Blokfluitbouw (hoofdmenu)

Door Michel van den Bogaert

Index

Inleiding

Materiaal

Gereedschap en bouwwijze

Enkele Foto's

Geluidsvoorbeelden

Links


Inleiding (index)

Op een blokfluit spelen kan bijna iedereen, maar er mooie muziek op maken is een kunst. Pas na een zware conservatoriumstudie hebben enkelen de fijne kneepjes onder de knie. De klank kan variëren van mysterieus weemoedig tot lichtvoetig vrolijk. De blokfluitenfamilie omvat fluitjes van 10 cm. tot meters lange sub-bassen. Om het werkelijke karakter van dit instrument te ontdekken moet in de historie gedoken worden. Enkele bewaard gebleven exemplaren getuigen van groot vakmanschap van de makers en kunnen als voorbeeld gebruikt worden. Moderne fabrieksblokfluiten zijn vereenvoudigingen daarvan, waaruit zelden een karaktervolle klank kan worden getoverd. In Nederland zijn ongeveer 20 ambachtelijke beroeps-blokfluitbouwers en enkele amateurs. Zij proberen de oude voorbeelden te evenaren of te verbeteren wat betreft bijvoorbeeld de souplesse van het instrument.

Ik heb gekozen om een fluit uit de collectie van Frans Brüggen als voorbeeld te nemen. Het betreft een alt van Bressan. Er zijn diverse opnames met deze fluit gemaakt door Frans Brüggen. Een voorbeeld waarin het karakter van de fluit optimaal tot zijn recht komt is een opname van Sonate op. 2, nr. 11 in D kleine terts van Benedetto Marcello. De meetgegevens heb ik gekocht bij muziekhandel Albersen & co te Den Haag (The Recorder Collection of Frans Brüggen, ZEN-ON MUSIC COMPANY LTD. ISBN-11-540600-3).


Materiaal (index)

Blokfluiten worden van oudsher van hout gemaakt. Kunststof blokfluiten zijn goedkoper, maar hebben als nadeel dat het materiaal helemaal geen vocht opneemt. Het luchtkanaal loopt dan snel dicht met condens en moet wat ruimer worden uitgevoerd dan met hout mogelijk is. Dit is ongunstig voor de dynamiek.

Vereiste eigenschappen van het hout voor de buis van de blokfluit.

·         

o        

Geschikt inlandse houtsoorten zijn o.m.: pruim, peer, kers en esdoorn. Van de exotische houtsoorten is buxus zeer geliefd. Het is zeer luchtdicht, goed bewerkbaar, redelijk duurzaam en geeft een prachtige klank. Instrumenten van buxus worden echter vaak krom en het hout is niet in grotere maten verkrijgbaar. Van tropisch hardhout, zoals ebben, palisander en African blackwood kan een blokfluit worden gemaakt die vooral zeer duurzaam is. De klank heeft meestal een hard karakter.

Voor het blok moet een andere houtsoort gebruikt worden. Het hout mag slechts minimaal uitzetten als het vochtig wordt, omdat anders de kop van de fluit zou scheuren. Natuurlijk mag het ook niet giftig zijn en moet het zeer glad afgewerkt kunnen worden. Het meest geschikt is Virginia ceder, een heel zacht hout met rozerode kleur als het net gesneden is. Het is een niet erg courante houtsoort in Nederland. Jeneverbes kan ook gebruikt worden, maar het is moeilijker om dat glad af te werken.


Gereedschap en bouwwijze (index)

Nodig zijn onder meer: houtboren, ruimers, houtdraaibank met veel accesoires, veel soorten (draai)beitels, messen en vijlen, afkortzaag, figuurzaag, slijp en wetstenen, schuifmaat en specifiek meetgereedschap. Om zelf ruimers te maken is ook gereedschap op het gebied van metaalbewerking nodig. De stappen die doorlopen moeten worden om een blokfluit te maken zijn in grote lijnen:

1. Geschikte stukken hout selecteren;

2. De dikte moet flink oversized worden gekozen, zodat de buis niet scheurt bij het ruimen van de boring;

3. Op maat zagen;

4. Gehele lengtes doorboren;

5. Boringen opruimen tot de beoogde maten (onregelmatig konisch);

6. Tapholtes aanbrengen;

7. Buitenkanten draaien;

8. Draad of kurk op de tappen aanbrengen;

9. Vingergaatjes boren ( iets te klein);

10. Venster en labium snijden. waarbij de nerf kwartiers moet lopen;

11. Impregneren met olie;

12. Luchtkanaal uitsnijden;

13. Blok maken;

14. Stemmen en intoneren;

15. Eventueel de boring aanpassen;

16. Snavel snijden;

(hoofdmenu)  (index)


Links

Zeer fraaie en uitgebreide beschrijving van gereedschappen (engels)

Recorder homepage (engels)

Versie: 18-09-03 Controle:20-11-2011