Patriotten
Onder invloed van de Verlichting en de Amerikaanse Revolutie kwam in de jaren tachtig van de achttiende eeuw in ons land de patriottenbeweging op. Patriotten wilden de oude glorie van de Republiek herstellen, ze vonden dat stadhouder Willem V het land naar de afgrond voerde. Willem V begon namelijk op een koning te lijken, zoveel macht had hij. De patriotten wilden hier iets tegen doen en meer democratie. Ook de handel was achteruitgegaan en een zeeoorlog tegen Engeland, de vierde in honderd jaar, liep uit op een fiasco. Patriotten begonnen zich te oefenen in de wapenen en ze richtten schuttersverenigingen op. In 1787 kwam de machtsstrijd met de Prinsgezinden tot een hoogtepunt. De patriotten hadden in verschillende steden de macht gegrepen, de gewestbesturen begonnen ook de patriotten te steunen. Toen een regiment van patriotten de echtgenote van Willem V, prinses Wilhelmina, aanhield bij Goejanverwellesluis toen ze steun wilde verwerven voor haar echtgenoot, riep ze haar broer, de koning van Pruisen, te hulp. Zijn geduchte leger sloeg de patriotse regimenten uiteen. Veel patriotten vluchtten naar Frankrijk, waar ze in 1789 de Franse revolutie meemaakten.
Terugkomst tijdens de Franse inval
In 1795 deden de Fransen een inval in de republiek, vergezeld van een Bataafs Legioen, dat bestond uit voormalige patriotten. Omdat het een strenge winter was vormden de grote rivieren geen enkel probleem voor de opmars, ze waren helemaal dichtgevroren! De stadhouder Willem V besefte al snel dat zijn troepen niet waren opgewassen tegen zo'n overmacht. Daarom vluchte hij met zijn vrouw naar Engeland.
De patriotten sloten een verdrag met de Fransen. Nederland mocht zelfstandig blijven. Binnen de groep van patriotten vonden discussies plaats tussen de federalisten die de Bataafse Republiek zagen als een federatie van de oude gewesten, en de unitaristen die streefden naar een eenheidsstaat met een begroting en overal dezelfde belasting. De unitaristen wonnen uiteindelijk in 1798 met steun van de Fransen. Een centraal bestuurde Bataafse Republiek zou beter en sneller in staat zijn de duizenden Franse soldaten onder te brengen en te voeden en leveranties aan Frankrijk te doen.
