Triode Dick's Page
Transisssssstorless Dac Analog Output
*
update: 10-10-00
CD klinkt niet goed, o wat slecht, veel minder dan vinyl... Ik draai geen Cd meer sinds de platenspeler er weer staat. Iedereen heeft het wel eens gehoord. Ik zeg dat het allemaal gelul in de ruimte is! CD kan wél goed zijn. Hoe? Bypass eens alle halfgeleiders uit je analoge trap van je dac (digitaal naar analoog omzetter). Dat zijn grote boosdoeners in de keten. Hoe kan dat? Als je de applicaties van de diverse dacs bekijkt zie je dat er heel gemakkelijk 3 á 4 opamps in uitgangstrap zitten. En dat alleen om de uitgangspanning van 100mV naar 2 Volt te brengen, en onderweg een laagdoorlaatfilter te maken. Eén voor de stroom/spanning omzetting, Of buffertrap. Dan twee voor de filtering. En nog een 100% tegengekoppelde opamp om een vaak onnodig lage uitgangsimpedantie te krijgen. Ze moeten wel, helaas, er zijn nog steeds versterkermakers die een ingangsimpedantie van pakweg 10K normaal vinden voor hun apparaat. Ontwerpers zijn vaak slimme jongens die echter wat zwarte gaten schijnen te hebben. De technische specificaties staan vaak bovenaan.
Ik kocht 4 jaar terug een Marantz CD 16. Als vervanger voor mijn Denon DCD1700. Na jaren trouwe dienst begon het apparaat wat nukken te vertonen. Het geluid leek er zeker niet op achteruit te gaan. Het brede makkelijke geluid die éénbits spelers vaak laten horen. Maar toen las ik in Glass Audio over een buizentrapje achter de dac als vervanger van de opamp uitgang. Och, de Denon kon toch weinig mee gebeuren. Waarom niet eens proberen... Eerst de laser van de speler wat meer bias gegeven. Het ding sloeg te vaak over. En zowaar, hij deed het weer prima. Maar dat kan je niet blijven doen natuurlijk, op een gegeven moment is het echt op. Maar hij deed het dus weer. Ik had dus twee Cd-speler in het audiorek. Vergelijk is dan makkelijk. Eén op één won de Marantz het. Aan het werk dus!
Het schema dat de auteur er bij had bedacht sprak me niet aan. Met ECC88 en andere nietmijnkopjethee dingen. Maar de stroom naar spanning omzetting en het filter waren en zijn meer dan interessant. Voor wie het niet weet: de meeste multibit digitaal-analoog omzetter hebben een stroombronuitgang die vaak 1 mA levert. Soms 2 mA. Hang je daar een weerstand aan van 100 Ohm, dan wordt de stroom omgezet in een spanning van 100 mV. Immers U=IxR. Ha, denk je dan, dan gebruik ik toch een 2 K weerstand! Komt er 2 Volt uit de dac. Maar helaas, die vlieger komt niet van de grond. De stroombron droogt voortijdig op. Vandaar dat je vaak 100 Ohm ziet aan de I-uit van de dac chip. Bij Philips dac's wordt zelfs nog lager gebruikt. 22 Ohm.
De buizentrap, SRPP 12SX7, is het trapje waar ik twee jaar heel tevreden mee gespeeld heb. Wil je meer uitgangspanning, gebruik een 6SL7. Maak dan alleen de beide kathodeweerstanden 1K8. Maar voor de versterkertrap kun je in principe elke gewenste schakeling gebruiken.
Hoe ga je te werk? Als de speler opengemaakt is, soldeer je voorzichtig maar snel de twee draden naar het filter direct op de omzetter. Het filter had ik zelf op de achterwand (aan de binnenzijde uiteraard) vastgezet met wat siliconenkit. Het filter zat op die manier met hele korte verbindingen aan de dacchip. Daarna met een paar cinchuitgangen naar buiten en de buizentrap in. Bij de uitvoering in Minidiscspeler heb ik zelfs de bestaande uitgangen gebruikt. Ik heb de bestaande printbaantjes doorgekrast met een scalpel. Dan het deksel van de speler eraf. En ook het koperbaantje dat punt 13 verlaat, van de dac, doorkrassen. Deksel er weer op. Klaar.
Nog een manier...
Een andere mogelijkheid om de stroom om te zetten in spanning, en meteen de spanning op te transformeren, is het gebruik van een trafo. En laat nou het toeval daarzijn dat zo'n trafo (groot woord voor zo'n klein ding) gemaakt wordt door Sowter in Engeland. Direct Heated Rob kwam er mee aanzetten. Had het ding ontdekt op de site van Sowter. Liet er twee komen en bouwde ze in zijn Mission met Analog divices multibitter. Hij was er gelijk zeer over te spreken. Vroeg wat rond of er nog meer animo voor was, ja dus, en bestelde er nog 10 trafo's bij.
Het trafo'tje.
Afmetingen >>
Originele applicatie van Sowter.
En zoals ik de trafo toepas.
En deze oplossing zit nu ingebouwd in mijn Denon MD speler. De dac is zo goed, dat je gerust kunt stellen dat het een losse dac is met een gratis MD-speler! Ook de andere 5 audiovrienden (het zijn er nu al meer overigens) waren verbaast over de verbetering ten opzichte van hun oude solid state uitgangen. En het is zo makkelijk te doen.
Burr Brown opbouw van de PCM 56 en 61.
Zomaar een wat bizar idee'tje van uw triodeman...
Burr Brown opbouw van de PCM 63.
Hieronder nog de gescande opbouwtekeningen uit het BB circuit book. En een schema dat heel goed bruikbaar is als je alleen nog digitaal draaid. Gewoon om ook te laten zien hoe weinig electronica eigenlijk nodig is voor een complete analoge versterking vanaf de stroomuitgang.
www.sowter.co.uk
triode.dick@home.nl
PCM56/61
PCM63
Power Dac!
Sowter site