Triode Dick's Page
Single Ended 807 geïntegreerde versterker.
*
Toen Paul Klipsch 50 jaar terug een luidspreker bouwde die eens geen hoorn als behuizing voor het laag had, kreeg hij veel hoon over zich heen. Dit was ketterij tegen het "hoorn geloof ". Net zo iets als vloeken in de kerk. Paul wilde zijn luidsprekers echter ook voor wat kleinere kamers haalbaar maken. En wilde de kast als middenspeaker (! ja, ja, hij was zijn tijd ver vooruit) gebruiken. Toen de luidspreker uit kwam gaf hij hem de naam: Heresy. Letterlijk: Ketterij. De man heeft, hij is nog steeds onder ons, kennelijk een gezond gevoel voor humor.
Hij zag dat er meer wegen zijn om een goede weergave te bereiken. Daar zijn niet altijd enorme kasten, wat hoorns nu eenmaal zijn, voor nodig. De Heresy wordt tot op de dag van vandaag nog steeds gebouwd. Het is nog steeds een prima luidspreker met een hoog rendement.
Twee jaar geleden heb ik een dealtje gemaakt met mijn jongste broer, een werktuigbouwer die geen ene moer van electronica weet. Hij maakte voor mij een aantal chassis en ik bouwde een mooie buizenbak voor hem. Ik ging op zoek naar een passend ontwerp. Ik had in Sound Practices al wat over de 807 gelezen en of de duvel er mee speelt, krijg ik van audiovriend Direct Heated Rob een aantal RCA 807. Daar ging ik mee aan de slag. Ik vertel maar vast de conclusie: De versterker klinkt mooier dan dat ik ooit verwacht had. De 807 is een verrekt mooi buisje. En geen eens een triode! Maar een beam tertrode. Een USA bedenksel om het patent van een penthode te omzeilen. Ik ben hoofdzakelijk penthodes als de EL34 gewend. Maar de 807 laat de laatste in het stof bijten als het op muziekweergave aankomt. Hij heeft, in penthode instelling, een karakter dat een triode benaderd. En er komt makkelijk 10 Watt vermogen uit. De buis is heel voordelig verkrijgbaar, heel gemakkelijk aan te sturen en is mooi gebouwd. Laat je niet afschrikken door de topaansluiting. Dat kon nog wel eens het grote geheim van de smit zijn in dit geval. Een versterker gebouwd om een 807 is echt voor iedere muziekliefhebber haalbaar. Het eindresultaat is absoluut niet budget. Er is nu geen enkele reden meer te bedenken om met een transissssssssstor versterker te draaien............ En een echte heresy is natuurlijk zo'n halfgeleiderbak. En niet deze prachtbuis.
Op deze foto's zijn de beide electronenbundelaars, vandaar de naam beam tetrode, te zien. Het is dus geen echt rooster.
Triode Dick's Heresy ?
Update: 7-8-2000
De 807SE met voeding en bandkernuitgangstrafo's van Automatic Electronic. Hier zonder trafokap. De 807 zijn van Philips. De 5R4GYS is een RCA. De 6SL7 en 6SN7 ECG Philips, gemaakt door Sylvania in de jaren 80. De laatste zijn volop leverbaar.
Hier zie je dat de anode de kortste weg naar buiten gaat. Invloeden van binnenaf zijn daardoor afwezig.
Het chassis wat op de foto te zien is, is geheel van 2mm koperplaat gemaakt. Ik heb hem eerst laten glasstralen. Toen zwarte autolak er op gespoten. De laatste lagen heb ik vanaf een halve meter afstand van het chassis gespoten. Dat krijg je een wat gekorreld oppervlak. Dan als laatste een paar lagen blanke autolak aangebracht. Het ziet er lux uit. En wordt met een paar dagen mooi krasvast. Mijn broer heeft een paar kleine kinderen rondlopen en heeft daarom een acryl kap aan de trafoafschermkap gemaakt. Een makkelijke en veilige oplossing. De twee schakelaars die je aan de zijkant ziet zijn voor de power en de standby stand.
De voeding en uitgangstrafo's komen bij Automatic Electronic vandaan. De voedingstrafo kan daar met iedere gewenste spanning gewikkeld worden. Op de foto zie je UGT's van het dubbel C-kern type. Wat luxer dan gemiddeld misschien, of het de extra uitgave waard is moet je zelf bekijken. Wil je het voordeliger maar zeker ook mooi, laat dan een paar blok-kern UGT's wikkelen. Ik heb gevraagt aan AE of ze een complete set konden samenstellen. Dat was geen enkel probleem. De prijs was lager dan verwacht zelfs! Een voedingstrafo, twee blokkerntrafo's en twee smoorspoelen kosten als complete set: F 488,=. Had ik niet verwacht..... Een luxere set: voedingstrafo, twee C-kern UGT's plus twee 6-kamer smoorspoelen kost F 786,=. Bedenk wel dat de eerste set al heel mooie resultaten geeft. Vraag naar de Triode Dick 807SE-trafoset. Even denken.... nog wat plaatwerk voor een chassis'tje bij de plaatselijke ijzerboer, buisvoetjes plus topcaps, MKP-condensators.......... Ik denk dat je niet boven de 900 piek hoeft uit te komen! Dan lul je toch niet meer over halfgeleiders!
Hier zie je de versterker is zijn zondagse jasje. Met trafokap en kinderhandvriendelijke perspex beschermkap.
Het signaal komt binnen op de ingangschakelaar. Hier getekend als een driestapper maar zet er zoveel ingangen op als je denkt nodig te hebben. Een hele hete tip is: schakel niet alleen de signaalweg, maar ook de massa. Deze methode gebruik ik zelf al jaren standaard op mijn eigen versterkers. Parasitaire stroompjes uit andere aangesloten apparaten, tuner, cassette, minidisk, cd-r, etc. krijgen daardoor geen kans ons mooie muzieksignaal te verzieken. In verschillende bladen is al vaak verteld dat je de stekker in de wandcontactdoos moet doen in die stand waar je de minste lekstroom naar massa meet. Stekker markeren waar de fase zit, en bingo. Een betere, schonere muziekweergave is je beloning. Met het meeschakelen van de massa is het effect nog groter! De randapparaten zien elkaar helemaal niet meer. Neem dus een keuzeschakelaar met 4 moedercontacten. Na de schakelaar volgt uiteraard de volumeregelaar. Hier kun je al je noeste arbeid vóór je gaat versterken direct al grondig verpesten door een 2 knaken potmeter te gebruiken. Niet doen, verkeerde zuinigheid. Een Alps of Noble doet het hier prima. Maar een 12 of 24 stapper doet het nog een stuk mooier. Duur? Welnee. Je leest er elders op deze site meer over. Een 12 stappen is in de praktijk al vaak meer dan genoeg. De 6SN7 dubbeltriode die dan volgt is een klassieker van klasse. De ene helft voor links, de andere helft voor rechts. Kanaalscheiding? Kom nou, de twee helften zijn echt gescheiden. Die zien elkaar niet. De voedingsontkoppeling bepaalt de kanaalscheiding. Geen enkele reden om ongerust te zijn. De 6SN7 wordt helaas wel wat prijzig vandaag de dag. Maar……. waarom geen 12SN7? Voor een kwart van de prijs heb je op de gloeispanning na (12,6 Volt) exact dezelfde buis. Laat twee extra 14 Volt wikkelingen op de voedingstrafo leggen. Gelijkrichten en een spanningstabilisator van 12 Volt gebruiken. De stroom door de gloei van de 12SN7 is de helft (300mA) van de 6SN7, Makkie dus. De GEC Philips 6SN7 die nog veel te koop zijn, zijn ook prima natuurlijk. Een 12SX7 is zelfs geweldig mooi (lees ook de grote driverbuizentest op deze site). De stopweerstand aan het rooster (1K) is een must. Voorkomt effectief eventuele hoogfrequent oscillatie. Ik gebruik altijd "gridstoppers". Ze houden de schakeling ten alle tijden stabiel en zijn makkelijk aan te brengen. Wel direct en zo kort mogelijk aan de buisvoet solderen.
Als je deze versterker wilt maken, en je hebt nog geen 6SN7's vraag dan naar twee extra 12 Volt/ 1 Ampère wikkelingen. Om de reden die ik hierboven aanhaalde. De gelijkrichting gaat met een diodebuis. Solid state diodes komen hier niet ten sprake. Bij een single ended versterker is de voeding zó belangrijk, dat alleen een buisgelijkrichting er bij mij inkomt. Push pull versterkers hebben een veel grotere common mode rejection (onderdrukking van rotzooi uit de voeding) dat daar een gelijkrichting met diodes wel door de beugel kan. Een CV378 of GZ37 van Mullard geeft hier een mooi resultaat. En het zijn superlonglife buizen. Met een RCA 5R4GYS die je op de foto ziet, gaat het ook prima. Een GZ34 is ondanks zijn mythische verhalen een shitbuis. De mystiek is volgens mij geheel te danken aan de zeldzaamheid en dus veel te hoge prijs die gevraagd wordt. Een 5U4 is altijd een goede keus. Dan de voedingscondensators. Ik heb hier MKP van Solen/ SCR toegepast. Al vaker een goede keus. MKP's zijn heel betaalbaar geworden de laatste jaren. En superbetrouwbaar, ook op de lange duur. De voeding wordt vervolgens opgesplitst met twee smoorspoelen waarna weer twee 33uF/630V C's gebruikt worden. De afvlakking en rimpelonderdrukking zijn dan al heel groot. Gebruik geen grote elco's (200uF of nog meer) in de voeding. Zeker niet direct na de gelijkrichtbuis. Die krijgt elke keer dat je de versterker inschakelt een flinke uppercut. Na korte tijd gaat hij KO. Ook krijgt, met te veel capaciteit in de voeding, het geluid een lomig karakter (denk aan de "pace and rhytmn"). Als je voet niet automatisch meetapt op het ritme van de muziek, is er wat niet in orde…. 33uF-10H-33uF geeft je een snelle breedbandig ontkoppelde voeding. En bedenk dat in de versterkertrapjes maar een relatief lage stroom loopt. Dit in tegenstelling tot een transistorversterker. Daar trekt de eindtrap wel hogere stromen. Vandaar dat daar wel meer microfarads in de voeding worden gebruikt. Maar ook lang zo overdreven niet meer als 15 jaar terug.
De voortrappen worden nog verder ontkoppeld met RC circuitjes.
De voeding voor de gloei van de SRPP geschakelde 6SN7 is opgetild naar pakweg 75 Volt. Dit is om binnen het voorgeschreven gloeispiraal/kathode spanningverschil te blijven welke wordt opgeven in de datasheets van de fabrikanten. Als er doorslag ontstaat, is dat herkenbaar aan een toenemende brom. De buis wordt langzaam vergiftigd. Als je de onderste weerstand vergeet te ontkoppelen met een condensator, zul je ook veel brom horen. De condensator legt de middenaftakking virtueel (voor AC of wisselspanning)aan massa.  
De weerstand van 180 K die over de stand by schakelaar staat, zorgt er voor dat buizen altijd enigszins in emissie staan. Zonder die weerstand zal er met de gloeispanning aan een elektronenwolk om de kathode hangen. Die kan niet weg. En de wolk zorgt voor een verharding van het kathodemateriaal. Wat weer de levensduur van de buis verminderd. Dit laatste heb ik niet zelf onderzocht. Het komt van een oude wijze buizenrot uit Eindhoven. Die vertelde het aan mijn  buizenbroeder Direct Heated Rob. En daar heb ik het weer van. En zulke wetenswaardigheden moet je niet achterhouden. Ja daar noemde ik Eindhoven. Daar waar eens zulke mooie buisjes gemaakt werden…. Als Philips niet zo lomp groot was, zouden ze net als Western Electric best wel weer een buizenlijntje hebben kunnen opstarten. De kennis kan toch niet allemaal weg zijn gewaaid? Denk eens aan die mooie PX'sen, AD1 of AZ gelijkrichters………… Och, een mens moet toch wat te dromen hebben.

Heb je vragen over dit of een andere buizenontwerp, mail me.
*
  • Triode Dick's Heresy............
  • Klipsch Heresy............
  • De schakeling:
  • De voeding:
Schema 807SE: