kleiwarenfabriek nuance - "dun Stnven"

In den beginne

In het begin van de vorige eeuw, 1912 om precies te zijn, richtte Sjang Clevers een steenfabriek op, juist tegenover zijn woning villa Angelbeck. Hiervan resten enkel de toegangspoorten, deze vanaf de rijksweg schuin tegenover de huidige fabriek nog te zien zijn. Het zakendoen was Clevers echter niet aangeboren en zodoende ging het bedrijf in 1924 failliet. Later werd Sjang Clevers nog wethouder van de gemeente Bergen.

"Ik en een paar kameraden mochten in 1917 op 12-jarige leeftijd komen werken voor 25 gulden in het jaar en een nieuw pakske"      Chris Giepmans sr.
 

 

De overname

Na het faillissement van de fabriek in 1924 namen de heer van de Kun uit Nijmegen en de uit Friesland afkomstige heer Boerlandt de fabriek over. In 1925 werd de naam "St. Antonius Abt", vernoemd naar de nabijgelegen kapel in het Heukelom, veranderd in "Nuance". Deze naam heeft uiteraard betrekking op de prachtige kleurschakering van zijn producten. Hetgeen onder andere kwam doordat met de zware klei ui de uiterwaarden langs de Maas als grondstof gebruikten. Deze klei stond bekend om de mooie kleuren paars en blauw.

 

De werkzaamheden van toen

Het bedrijf maakte langzamerhand onder de heer Van de Kun en de heer Boerlandt furore. De fabricage van de stenen gebeurde volledig met de hand. De klei werd aangevoerd op karren, soms met behulp van paarden (later zelfs met "treintjes"). Op een grote tafel werd die klei gelegd. Aan de lange tafel maakten 12 man de handvormen voor de stenen. Daarna gingen die stenen, die werden versjouwd door nog eens 12 jongens naar de strengpers. Om vervolgens weer versjouwd te worden naar de overkapte droogrekken in de buitenlucht. Na twee tot vier dagen drogen werden de stenen, wanneer ze stevig genoeg waren, onder haaghutten gestapeld (opgezet) om verder te drogen. In de zeer hete ringoven werden de gedroogde stenen handmatig ingezet, na het bakken uitgekruid om vervolgens op het tasveld te worden gesorteerd op klank en kleur. Van hieruit werden de stenen afgeleverd en handmatig op de kar, vrachtwagen of in schepen geladen.

De fabriek draaide overigens niet altijd even goed. Zo waren er dagen dat er maarliefst 70.000 stenen weggingen, maar er waren ook dagen dat er geen werk was. Dan ging men, om toch bezig te zijn, het bedrijfsterrein aanvegen. Dit werd in die tijd overigens niet betaald, want men had een akkoordloon -> loon naar prestatie. Dus als er op de fabriek niets te doen was, had men ook geen inkomen.

Ondanks de 6-daagse werkweek en het akkoordloon, waren de meeste werknemers content. Zowel onder de leiding van Sjang Clevers als zeker die van Van de Kun en Boerlandt. Immers verdiende men vlak voor de oorlog zo'n 9 gulden in de week. Maar ook doordat Van de Kun de steenfabriek voor de oorlog al liet moderniseren door het laten bouwen van een nieuwe droogoven. De Fries Boerlandt was niet zo gecharmeerd van de moderniseringsplannen van Van de Kun en stapte uit het bedrijf met de woorden: "Als je alles wil gaan bebouwen, houd ik er mee op".

 

De oorlogsjaren

Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de fabriek niet geproduceerd. De fabriek was blijkbaar geen belang voor de Duitse oorlogsvoering. In 1944, vlak voor de bevrijding van Nederland, werd fabriek "Nuance" vrijwel geheel verwoest. De oven werd zwaar beschadigd, terwijl de droogloodsen, ongeveer 2.000 m2 gesloopt werden om er bunkers van te bouwen.

 

Na de oorlogsjaren

In 1945 leidde bedrijfsleider Crit Mooren de wederopbouw van de verwoeste fabriek. Zij begonnen met 5 man sterk met het opruimen van de puin. Waarna, door steun van het bureau van Wederopbouw voor fabrieken te Nijmegen, op 16 september 1946 het vuur in de oven weer kon worden ontstoken. De productie liep in de jaren daarna van 3 naar 7 miljoen stenen per jaar, de toptijd voor Nuance.

Ook toen, na de oorlog en de wederopbouw, gebeurde er nog veel handwerk. De pers was gemoderniseerd, hierdoor werd slechts nog een derde deel met de hand gemaakt. De klei ging nog via de een grote tafel waar de handvormmakers zaten naar de pers. Met een kiepwagen werd die klei in de, niet ongevaarlijke, 4 meter grote pers gedaan.

De naoorlogse jaren waren drukke jaren. De meeste arbeiders kwamen uit de omliggende plaatsen. Als er een schip naar het buitenland geladen moest worden, trokken ook Peelwerkers naar de Heukelomse fabriek. Zo kwam in 1949 een kustvaarder via de Maas naar Heukelom afzakken om weer terug naar Engeland te keren (met stenen uiteraard). Op zo'n momenten moest er dag en nacht geladen worden. Bij de kippenboeren uit de buurt haalde men zelfs de petroleumlampen, die anders in de schuren hingen. De oppompbare lampen zorgden zodoende voor een beetje licht.

In die naoorlogse tijd werkten in de seizoentijd, die liep van maart tot oktober, zo'n zestig mensen (voor 1940 waren het er soms over de 100). In die tijd werden de stenen in de zomermaanden gevormd en opgeslagen onder drooghutten. Deze voorraad ongebakken steen (ook wel groene steen genoemd) werden in de wintermaanden in een met kolen gestookte ringoven afgebakken. De jaarproductie bedroeg in die tijd circa zes miljoen stuks basis waalformaat.

 

De neergang

Ondanks alles zakte de steenfabricage in elkaar en verviel loods na loods in Heukelom. Maar ook de onderbezetting in het personeel, deze was gehalveerd, droeg bij  in het elkaar zakken van het geheel. In 1973 werd in kader van de sanering in de baksteenindustrie Nuance stilgelegd. Waarna in 1975 door de familie Tol de gronden, waar eens steenfabriek Nuance had gestaan, werden gekocht. Het enige wat overgebleven was, was een kleine loods waarin tegels werden gemaakt.

 

De overname

Steenfabrikant Tol had ervaring in de bakstenenindustrie, immers bezat men al een kleiwarenfabriek in het Utrechtse Elst. Zij besloten naast het oude bedrijf een geheel nieuwe fabriek te bouwen, een moderne tunneloven, met drogerij en persinstallatie Deze volledig geautomatiseerd fabriek werd in 1977 in gebruik genomen. Van het persen tot het lossen van de stenen, alles gebeurd sindsdien met behulp van geautomatiseerde machines.

 

De wederopkomst

Deze nieuwe fabriek produceerde in de aanloopjaren, de jaren na 1977, met slechts 22 man personeel een hoeveelheid van 16 miljoen bakstenen waalformaat. Door de jaren heen is het aantal man personeel in de productie afgenomen naar 14 man. De productie daarentegen is toegenomen naar zo'n 24 miljoen stenen per jaar (dit tegen de topjaren van de jaren '50 waar men 7 miljoen stenen per jaar produceerde).

De familie Tol, legde het fundament voor wat Nuance tegenwoordig is. Na overname door Desimpel in 1989 werd een grote nieuwe hal gebouwd en is de kleivoorbereiding verbeterd. In de Hanson periode werd er veel aan productontwikkeling gedaan. Waarna ze enkele jaren later werden overgenomen door Terca, nu een onderdeel van het Wienerberger concern.

Naast de prachtige "gewone" producten van maasklei, wordt er nu (2007) ook met een oranje bakkende klei en met de zware Westerwalder kleien gewerkt. Er worden onder andere 17 sorteringen stenen geproduceerd in 3 formaten. Op jaarbasis kunnen ca. 23 miljoen stenen basis WF worden geproduceerd door 17 gemotiveerde medewerkers. Deze stenen gaan niet alleen naar Nederland, maar ook naar Duitsland, Belgi en Engeland. Rond 1995 was Duitsland met een afname van +/- 17 miljoen de grootste afnemer.

 

 Foto's kleiwarenfabriek Nuance

Een luchtfoto van kleiwarenfabriek Nuance in vroegere tijden. Het enigste wat de tand des tijds heeft doorstaan is het woonhuis van de bedrijfsleider. Wat ook anno 2007 het verblijf is van de bedrijfsleider.
Een foto van nu met de ringoven van toen!
Een satellietfoto van kleiwarenfabriek Nuance uit 2006.
Het woonhuis van de bedrijfsleider, met kantoor en paardestal (1918). Rechts staat bedrijfsleider Eduard Mooren met zijn vrouw.
Vr de woning van de bedrijfsleider van "Nuance", poseren zijn vrouw Mooren-Claassens en de dochters Dora en Hendrina.
Het vervaardigen van stenen als handwerk. V.l.n.r.: Dries en Hub Elsbergen.
Medewerkers van de steenfabriek in de beginperiode (1917). V.l.n.r. staande: Jos Heijligers, Hen Reinders, Grad Mooren, Jan Aben en Sef Reinders; zittend (boven): Paul Reinders, (beneden): Piet Martnes, L. Reinders, Holtermans, zoon van P. Martens.
Enkele medewerkers van de steenfabriek in 1947. V.l.n.r. staande: Thei Janssen, Frits Heijligers, Grad van Berlo en Jan Heijnemans; zittend: Wim Cuijpers, Frans Cox, Ton Janssen, Thei Nas, Martien Giepmans en Harrie Tebarts.
Bedrijfsleider Eduard Mooren poseert voor een stapel platte stenen (flagstones), die vooral in de crisistijd, vr de oorlog, werden gemaakt omdat er toen weinig bouwstenen werden afgenomen (1936).
Stenen worden uit de pers gehaald en op wagentjes (voorgrond) gelegd voor vervoer naar de droogrekken. V.l.n.r.: Frans Cox, Wim Cuijpers, Gerd Koch en Leonard Reinders.
Grad Verijdt (links) en Piet Claessens in actie met het sjouwen van stenen.
Onder het toeziende oog van Eduard Mooren stuurt Jan Heijnemans de paarden bij het walse van de baan, waar de stenen uit de pers opgestapeld worden om te drogen.
Vr 1945 was men voor het vervoer op het terrein van de steenfabriek vrijwel uitsluitend aangewezen op de paarden. Deze locomotief heeft hier na de oorlog de plaats van het paard ingenomen.
Kort na de oorlog werd het treintje van de kipwagens getrokken door een diesellocomotief. Bestuurder is Jan Reinders.
In 1932 even uit met de pony en het rijtuigje van Eduard Mooren. V.l.n.r.: Ben Custers, Piet Custers en Crit Mooren.
De eerste stoomlocomotief (1934), die gebruikt werd als tractie voor de kipwagens, waarmede de nodige klei uit de weilanden onder Afferden werd gehaald. Op de locomotief bevinden zich Wim Hendriks (voor) en Leonard Reinders (achter).
In 1949 werd het zilveren bestaansfeest van steenfabriek "Nuance" op een luisterrijke wijze gevierd.
 

 

EXTRA - Angelbeck

Tijdens de eerste Werelrdoorlog heeft Sjang Clevers niet alleen steenfabriek "St. Antonius" te Heukelom laten bouwen, maar ook het riante landhuis "Angelbeck". Dit pand, gelegen aan de Rijksweg Afferden-Heukelom, werd in de volksmond ook wel "de villa" genoemd.

Toen de heer Clevers in 1924 de steenfabriek wegens financile moeilijkheden heeft verkocht, heeft hij ook huize Angelbeck verlaten. Nadien is bij een binnenbrand veel schade aan het gebouw ontstaan, welke slechts ten dele is hersteld. In de jaren dertig heeft het plan bestaan hier de landbouwschool onder te brengen en de villa verder te bestemmen tot ambtswoning van de burgermeester van Bergen. De gemeente kon met de eigenaar geen overeenstemming bereiken over de koopprijs. Doordat huize 

"Angelbeck" in 1945 door oorlogsgeweld is verwoest, is er definitief een streep door die plannen gezet.

Een foto van "de villa".

Een kijkje in de keuken van huize Angelbeck op het Gening, beter bekend als "de villa". Rechts de vrouw des huizes, de vrouw van Sjang Clevers, en in het midden Koos van Ginkel-Niesten

EXTRA - Handvormbak

Zoals hierboven te lezen is, werden de stenen vroeger gemaakt met behulp van een handvorm(bak). Landgoedbleijenbeek.nl is in het bezit van zo'n originele, bij Nuance gebruikte, handvormbak. Hieronder een beschrijving van de handvormbak.

De handvorm bestaat voor het grootste gedeelte uit hout, met aan de bovenkant afgewerkt met metalen strips. Het geheel wordt bij elkaar gehouden door tientallen spijkers en weegt mede hierdoor ruim 4 kilo. De handvorm heeft een lengte van 95 cm, een breedte van 29 cm en een hoogte van 6 cm. De handvorm biedt plaats aan  6 stenen, met een afmeting van 24,3 bij 12,2 bij 5,7 centimeter.

De hieronder afgebeelde foto's zijn gemaakt voor een muur van dikformaat stenen, geproduceerd midden jaren '90 bij kleiwarenfabriek Nuance.

 

               

EXTRA - De tunneloven

Door onderhoudswerkzaamheden aan de tunneloven van kleiwarenfabriek Nuance, was Landgoedbleijenbeek.nl in staat om enkele prachtige foto's te maken van de binnenkant van deze oven. De tunneloven is sinds eind  jaren '70 continu in gebruik geweest, dus was dit de uitgelezen kans (en misschien wel de enigste kans ooit) om er een paar foto's van te maken! Bij deze dus!

                          

 

Kleiwarenfabriek Nuance - Afferden (L)

GESCHIEDENIS