Deze databank is een project van Wil Brassť in samenwerking met Archief De Domijnen Sittard-Geleen

icon_englishflagicon_germanflag

 

Ganaar: Joodse Databank ProGen /Joodse Databank Geneanet /Joodse Databank MyHeritage /

Toelichting databank / Bronverwijzingen / Informatie & statistieken regio / Vermeldingen tot Franse tijd / Jodenvervolging / Foto's

/ De vergeten joden van Geleen 1920-1950 / Website Stolpersteine Sittard-Geleen

 

 

Laatste wijziging op deze pagina: 23 januari 2017

 

  

"... dat de joden in Sittard en in de omgelege plaatsen

in klein getal zijn en zij zich alle wel kennen."

 

 Joodse databank Sittard e.o.

 

Jewish Genealogy Database of Sittard and Limburg, the Netherlands

 

 

image006image005††image007

Pand Molenbeekstraat met huissynagoge†††††††††††††††††††††††††††††††††††††† Interieur Synagoge Plakstraat

(aan de achterkant) Sittard 1930†††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††† Sittard 1935

 

(foto's van Archief De Domijnen)

 

 ______________________________________________________________________________________________

______________________________________________________________________________________________

 

 

Opmerkingen van de samensteller

 

Gedenkteken

 

Deze genealogische databank is in eerste instantie bedoeld als gedenkteken voor een nagenoeg uitgeroeide gemeenschap in mijn woonplaats Sittard. De lijst van archivaris Offermans (zie op pagina Jodenvervolging) vermeldde 113 Sittardse slachtoffers van de Shoa (Holocaust); Lemmens (1993) noemde een aantal van 230 Sittardse Joden in 1941 (waaronder 90 vluchtelingen), waarvan er slechts 14 de oorlog overleefden.

De genocide door de Nazi's was de grootste massamoord op inwoners van Nederland in haar geschiedenis. Het aantal slachtoffers - meer dan 100.000 - wordt hoogstens geŽvenaard door de pest-epidemieŽn in de Middeleeuwen (waarvan ironisch genoeg de Joden destijds de schuld kregen).

 

Naast de Joodse gemeenschap zijn ook de Roma en Sinti (zgn. "Zigeuners") even zwaar getroffen door de Nazi moordmachine. Zie mijn zťťr bescheiden pagina over de Sinti en Roma voor verdere informatie: Sinti & Roma in Sittard e.o..


Toelichting bij de databank

 

De Joodse databank staat op deze site als ProGen-uitvoer, en is tevens te vinden op MyHeritage en op GeneaNet (via de optie Plaats/Familienaam kan men daar een lijst krijgen van alle familienamen per plaats van geb., huw. of ovl.).

 

Deze databank is breed van opzet: naar willekeur zijn voorouders, nakomelingen of andere verwanten toegevoegd die zelf geen banden met de regio Sittard/Zuid-Limburg hebben. Zoals Professor Dr. M.G. Levenbach, de "Vader van het Nederlandse arbeidsrecht", wiens vader uit Sittard stamde, en zelfs Karl Marx, wiens moeder van Nijmegen was en wiens zus met een Maastrichtse advocaat trouwde.

 

De meeste gegevens van buiten de regio zijn op internet aangetroffen (op GenCircles en GeneaNet zijn de bronvermeldingen zichtbaar). Voor de juistheid van die gegevens kan ik niet garant staan, hoewel geconstateerde fouten uiteraard gecorrigeerd zijn, en vaak van een opmerking voorzien. Genealogische gegevens van families uit Schimmert zijn grotendeels overgenomen uit een artikel door wijlen H. Voncken; van Beek uit "Joods Beek" Hoofdstuk V, door J. Aussems; van de registers van naamsaanneming uit 1808/1809 van een bewerking door J. Lemmens.

 

Lang niet alle data zullen correct zijn: bijv. geboortegegevens van voor de Franse tijd zijn vrijwel altijd gebaseerd op verklaringen van vele jaren later (Dit geldt ook voor het Sittardse "Geburtsbuch", dat uit circa 1798 stamt!), evenals gegevens van elders geboren personen die zich later in Limburg vestigden. Voor het bevolkingsregister werden vaak wisselde data opgegeven; het lijken soms vrij willekeurige data, die eerder als een indicatie beschouwd dienen te worden.

 

Het bestand kent 2 belangrijke ijkpunten, die wellicht ook de 2 belangrijkste gebeurtenissen voor de Joden in deze regio vormden: de gelijkberechtiging in de Franse tijd (1794-1814), en de Shoa in de Nazi-periode (1933-1945). Zij vormen op macabere wijze elkaars spiegelbeeld, en de periode tussen deze 2 historische gebeurtenissen in is tevens de periode waarover de meeste persoonsgegevens beschikbaar zijn. Vůůr de Franse tijd vond er geen systematische persoonsregistratie van joden plaats (terwijl van de christenen voordien al 1 tot 2 eeuwen doop-, huwelijks- en overlijdensregisters werden bijgehouden door de kerken), en van na de Tweede Wereldoorlog zijn vrijwel geen persoonsgegevens openbaar vanwege privacy-bescherming. De databank volgt dus zowel de Joodse bevolking in deze regio vanuit de Franse tijd naar het heden, als de slachtoffers van de Shoah uit deze regio terug in het verleden.

 

Enkele cijfers over deze databank

 

De databank is begonnen op 27 mei 2005 en groeide als volgt:

20-7-2005 bestand van 2.443 personen online gezet

12-5-2006 naar 3.061 personen

13-9-2006 naar 4.051 personen

12-1-2007 naar 4.665 personen (met 1.724 relaties)

24-4-2009 naar 6.854 personen (met ca. 2.500 relaties)

15-7-2011 naar 9.012 personen (met 3.235 relaties)

 

Geboren vůůr 1800 zijn tussen 1.200 en 2.000 personen in het bestand. Begin 1800 woonden er 575 tot 600 Joden in Zuid-Limburg. De Joodse bevolking van rond 1800 is vrijwel compleet opgenomen voor de plaatsen Beek, Elsloo, Eijsden, Grevenbicht, Gulpen, Heerlen, Limbricht, Maastricht, Meerssen, Obbicht, Schimmert, Sittard, Stein, Urmond en Vaals. Ook een groot deel van hun nakomelingen tot circa 1900 is opgenomen. De Joodse bevolking in Limburg steeg to circa 1.400 in 1870, en begon daarna terug te lopen - mede vanwege migratie naar de Randstad en assimilatie - tot minder dan 800 in 1930. Vanaf 1933 groeide het aantal Joden weer vanwege vluchtelingen uit Nazi-Duitsland. De Nazi's telden in 1941 meer dan 1.400 'voljoden' in Limburg, waarvan er slechts enkele honderden de oorlog overleefden.

 

Dit bestand bevat alle bekende Shoa-slachtoffers uit o.a. Sittard, Geleen en Grevenbicht. Het totale aantal slachtoffers van de Shoah in het bestand is nu circa 900 personen (voor zover bij mij bekend).

Van de 9.012 personen in het bestand waren er meer dan 7.000 op ťťn of andere manier via (aan)verwantschap aan elkaar gerelateerd.

Ongeveer 1.130 personen hebben in Sittard gewoond en 120 in Geleen.

Tenminste 386 personen in het bestand zijn rooms-katholiek en 14 protestants gedoopt (aanverwanten en bekeerden met hun nageslacht).

 

Binnen Limburg waren 1019 personen geboren in Maastricht, 616 in Sittard, 244 in Meerssen, 194 in Heerlen, 181 in Gulpen, 176 in Roermond, 131 in Beek, 112 in Eijsden, 85 in Venlo, 70 in Vaals, 64 in Grevenbicht, 62 in Schimmert, 59 in Valkenburg, 40 in Linne, 33 in Susteren, 33 in Urmond, 26 in Obbicht en Papenhoven, 15 in Limbricht, 11 in Kerkrade, 7 in Geleen, 6 in Elsloo, 3 in Stein, en enkelen in andere plaatsen.

Geboren in Duitsland: 947 (of meer) totaal, waarvan 71 in Gangelt, 34 in Waldenrath, 32 in KŲln, 23 in Aachen, 20 in Geilenkirchen, 20 in Krefeld, 18 in Heinsberg, 14 in JŁlich, 13 in Linnich, 12 in Langweiler.

Geboren in BelgiŽ: 76 (of meer) totaal, waarvan 17 in Mechelen aan de Maas, 14 in LiŤge (Luik), 7 in Brussel, 4 in Antwerpen, 5 in Smeermaas, 3 in Lanaken, 3 in Stokkem, 3 in Hasselt, 3 in Rekem, 2 in Leuth.

Geboren in overig Nederland: 230 in Amsterdam, 54 in 's-Hertogenbosch, 51 in Rotterdam, 42 in Groningen, 31 in Eindhoven, 48 in Nijmegen, 23 in Arnhem, 26 in Den Haag, 18 in Utrecht, 13 in Leeuwarden, 11 in Amersfoort.

 

Joden en niet-Joden in deze databank

 

Bij het verzamelen en invoeren van gegevens doet zich de vraag voor wie een Jood was. Ik heb dit genealogisch uitgelegd, en dus ook tot het christendom bekeerde Joden (zoals een katholiek geworden tak van de familie Horn) opgenomen. Ik kon het zelfs niet nalaten om een afstammingsreeks van de Sittardse stadsfiguur Zefke Mols op te nemen nadat bleek dat een betovergrootvader van hem een bekeerde Jood uit Aken was. Of alle Joden ook de joodse religie beleden, is een vraag die evengoed over alle christenen gesteld kan worden. Bekend is dat in vroeger eeuwen een aantal Joden zich uit pragmatisch oogpunt lieten dopen, in de hoop zo aan discriminatie en stigmatisering te ontkomen, en toegang te krijgen tot rechten en posities die voor joden verboden waren, zoals in de Staatse Landen van Overmaas ook katholieken zich tot het protestantisme bekeerden om officiŽle funkties te kunnen bekleden.

 

Na de formele gelijkberechtiging in de Franse tijd kwam dit nauwelijks nog voor. Voornoemde Horn bekeerde zich in 1872 om met een katholiek meisje te kunnen trouwen (met wie hij 2 weken eerder al voor de wet was gehuwd). Mijn genealogische afwijking is dan dat ik de familienaam Horn na die bekering nog 2 generaties heb gevolgd, hoewel zijn kleinkinderen nog voor hoogstens een kwart etnisch Joods waren. (Zij schijnen in de oorlog ook niet vervolgd te zijn, al mag dat geen criterium wezen...) Niet-Joden die zich tot het jodendom bekeerden kwam ik nauwelijks tegen; mogelijk 2 in het hele bestand (Quaedvlieg en Kreuger, beiden vrouwen).

 

Het bestand vermeldt doorgaans geen joodse religie; enerzijds omdat in mijn genealogie-programma ProGen het vakje "gezindte" bij de doop staat, en joden kennen geen doop; voor zover ik een joods kerkelijk huwelijk tegenkwam is hierbij wel vermeld dat dit voor IsraŽlitische kerk was. Anderzijds omdat 1 van mijn belangrijkste bronnen, de burgerlijke stand, geen geloofsovertuiging vermeldt. De bevolkingsadministratie vermeldt wel de religie, en die was bij de ingevoerde personen uit de 8 voorgangers van de gemeente Sittard-Geleen bijna altijd IsraŽlitisch; waar een christelijke religie vermeld stond is dit wel als gezindte ingevoerd. Voor de overige personen in het bestand geldt dat ze qua afstamming of soms alleen via aanverwantschap verbonden waren aan het Joodse volk, en het overgrote deel ook tot de IsraŽlitische gemeenten behoorden. Voor de oorlog kwam het slechts sporadisch voor dat iemand als 'zonder religie' in het bevolkingsregister vermeld stond.

 

Afgezien van de bekeerlingen bleven de Joden in Europa gedurende bijna 2 millenia een door kerk en staat van de meerderheid der bevolking afgescheiden etnische groep, al lijken ze in onze streek (in de Staatse en Gulikse gebieden) tenminste de laatste eeuwen redelijk goed geÔntegreerd te zijn geweest. In Brabants (Spaans/Oostenrijks) gebied was de vestiging van joden en andere niet-katholieken eeuwenlang verboden, tot de komst van de Franse revolutionairen. Nadien ziet men dat zich hier pas zeer geleidelijk joden gingen vestigen, met name vanaf de opkomst van de mijnindustrie (bijv. in Geleen).

 

De gegevens eindigen doorgaans bij de Tweede Wereldoorlog; van de overlevenden van de Shoa zijn om privacy-redenen weinig openbare gegevens beschikbaar. Ik vermeld voor zover bekend graag ook wie de oorlog overleefden en waar zij daarna gebleven zijn (teruggekeerd naar hun woonplaats, geŽmigreerd, eventueel nog getrouwd). Wie zijn of haar eigen gegevens in deze databank aantreft en daar bezwaar tegen heeft, gelieve mij te mailen. Wie correcties of aanvullen op dit bestand heeft is eveneens welkom dit door te geven.

 

 

Wil Brassť, Sittard 2005-2017

 

 

(met dank aan Peer Boselie, Thei JŲris, Maurice Hendrix, Hubert RŁtten e.v.a.)

________________________________________________________________________________

 

plattegrondfortSanderbout_nr†††††††† HeleneSalomonMeyer_Geldern1808†††††††††geb1823BenediktZondervan

1793: kaart van Joods begraafplaats Sittard†† ††††† 1808: akte van naamsaanneming Geldern (Meyer)††† 1823: geboorteakte Beek (Zondervan)

 

Boek%20Daniels%20klein††††††††† IsraelitischeGemeenteSittard-nr10-02bevolkingklein††††††††††reclameposterSilbernberg

††††††††††† 1853: Hebreeuws boek van wed. Daniels, Sittard†††† 1893: register IsraŽlietische gemeente Sittard††† ca. 1920-1933? reclameposter Sittard

 

298375-243-259ovlDeborahFranken†††††††††††††††††††††††††††† roer_i_stb-Auschwitz-ovl-IlseRoer†††††††††††††††JoodsBeekcover

1941: rouwbericht familie Egger (Roermond-A'dam)†††††† 1942: overlijdensakte Ilse Roer (Geleen) in Auschwitz†††† 1991: boek over geschiedenis Joods Beek

________________________________________________________________________________