Het ontstaan van het 80 meter Nacht-uilennet:

Vele radio-zendamateurs mogen graag luisteren, met enige regelmaat luisterde ik naar het Nacht-Uilennet en vroeg mijzelf hierbij meer dan eens af "hoelang bestaat dit Net eigenlijk”. Bij het woord Nachtuil daar kunnen we ons wel iets bij voorstellen, je wordt als een nachtbraker of nachtuil betiteld als je het regelmatig laat maakt.


In de meeste gevallen is Google your best friend, op zich een goed uitgangspunt om Google voor dit soort vragen te raadplegen. Meestal geeft het een afdoende antwoord, wat schetste mijn verbazing de informatie over het Nacht-uilennet was heel summier. De Dutch WebSDR heeft een webpagina gemaakt genaamd nachtuilen.net maar over het ontstaan ervan hierover word om begrijpelijke redenen met geen woord gerept.

Nacht-Uilennet:

Het Nacht-uilennet is bijna dagelijks te beluisteren op 3630 kHz, aanvang omstreeks 00:00u Nederlandse tijd met wisselende deelnemers en aantallen. De gespreksonderwerpen zijn heel divers, tijdens een rondom de tafel gesprek kan er gesproken worden over antennes, zenders of lieveheersbeestjes.


Zolang de berichten inhoudelijk onbelangrijk zijn is het OK. In de machtigings- voorwaarden stond destijds iets in de stijl van 'uit hoofde van hun onbelangrijkheid’ of woorden van soortgelijke strekking. Met een onbelangrijk gespreksonderwerp en wat PA0 roepnamen op papier wachtte ik geduldig af.

In het Nacht-uilennet van 26 september 2007 raakte ik met Gerard (PA0SWA) hierover aan de praat, hoewel ik Gerard als radio-zendamateur al wat langer kon bleek later dat hij dé radio-zendamateur bij uitstek was die mij veel kon vertellen.


Gerard PA0SWA op zijn praatstoel:

In de jaren vijftig, in nachtelijke uren zo rond de klok van 02:00u zaten verschillende radio-geïnteresseerde waaronder ook hij op 80 mtr frequentie 3850 kHz. Ze waren aan het prullen met eigen gemaakte (home-made) dump-zendertjes. Dat was elke nacht het geval, zo vertelde Gerard. Zijn ouders vonden dat maar niks, Gerard was altijd laat bezig met zaken waar zijn ouders weinig of niets van snapten. Gerard en zijn vriendengroep snapte er zelf ook niet veel van maar dat was een onderdeel van de radio hobby.


De shack: (de plaats waar de zendamateur zijn/haar apparatuur heeft staan)

Zijn shack was niet meer dan een houten schuurtje achter de woning in de tuin, vanuit de keuken konden zijn ouders het licht zien branden als hij samen met zijn broer aan het prutsen was. Die nacht probeerde hun vader ze een stapje voor te zijn, hij draaide de hoofdschakelaar uit en klik alles was pikzwart. Vanuit de keuken aanschouwde zijn ouders nieuwsgierig en gespannen wat er zou gebeuren. Na enige tijd zagen ze tot hun grote verbazing dat het licht in het hobbyhok “de shack” weer aanging. De spreekwoordelijke druppel die de emmer doet overlopen was beslist het geval, zijn vader was dusdanig verrast dat hij in zijn kwaadheid Gerard en vrienden letterlijk met grote handen de shack uit sloeg.


Jullie lijken wel een stelletje Nachtuilen:

Op dat moment riep zijn moeder, “jullie lijken wel een stel Nachtuilen” en de naam voor het Nachtuilen-netje was hiermee een feit en wordt nog steeds gebruikt. Aanvankelijk was het Nacht-Uilennet heel anders van opzet, er waren duidelijk andere omstandigheden. De uitzendingen waren destijds in AM (Amplitude Modulatie) en de frequentie 3850 kHz, men zat bewust buiten de voor radio zend-amateurs 80 meter amateurband zodat ze niet gestoord konden worden.

RCD - Radiocontroledienst:

De Radiocontroledienst van het Staatsbedrijf der PTT is opgericht in 1927. Afgezien van het illegale karakter (men moest ook toen al een zendvergunning hebben) waren deze apparaten niet altijd storingvrij voor de legale zenders en ontvangers.


Om de illegale zenders op te sporen gebruikte de RCD auto's uitgerust met een gevoelige ontvanger en meetapparatuur. Vele gelicenseerde zendamateurs wisten dat deze piraten groep bestond, onderling waren sommige ook goede bekende van elkaar.


Als men niet beschikt over een licentie dan mag je niet uitzenden, op welke frequentie ook. Illegale uitzendingen noemt met radio-piraten.

In 1949 beschikte de Radiocontroledienst over meerdere peilauto’s die vanuit verschillende richtingen op zoek gingen, de Radiocontroledienst zag men liever niet. Als je gepakt werd was je een groot misdadiger, een eventuele emigratie naar een ander land kon je wel vergeten en je diende sowieso voor de rechter te verschijnen.


Als de dag van toen:

Hij kon het zich als de dag van gisteren nog herinneren, hetgeen hij beleefde toen hij gepakt werd op het bezit van een clandestiene zenders het illegaal radiostation is hij beslist niet vergeten. Gerard was zelf werkzaam bij de PTT, nota bene zijn eigen collega's kwamen de controle uitvoeren. Als de politie er niet bij aanwezig was geweest dan was het vermoedelijk wat gunstiger afgelopen. De RCD ambtenaren waren ook werkzaam voor het staatsbedrijf de PTT, ze wisten dat Gerard en zijn broer op het controle adres woonachtig waren maar ze konden niet meer terug en belde aan.


23 Oktober 1953 2 illegale piraten gepakt:

Gerard omschrijft hetgeen gebeurde als heftig, zijn moeder maakte de deur open en de RCD ambtenaren stelde zich voor met aansluitend de opmerking dat in de woning een illegaal radiostation aanwezig was. Gerards moeder kon niet anders als bevestigen dat haar zoons zich met een soort van zend hobby bezig hielden. Ze liet de dienders binnen maar ze hoopte dat de hobby-kamer van Gerard goed afgesloten zou zijn, helaas dat was deze keer niet het geval.


Het adres was niet door luister en meetresultaten te vergelijken gevonden,  het adres van de radio-piraten was getipt en doorgegeven aan de voorzitter (de heer Roos) van de Vereniging Experimenteel Radio Onderzoek Nederland (Veron) te Breda. De heer Roos was verplicht dit de rapporteren aan de Radiocontroledienst, het afleggen van deze verklaring gebeurde officieel en onder ede, meineed was een zwaar misdrijf. De druk voor de heer Roos moet bijzonder hoog geweest zijn zo vertelde Gerard, hij kende hem als een zeer sympathiek persoon. Voor de personen die zijn adres gegevens destijds hebben doorgegeven hiervoor heeft hij minder begrip. Er werden die dag twee illegale radiostation opgerold van de acht die actief waren, zelfs een goed verstopte super-reg radio-zender met een zendvermogen van 50mW werd gevonden bij de broodbakker onder de meelzakken.


De antennes waren moeilijk te vinden omdat men een draadje gebruikte van slechts 0.3 mm dik. Men deed er alles aan om de antennes uit het zicht te houden door voor een lage opstelling te kiezen, bomen en struiken waren een goed hulpmiddel.


Een radio-piraat met zijn clandestiene zender, deze werden door sommige radio zend-amateurs niet gewaardeerd, als piraat doe je er alles aan om niet gepakt te worden. Gerard werd helaas gepakt en moest later voor het gerechtshof te 's-Hertogenbosch verschijnen ter verantwoording voor het voorhanden hebben van de illegale radiozenders, voedingen, modulator, platen en platenspeler. Hij werd veroordeeld en was vanaf die dag een misdadiger.


Spullen inleveren met het lood in de schoenen:

De spullen werden in deze tijd niet door de RCD meegenomen, voor het sjouwen bestond een betere oplossing. Gerard moest zijn spullen werkend afleveren op het bureau van politie. Dat ervoer hij als een extra zware straf, met lood in zijn schoenen bracht hij de spullen al sjouwend naar het bureau. Later had hij het vermoeden dat het afgegeven van wat oude rommel ook ruimschoots voldoende geweest zou zijn omdat de politie ambtenaren er toch geen verstand van hadden. Hij gaf wel alles af, deels uit een stukje angst omdat een illegaal radiostation voor die tijd zeer ingrijpend was.

Als straf mocht hij niet emigreren en kreeg een boete van 50 gulden met een voorwaardelijke gevangenisstraf van 2 weken en een proeftijd van 3 jaren. De in beslag genomen goederen werden verbeurd verklaard met uitzondering van de platen en platenspeler deze kreeg hij later terug.


Gerard tilde er destijds heel zwaar aan om voor de rest van zijn leven als misdadiger door het leven te moeten gaan. In 1953 was dit een zwaar misdrijf en het is van grote invloed geweest voor de rest van zijn leven.


Onder de in beslag genomen goederen o.a. een RL12 P35 transmitter pentode made by Telefunken.


De platen en platenspeler werden gebruikt voor het draaien van muziek maar niet zoals we dat nu kennen van de radio-piraten, men wisselde elkaar af door het draaien van muziek omdat er op dat moment geen andere piraat aanwezig was.


De langdurige uitzendingen maakte het voor de radio controle dienst wel makkelijker om de illegale zenders op te sporen.

PA0SWA met roepnaam (1965):

Gerard haalde in 1965 zijn roepnaam PA0SWA en ging als gelicenseerd zendamateur verder op de amateur-banden. Hij was met vele andere zend-amateurs dagelijks te beluisteren in het NET dat we nu kennen als het Nacht-Uilennet. Het was in dit net waarin Gerard vertelde over andere radio-experimenten ook uit de piraten-tijd, zoals het zenden via het grond-net, zenden via de nul leiding van het lichtnet of de waterleiding en dan elders in de straat de luidspreker aansluiten.


Ze hadden dit gezien van de moffen die ook zoiets deden via de bovenleiding van hoogspanningsmasten. Met een extra aarde in de grond haalden ze later zelfs een afstand van 5 a 6 KM via een grondfrequentie, dit was niet geheel ongevaarlijk omdat men storing veroorzaakte in de jukeboxen die weer in de cafés stonden opgesteld.

Ook de kerkorgels of installaties waar de kristal microfoon werd toegepast bleken gevoelig voor deze uitzendingen. Het was in die tijd bijzonder moeilijk om radio-zendamateur te worden, maar ook voor de piraten was het niet makkelijk.


De  radio-zendamateur hadden in die tijd een status. het waren bijzondere mensen die met gehele wereld contacten konden leggen. Met de telefoon kwam men amper de stad of het dorp uit, begrijpelijk dat vele respect hadden voor de radio-techneuten.

Bekende nachtuilen:

Naast Gerard PA0SWA zijn er nog veel meer bekende nachtuilen, Rien PA0RTR, Piet PA0EG,  Jan PA0DOG maar ook Wiebe PA0GWS is er een van de harde kern. Wiebe bezocht Piet regelmatig en weet zich nog een leuke anekdote te herinneren. Piet had zijn eindtrap op tafel had staan, alles was open en bloot (4 kilo-Volt). De aansluit-kabels liepen vanaf de tafel rechtstreeks naar de meterkast omdat de elektriciteits-draden in de woning te dun waren voor het opgenomen vermogen van de 2 kiloWatt eindtrap.


Er zijn uiteraard nog vele andere radio-zendamateurs die ooit aan dit Netje deelnamen. De vermelde personen zijn bij de regelmatige luisteraars goed bekend. Wiebe is bijna dagelijks aanwezig en is voor dit Netje een bekend stemgeluid geworden. Deelnemers melden zich vaak in als aanwezig om tot in de late uurtjes een praatje te maken.


Vele luisteraars zijn van mening dat in dit Net ook het bekende wiel opnieuw wordt uitgevonden. De 80 meter amateurband is prima geschikt voor de nachtelijke uren, er melden zich ook regelmatig Nederlanders in die elders in Europa woonachtig zijn. Soms lukt het de geëmigreerde Nederlanders vanuit andere wereld-delen zoals de U.S. of Canada.

PA0MER Het wiel:

Het Wiel, een DSB transceiver voor 80, 40 of 20 meter, de transceiver dankt zijn naam aan het nachtuilen-net. We kennen allemaal de uitdrukking opnieuw 'het wiel' uitvinden. Collega radio zendamateurs vonden dat Fred PA0MER opnieuw het wiel had uitgevonden, het ging om een zend/ontvanger die gebruik maakt van een oude techniek.


Het begon allemaal door een ontvanger-ontwerp, de DC-80, van Wim PA0WDW beschreven in CQ-PA jaargang 1980. Fred PA0MER maakte daar een zendontvanger van en publiceerde deze onder de naam 'Het Wiel' in CQ-PA oktober 1991.

Fred is een van de personen die “Het Wiel” niet alleen heeft uitgevonden maar dit was ook voor een langere tijd het gespreksonderwerp. Het Net is gedurende de jaren verschillende keren van frequentie veranderd. De QRM was meestal de oorzaak, meestal zijn de frequentie’s voor een langere tijd vast. Zo was 3.777 MHz of 3.630 MHz jaren favoriet. De condities zijn vooral voor de harde kern meestal gunstig en die laten de S-meters flink uitslaan, als reden geeft men ook wel een aan dat de oorzaak gezocht moeten worden in de gebruikte wonder antennes. De vaste groep luisteraars weten dat het meestal gaat om het effectieve afgestraalde vermogen van de wonder antennes.


Sommige nachtuilen slaan soms de plank finaal mis, respect voor elkaar is onderdeel van "Ham spirit” en onwetendheid mag nimmer een excuus zijn. Een tijdje geleden melde PG0G zich in bij de nachtuilen, deze roepletters zijn ook uitgegeven door het agentschap telecom. Vervolgens werd hij bestempeld als zijnde een piraat, nu is Jan niet op zijn mondje gevallen en deed een poging e.e.a. uit te leggen, echter tevergeefs. Sommige OM's die deelnemen aan het nachtuilen-net zijn slecht op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen., de roepnaam PG0G was destijds in gebruik bij Gert-Jan die nu de roepnaam PA1G gebruikt.


Nachtuilen op 3,777.00 MHz:

Begin september 2007 waren de nachtuilen weer te vinden op 3,777.77 MHz, de nachtuilen zaten voor jaren bijna vastgeroest op 3,777.77 MHz, de reden van het verschuiven was steeds de heftige QRM. In sommige gevallen werd het Netje opzettelijk gestoord omdat een van de deelnemers zich onbehoorlijk had uitgelaten. Jammer dat de nachtuilen regelmatig worden lastig gevallen door storende signalen met als doel de gezelligheid van dit Netje te breken. Voor vele luisteraars is dit Netje een leuk vermaak dat met grote regelmaat tot in de late uurtjes doorgaat.


Veel luisterplezier gewenst.

© Gerry - Pa3GV mailto:pa3gv@ziggo.nl?subject=Update%20NtA%20-%20N_Uilshapeimage_2_link_0