Binnen enkele maanden na het bezegelen van het
Verbond der Edelen verspreidt
het begrip geus
zich razendsnel in de Lage Landen. Veel edelen dragen bedelnapjes
en geuzenpenningen,
het symbool van de Opstand, bij zich. De aanvoerder
van het eedverbond,
Hendrik van Brederode, reist het hele land
door om het ontstoken
vuurtje levend te houden.
|
'Hendrik van Brederode is op 29 juni met sommige burgers op de Dam te gast in herberg De Prins', schrijft Hendrik van Biesten, minderbroeder in Amsterdam. Van Biesten is streng katholiek, wanneer het calvinisme zich snel verspreidt. Na de Alteratie in 1578 wordt de minnebroeder verbannen. Hij keert echter snel terug in Amsterdam en blijft daar het katholieke geloof prediken. Hij geldt als een belangrijke getuige uit de periode van het begin van de Opstand in 1566. Van Biesten: 'Zij noemen zich geuzen. Toen Van Brederode met zijn rijtuig voor de deur stond, klom hij op de wagen en riep Vive les Gueux. Sommigen namen een kroes wijn en brachten die naar hem toe.
|
|
'De burgemeester ontving de dronk en zei: 'Vive le roy et tous les bons gentilhommes, qui sont en service.' Anderen die aan dezelfde tafel als Albert Marcus zaten zeiden dit ook. Dat betekende zoveel als: 'De koning getrouw en alle edelmannen, die hem getrouw dienstbaar zijn.' Enkelen gingen dronken naar beneden en vonden een bedelaar. Hij smeekte hen om iets te drinken. Ze kochten de nap, gingen weer naar boven en schonken de nap vol bier. |
|
Ze riepen: 'Ik drink u toe, neef, ik drink u toe, kameraad. In naam van Santé, vive les Gueux.' De anderen, die hun opvatting deelden, riepen daarop: 'Ik wacht erop in de naam van Santé, vive les Gueux.' Schelden en schimpen Op 1 augustus preekte in Buiksloot in Waterland een verlopen monnik van de augustijner orde met de naam Peter Gabriël. Veel Amsterdammers staken het IJ over. Het was alsof men het oprechte Woord Gods in Amsterdam nog nooit verkondigd had, zo nieuwsgierig was het volk naar deze nieuwe verleiders of predikanten.
|
De watergeuzen trekken Amsterdam binnen via de Haarlemmerpoort. |
|
De Minnebroeders hadden hun klooster (nr 27) vlakbij de Nieuwmarkt,
de poort aan de oostkant van het centrum van Amsterdam. Nr 28 is het
onderkomen van de Selle Zusters. Iets links van nr 27 staat de Sint
Antonieswaag. |
Op deze dag lieten de burgemeesters de drie schutterijen vergaderen, elk op haar eigen doelen, en aan hen werd de vraag voorgelegd of men de nieuwe predikanten zou storen in hun preken of niet. Waarop de meeste schutters als antwoord gaven dat het niet goed was de predikanten te verstoren in hun predikatie, omdat iedereen daar verwanten bij had. Maar dat men deze predikant wel buiten de stad weilde houden. Dit werd eendrachtig besloten. Daarna heeft een deel van de schutters de predikant naar de stad gehaald en hem binnengevoerd. Uit zichzelf wilde hij niet binnenkomen, en dus brachten zij hem binnen, tegen de wil van de burgemeesters, en van vele andere burgers en schutters, in. Tegen deze predikanten werd bij de Sint-Annapoort door de burgemeesters een groot protest geuit bij monde van ene meester Pieter Vlotimus. Deze Vlotimus was secretaris van de stad. Desondanks werd de predikant bijna door de schutters gedwongen de stad in te gaan. Ze kwamen met geweren en pistolen, en leidden hem zo de Sint-Anthoniuspoort binnen. In deze poort zat een rot schutters, dat daar de wacht hield. Ze schonken de predikant en zijn hele gezelschap wat in, en dronken het uit een nap van amberhout, die zo gemaakt was dat er een kalebas van hetzelfde hout aan hing. En de schutters in de poort behoorden tot het rot van Willem Maartensz Calf, baljuw van Amstelland. Zij ontvingen de predikant in het poorthuisje en hebben hem er goed onthaald. Dat heb ik, schrijver dezes, zelf waargenomen. Ik betreurde zeer, en velen met mij, dat we dit moesten aanzien, en het niet konden wreken. In die verdroeg men veel omwille van de lieve vrede. |
De hand- boog- schutters waren op 9 en 10 juli bijeen in hun doelen. Zittend
aan de koningstafel hebben ze een geus gemaakt. 'Het lijkt
wel een bedel- monnik.' 
Ze hebben hem aan een kan gehangen, die
overal rondging, terwijl over de hele Doelen werd geroepen: 'Vive les
Gueux'. Jan
Brouck kwam met deze kan waar die geus het portret van de koning
aan hing. Hij bracht een dronk uit op Albert Marcus, burgemeester
van Amsterdam, die eveneens aanwezig was in de Doelen.
Jan Brouck
zei: 'Ik breng hem u, Albert Marcus - want hij wilde hem geen burgemeester
noemen - in naam van Vive Les Gueux.
