Tekening chronologie Haantje Opmeten van molen Het Haantje te Weesp - Foto: Wouter Pfeiffer
Detail regelmechaniek Detail van een regelmechaniek.
Visie op monumentenbehoud

De legitimatie van het monumentenbehoud ligt in de waarde van historische objecten als getuigenis van het verleden. Restauraties zullen daarom steeds met respect voor die waarde moeten worden uitgevoerd. Dat is eenvoudiger gezegd dan gedaan.
Historische gebouwen zijn nooit gelijk aan elkaar, en juist de unieke kenmerken van een gebouw zijn vaak een sterk argument voor het behoud ervan. Die verscheidenheid maakt monumenten echter ook extra kwetsbaar. Er is immers nooit een standaard oplossing voorhanden.
Door de eeuwen heen zijn gebouwen ontworpen door bouwmeesters die een bepaalde visie hadden en in een regionale traditie werkten. Daarbij moesten zij rekening houden met de wensen van hun opdrachtgevers en met de beperkingen van de bouwmaterialen die zij tot hun beschikking hadden.
 

 
Na de oplevering van een gebouw hebben vele generaties erin en eraan gewerkt en het aan hun wensen en noden aangepast. Daardoor kan men zelden in één oogopslag zien welke onderdelen de grootste historische waarde hebben en hoe men een gebouw als geheel het beste kan restaureren of reconstrueren.
De sporen die de bouw en het gebruik van een gebouw hebben achtergelaten, vormen de belangrijkste bron van informatie over de geschiedenis van dat gebouw en zijn gebruikers. Elke restauratie zal daarom moeten beginnen met zorgvuldig onderzoek en gedetailleerde documentatie.


Onderzoek: brug tussen theorie en praktijk


Gewoonlijk zal het niet mogelijk zijn om het oorspronkelijke bestek te raadplegen bij de restauratie van een monument. In veel gevallen is er geen bestek meer, en ook tekeningen gingen vaak verloren. Restauraties en reconstructies vereisen daardoor veel kennis en vindingrijkheid om het verhaal van het monument of onderdeel dat verloren is gegaan weer terug te halen.
Door veel vergelijkbare objecten te onderzoeken en de gegevens daarvan met elkaar en met gegevens uit oude documenten en literatuur te vergelijken, wordt inzicht verkregen in de historische ontwikkeling. Op die manier is ook bij zeldzaam geworden constructies, zoals bijvoorbeeld boerenoliemolens, een goed beeld van de oorspronkelijke bouw en inrichting te verkrijgen. Dan wordt duidelijk welke betekenis de bouwsporen hebben en hoe deze bij een restauratie gerespecteerd moeten worden. Door op deze wijze zorg te besteden aan het gebouwd erfgoed wordt het verhaal dat de muren vertellen gerespecteerd en vertolkt in de vorm van een restauratie die recht doet aan het verleden.
 

Vervolg: Werkwijze bij onderzoek


 

Opmeten molen 't Haantje te Weesp - Foto: Wouter Pfeiffer.
'In de Algemene Uitgangspunten* wordt gesteld dat het onmogelijk en onverantwoord is over een restauratie beslissingen te nemen zonder dat er eerst een uitgebreid vooronderzoek is gedaan naar meerdere aspecten van het gebouw.'
 
Prof. dr. Jos Bazelmans, hoofd sector Kennis Erfgoed van de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (nu Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - RCE), in een lezing tijdens het door de RACM georganiseerde symposium 'Molens in het Nederlandse cultuurlandschap' op 16 oktober 2007 in Den Haag.
(Citaat uit 'Molens', kwartaalblad Ver. De Hollandsche Molen, nr. 88, december 2007.)

 
* Algemene Uitgangspunten voor het restaureren van gebouwen, RACM, 1991.