Omdat op het internet niets of weinig te vinden is met betrekking tot het verzamelen van de puntstempels van onze voormalige Nederlandse kolonie "Nederlands IndiŽ", heb ik getracht zelf een kleine site te maken.
Deze stempels worden al sinds begin van de vorige eeuw verzameld, net als de nummerstempels van Nederland en diverse andere landen.
Mocht er, na het bekijken van de site, opmerkingen zijn stuur me dan even een berichtje.
Indien u in uw verzameling zegels aantreft met nummerstempels van Ned IndiŽ en u wilt deze verkopen, stuur een berichtje naar tristis@home.nl met (NVPH) zegelnummer en puntstempelnummer.

Het begin van de nummerstempels:

De puntstempels (toentertijd ook wel nommerstempel genoemd) van Nederlands IndiŽ werden op 1 januari 1874 verstrekt en ingevoerd. Het doel van deze stempels was:
1 - Hulp bij de herkenning van het postkantoor door aan elk postkantoor een nummer te verstrekken.
2 - De punten van het stempel laten een indruk in het zegel(beeld) na waardoor, ook na het verwijderen van de stempelinkt, de zegel niet meer kon worden hergebruikt.

Deze "vernietigingsstempels" moesten met zwarte inkt worden afgedrukt waarbij het stempel minstens 3/4 van het zegel moet bedekken.
Tegen deze voorschrift werd nogal vaak gezondigd. Meerder nummers komen voor in blauw, blauwgroen en ook wel violet. Nummer 84 is bekend met rood inkt.
Naast het puntstempel op de frankeerzegel moest een dagtekeningstempel (rond- of kleinrondstempel) worden geplaatst.


Brief verzonden op 20-1-1893 van Meester Cornelis (Java) naar Salatiga (Java).

In april 1893 werden de punt- en kleinrondstempels afgeschaft als dagteken- en vernietigingsstempels. Omdat het wel een beetje lastig was om 2 stempels te gebruiken werden deze door 1 stempel vervangen het z.g. vierkantstempel. Dit vierkantstempel is vergelijkbaar met een kleinrondstempel waaraan 4 circelsegmenten zijn toegevoegd waardoor deze meer inkt met de afdruk opbrengt.
Vanaf begin 1892 is aan enkele grote kantoren het stempel als proef uitgereikt waardoor kleinrond- en vierkantstempel gelijktijdig gebruikt kunnen zijn als vertrek- en/of aankomststempels. Puntstempels gebruikt na april 1893 zijn redelijk schaars.


Brief verzonden op 10-4-1893 van Semarang (Java) naar Tegal, afgestempeld met puntstempel 2 en vierkantstempel. Op de a.z. het aankomst kleinrondstempel Tegal 17-4-1893.



Indien een brief van een hulppostkantoor werd verzonden en deze ging via een postkantoor dan moest b.v. de naamstempel boven het adres worden geplaatst. Het postkantoor plaatste dan zijn nummerstempel op het zegel(beeld) en het dagtekeningstempel.


Brief verzonden op 12-7-1886 van Fort vander Capellen (Sumatra) via Padang Pandjang, aldaar afgestempeld met nummer 68, naar Padang.


Kantorenlijst:


De lijst van 131 kantoren is op een ander pagina geplaatst. Om de zegels/afstempelingen in mijn collectie te bekijken, klik op het kantoornummer in de linker kollom.


Omdat sommige stempels na sluiting van het kantoor zijn overgenomen door een ander kantoor, zal het op losse zegels niet altijd mogelijk zijn om te weten van welk kantoor deze afdrukken zijn. Voor deze afdrukken geldt dat dit alleen herkenbaar is indien de afdruk op brief of postwaarde stuk, met een dagtekeningstempel is afgedrukt.


Brief verzonden op 26-4-1889 van Laboean (Java) naar Braunsweig (Duitsland).
In een korte periode tussen de naamsverandering Deli en Laboeandeli 1888 tot 1889 heette het kantoor Laboean.

In een enkel geval kan men het aan de zegel herkennen b.v. als een kantoor al was opgeheven voordat een bepaalde zegel is uitgegeven.:

    
De 20 en 25 cent Wilhelmina zijn pas in 1892 uitgegeven. Dus kan met zekerheid gezegd worden dat het hier gaat om Tebingtinggi-Deli.

Of als ook het kleinrondstempel op de zegel is afgedrukt.

Het zeldzame kleinrond stempel Bandar Klipa in combinatie met puntstempel 113 op nr 19.


Op welke zegels kunnen de puntstempels voorkomen:

Koning Willem III 1864, nvph 1
Koning Willem III 1868, nvph 2
Afdrukken op de emissies 1864 en 1868 zijn zeer zeldzaam.

Koning Willem III 1870, nvph 3 t/m 16
Cijfer zegels 1883, nvph 17 t/m 22

Wilhelmina 1892 de 20, 25 en 50 cent, nvph 26, 27 en 29.
De andere waarden uit deze emissie zijn pas in 1894 of later uitgegeven. Puntstempels op deze emissie zijn relatief schaars.
Waarbij afdrukken op de 50 cent nog het minste voorkomen.

         
Puntstempels 1 "Weltevreden" en 113 "Tebingtinggi-Deli" op nr 26.

                             
Puntstempels 1 "Weltevreden", 5 "Padang", 7 "Soerakarta", 15 "Salatiga", 108 "Medan", 113 "Tebingtinggi-Deli" en 118 "Tandjoengpoera" op nr 27.


Puntstempel 15 "Salatiga" op nr 29.



Port 1e emissie, nvph 1 t/m 4
Port 2e emissie, nvph 4 t/m 13
Port 3e emissie, nvph 16a en 18a
Port 16a en 18a zijn respectievelijk in december-1892 en november-1892 aan de postkantoren verstrekt, derhalve is het mogelijk dat hierop een puntstempel voorkomt. Mij is nog geen exemplaar bekend.

Ook kunnen Nederlands Indische puntstempels voorkomen op buitenlandse zegels. Meestal zijn dit zegels van de Straits Settlements.
Afdrukken op buitenlandse zegels, zoals hieronder te zien, zijn zeer schaars.

                   
Puntstempels 4 "Batavia" (Java), 35 "Muntok" (Banka), 56 "Siboga" (westkust van Sumatra) en 89 "N.I. Exp. Kant. Penang" op verschillende zegels van de Straits Settlements.


Vervalsingen:

Het is bekend dat van de Nederlands Indische puntstempels hele goede vervalsingen zijn gemaakt. natuurlijk betreft het veelal de zeldzame nummers.
Een goed voorbeeld van een redelijke vervalsing is deze nummer 118 op een eveneens valse 10 cent Willem III.


Ook van veel voorkomende afdrukken zijn om duister redenen vervalsingen gemaakt.
Onderstaand 4 (valse) port zegels uit de emissie 1892. De 2Ĺ , 30, 50 en 75 cent zijn pas na 1906 uitgebracht. De Nederlandse puntstempel 5 (links naast de 2 van de 2Ĺ) en op de 75 cent (bovenaan het zegel) kunnen onmogelijk echt zijn.

              

Ook zijn hele slechte vervalsingen in omloop. Gezien onderstaande zegels/afdrukken kan ik het mij niet voorstelen dat deze afdrukken bedoeld zijn om de nummerstempel verzamelaars om de tuin te leiden.


             
Valse puntstempels zonder nummer op heel fel gekleurde eveneens vervalste zegels.


Typen:

Zoals vermeld kregen de postkantoren ieder een nummer toegewezen. De postkantoren in de grote plaatsen kregen meerdere stempels tegelijk en omdat deze stempels met hand werden gemaakt is het begrijpelijk dat sommige stempels van hetzelfde nummer afwijkingen vertonen ten opzichte van elkaar. Ook doordat, door o.a. de looptijd van bijna 20 jaar (slijtage), meerdere stempels moesten worden vervangen, kunnen deze afwijken van hun voorganger.
Dit resulteerde in diverse typen van dezelfde nummers.
Enkele voorbeelden:

    
Links 66 "Veldpostkantoor Atjeh" (donker blauw) en rechts 66 "Kotta Radja". Duidelijk is te zien het veldpostkantoor nummer bestaat uit 40 punten
en de rechter afdruk uit 26 punten.


                 
5 verschillende typen van nummer 4 "Batavia".



Nederlandse puntstempels op zegels van Nederlands IndiŽ:

Soms komt het voor dat een brief niet is afgestempeld op het kantoor van verzending. In dat geval zal een tussenliggend kantoor of het aankomst kantoor de zegel alsnog "vernietigen" door het aankomststempel op de zegel te plaatsen. Enkele voorbeelden zie je bij de zegels van de Straits Settlements.
Dat dit ook kan gebeuren bij zegels van Nederlands IndiŽ moge duidelijk zijn.
Onderstaand 3 zegels van Nederlands indiŽ die zijn afgestempeld in Nederland met een Nederlands puntstempel.

                   
De 25 cent heeft een afdruk 14 (in de baard van Willem). Dit zal betekenen dat het zegel is verstuurd vanuit Pekalongan (Java) naar Den Haag alwaar het zegel om onverklaarbare redenen nogmaals is afgestempeld met 44 Den Haag.
De 10 cent port 1874 en de 50 en 250 cent Willem III hebben het afdruk 5 van Amsterdam.

Omdat er onder de verzamelaars steeds meer afdrukken opduiken van puntstempel 5, met puntjes aan beide kanten van de 5, is er een vermoeden dat het wel eens een onbekend type kan zijn van Padang zelf. De .5. komt veelvuldig voor op Porten 1 en 2 en op de 2Ĺ gulden Willem III. Alleen een brief met dit type in combinatie met het kleinrond van Padang kan hier duidelijkheid in geven.
Ook zien we deze puntstempel .5. steeds vaker op portzegels van Curacao.



Het noodstempeltje van Weltevreden:

In de maanden februari tot en met juli 1885 werd in Weltevreden een cirkelstempeltje gebruikt. De exacte reden waarom deze stempel toen is gebruikt is niet bekend. Een mogelijke verklaring is dat er tijdelijk geen puntstempel aanwezig was. Omdat mij nog geen brief met puntstempel 1 uit deze maanden bekend is zou het een verklaring kunnen zijn.

Puntstempel 1                           : 2-8-1884
Vroegst bekende cirkelstempel  : 3-2-1885
Laatst bekende cirkelstempel     : 2-9-1885
Puntstempel 1                           : 16-12-1885


Indien u in het bezit bent van een brief met puntstempel 1 met een dagtekeningstempel tussen 2-8-1884 en 16-12-1885 hoor ik dit graag.
Ook wil ik graag weten of er nog brieven en/of briefkaarten bekend zijn met een datum vroeger of later dan genoemde data met een cirkelstempel.
De in mijn collectie aanwezige afdrukken vind je in de linker kolom onder "cirkelstempels"

Wil je meer weten over puntstempels of heb je puntstempels te ruil of te verkopen, stuur een berichtje naar
E-mail van Leo koning

Indien u meer wilt weten over de puntstempels van Nederlands IndiŽ is er een nieuwe en zeer uitgebreide site gemaakt door Hans Kruse. Deze kunt u vinden middels onderstaande link.
Puntstempels van H.Kruse
Wilt u zelf beginnen met het verzamelen van Indische puntstempels of uw verzameling verder uitbreiden kunt u in de eBay winkel van J.Braaksma een groot aantal verschillende puntstempels kopen voor schappelijk bedragen.
eBay winkel Van J.Braaksma
 

 



Literatuuropgave:
        Bulterman "Poststempels Van Nederlands-IndiŽ 1864-1950"
        P.Storm van Leeuwen "Poststempel catalogus Nederlands IndiŽ"
        Speciale catalogus NVPH
        Specialiteiten catalogus NVPH 2006-2011

Alle zegels, stempels en/of brieven maken deel uit van mijn eigen collectie tenzij anders vermeld.