GRONINGSIGHEIDJES

Op deze pagina wil ik van alles kwijt wat wel over Groningen en het groningse leven gaat, maar eigenlijk vaak weinig te maken heeft met genealogie. Ik ben geboren in Den Andel, gemeente Baflo (toen nog). Hoewel ik op mijn 5e al verhuisde naar Beverwijk is een stukje van mij altijd op het Hogeland blijven wonen, ik ga er er dan ook zo vaak ik kan naartoe. En wie weet ga ik er ooit nog eens weer permanent wonen...

Misschien ga ik hier ook wat jeugdherinneringen zetten aan de vele vakanties in Eenrum (als ik daar ooit tijd voor kan vinden). Daar woonden in de jaren '60 en '70 in de Tuinbouwstraat mijn moeders ouders, pal ernaast mijn vaders moeder, en een paar huizen verderop mijn overgrootouders. Wij woonden dan wel in Beverwijk, maar de meeste vakanties en heel veel weekends brachten we door in Eenrum.

last update: 09-11-2010

POFFERT (gronings recept)

Men neme: 3 a 4 eieren - circa halve liter melk - 1 pond zelfrijzend bakmeel - rozijnen, stukjes appel, gedroogde vruchtjes o.i.d. - 1 zakje vanillesuiker - snufje zout

Dit alles tegelijk in een kom doen en goed door mekaar roeren. Melk toevoegen tot het een stevig deeg is, het mag niet meer echt vloeibaar zijn. Als je tijdens het roeren (met een houten lepel) een lamme arm krijgt, is het deeg waarschijnlijk juist goed.

Je neemt nu een Poffert-pan: kleine hoge pan met een gat in het midden, als een tulband vorm maar dan hoger en smaller. Op de Poffert-pan hoort een deksel, dat je met 2 klemmen vastzet, daarmee de pan waterdicht afsluitend. De pan wordt ingevet aan de binnenkant, dan paneermeel daarop strooien, tot de zijkanten en bodem lichtjes ermee zijn bedekt. Overtollig paneermeel eruit schudden. Dan giet je het deegmengsel erin. Deksel goed sluiten.

Je zet de Poffert-pan nu in een grotere pan met deksel. Deze wordt met water gevuld tot circa 2 vingers onder de rand van de Poffert-pan. Het water aan de kook brengen, deksel erop, en dan kun je dit zo exact 2 uur lang door laten koken, zonder er nog naar om te kijken. Na precies 2 uur haal je de Poffert-pan uit het water, deksel losmaken, omkiepen op een bord en je hebt een pracht van een Poffert.

Erbij maak je een sausje door een pakje roomboter te smelten, daar stroop door roeren tot het er lekker uitziet. Dit giet je over de warme poffert en smullen maar. Aangeraden wordt wel er yoghurt bij te nemen als toetje, het zuur van de yoghurt neutraliseert het ontzettend machtige en zoete van de poffert en zijn saus, dit om misselijkheid na overmatig poffert eten te voorkomen.

Een Poffert-pan is nog steeds te koop, een paar jaar geleden heb ik zelf nog een nieuwe gekocht in een pannenwinkel te Stadskanaal.

Vroeger door moeders vaak gemaakt als ze mee moesten helpen op het land: je maakt even gauw het deeg, zet de zaak op en gaat weer aan het werk. Na 2 uur komt het gezin binnen en voila, er is food! De bijnaam was dan ook: Luie-wieven-kost. Uit eigen ervaring weet ik dat het ook zeer lekker smaakt op een Franse Alp, na een stevige wandeling. M.a.w. ik neem er vaak eentje mee op vakantie, een poffert neemt weinig ruimte in in je bagage, maar veel in je maag: een klein stukje vult net zo veel als 4 boterhammen. Koud ook heel lekker, bv met een beetje roomboter erop. Kan ook in de magnetron warm worden gemaakt.

De hernieuwde belangstelling voor oude recepten heeft er toe geleid, dat veel mensen weer zin hebben in Poffert. Hiervoor zijn ze op zoek naar een poffertpan. Meestal hebben we in onze Antiekboerderij wel een paar oude staan, maar die zijn meer voor decoratie en minder geschikt voor gebruik. We hebben door de grote vraag nu ook nieuwe poffertpannen te koop. Dus zoek je een poffertpan: kom naar Antiekboerderij d'Olle Bieschuur, Willemsstreek 17, 9784 TB Noordwolde (Gr) om één te halen of bel naar 050 3015501 om één op te laten sturen.

Maria Ridderbos: Er is een winkel in Winschoten die allerlei keukengerei en openhaarden verkoopt, de winkel heet: J.E. Smid - Langestraat 69 - Winschoten - tel: 0597 - 412061 Ze hebben daar kleine en grote poffert-pannen te koop en het zijn verzinkte pannen. De kleine zijn 10 euro en de grote 10 euro en 25 eurocent. Ze kunnen ook de aluminium en geëmailleerde pannen bestellen maar die zijn een stuk duurder. Als hij ze niet meer op voorraad heeft duurt het 2 weken voordat hij ze weer in de winkel heeft.

Anthilde van den Dool: Ik kocht vorige week poffertvormen bij Dille en Kamille in Amersfoort voor 12,50 euro. Ze hebben maar een maat, maar ik heb ze tenminste! Je recept klopt, ik doe de poffert nu 5 kwartier in de oven, ook prima!

Minze Walvius: Met de opkomst van de broodbakmachines is het maken van een poffert ook weer wat eenvoudiger, mits er een beproefd recept is. Ik ben nu zelf aan het experimenteren maar het lukt me nog niet de poffert goed uit de machine te krijgen, wellicht weet iemand het recept? Met vriendelijke groet, Minze

meer over Poffert, door GERT ZUIDEMA:

Het was van jongsaf al een van mijn lievelingsgerechten en mijn moeder maakte het precies zo klaar als jij beschrijft, alleen die twee uur weet ik niet zeker, maar het zal wel in de buurt gezeten hebben. Mijn vrouw maakt het nog regelmatig maar dan niet meer als "trom-poffert" maar in een grote braadpan met een glazen deksel en een gaatje erin voor het stomen, mijn grootmoeder maakte de poffert op dezelfde manier maar dan in zo'n ouderwetse gietijzeren braadpan, en dat gaat ook prima, je krijgt een mooie goudbruine korst en het klaarmaken duurt veel minder dan twee uur, ik geloof een half uur tot drie kwartier. Vroeger deden
wij er wel warme vanillevla of custardvla over met boter.

Ten westen van Hoogkerk langs het Hoendiep ligt een buurtschap De Poffert, behorende tot Groningen, Zuidhorn en Leek. Daar vlak bij ligt ook nog De Pannekoek, beide namen ontleend aan oude herbergen. Nog vroeger waren er ook nog De Meelpuil (=Jan in de zak?) en De Oliebol. De verschillende gerechten waren, volgens de Groninger Encyclopedie, favoriet bij de bietenschippers die in de herfst lagen te wachten tot hun schepen gelost werden.

Mijn grootmoeder van moederszijde kwam van De Poffert, zij hadden daar (in de 19e eeuw) een huisje langs het Hoendiep en volgens haar geboorteakte was mijn overgrootvader scheepsjager. Die grootmoeder maakte wel eens Jan in de zak maar volgens mijn herinnering vulde dat nog meer dan poffert en het was droog en stijf. Ik heb het maar bij één keer gelaten. Jan in de zak wordt door Groningers Klont genoemd en is iets heel anders dan poffert, hoewel sommige mensen denken dat het hetzelfde is, dat is het dus absoluut niet, poffert is namelijk veel lekkerder. Klont komt in de Dikke Van Dale ook voor onder Jan in de Zak, Poffert staat er (nog?) niet in.

Kor en Giny Scholma vertellen:

Over het Grunniger eet'n. Poffert is geen luie wievenkost. Een andere naam voor poffert is broeder.

Luie wievenkost wordt gemaakt met kokende melk. Hierin wordt meel (bloem) geroerd totdat het dik is. Het wordt dan opgediend met een kuiltje in het midden waarin een lepel stroop werd gedaan. Vandaar ook de naam Stip in 't gat.

Een ander oud gerecht is Boekweitgrutten. Wij eten dat nu nog wel eens, als we het tenminste kunnen krijgen. Het wordt op dezelfde manier bereid als luie wievenkost. Het wordt opgediend met een kluitje boter en daarover heen stroop of bruine suiker.

Nog even iets over onze poffert. In een kookboek van Giny van de huishoudschool staat dat poffert ook broeder wordt genoemd.

Jan in de zak is weer wat anders.

Het Babyhokje

Ook iets heel erg Gronings, want nog nooit gezien in andere provincies, is het Babyhokje. Dat is een soort van groot konijnenhok, op pootjes, maar in plaats van een konijn, gaat hier een baby in. Toch is het eigenlijk een ideale uitvinding, bedacht door Jitse Posthumus, toen de huisarts van Eenrum, die eigenlijk overal op de aardbol gebruikt zou moeten worden, zelf ben ik er in ieder geval een groot voorstander van! Op de foto ligt mijn dochter Charlotte er heerlijk in te slapen.

Omschrijving: het is van hout, staat op poten. De voorkant is van fijn gaas. Erin ligt een matras. Een baby kan er al in als die pasgeboren is. Je zet het hokje in de tuin, maakt op het matrasje een lekker warm bedje, eventueel een kruik erin. Het kindje kan dan heerlijk buiten liggen in de gezonde buitenlucht, maar is volledig beschermd. In tegenstelling tot een kindje dat in een kinderwagen buiten wordt gezet, kan er geen enkel dier het kind bereiken, geen kat, muis of rat, tamme kraai , mug of vlieg, regen of hagel, of noem maar op kan erin doordringen. Aangezien 3 kanten dicht zijn (met een klein zijraampje erin), kun je het met de rug naar de wind zetten, zodat het kindje lekker buiten ligt, ook al staat er een stevige bries. Desgewenst kan hij ook met de voorkant naar of juist van de zon af worden neergezet. Als het kindje groter wordt, en niet meer de hele dag slaapt, kan het Babyhokje ook worden gebruikt als box. Het kan er veilig in zitten spelen, kan er niet uit, en er komt ook niets in, en volledig veilig en zonder toezicht kan het kind dan een poosje lekker buiten zijn in de frisse lucht.

Moesten vader en moeder samen op het land aan het werk, aardappels rooien bijvoorbeeld, dan ging het babyhokje mee op een wagen. Ter plekke werd het ergens neergezet, uit de wind, in het zonnetje, en het kindje kon erin. Daar kon het dan urenlang zonder noemenswaardig toezicht blijven. Als het gevoed moest worden, hoefde moeder niet naar huis, maar kon ze het kindje ter plekke voeden. Ook hoefde er geen oppas geregeld te worden. Moeder kon volledig haar gang gaan terwijl het kind ook nog eens lekker gezond (en toch volkomen veilig) buiten was.

Toen Charlotte geboren werd woonden we in Zuidlaren. Ik heb toen een Babyhokje gehuurd, dat stond in de voortuin. Charlotte wilde nooit in een kinderwagen, dan bleef ze constant huilen, dus zij heeft heel veel in het hokje gelegen, ook in de wintermaanden. Lekker warm ingepakt met een kruikje erbij is dat geen enkel bezwaar, juist heel gezond, ze sliep er dan ook heerlijk in. Wel kregen we nogal wat bekijks, er waren mensen die het maar een vreemd idee vonden. Ik heb toen op het consultatiebureau in Zuidlaren deze foto opgehangen, met het toenmalige verhuuradres erbij. Voor mij is het echt ideaal, en als ik ooit kleinkinderen krijg, dan probeer ik voor hen ook zo'n hokje te huren, als er tenminste een tuin is waar het in neergezet kan worden.

Babyhokjes zijn te huur bij Lutje Potje op de boerderij Santpoort, gelegen tussen Saaxumhuizen en Lutje Saaksum. Je huurt het als er een kindje geboren is, en als je het niet meer nodig hebt, breng je het weer terug.

En HIER kun je ze zowel huren als kopen.

Mijn man en ik zijn afgeslopen september gestart met het bedrijf Babyhuisje.nl. Mochten mensen het babyhuisje niet zelf kunnen maken omdat ze niet zo handig zijn, dan kunnen ze nu een officieel babyhuisje bij ons bestellen. Op deze manier hopen wij deze gezonde Groningse traditie verder in het land bekendheid te geven en in stand te kunnen houden. Groetjes, Henriëtte Davelaar

De laatste doodstraf in Groningen

Op 12 April 1838, des morgens om elf uur, nadat zijn verzoek om genade door de Koning van de hand gewezen was, werd te Groningen op de Grote Markt, voor het Stadhuis Okke Geerts Kluin opgehangen, dit was de laatste keer dat er in onze provincie een doodstraf werd uitgevoerd. Okke Kluin was een boerenarbeider van 24 jaar, die zijn ouders vroeg verloren had en veel in de herbergen zat bij de jenever en kaartspel. Hij had zijn thuis bij een oude weduwe, zij woonde bij de Oude Til te Uithuizen. Op een zondagavond, 27 april 1837, toen hij zijn laatste duit kwijt was, vroeg hij haar om geld. Zij weigerde: "Nee Okke, ik geef die gain geld, doe verzopst 't toch mor". Toen nam hij de turfbijl van de haard en sloeg haar de hersens in. Met dezelfde bijl brak hij 't kabinet open, en toen haalde hij het geld eruit en speelde kaart, totdat de veldwachter kwam en zei: "Okke, jong, doe most mit". Ruim een jaar na dit misdrijf werd het vonnis voltrokken, de laatste terechtstelling in Groningen dus.

(uit: K. ter Laan, "Groningen voor een Eeuw", 1949)

Even een kleine aanvulling of opmerking, hoe je het maar noemen wilt:

In de tijd, dat de Franse Bazar op de Vismarkt werd gebouwd, ging het volgende grapje door Groningen:

De Franse bazar mot weer ofbroken worden.

Oh joa? Woarom dat den?

Okke Kluun zien pet ligt der onder.

Grapje door mijn vader vaak verteld, groutnis.

Johan E.G. Ruiter

www.ruitertoneel.nl

Mijn eigen voornaam is SJOUWKE. Regelmatig krijg ik de vraag waar deze naam vandaan komt. Mijn dochter kreeg op school zelfs van haar juf te horen dat ze de naam van haar eigen moeder verkeerd opschreef, de w hoorde er niet in! Vandaar hier een stukje uitleg:

In het fries is Sjoukje een meisjesnaam, Sjouke de mannelijke versie hiervan. De voornaam Sjouwke (met "w" dus) komt tegenwoordig het meest in de provincie Groningen voor, hoewel ook daar de naam zeldzaam begint te worden. Ik kreeg hem van mijn oma, Sjouwke Voos, die vernoemd was naar haar oma, Sjouwke Stuit. En die was ook vernoemd naar haar oma: Sjouwke Jans, die geboren werd 1772. Haar oma dan weer, helaas dan niet meer van moeder-op-dochter, maar haar oma van vaders kant, heette Sjouwke Jans, en werd geboren voor 1717 in of nabij St. Jacobiparochie in Friesland.

Maar of ik van mijn kinderen mag verwachten dat ze mij later ook nog vernoemen...

SJOUWKE is dus een heel oude fries/groningse meisjesnaam. De naam betekent "beschermster van de overwinning" (wat dat dan ook weer moge betekenen...) Van hetzelfde genre zijn bv de meisjesnamen Sieuwke en Bieuwke.