Prins Willem III

Prins Willem III
Prins van Oranje, Graaf van Nassau.
Koning van Engeland, Schotland en Ierland (1689)



Prins Willem III wordt geboren op 14 november 1650 te 's Gravenhage als zoon van Prins Willem II (1626-1650) en Maria Stuart I.
Prins Willem III trouwt op 4/14 november 1677 te London met Maria Stuart II, geboren 30 april/10 mei 1662 en gestorven op 28 december 1694/7 januari 1695, dochter van de Engelse Koning Jacobus II. Prins Willem III overlijdt 8/19 maart 1702 te London als gevolg van een val van zijn paard.



Omdat Prins Willem III (1650-1702) nog geboren moest worden werd in januari 1651 in de "Grote Vergadering" een opvolger gekozen. Deze opvolger kwam er niet zodat de Raad van Regenten besloten zonder Stadhouder door te gaan, ook de functie van Kapitein-generaal bleef onvervuld. Dit was het Eerste Stadhouderloze tijdperk (1651-1672).

Op 14 november 1650, zes dagen na het overlijden van zijn vader (kinderpokken), wordt te 's Gravenhage
Prins Willem III geboren.
De gezondheid laat te wensen over voor de kleine prins, hij lijdt aan astma en heeft op latere leeftijd erg veel last van hoestbuien, hoofdpijnen en andere kwalen. Zijn moeder Maria en zijn grootmoeder Amalia twisten over het opvoedings recht. Als Maria Stuart II overlijdt kom de opvoeding bij Amalia te liggen. Amalia ergert zich aan de Engels gezinden aan het hof, dit wordt versterkt als Maria's broer Karel II de troon bestijgt.
In 1653 werd Johan de Witt gekozen tot Raadpensionaris. Johan de Witt was geen voorstander van de Oranjes. Hij liet in 1654, na de Engelse Zeeoorlog (1652-1654), samen met de Engelse leider Cromwell en de Staten van Holland vastleggen in de 'Akte van Seclusie' dat de zoon, Prins Willem III (1650-1702), van Prins Willem II, Stadhouder en Prins van Oranje geen Stadhouder kon worden. Desondanks bleven de Oranjes populair onder de bevolking.
In 1666 werd, om het volk rustig te houden, Prins Willem III (1650-1702) tot uitgeroepen tot 'Kind van Staat', wat betekende dat hij werd opgeleid in staatszaken. Deze opdracht zou Johan de Witt op zich nemen.
In 1667 nemen de Hollandse Staten het 'Eeuwig Edict' aan waarmee het Stadhouderschap voor eeuwig werd afgeschaft.
In 1668 verklaart de Prins zich naar aanleiding van zijn 18e verjaardag eigenmachtig meerderjarig, een ongebruikelijke daad. In hetzelfde jaar laat de Prins zich uitroepen tot Eerste Edele van Zeeland. Hierdoor lukt het hem om zich te laten benoemen in 1670 tot gewoon lid van de Raad van State.
In dat jaar vertrekt Prins Willem III naar het Engelse hof van zijn oom Koning Karel II. Deze vind de Prins een 'hartstochtelijke Hollander en protestant'.
In maart 1672 is het zover en Engeland verklaart de Republiek der Verenigde ProvinciŽn de oorlog. In April doen Frankrijk, Munster en Keulen het zelfde, Frankrijk neemt gelijk het klein Prinsendom Orange in.
Frankrijk trekt op en belegerd Maastricht en trekt de Rijn over waardoor Prins Willem III zich terugtrekt achter de waterlinies. Op 21-06-1672 val Utrecht in Franse handen en Drente en Overijssel door Munster en Keulen.
Koning Lodewijk XIV van Franrijk stuurt zijn voorwaarden naar de Staten Generaal. Onder druk van de bevolking wordt de Prins door de Staten-Generaal benoemd tot Kapitein-generaal maar slechts voor een veldtocht. Het duurt niet lang of de Prins wordt benoemd tot Stadhouder van Holland en Zeeland (02-07-1672) en vervolgens van de andere gewesten met uitsluiting van Friesland, Groningen en Drenthe. De Staten-Generaal stellen hem dan definitief zonder beperkende voorwaarden aan als Opperbevelhebber.
Prins Willem III en de Staten-Generaal accepteren de vredesvoorstellen van de Franse Koning Lodewijk XIV niet.
Er is veel beroering onder het Nederlands volk, Oranje voerde de boventoon weer en degene die niets of weinig met de Oranjes op hadden moesten het ontgelden. Zo neemt Johan de Witt Raadspensionaris van de Republiek der Verenigde ProvinciŽn ontslag op 04-08-1672. Op 20-08-1672 worden de gebroeders de Witt (Cornelis en Johan) vermoord door de menigte, voor de gevangenenpoort in 's Gravenhage. Zij werden beschuldigd van Hoogverraad tegen Zijne Hoogheid. Prins Willem III heeft nu de macht en hij laat in een tal van steden de magistraten vervangen door eigen aanhangers. De Prins toont als krijgsman en als staatsman grote kwaliteiten en reeds in 1674 kan vrede met Engeland, Munster en Keulen gesloten worden. Frankrijk volgt pas vier jaar later. De Vrede kon gesloten worden mede door door grote overwinningen van grote zeehelden zoals Admiraal Michiel Adriaanszoon de Ruyter (1607-1676) en Cornelis Tromp.
Doordat de Prins de nog enige levende Prins van het Huis van Oranje-Nassau is, dringt men aan op een huwelijk. Om politieke redenen wordt gekozen voor een verbintenis met zijn 15 jarige protestants nichtje Maria Stuart. Prins Willem III politieke streven is gericht op verdediging van het protestantisme en het handhaven van het Europese machtsevenwicht tegenover het Frans Imperialisme. In 1685 wordt dit bedreigd als zijn katholieke schoonvader Jacobus II (1633-1701) de Engelse troon beklimt. Koning Lodewijk XIV van Frankrijk trekt het 'Edict van Nantes' (1598) in en vele Hugenoten pakken hun biezen en gaan naar de Republiek der Verenigde ProvinciŽn.
Na de herroeping van het Edict van Nantes, werd Prinsendom Orange het opnieuw door Frankrijk ingenomen. Vier jaar later werd het pas ontruimd, maar daadwerkelijk pas in het jaar 1697 aan de Koning-Stadhouder teruggegeven.
Oranje weet de Staten-Generaal te overtuigen van het gevaar van een katholieke hegomonie en in 1668 vindt de "Glorius Revolution' plaats. Op uitnodiging van Engelse vooraanstaanden trekt Prins Willem III na een grondige voorbereiding (en met toestemming van de Staten-Generaal) met een leger naar Engeland om 'de wetten en vrijheden van dat land te herstellen'. Prins Willem III vaart naar Engeland en zet daar voet op wal op 5 November. Na de komst van Willem vlucht de Koning van Engeland naar Frankrijk. Om meer overmacht te kunnen hebben tegen Katholieken weigerd Prins Willem III om als Prins-gemaal naast Koningin Mary te staan. Willem III moet daarom de 'Bill of Rights' en de 'Act of Settlement' tekenen waarin de Koninklijke erfrechten exclusief tot de Protestanten toebehoorde. Na goedkeuring van het parlement worden "William and Mary" tot Koning en Koningin gekroond op 21-04-1689. Hiermee is Prins Willem III de eerst gekroonde Oranje.
De kroning van Prins Willem III van Oranje-Nassau was voor Koning Lodewijk XIV een van de redenen om aan Nederland en Engeland de oorlog te verklaren. Deze Negenjarige oorlog (1688-1697) speelde zich vooral af in de Zuidelijke Nederlanden en de Palts. Prins Willem III van Oranje-Nassau die zich vooral ophield in Engeland liet het bestuur in Nederland over aan vrienden. Wel verenigd de Nederlandse vloot zich met de Engelse vloot, jammer genoeg onder Engels commando.
De oorlog verloopt niet zo gunstig voor de Koning-Stadhouder en daarom is niet iedereen zo tevreden over. De Nederlanders vinden dat hij de binnenlandse belangen opoffert aan de buitenlandse en de Republiek gebruikt in zijn strijdt tegen de Fransen. Op 20-09-1697 wordt er Vrede getekend met Frankrijk, die bekent staat als De Vredestraktaten van Rijswijk. Hierin erkent de Franse Koning Lodewijk XIV, Prins Willem III van Oranje-Nassau als Koning van Engeland. De Ďherenigingení uit de jaren 1680-1684 worden erkend maar Luxemburg is hier een uitzondering op.
Alle veroveringen op Spanje worden ongedaan gemaakt en "Het Handelstraktaat" van 1678 wordt weer van kracht. De Republiek der Verenigde ProvinciŽn krijgt van Spanje het recht om de belangrijkste Zuid-Nederlandse grensvestigingen een garnizoen te leggen volgens het eerste BarriŤre-traktaat.
Na 1697 blijft de spanning in Europa voortduren. Er worden vele onderhandelingen gevoerd, onder leiding van Willem III, tussen de Republiek der Verenigde ProvinciŽn, Engeland en Frankrijk en Spanje. De Spaanse Koning Karel II is zwaar ziek en de Franse Koning Lodewijk XIV richt zich volledig op de opvolging van de verre verwant Karel II. De Spaanse Koning Karel II sterft in November 1700 en liet de gehele Spaanse Monarchie na aan Filip van Anjou na. Hij was de kleinzoon van de Franse Koning Lodewijk XIV, zodat de Zuidelijke Nederlanden alsnog aan Frankrijk werd toegekend.
Jan de Witt verzet zich hevig hiertegen en Prins Willem III van Oranje-Nassau, Koning van Engeland probeert een coalitie tegen Frankrijk te vormen.
Met het 'Groot Verbond van 's Gravenhage' van 1701 herstelt Willem III de grote anti-Franse coalitie. Enkele maanden later op 8/19 maart sterft de kinderloze Koning-Stadhouder als gevolg van een val van zijn paard.
Met hem is het huis van Oranje-Nassau in de mannelijke uitgestorven.
Zijn verre neef Johan Willem Friso van Nassau-Dietz is door Willem III tot erfgenaam benoemd.
Willem III speelde jarenlang een belangrijke rol de Europeese politiek en was Nederland en mogenheid van belang, met de dood van Willem III is de rol van Nederland echter uitgespeeld.





HOME

Schrijf naar of stuur Uw Nederlands geschiedenisbijdrage naar: Het Huis van Oranje


Bronvermelding:
Reinildis van Ditzhuyzen - Oranje-Nassau.
Een biografisch woordenboek. Haarlem [Becht] 1992, 1998, 2003
Een geweldig boek over de Oranje-Nassau's en hun geschiedenis. Bevat 272 korte biografieŽn van (Oranje-)Nassaus, hun echtgenoten en hun afstammelingen. Het boek bevat een uitklapbare stamboom van alle takken van de Oranje-Nassau's.
Een echte aanrader !
ISBN 9023011244, uitgever: Gottmer/H.J.W. Becht, aantal paginas: 280.
(Een nieuwe druk verschijnt dit jaar !!!).

Reinildis van Ditzhuyzen - Het Huis van Oranje. De Oranjes in een handomdraai. ABC van ons vorstenhuis. Amsterdam [Balans] 2002.
(ISBN 90 5018 568 1, NUGI 698)
De geschiedenis van het Nederlandse vorstenhuis. Reinildis van Ditzhuyzen heeft een handzaam en origineel naslagwerk gemaakt. Ze stelde een ABC samen van alles wat zich in en rond het hof afspeelt, in heden en verleden.
Wie was de eerste Beatrix, wat is een passade, wat deed een stadhouder eigenlijk ? De vele trefwoorden geven een uniek beeld van het Huis Oranje-Nassau: funcies, gewoontes, hobby's, ziektes, folkore, huwelijken en geboortes, echtscheidingen en begrafenissen. Van AA nummerbord tot Willem de Zwijger, van Erfprins tot Stalmeester, een schitterende verzameling begrippen, anekdotes, feiten en wetenswaardigheden.
Extra informatie: Ingenaaid, 316 pagina's, met illustraties, verschenen: April 2002, gewicht: 445 gram, formaat: 201 x 135 x 17 mm,
Uitgeverij Balans.
Leidsegracht 22, 1016 CL te AMSTERDAM. Tel. (31)(0)20 626 89 82 - fax. (31)(0)20 622 34 81.
e-mail: balans@uitgeverijbalans.nl

Drs. Reinildis van Ditzhuyzen studeerde geschiedenis in Wenen, Salzburg, Barcelona en Brugge (Europa College). Zij is auteur van een twaalftal boeken over diverse onderwerpen.
Onder meer werd zij bekend door Oranje Nassau, een biografische woordenboek, waardoor ze regelmatig op radio en tv verschijnt. Ze houdt lezingen en schrijft voor NRC Handelsblad.
Ook van Drs. Reinildis van Ditzhuyzen: Hoe hoort het eigenlijk ?
Amy Groskamp-ten Have (geheel herziene uitgave door Reinildis van Ditzhuyzen) Uitg. Becht Haarlem, 1999; 334 blz.
Hoe hoort het eigenlijk ? geldt in Nederland als het standaardwerk over etiquette. Amy Groskamp-ten Have was de eerste die de regels voor een groot publiek op schrift stelde. Al vrijwel direct na het verschijnen van dit boek in 1939 was de titel synoniem met etiquette.
ISBN 90-230-1015-9.



Dr. H.P.H. Jansen - Geschiedenis van de Lage Landen in jaartallen.
Klaas Jansma & Meindert Schroor - 10.000 jaar geschiedenis der Nederlanden.
Drs. A. F. Wyers - Encyclopedie.
Nassau en Oranje in de Nederlandse geschiedenis.
Marieke E. Spliethoff - Oranje-Nassau van A - Z
Internet