruggen schreef omstreeks 1925: "Tee smaakt mij niet; en een mens vind ik een onmensch". Inmiddels vinden wij tee nog steeds niet smaken en wordt het woord met een -h- geschreven, maar bij het woord mens weten we niet beter; juist een mensch komt ons nu als een oud onmensch voor en ietwat fout in de oorlog. Namen hebben echter nog steeds hun archaische pendant. Een gevoelsmatig gevolg is dat geconserveerde oude naamsvormen, zoals Backer met -ck- en De Bruijn/Bruyn met -ij- of -y-, meer in aanzien staan dan de varianten die wel met de moderne spelling overeenkomen (Bakker, De Bruin)." (einde citaat)

Verder valt er te lezen hoe de klinker -a- in familienamen zoals "Claes" in Belgie veelal als "ae" worden geschreven terwijl het in Nederlandse Familienamen als "aa" wordt geschreven. De -ui- klank komt in Belgie haast uitsluitend voor als "uy" en in Nederland als "ui" maar in het westen en zuidoosten van Nederland weer als "uij".

Het voorvoegsel -van-
Ik hoor een van mijn tante's al juichen als ik kan bevestigen dat er vroeger wel het woordje -van- voor onze naam heeft gestaan. Helaas zal ik haar direkt daarna moeten teleurstellen want dit voorvoegsel duidt niet op een adelijke afkomst. Alhoewel de elite zich wel naar hun bezittingen noemden zijn de meeste -van- namen van aardrijkskundige oorsprong. Dat kan een land of plaats zijn maar ook een algemene aardrijkskundige aanduiding zoals -berg of -dijk. De laatste categorie wordt ook wel adresnaam of microtoponiem genoemd.

Een beetje aardrijkskunde
Als je de kaarten er op na slaat kom je nogal wat wijken, pleinen, straten en gebieden tegen die de naam Stuivenberg dragen. BelgiŽ (Antwerpen en Mechelen) zijn koplopers maar ook in Nederland vind je IJsselstein de Stuivenbergweg.Nader onderzoek wijst uit dat het gebied met de naam "Stuyvenberg" op een in 1778 voorkomt en een deel uitmaakt van de polder 'Broek'.

De site Poldertocht door de IJsselsteinse polders geeft de volgende verklaring voor de naam Stuivenberg :
In een rivierkleigebied, zoals bij de IJsselsteinse polders, legden de rivieren (Hollandse IJssel) hun ballast neer in een vlak naast de stroom, waarna het zand tot rust kon komen. Bij overstromingen bezonk verderop in het gebied de klei. Zo vormden de afzettingen van duizenden jaren een patroon van zanderige stroomruggen en lage natte kleikommen. De prehistorische lagen zijn overal afgedekt maar die uit de Romeinse tijd liggen vaak, door beÔnvloeding van wind en storm, aan de oppervlakte. Sedert de late middeleeuwen bleven zand en klei op dezelfde plek liggen. Zo kreeg men het ontstaan van een zandrug, die ter plekke bij gebruikers en eigenaars bekend staat als 'Stuivenberg' (berg en stuifzand). Het gebied in de polder Broek, aangeduid als 'Stuivenberg', loopt geheel over zo'n oude zandrug.

Zowel de wijk Stuivenberg met het plein Stuivenberg en de Lange en Korte Stuivenbergstraat in Antwerpen als ook de Stuivenbergbaan en Stuivenbergvaart in Mechelen bevinden zich in een rivierengebied. Het ligt daarom voor de hand dat ook deze plekken genoemd zijn naar dit aardrijkskundige verschijnsel. (Bron afbeeldingen: www.johanstuivenberg.nl)

Nog zo'n leuke link naar de naam Stuivenberg en de relatie Belgie is wel dat er heel wat koningen zijn geboren in het kasteel "van Stuyvenberg" nabij Brussel. Na de dood van Koning Boudewijn heeft Koningin Fabiola haar intrek genomen in het kasteel.