Deze databank is een project van Wil Brassé in samenwerking met Euregionaal Historisch Centrum Sittard-Geleen

 icon_englishflag icon_germanflag 

 

Ga  naar: Joodse Databank ProGen /Joodse Databank Geneanet /Joodse Databank MyHeritage /

Toelichting databank / Bronverwijzingen / Informatie & statistieken regio / Vermeldingen tot Franse tijd / Jodenvervolging / Foto's

/ De vergeten joden van Geleen 1920-1950 / Website Stolpersteine Sittard-Geleen

 

 

Laatste wijziging op deze pagina: 23 december 2014

  

"... dat de joden in Sittard en in de omgelege plaatsen

in klein getal zijn en zij zich alle wel kennen." 

 

 

Joodse databank Sittard e.o.

 

Jewish Genealogy Database of Sittard and Limburg, the Netherlands

  

 ______________________________________________________________________________________________

______________________________________________________________________________________________

 

Namenlijsten en vermeldingen van Joden in

en rond Limburg t/m de Franse tijd:

 

Vanwege de summiere beschikbare informatie zijn de meeste hieronder vermelde personen van vóór de Franse tijd vooralsnog niet in de databank opgenomen. 

 

I. Ancien regime 1275-1794(-1831)

Vermeldingen in Burgemeestersrekeningen Sittard 1582-1755

Vermeldingen in Inventaris Protocollen Ambt Born 1627-1794

Vermeldingen in Kellnerei Rechnungen Ambt Sittard-Born 1759/1769/1779

Joden te Smeermaas 1668-1815

Vermeldingen in Regesten te Roermond 1275-1572

Diverse sprokkelingen uit Amsterdam 1702-1831

Heinsberg 1642

II. Franse tijd (namen en statistieken)

Joodse gemeenschappen in Limburg in de Franse tijd (1799-1809)

Joodse gemeenschappen te Gangelt, Heinsberg en omgeving in de Franse tijd (1799-1806)

 

Zie ook elders: De geschiedenis der Meerssener Joden door H. Bartholomeus (diverse pagina's via menu links)

 ______________________________________________________________________________________________

 

I. Ancien regime 1275-1794(-1831)

______________________________________________________________________________________________

 

Vermeldingen in Burgemeestersrekeningen Sittard 1582-1755:

(Onvolledig; transcripties door dhr. Oremus, mevr. Boere en dhr. Fijen)

 

Nr.

Jaar

Vermeldingen

485

1582-1583

-

487

1589-1590

-

488

1599-1600

-

489

1608-1609

-

490

1609-1610

-

492

1612-1613

-

493

1613-1614

-

494

1614-1615

Ausgab an mannicherlej

It. auf bevelh des gantzen Magistrats zweyen personen, welche stewer zu erbauwung des Closters zu Judemberg im Stifft Saltzburg gebetten, gegeben ½ Reichs thaler ad                    1 g bb 12 ½ st

495

1615-1616

-

496

1616-1617

It. mit bewilligung des Magistrats einem Juden welcher sich zum Christlichen glauben bekiert und solicher halb ein buch im druck ausgehen lassen, und darvon etliche exemplaria ausgegeben, geschenckt

                v gl bb v stufer

497

1617-1618

-

498

1618-1619

-

499

1619-1620

-

500

1620-1621

It. von Wolff dem Juden gegolden xvii 1/2 pont Englisch zihns, und fur jeder pont auch bezalt xvi stufer facit       xiiii gl

501

1621-1622

It. Wolff Juden zur huiren des obbestimpten pferdts taglichs gegeben drej Realen facit   iii gl xv heller

 

It. einer armen soldaten frawen zu widerlosung ires furckets, welch sie armutzhalber bej dem Juden versetzt, in beisein etlicher des Magistrats gegeben  i gl x stufer

502

1622-1623

-

503

1625-1626

It. am 20 Decembris als etliche von hinnen auff Millen zu dem herren Ambtman von wegen Moyses des Juden gegangen, haben dieselbige dieweil es sehr kalt war bej Laurentzen Freijsen an gebranten wein gedruncken fur    vii stufer

 

It. Moijsen der Jud pferden, und das pfant auffgebieten lassen, und darvon bezalt   xiii stufer x heller

504

1626-1627

Empfang an kleinen accijnsen

Item von Moysis den Judt dessen dochter in Adolff Korstgens Mushoff kohll abgeschnitten, daruber feltbott sie geschutzt, fur bruchten zu behuff der Stadtt empfangen  - 3 gg - ad                 14 g

506

1629

-

507

1629

-

517

1658-1659

Joseph Judt die Fensteren auff der Ratsstuben reparirt Ime lauth Quitung zahltt    4 gl 2 st

518

1659-1660

-

522

1684-1685

-

525

1689-1690

              GEBRECHEN (tekst niet meer leesbaar, is beschadigd)

 

Passirt Nathan Judt res(tekst  niet meer leesbaar, is beschadigd) 1 Fass Roggen (tekst niet meer leesbaar, is beschadigd) vermog seines vergleich (tekst niet meer leesbaar, is beschadigd) unter den unvermogend (tekst niet meer leesbaar, is beschadigd) jeden gerechnet wirdt, und dahero kheine Zahlung bekommen und setze                                            1                             12

526

1691-1692

GEBRECHEN  IN  DIE  EINLÄNDISCHE  FOURAGE  ZETTULL

                                                                                                                                                             Gl.           St.

Wie wol  verhof-                 Pag.1 ist Isackh Heiman Judt angeschla-

fentlich ihro Chur-              gen ad 12 Gl.  6 St.  solle zu hoch ange-

furstlichen Ggten.               schlagen sein

Meinung dass die

Juden wegen dreij

Morgen Ausslän-
disch zahlen solle
dannoch passiren

sub protistationem

absq. consequentiæ

ob utis pendentum                                                                                                                             8             3

 

                                                                                                                                                             Gl.           St.

Passirt sub per bis-              Pag. 16 Isack Jacobss zu hogh ange-

tatione wie pag pre-            schlagen

ced. Isack Heijmans                                                                                                                        8             3 ¾

 

Passirt sub prædictis           Eadem solle David Jud auch zu

pro testationibus                 viel angeschlagen sein                                                                      5             5 ¾

 

Sub protestationi-               Pag. 26 Isack Moijses solle zu hoch

bus antementiona-             angeschlagen sein

tis passirt                                                                                                                                            2             11

527

1692-1693

Folio 73 - GEBRECHEN  DER  EINLENDISCHE

Passirt: Nata Jud iss ahngeschlagen                               --             14           --

Von welchen die Keuber nichts iss zu bekommen

Passirt: Den 5 Jouden alss nemblich Ißack Heiman, Levi, Ißack Jacobss, Isack Moijses und David Moijses seijnt auslendischen gegen 1 so: ahngesetz, so vermog gnedigstem mandatum einlendisch zu zahlen allein schuldig und anders auch nicht gesiehen                      13           7             6

differirt                                                                                  (15          18           9) (doorgehaald)

528

1695-1696

P. Quitung n. 9

gelieffert jeder Malter p. 2 ⅛  Rithlr. p. 80 Alb. Colnisch gleich Lientz. Jacobss Jud in Magistratu eodem 5 Januarij zue liefferen ahn gebotten      6 Malter 9 Fiertel

 

P. Assignationem und Quitung n. 50

Ferner zuefolg eodem gegebener Assignation und Rennerss Levij Jacobss Judt  50 Malter Haberen Colnisch zahlt 5 dass Mltr. p. 1 15/16  Rithlr. gelieffert und bezahlt mit 96 ⅞  Rithlr. Ft. in Gulden reducirt                                 387         10

 

P. (Assignationem) doorgehaald) Quitung n. 52

Den 3 Martij durch besagten Levij Jacobss Juden den  Muesterschreiberen Breuer oder Bender 6 ½ Malter Colnisch zahlt dass  Mlr. per  2 Rithlr. mit 13 Rithlr. Ft. in Gulden reducirt            52          --

 

Pauper 

Nathan Judt pag. 7 ult vermog Verordenung nachgelaessen bringe also ein        --             10

 

N. 45 Pre. Sittart   Den 9 Junij 1698

Judt Low lieffert wegen Herr Burgermeister Göttgenss ahn Herr Obristen Von Blockh Dragoner Compagnien  zwantzig  sieben Malter Haberen Collnischer Maessen waruber quitire Sittart den 11 Februarij 1696 27 Mlt. F. Gebhardt Assignatio vor Herr Vogten

 

N. 48 Pre. Sittart

Dreijzehen Malter Haberen Collischen Maessen lieffert Lou Judt Den 9 Junij 1698 wegen Herr Burgermeister Göetgenss vor Herr Obristen Compagnie welchem daruber quitire Sittart den 22 Februarij 1696      13 Mlr.

F. Gebhard Assignatio vom Herr Vogten

 

N. 52 Pre. Sittart Den 9 Junij 1698

Dass vom Judt Levij wegen der Statt Sittart auff  Herr Obristen Von Blockh Dragoner Compagnie ist gelieffert worden sechss Malter acht Viertel Habren wirdt hiemit quittirt Sittart den 3 Martij 1696  6 Mlr. 8 Fiertel Joannes Breuer Meisterschreiber (este et vide Pag. 11 a fine) doorgehaald)

529

1696-1697

-

530

1697-1698

-

531

1698-1699

Gebrechen

Hertz der Jude ist in personalibus angeschlagen gewesen wie f. 20 in der Zeuttell zu sehen 1 Rrhd. 48 Alb. und ist den 1 Octobriss 1698 Ehr und befohren die Zeuttel gemacht, verzogen, und Wilm Arnoldts Wittib dass Hauss bewohnt

bringe in Aussgab     6        8             --

532

1700-1701

Per Quitung no. 75

Zu Reparation der Glassfinsteren in gemelten Hauss Juden Isackh Heijman zahlt lauth Quitung

                2             13           --

534

1702-1703

-

535

1703-1704

It. Extractum Prothocolli n. 4

Dem  Statt Schutzen Bandt  ist Levi Jacobss verplieben vor  35  Rhld spe. und 40 qt. Wijn der 2 Wijn gegen ein  ------ gerechent facit zusamen  219         10


Per Rechnung und Quitung no. 85

Levi Jacobss alss mitt Pfechter selbiger Landt lauth Rechnung              23           4             --

Und zalt ein ahn seine schuldige Accinssen

 

Per Rechnung no. 1 36 (deest Quitung so annoch beij zu bringen)is doorgehaald) ist Quitung beij bracht

(Levi Jacobss hatt 1703 den 25 Maij und 14 Junij zeith Herrn Borgermeister gewessen ahn denen Hussaren und andere Volcker Haber und Heu geliebert davor er fordert lauth Rechnung)

(in het geheel doorgehaald)              (103       6             11)     (doorgehaald)

536

1704-1705

Den Statt oder Schutzen Baendt hatt Levi Jacobss Jud gepfachtet und gibt darab 35 Rthd courant facit                140         --             --

 

Per Quittung no. 18  Isack Heiman Jud hatt ahn hiessige Rectoreij Schul ahn die Glass Finsteren etwan reparirt  und  ihm  da  vor  zahlt  vermogh

Quittung                0             10

537

1705-1706

-

538

1706-1707

Per  Verordtnung no. 77 undt Attest. Levij Jacobs no.78

Den  21  Junij hab ich  einen Wechssel nach Dusseldorff ahn Herrn Salden geschickt ad 25 Rhld current                100         --             --

 

Per Quitung no. 92  Noch zahlt ahn Isac Heijman Jud ahn Reparation der Finsteren in der Rectori

                  5           18           --

Noch ahn ferner Reparation geben                                  --             6           --

539

1707-1708

-

540

1709-1710

Pr. Rechnung uundt  Quittung n. 40

Dem Juden Isackh Vrijman wegen Reparation der Glassfensteren L: 3 quitirter Rechnungen zahlt

                (5            56           --) (doorgehaald) 7             22           --

541

1711-1712

P. quitirte Rechnung N. 112

Dem Juden Isaacen  Heijman wegen in Behueff der Statt Bruggen geliefferten Bleij auch logirten 4 Reutheren vermog quitirte Rechnung zahlt      4         8             --

 

P. Conclusum Magistratus  und  der untergestelter Quitung  N. 186

Vermog  Magistrats Verordtnung und darunter gestelter  Quitung dess Juden Levi wegen eines halben  Jahrs Hausshewer vom Schullmeisteren Pech zahlt              24           --             --

543

1713-1714

-

544

1714-1715

-

545

1715-1716

-

546

1716-1717

-

547

1717-1718

-

548

1718

-

549

1718-1719

-

550

1719-1720

-

551

1720-1721

-

552

1721-1722

-

553

1722-1723

-

554

1722-1725

-

555

1723-1724

-

556

1724-1725

-

557

1725-1726

P. Rechnung undt Quittung N. 78

Wolff Joseph Judt haebe zahlt lauth Rechnung undt Quittung dass die Glassfinsteren in denen Abbehangeren undt ahn der Teutschen Schule reparirt mitt                    8             2             --

558

1726-1727

-

559

1727-1728

-

560

1728-1729

-

561

1729-1730

-

562

1730-1731

-

563

1731-1732

-

564

1732-1733

-

565

1733-1734

-

568

1736-1737

-

569

1737-1738

-

570

1739-1740

SPECIFICIRLICHEN ANZEIG

 

Moeses Levij hatt nicht geliefert

 

Salomon Hirdts Herrn Philippi in Gelds

Ist in Rechnung 1766 in 1767

571

1740-1741

Ist in negstfolgender Specification einbracht

Auss selbiger Ursachen wie Positione Procedenti zu ersehen seijedt mir durch Samuel undt Jacoben Levij von der Leder Accinss einbehalten worden                  20           --             --

( In het geheel doorgehaald )                                         ( Is doorgehaald )

572

1741-1742

-

574

1743-1744

-

575

1744-1745

-

576

1745-1746

Mobiter Erbgen. Grein undt Hertzthall jede alter von ihr Hauss in der Limburger Strassen

                7             16           3

577

1746-1747

Procurator Bruggen Expost Mobilär Erben Grein nune Hertzdahl alter gibt von  seine Behaussung in der Limbriger Straessen    7     16           3

578

1747-1748

Procurator Bruggen nune  Mobilär Erben Grein undt Jud Hertzdahl alter geben jahrlichss von ihre Behaussung in der Limbriger Strassen                           7             16           3

579

1748-1749

Procurator Bruggen eine Jud Hertzdahl alter zahlt jahrlichss von sein Hauss in der Limbricher Strassen     7                16           3

580

1750-1751

Procurator Bruggen ein Jud Hertzdahl alter gibt jahrlichss von sein Hauss in der Limbrigerstraesse              7                16           3

581

1751-1752

Procurator Bruggen eine Jud Herzdahl alter zahlt jahrlichss von sein Hauss in der Limbriger-Straessen gelegen ad

                7             16           3

582

1752-1753

Procurator Bruggen ein Jud Hertzdahl alter zahlt jahrlichs von sein Hauss in der Limbriger Straessen gelegen

                7             16           3

583

1754-1755

P. Accins Buchlein No. 1 ante   Procurator Bruggen nun Hertzdahl alter zahlt von sein Hauss in der Limbriger Straessen

                7             16           3

 

   NB:   De huldigingslijst van het Amt Born uit 1666 vermeldt te Sittard Nathan Jüdt en Heijman Jüdt in classis secunda, en Abraham der Judt en Joseph der Judt in classis tertia; in de overige plaatsen van het ambt worden geen Joden genoemd.

             Zij waren op 30 november 1666 aanwezig op de Markt te Sittard met vele anderen om de erfhuldigingseed af te leggen aan hertog Philip Wilhelm, keurvorst van de Pfalz, hertog in Gulik, Kleef, Berg en Beieren, graaf in Veldenz, Sponheim, Ravensberg en Meurs en heer van Ravenstein (zie LTG 1991 pag. 69-79 / HSAD, archief Jülich-Berg II).

 

Vermeldingen in Inventaris Protocollen Ambt Born 1627-1794:

 

Amt Born und Millen - Akten

 

Amtsverhör Born:

86        Peter Renckens c/a Juden Hertz Capell betr. einen Pferdtkauf                                           1727

 

Gericht Born:

326      Schutzjude Salomon Hirtz c/a Simon Schryen zu Overhoven betr. Pferdtkauf                  1789

336      Schutzjude Moyses Capelle c/a Jacob Dols von Leyenbrock betr. Schuldforderung         1791

342      Jacob Grein und Jude Soer Hertzdahl c/a Peter Michael Peters halbwinner zu

            Kerbusch betr. Heulieferung                                                                                                1793

343      Jude Leib Joachim c/a Jozef Meuffels in Susteren betr. einen Pferdtkauff                        1793

344      Die Judenschaft von Julich - Berg c/a den Magistrat zu Sittard betr. die am Sittarder

            Judenkirchhof angerichteten Beschädigungen, mit Situationsplan                                     1793-1794

            (auch Akten des Vogts)

            image009

                1793: kaart van Joods begraafplaats Sittard

 

Gericht Sittard:

400      Schuldverschreibung von Witwe Peter Sontzen und Gerard Bocken für den

            Handelsjuden Lewy Jacobs zu Sittard                                                                                1721-1733

405      Jude Levi Jacobs c/a eine Anzahl Sittarder Kaufleute und die Juden Isaac Berlo

            und Sohn von Hanau betr. Tabakshandel                                                                            1723

434      Gördt Henrich Sontzen c/a Jacob Levy betr. Beschudtung eines Bauplatzes                     1728

446      Jacob Levy bzw. Lyffman Unna c/a Thonis Speckens zu Hillensberg betr.

            Schuldenzahlung                                                                                                                  1731-1732

466      David Moyses, Einwohner der Herrschaft Reckum c/a Reiner Backhaus wegen

            eines zu Hillensberg beschlagnahmten Hohlens                                                                  1739

520      Der Jüdische Schulmeister Meyer c/a Moses Hertzdahl betr. Schuldforderung                 1789

 

 

Vermeldingen in Kellnerei Rechnungen Ambt Sittard-Born 1759/1769/1779:

 

Oberkellnerei Rechnung 1759-1760:

 

[fol:46:p:2:]

 

Zu diesem jahr befinden sich ahn Juden

benantlich in der stadt Sittard Hertzdahl,

Jacob Levij, Jacob Hertzdahl, wittib Levij

Jacobs samt dessen Sohn Hertz Levij, Bernard

Hertzdahl, Joseph Mendel Salomon Levij,

et Samuel Isaacks. Zu Urmund Heijman

Isaacks, zu Susteren Kauffman Isaacks.

Zu Grevenbicht Abraham Moeyses, welcher

für sich undt Haußhaltung zuvor zahlt

4 Rthr zo aber weilen Grevenbicht dem

ambt incorporiert, Cessirt? auch zu diesen

Moeyses Abraham undt Heijman Abraham

undt ist Vigore Attestatorum Scabinaliem in

diesem Jahr keiner verheijratet weder

beschnitten worden wohl aber der Abraham

Levij verstorben weshalb 1 ggdn? zahlt

worden, so alhier einbringe mitt                    -           1          =          32        =

 

 

Oberkellnerei Rechnung 1769-1770:

FORMULAR MÄSSIGE BORNER UNDT RECHNUNG PRO TENS   1769  IN  1770  

ÜBER DEREN FRÜCHTEN, ERBSCHATZ  ZINSEN UNDT ERBRHENTEN,

WIE AUCH ANDEREN  GEFÄLLEN DER AMBT BORN UNDT SITTARD

 

EMPFANG GELDTS VON JEDEN RECOGNITIONEN

 

                                                                                                                      Rthr     Alb      Hlr

- Wie In Rechnung 1759 in 1760 fol:46:p:2: undt letzterer fol: 75:p:1:

zu ersehen,werden die Juden-Familien Specifici nachgeführt, undt be-

finden fals an Juden, benantlich der Stadt Sittard:

            - Jacob Hertzdahl

- Hertz Levij

- Godschalck Levij

- Bernard Hertzdahl

- Salomon Levij

- Samuel Izaacks  undt

- Salomon Hertz im Ambt Born

 

Zu Susteren Kauffman Izaacks

Zu Urmund Heijman Izaacks

Zu Grevenbiecht Heijman undt Moegses Abrahams

 

- undt seijedt Vigore Attestatorum Scabinaliem [keiner] verheijrathet, wohl

aber ein Sohn des  Salomon Hertz Cappel  Hertz genant, beschnitten

worden, undt des Bernardt Lentzdahl ein Sohn verstorben war falls

dahier einbringe                                                                                            2          64        --

                                                                                                          ______________________

                                                                      

                                                                       Lotus et Summa                     2          64        --

 

 

Oberkellnerei Rechnung 1779-1780:

 

EMPFANG GELDS VON TUDDER ECCOGNITIONEN

                                                                                                                       Rth        Alb      Hlr

- Wie in Rechnung 1759 in 1760 fol:46:p:2: und letzterer fol:75:p:2 zu

ersehen, weren die  Juden Familien Specificé nachgeführt,  und befin-

den sich an Juden…….

 

In der Stadt Sittard:

 

Jacob Hertzdahl – Godschalk Levij – Salamon Levij – Salamon  Hertij

Corst Hertzdahl – Moijses Levij – Moijses Salamon – Jonas Levij und

Leib Hertzdahl

 

Im Ambt Born:

 

- zu Susteren               Kauffman  Isaacks

- zu Urmund               Nattan Heijman

- zu Grevenbiecht       Heijman und Moijses Abraham

 

Und seijedt Vigore Attestatie Scabinalis in diesem Jahr der Samuel

Isack verstorben; der Nathan Heijman von Urmund verheijrathet dessen

Sohn Libman, ein Sohn des Jonas Levij und ein Sohn des Moijses Levij

beschnitten worden; bringe also dahier ein ad 5 Golt Gulden; facit                 

      7          --       --

                                                                                                                      ________________

                                                           Lotus et Summa                                       7          --       --

 

 

EMPFANG GELDS VON BIER UND BRANDTWEINS ACCINSSEN

 

- Wie  in Rechnung 1759 in 1760  fol: 28:p:1: und  letzterer  fol:73:p:2:

zu  ersehen,  isst  die  Bier-  und   Brandtweinsaccins des   Ambts Born,

welche beij voriger Pfachtung 252 Rth ausgethan; nun Vermög Ggtend

Ratificatorij vom  27 ten Septembris  1777   und Pfachtzettels  in Rech-

nung 1778  in  1779  sub no 22 et 23 dem alten Pfächteren Juden Jacob

Emanuel von Gelderen zugleich mit der Stadt und Ambts Sittarder Bier

und  Brandweinsaccins, welche  in  voriger  Pfachtung 346  Rth ausge-

than, in massa verblieben welche dahier zum Empfang bringe, mit              522        --         --

 

-          und das 2 ten auff 3 Jahren

________________

                                                                    Lotus et Summa                   522         --        --

 

 

Archief heerlijkheid Limbricht 1540-1794 (1806) nr. 51:

 

1.

 

Gleichwie die in meiner herrschafft

von mir patentisirte dreij Juden

sich unterstehen frembden Juden

auffzunehmen, und gar ohne

meine erlaubnuss eine Synagoge

halten, als wird denenselben

hiemitt auffgegeben keine frembden

unter welchen vorwand es auch

seije einigen auffenthalt zu

geben, weniger eine synagoge

auffzurichten, wohe sonsten

die gläijds patenten eingezo-

gen, und die judenschafft also-

fort die herrschafft räuwen

sollen; welches gerichtsbott denen

juden anzusagen, und de

executo zu dociren hätte; signatum

Limbricht den 26ten October 1792

                                   Jonker von Bentinck

                                   kammerpraesident

2.

 

dass ich dieses die

dreij juden hab angesagt

vor gelesen

ein solches beschine

 

Limbricht den 30 october

            1792

Peter Nicolas Willems

                 gerichtsbott

 

 

Joden te Smeermaas 1668-1815:

Bron: "Joden te Smeermaas", door J. Brouwers, in : Limburg jrg. 51 (1972), nr. 3, pag. 97-124.

 

Een klein voorbehoud bij dit artikel is nodig, vooral vanwege het schijnbaar te kritiekloze gebruik als bron van vroege publicaties die min of meer anti-joods en anderszins gekleurd waren. Er is echter weinig reden te twijfelen aan de genealogische informatie. Die heeft vaak betrekking op conflicten en misdaden, omdat er buiten het gerecht weinig bronnen in die tijd zijn die Joden registreerden.

 

Vanaf midden 17de eeuw vestigden zich Joden in de streek, vaak zeer arme mensen uit Polen, die vanwege de oorlogsomstandigheden, miserabele economische situatie en bloedige pogroms (1648) in Polen naar het westen vluchtten. Ze werden hier uitgesloten van de meeste ambachten en kwamen aan de kost als marskramer en venter, slager en handelaar in tweedehands goederen (waarbij soms ook gestolen waar werd geheeld). De Brabantse en Meerssener Bende in de 18de eeuw schijnen hoofdzakelijk uit Joden te hebben bestaan. (p. 99-101)

 

In Smeermaas, dat onder de vrije Rijksbaronie Pietersheim viel, worden vanaf 1668 Joden vermeld. Om zich er te mogen vestigen hadden ze een aanbeveling van de drossaard nodig en een borgstelling van een jaar (die gold voor alle vreemdelingen); de landheer gaf dan een octrooi tot vestiging. Joden moesten dubbel tribuut betalen maar hoefden geen herediensten te verrichten. Ze mochten alleen als beenhouwer werkzaam zijn en mochten geen onroerend goed bezitten. (p. 101-102)

 

- In 1668 werd vermeld Hertog Meyer te Smeermaas, schoonzoon van Jacob Levi en zwager van Hertoch Levi (of Levi Hertoch?) te Rekem. Hij werd na een inbraak te Rekem samen met anderen, opgepakt maar ontsnapte later uit de gevangenis. Zijn vrouw bekende in april 1669 op haar sterfbed werktuigen de gevangenis te hebben binnengesmokkeld voor de ontsnapping. (p. 112-114)

 

- In 1699 werd vermeld Nathan Merckx gehuwd Elsken Nitereencel [=Nathan Anshel?] te Smeermaas, die een contract sloot met Jan Dassen voor de aanschaf en exploitatie van bijenkorven, waarbij Nathan de kosten voorschoot in ruil voor de helft van de opbrengst. (Volgens de auteur ging het hier om een oneerlijke woekerpraktijk...?) (p. 108)

 

- In 1700 werd een Martin, jood te Smeermaas, vermeld die failliet ging; zijn inboedel werd publiek verkocht. (p. 103)

 

- In 1708 werden vermeld Jacob Isaac te Smeermaas en de jood Lowijs te Leuth. Jacob had een Peter Crevis te Mechelen-aan-de-Maas voor het gerecht gedaagd vanwege een niet geleverd rundervel. (p. 105-106)

 

- In 1719 woonde de slager Abraham Aaron te Smeermaas met echtgenote Evi Isaac en hun kinderen. Schoolmeester Mozes Israël onderwees de kinderen, en ze hadden een huissynagoge.

Abraham trad op als heler en onderhield contacten met onder meer Levi Paschman alias Paschman Hirtz (gehuwd met Helena Maus uit Gangelt) die een knecht Michel had, alsmede joden Benedict, Merten, Isaak en Joseph, allen wonende in Heerlen, en verder Meyer David te Amsterdam, Levi Jacob te Sittard, Hertz Nathan uit Bunde, Bernard Levi te Meerssen en een Salomon te Rekem. Na veroordeling wegens heling werd Abraham Aaron op 8 mei 1722 gegeseld, gebrandmerkt en verbannen. Zijn bezittingen werden op 11 mei publiek verkocht.

Paschman en zijn vrouw te Heerlen werden in januari 1724 aangehouden en tot de galg veroordeeld vanwege deelname aan de beroving en zware mishandeling van gereformeerd voorlezer Gerard van Bramt te Voerendaal op 27 maart 1721 [zie Land van Herle 1966 pag. 30-33]. (p. 108-112)

 

- In de nacht van 17 op 18 september 1737 werd te Smeermaas bij een inbraak in zijn huurhuis Levi Jacobs vermoord. Hij was gehuwd met Magdaleen Wendels [wellicht Mendels?] uit Wickernetbank [?], en ook zijn schoonmoeder Sibilla Mozes en dienstbode Mechtel Meyers (geboren rond 1722 te Beek) woonden in het huis aan de Maas. Twee jaar later werd Petrus Korf ("das Teufelchen") als een van de inbrekers aangewezen, die vanwege andere inbraken vastzat in Gulik. (p. 115-117)

 

- Op 17 maart 1743 werden Aaron Jacob uit Gulpen, Heuman Alexander Cain uit Valkenburg en Isaak van Creenen, die op weg waren naar Amsterdam, door drie boeren uit Smeermaas uitgescholden en zwaar mishandeld. Ze konden ternauwernood vluchtten en werden door de jood Simon te Smeermaas naar de chirurgijn gebracht en verbonden. Heuman was verwond aan zijn linkeroog en kon er twee maanden later nog steeds niet mee zien. Hij diende een aanklacht in tegen de drie boeren. (p. 114-115)

 

- Vanaf 1772 werd een jood Vaes te Smeermaas vermeld met zwager en schoonmoeder, die in 1778 een geldlening niet kon terugbetalen. (p. 103-104)

 

- In 1779 ging Emmanuel Marcus te Smeermaas bankroet en werd zijn inboedel publiek verkocht. (p. 103)

 

- Vanaf 1780 werd te Smeermaas vermeld de slager en handelaar Levi Mozes, geboren rond 1746 te Leuth (zie in databank Levi Mozes HARTOGS) met zijn vrouw Johanna Behr en kinderen. Levi was welgesteld en genoot aanvankelijk veel vertrouwen. Hij kreeg speciaal verlof van de landheer in 1785 om een huis te kopen. Een jaar later echter werd hij door zg. Bokkerijders op de pijnbank aangewezen als heler van hun geroofde waar. Levi werd op 12 juni 1786 gearresteerd en de kostbaarheden in zijn huis werden in beslag genomen. Ook huisleraar Mozes Saul en Machiel Mozes (een broer?) en diens knecht werden tijdelijk vastgezet. Onder meer Mozes Saul, Levi Saul en Levi Abraham werden als getuigen gehoord in de zaak, maar men vond geen harde bewijzen tegen Levi Mozes. Een half jaar later was hij ernstig ziek geworden in de gevangenis en werd zijn detentie omgezet in huisarrest, dat na een schikking in januari 1787 werd opgeheven. Levi verhuisde met zijn gezin naar Gulpen, maar er liep nog een hoger beroep, dat hij in september 1791 won. Hij kreeg toen zijn laatste eigendommen terug en ontving tevens smartegeld. In dezelfde periode noemde zijn neef Abraham Mozes uit Grevenbicht hem op de pijnbank opnieuw als heler van gestolen waar, die Abraham en zijn broer Bernard Mozes op hun inbraken met de Bokkerijders vanaf 1782 hadden buit gemaakt. Abraham Mozes werd op 10 oktober 1791 opgehangen, 31 jaar oud; Bernard bleef voortvluchtig. Levi Mozes Hartogs overleed in 1826 te Gulpen. (p. 117-123)

 

- In 1781 werd Isaak Hertz te Smeermaas vermeld met vrouw en stiefzoon. De stiefzoon Leben Vaes, geboren rond 1763, bezatte zich dagelijks en werd dan gewelddadig naar zijn ouders, waarop Isaak op 31 augustus uiteindelijk een aanklacht tegen hem indiende. Isaak had grote schulden opgebouwd, onder meer bij Levi Mozes, en op 12 mei 1783 werd zijn inboedel publiek verkocht. (p. 104-105)

 

- Vanaf 1782 werd te Smeermaas vermeld Machiel Mozes (in de databank Michel Moijses (MACHIELS)), gehuwd met Vogel (later Sophia) Herts, die daar zeven dochters kregen. Machiel was slager en handelde in huiden en stoffen. Ze hadden een slagersknecht Jonas Lazareth (in de databank Jean Lazareth CAENEN), geboortig van Londen en zoon van David Lazareth en Agatha Jacobs. Machiel was erg arm en moest voor het slachten ook nog jaarlijks 30 gulden tribuut aan de landheer betalen, wat een nog groter probleem werd toen hij in 1790 concurrentie kreeg van een Jan Nijst uit Maastricht. De schepenen namen het voor hem op en klaagden bij de drossaard over Nijst, en toen die de kritiek afwimpelde stelden ze een rapport op over de vele onregelmatigheden die de drossaard pleegde.

In 1788 wordt Machiel verder vermeld als degene die een overleden vreemde jood een behoorlijke begrafenis bezorgde nadat niemand anders zich over hem had ontfermd (een jood Simon te Maastricht werd hierbij ook vermeld). Machiel zelf overleed tussen 1806 en 1808 te Smeermaas. Zijn weduwe, zes van hun dochters en de knecht Jonas waren de enigen die zich op 24 oktober 1808 bij de burgerlijke stand van Lanaken meldden om hun namen conform het decreet van Napoleon te laten vastleggen. De oudste dochter trouwde nog datzelfde jaar met de knecht. Uit dit huwelijk werden te Smeermaas 4 kinderen geboren, waarna ze rond 1815 verhuisden naar Maastricht. Ook 3 andere dochters van Vogel Machiels-Hertz trouwden en vestigden zich in Maastricht, en eentje in Beek. Vogel (Sophia) Hertz overleed op 29 januari 1829 te Maastricht. (p. 106-108 en 123-124)

 

 

Vermeldingen in Regesten te Roermond 1275-1572:

Regesten te Roermond ( = toegangen op aanwezige publicaties), aangetroffen op website gemeentearchief Roermond.

 

NB: gekopiëerd uit pdf-files, door OCR fouten kunnen her en der verkeerde tekens zijn weergegeven!

                                                                                          

RES GESTAE ROERMOND II

(vooral graafschap/hertogdom Gelre en graafschap Zutphen, hoofdzakelijk Overkwartier van Gelre)

 

Vermeldingen van Joden:

Salomon, de jood ( in 1346 ), genaamd Vynes van Rees 862

Juede, Salmon dem ( in 1374 ), te Kempen 1100

Bruell, Moyses van den, en Cleberg, Abraham ( in 1545 ), joden te Roermond 3548

 

Joden algemeen 1036,1093,1293

Joden te Gelre 799

Joden te Kempen 705,869,891

Joden te Keulen 1081,1216

Joden te Nijmegen, Roermond en Venlo 3544

Jodenbrieven te Venlo 1063

 

Voor details zie hieronder; nrs. 3544 en 3548 waren (d.d. 15-7-2011) nog niet digitaal beschikbaar.

 

Vermeldingen Jodenstraat te Venlo:

het Steynhuis op de Jodenstraat te 1354A (in 1393)

een huis en erf op de Jodenstraat te 1742A (in 1428)

 

Opvallende namen:

Judenrode, de commandeur en broeders van het Duitse Huis te (in 1263) 328

Jodenkopp, Gerard ( in 1469 ), van Streithagen 2340

Joede, Gerrit de ( in 1473 ), raadsvriend te Nijmegen 2422

Joede, Goedart ( in 1418 ), van Roermond en zijn vrouw Katharina 1654

_____________________________________________________________

 

705.  1326-1384

Arnold (II), heer van Wachtendonk, gehuwd met Ludgard, dochter van Johan Scheiffard van Merode te Hemmersbach, weduwêvan Hendrik Spede te-Wankum

- 1350 de vicaris van het gerecht in Keulen draagt hem op met Geldolf van Hülss en Johan Schaffraydt de vorderingen van de uit Kempen gevluchte joden te onderzoeken, die het schepenzegel zouden hebben nagemaakt en valse akten vervaardigd. Twee van hen werden op de Peschwei te Kempen verbrand

Wachtendonk p. 58-60.

 

799.  1559 maart 15 (Frankfort)

Ludovicus, roomskoning, staat Reynaldus, hertog (1) van Gelre, toe in diens gebied joden te laten verblijven.

Doorninck-Veen p 20.

(1) verheffing tot hertog dateert officieel van 19 maart.

 

862.  1346 october 6

Schepenen in Wachtendonk oorkonden, dat Arnolt van Pellant en zijn verwant Sueder aan de jood Salomon genaamd Vynes van Rees binnen 24 weken 16 schellingen zullen betalen.

Kleve-Mark; Urkunden nr 300.

 

869.  1347 september 1

Walram aartsbisschop van Keulen draagt zijn ambtman in Kempen en schepenen en burgemeesteren van die stad op, ten aanzien van vluchtende joden, die te Kempen gewoond hebben en die vorderingen bezegeld hebben met het stadszegel, niet op die vorderingen te besluiten dan nadat de aartsbisschop of zijn vrienden die nagezien hebben.

Kempen-Krefeld 1974 P 234/5.

 

891.  1350 juni 29

Reinald van Schönau, vicaris van de officiaal te Keulen, draagt Geldolf van Huls, bezitter van de Gelleshof bij Vorst, Arnold van Wachtendonk en Johan Schaffrath, op de vorderingen van de Joden te Kempen te onderzoeken.

Kempen-Krefeld 1974 p 235.

 

1036.  1369 mei 26

Bernd van den Boitsloir en zijn borgen Dirk van Wilderath,ridder, en Luysche van den Boitslar, beloven Johan Schademuyle te Brempt betaling van 17 rozenmoetons op 1 october, bij gebreke waarvan zij of hun knecht met paard 14 dagen in Brempt in leisting zullen gaan en daarna mag Johan bij Joden of Lombarden op hun kosten het geld opnemen.

Dalheim nr 88.

 

1063.  1571 september 9

Reinald III, hertog van Gelre, bevestigt en vermeerdert de brieven, vrijheden en rechten der stad Venlo; hij zal munt en wissel afleggen; hen niet schatten van goederen buiten de stad; geeft vrijdom van tol te Mook en de opslagtol te Nijmegen; hij zal trachten vrijdom van tol te Ravenstein te verkrijgen; lombaard- of jodenbrieven voor burgers van Venlo zullen niet langer op rente staan dan één jaar.

Nijhoff II - 183.

 

1081.  1572 october 3

Aartsbisschop Prederik van Keulen neemt de in Keulen levende Joden voor de volgende 10 jaren in bescherming en geleide onder zekere voorwaarden o.a., dat de Joden hem jaarlijks een bedrag van 70 mark keulse penningen betalen en per Jood nog een zeker bedrag.

Regesten EB Köln VIII p 182/3.

 

1093.  1374 januari 29

des sonnendages vur ons lieven vrouwdaeh te lichtmysse als men kerssen bornt Herman van Lyvendaell, ridder, en Mechteld van Myrlar, echtelieden, verklaren schuldig te zijn aan Henrick van Blitterswick en diens erfgenamen 69 gouden dubbele moutons op St. Lambertusdag eerstkomend te betalen op het Huis van Sibert van Blitterswijck of in de kerk. Bij wanbetaling mag Henrick het bedrag uitwinnen bij joden of lombarden of andere christenen en een boete van ½ dubbele brabantse mouton per dag rekenen.

Limburgs Jaarboek XII p 120/1.

 

1100.  1374 mei 13

Hendrik voogd van der Keersen, ridder, en Frederik zijn broer, Giselbert en Leuve van Cloerlant, Geldolf van Huls wijlen Walravenzoon, Lewe van Huls wijlen Geldolfzoon, Geldolf diens broer, Johan van Harbeek en Dirk Duker van Huls, oorkonden, dat wijlen Arnold Schaluyn, knape, aan Salmon dem Juede te Kempen 600 oude gouden schilden schuldig was. Arnold had de jood voor schade en woeker bovenvermelde oorkonders als borgen gesteld en als onderpand al zijn goed in stad en land Kempen gesteld.

De oorkonders konden het bedrag niet betalen, tenzij na algehele verkoop van het onderpand. Zij verkopen het onderpand aan de aartsbisschop voor 1600 oude gouden schilden en lossen de schuld af.

Kempen-Krefeld 1974 P 236.

 

1216.  1384 october 2

De stad Keulen neemt op verzoek van de aartsbisschop van Keulen de Joden van Keulen voor 10 jaar in bescherming op zekere financiële en andere voorwaarden.

Regesten EB Köln IX p 213/4.

 

1293.  1388 october 18

Henrich van Steenbergen, proost van Oudmunster te Utrecht, Gherit heer van Culenborch en van der Leek, Henrich heer van Ghemen, Gherit heer van Weerdenbergh, Wouter van Ysendaren, Johan van Hoenseler genaamd van den Velde, ridders, Derich van Wyssch en Willem van Ysendaren, knapen, oorkonden gezamenlijk aan Johan van Bruechusen, ridder, heer te Wickrath, schuldig te zijn 8400 oude gouden franken, waarvan ze de helft zullen betalen op Kerstmis e.k. en de rest op St. Petrus ad cathedram; bij verzuim zullen zij te Keulen of Wickrath in herberg in leisting gaan. Na verloop van termijn mag de heer van Wickrath de som bij joden lenen, waarvan de rente ten laste van de schuldenaren komt.

Doorninck, acten 1376/92 p 239/43.

 

RES GESTAE ROERMOND III

(hoofdzakelijk schepenbank Roermond, hoofdgerecht Overkwartier van Gelre)

 

25.  1275

Jacobus de Ruremunde (Jacob ben Alexander), jood, bezit een huis in de jodenwijk van Keulen. Enkele jaren later verkoopt hij dat huis aan Nathan en Episcopus (Lifman en Gottschalk) eveneens afkomstig uit Roermond.

J. Michman e.a. - Pinkas; Geschiedenis van de joodse gemeenschap in Nederland; Kluwer, 1992, p. 494-496

 

42.  eind 13e eeuw

In Keulen wonen joden die naar hun "achternaam" te oordelen afkomstig zijn uit Erkelenz, Goch en Roermond.

Z. Averni; Germania Judaica II von 1238 bis zur mitte der 14. Jahrhunderds; Tübingen 1968, 2 Bde, blz. 225, 281 en 703.

 

63.  1346/47

Rekening van Mathias van Kessel, ridder, ontvanger van de hertog van Gelre en graaf van Zutphen van alle goederen en inkomsten in het overkwartier van Gelre.

o.a. Lombarden aanwezig in Roermond en Venlo (in 1343/44 tevens lombaardenhuizen in Geldern en Goch) en joden:

in Erkelenz: Vivus "episcopo judeorum" (verm. rabijn) 13 gouden schilden; Naemguet 9 gouden schilden, Salomon 3 gouden schilden, Simon van Rodingen 2 gouden schilden in Roermond: Isaak van Luxemburg 2 1/2 gouden schild; Vivus van Wessem 2 gouden schilden; Baruch 4 gouden schilden; Isaak 8 gouden schilden, Simon 6 gouden schilden, Menke (Menachim) 3 gouden schilden, Aleide zijn moeder 3 schilden, dochter Isaak 3 schilden, Johan en Valle 3 schilden en 7 gewone groten in Venlo: Mozes 2 schilden; Baruch 3 1/2 schild, Pusella 2 1/2 schild, Bendich van Straten 2 schild, Jozef van Nieuwstad 5 schild, Saulus 6 schild, in Geldern Nathan 4 schild; Menachim van Gulik en Umelman van Borce 4 schild; Salomon zoon van David van Keulen verblijvende in Goch 4 schild.

Samen 97 1/2 gouden schild en 7 groten à 21 groten = 136

9 solidi en 4 kleine penningen.

Geldrischer Heimatkalender 1989 p. 61-63

 

109.  z.d. c. 1386

Willem (van Gulik, hertog van Gelre) staat de jood Johel van Worms met vrouw en gezin gedurende 10 jaar in Gelre en Zutphen te verblijven op condities die ook voor andere joden gelden. Johel zal hem 's jaars betalen 12 zware gulden. Burgemeesteren, schepenen en raad der stad Roermond zullen Johel c.s. als burgers ontvangen.

Doornick, acten 1376-1392 p. 151

 

153.  1406/07

De schout van Roermond doet rekening (aan de hertog)

Inkomsten : (o.a.)

- van een jood "op deme dobbelbrede" 2 kronen

Schoutsrekening 1406/07 p. 1-3

 

170.  1413/14

De schout Dederic Wylden van Mersen, overleden, nu diens zoon Johan Wylde van Mersen, schout van Roermond, doet jaarrekening: (o.a.)

Boete van 3 rijnsgulden voor Claes van Alfen die een jood misdaan had.

Schoutsrekening 1413/14 p. 17-18

 

1446.  1494 maart 17

Karel, hertog van Gelre, is schuldig aan Johan Moeyss, burger van Roermond, 61 gulden, geleend tot betaling van het kostgeld der dienaren van Robrecht van Arenberg bij 's hertogen eerste komst in het land, en geeft hem daarvoor het Jodenkerkhof in Roermond.

Nijhoff VI-104

 

 

Diverse sprokkelingen uit Amsterdam 1702-1831:

(Bron: http://akevoth.org/cgi-bin/search_mokum/search.html)

 

* Te Amsterdam droeg van medio 18de tot medio 19de eeuw een joodse familie de achternaam Zitert, Sitter of Sittard; nakomelingen van Isaac Hartog Zitert, vishandelaar, overleden te Amsterdam in 1808. Het toponiem Sitter kwam echter op meerdere plaatsen voor, dus het hoeft niet op een herkomst uit Sittard te duiden. Een Rachel Coopman Sittard, die Amsterdam 1816 huwde met Salomon Wolf Mossel, stamt wellicht ook uit deze familie.

* Te Amsterdam huwden in 1772 (dtb 746/401; get. bruidegom: vader Salomon Nathan Levie; get. bruid: vader Mozes Gompert): Abraham Salomon Levie, geb. 1744 Sittard, en Sara Mozes Gompert Solister, geb. 1749 Amsterdam, dr.v. Mozes Gompert Ephraim-Gumprich Solister en Clara Keile Simon. Abraham was misschien een zoon van Rabbijn Salmon Levy Eger?
* Volgens gegevens te Amsterdam huwden rond dec. 1762 te Sittard Godschalk Elyakim-Getschlig Jacob/Jokeb Cohen en Hendele Benedictus/Bendix Halberstadt , dr.v. Benedictus Baruch-Bendit Nathan Bendix Halberstadt en Ester Mozes Fortis (beiden uit Amsterdam). Een Cohen te Sittard ken ik niet; kan dit een eerder huwelijk zijn van Gottschalk Levi (later Horn), zoon van Jacob Levi? Gottschalk werd geboren in 1723 en trouwde in 1769 Magdalene Moses.
* Ook Maastrichtenaren doken te Amsterdam op: Drie kinderen van Leendert Leizer Hartog, geboren te Maastricht tussen 1707-1722, trouwden te Amsterdam onder de naam Leizer; Helena Isaac, geb. Maastricht 1702, huwde in 1728 te Amsterdam en overleed 1731 in het kraambed; Bele Michiel, geb. Maastricht 1715, huwde in 1740 te Amsterdam en overleed in 1766 (haar oudere zus Roosje was in 1710 te Amsterdam geboren); Branca (Brendele) Levie, geb. Maastricht 1720, huwde in 1745 te Amsterdam en overleed in 1804; Salomon Philip (Shlomo Peis) Zisteren, geb. Maastricht 1723, huwde in 1746 te Amsterdam en overleed in 1805 (hij was zoon van Philip Salomon alias Fischman [?], en zijn bruid Ester Jonas was in 1724 te Kopenhagen geboren); Helena Levie (Hitsele Leib), geb. Maastricht 1762, huwde in 1786 te Amsterdam en overleed in 1831; Nathan Philip Les Frankfort, geb. Maastricht 1790, huwde in 1808 te Amsterdam. "Maastricht" hoeft hier niet letterlijk Maastricht te betekenen, maar kan ook op Eijsden of Meerssen duiden.
* In 1748 huwden te Amsterdam Naphtali Hartog, geb. Gulpen 1717, en Rachel Jacob Hena uit Amsterdam, dr.v. Jacob Levie Judaleime Hena en Anna Hena Hartog Naftali; trouwgetuigen waren haar vader en zijn moeder Clara Simon.

 

 

Heinsberg 1642:

(Bron: Ahnenforschung Kreis Heinsberg)

 

Een lijst van gezinshoofden te Heinsberg uit 1642 vermeldt 4 Joodse huishoudens:

David Judt                                         7. rhot

Abraham Judt von Wassenberg        7. rhot

Jut von Linnich                                  7. rhot

Moisis Judt                                         15. rhot

 

 

 ______________________________________________________________________________________________

 

II. Franse tijd

______________________________________________________________________________________________

 

Joodse gemeenschappen in Limburg in de Franse tijd (1799-1809).

 

Volkstelling 1799 Roerdepartement, Arrondissement Aachen, Kanton Sittard: Joodse inwoners.

(naar "Monografieën uit het Land van Sittard" deel 3)

 

Volgnr.:    naam:                leeftijd:      beroep:               vestiging:   sedert:*           kinderen onder 12:

(* aantal jaren in deze plaats woonachtig)

 

Sittard (binnenstad)

154      Hertz Hertzdahl         36        Boucher                                 1                      2kk      ook genoemd Rosendahl

155      Lena -                         34        Femme                                  8

156      Beer Hertzdahl          36        Frere                                                                          ook genoemd Rosendahl

157      Finke Hertzdahl          20        Servante

158      Judith Hertzdahl         18        Servante

 

203      Moises Hertzdahl      52        Md (Marchand)

204      Lena Sandi                 55        Femme

205      Barme. Hertzdahl       19        Fils

206      Zara Hertzdahl           17        Fille

207      Hertz Hertzdahl          15        Fils

208      Ester Wolff                 16        Pensionair                              4

209      Rachel -                      17        Servante                                4

 

270      Levi Hertzdahl           47        Frippier (uitdrager)                                           2kk      ook genoemd Rosendahl

271      Judith Gampers         44        Femme                                  23

272      Veronica Hertzdahl    16        Fille

273      Meijer Hertzdahl         13        Fils

 

458      Abraham Lezer          45        -                                              11

459      Mar.Ann. Hertzdahl    29        Femme

 

642      Salmon Moises          59        Boucher                                 39                                = Sternheim

 

661      Godschalk Levij         77        -                                                                     1kk      =  familie Horn

662      Marianne                    50                                                       31

663      Leib Levy                    27        Fils

664      Samson Levy             15        Fils

665      Rachel Levy               18        Fille

 

686      Salmon Hertz 58        Boucher                                 34

687      Sara Levy                   56        Femme

688      Compel. Hertz            24        Fils

689      Vechel? Hertz            29        Fille                                                                1kk

690      Siporn                         24        Femme                                                          1kk

691      Moises                        30        Dominisque                            2                      1kk      = Steenberg?

692      Sibille                          27        Servante                                3

 

883      Moises Levij               53        Boucher                                 26                               =  familie Levenbach

884      Hend. Levij Eger        44        Femme

885      Jos. Levij                    20        Fils

886      Ab. Levij                     16        Fils

887      Sal. Levij                     14        Fils

888      Bill. Levij                     22        Fille

 

965      Leib. Joachim             42        Marechand                             8                                 = Joachim Grünefeld

966      Sibil Levij                    48        -                                              25

967      Gertr. Levij                 19        Fille (stiefdochter)

968      Dan. Levij                   15        Fils (stiefzoon)                                                              =  familie Egger

(969     Helene Meijers**        17        Servante)

__________________

41 + 7 kk = 48 Joden (in 1806 werden 72 geteld)

 

Limbricht

Obenstrass (Bovenstraat):

68.       Meyer Schoges          30        Marchand                   1790    9                      3kk      = familie Wolff te Limbricht

69.       Philopin Mousis          24        Femme                       1790    9                                             en Sittard

70.       Ester Wolf                  20        Servante                     1795    4                      1kk

Auf dem Platz (Platz):

148.     Jacob Salamon          49        Marchand                   1780    19                    6kk      = familie Daniels te Sittard

149.     Eve Mojses                36        Femme                       1784    15

Bachstrass (Beekstraat):

164.     Salamon Mojses        50        Marchand                   1782    17                               = familie Hartog te Sittard

165.     Maria Ann Mojses      49        Femme                       1782    17

166.     Judit Salamon                        14        Fille

(167.    Maria Anna Doris**    19        Servante                     1798    1)

168.     Salemon Abraham     26        Domestique                1793    6                                 huwde nr. 166 = familie

(169.    Wilm Doris**               20        Domestique                1798    1)                                Goldstein-Hartog te Sittard

__________________

9 + 10 kk = 19 Joden (in 1806 werden 13 geteld)

 

Grevenbicht

(77-78. Jacob Voets en Gertrud Kitsen**, 2kk -> latere schoonouders van zoon Croonenberg)

218.     Joseph Heiman          39        Schlägter                                                                   = (ook familie Croonenberg?)

219.     Sara Isack                  42        Ehefrau                                                          4kk

 

278.     Moses Heijman          41        Mezger                                                          4kk      = familie Croonenberg

279.     Esther Isaac               32        Frau

 

358.     Baroch Moises           46        Metzger                                                         1kk      = familie Van der Meusen

359.     Exter Seligman          49        Ehefrau

360.     Seligman Baroch       14        Sohn

361.     Moises Baroch           12        Sohn

 

414.     Joseph Herts              60        Metzger                                                                     = familie Lichtenstein?

415.     Blumgen Joseph        54        Ehefrau                      1797    2                      1kk

416.     Moises Joseph           13        Sohn  

__________________

11 + 10 kk = 21 Joden (in 1806 werden 19 geteld)

 

Urmond

La Grand Rue (Grotestraat):
75.      
Leijp Bodenheijn         44        Boucher                      1797    2                                 = Levi Bodenheim
76.       Eva Joseph                42        Son epouse                                                   1kk      = moeder van de Urmonds-Sittardse familie Silbernberg

             Eva Joseph/Juda had tenminste 3 kinderen uit haar eerdere huwelijk met Nathan Heijman; deze kinderen namen later de naam Silbernberg aan, maar ontbreken in deze volkstelling. In 1801 worden ze wel vermeld: Gaeim Nathan 17, Abraham Nathan 15 en Megtild Nathan 19 jaar. Leip Podenheijm woonde sinds sept. 1798 en Eva Joseph sinds 6 december 1780 in Urmond. Het gezin woonde 1801 op de Kerkstraat (zie ook bijlage in boek "Zou ik het willen overdoen? - het levensverhaal van een joodse overlevende").

__________________

2 + 1 kk = 3 Joden (in 1806 werden 3 geteld)

 

Berg aan de Maas

43.       Abraham Isaac           35        Marchand Hebreu      1794    5                      4kk      = familie Groenenberg/Kroonenberg

44.       Sara Juiffe                 32        Sa femme                  1794    5                                     te Obbicht en Linne

__________________

2 + 4 kk = 6 Joden (in 1806 werden 0 geteld)

NB: Het boek Overmunthe pag. 236 vermeldt in de Franse tijd te Urmond/Berg:

juif David Horn tisserand

juif Cronenberg boucher 

 

Obbicht & Papenhoven

Papenhoven:
70.       Izaack Moyses           30
        Joedt                          1-4-1795         1          1kk      = familie Goudberg/Goldberg te Urmond

71.       Taufken Andrees       28        sa femme                   1-4-1795         1

__________________

2 + 1 kk = 3 Joden

 

De telling had in Obbicht plaats op 13 april 1796; nadien werden van dit echtpaar t/m 1800 nog 3 kinderen geboren te Obbicht en Papenhoven.

 

Hoewel Obbicht en Papenhoven bij de huidige gemeente Sittard-Geleen horen, vielen ze in 1799 niet onder het Departement van de Roer maar onder het Departement van de Nedermaas (voorheen waren ze Gelders gebied).

Te Obbicht vestigde zich het gezin Isaac later geheten Groenenberg (ook Cronenberg), waarvan de oudste kinderen in Schwanenberg waren geboren. Van een dochter in 1796 geboren worden zowel Obbicht als Berg aan de Maas als geboorteplaats genoemd. Zij waren niet het gezin dat in 1796 te Papenhoven werd vermeld maar het gezin dat in 1799 te Berg aan de Maas werd vermeld.

De akten van naamsaanneming te Obbicht van 4 maart 1809 vermelden:

1.         Abraham Isaac                                              slager              wordt Abraham Groenenberg

2.         Sara Abraham                                               [vrouw]            wordt Sara Groenenberg

3.         Isaac Abraham, * Swanenberg 27-3-1789   zoon                wordt Isaac Groenenberg      [volgens huw. * 23-1-1783]

4.         Marie Abraham, * Swanenberg 28-4-1791   dochter           wordt Marie Groenenberg     [volgens huw. * 4-2-1787, Mendeline/Mina]

5.         Michel Abraham                                            zoon                wordt Michel Groenenberg    [volgens huw. * Swanenberg ca. 1799]

6.         Sifora Abraham, * Berg 4-11-1796               dochter           wordt Sifora Groenenberg     [volgens bev. * Obbicht 3-5-1796, Sophie]

 

(** niet Joods)

 

 

Roerdepartement 1806, Joodse inwoners.

(LTG 24/1996 pag. 80)

 

Arrondissement Aachen, kanton Sittard:

Grevenbicht    19

Limbricht         13

Sittard             72

Urmond             3

Totaal              107 (was 97 in 1799)

 

Arrondissement Kleve, kanton Kranenburg:

Gennep             11

Totaal                11

 

 

Registers van naamsaanneming 1808-1809, Departement van de Roer, kanton Sittard.

Deze registers zijn blijkbaar al vroeg verloren gegaan: Joseph Hertz, geboren Sittard 1798 als Hertz Cappel, liet in 1835 een akte opstellen bij het vredegerecht, waarin vermeldt staat dat hij wenste te trouwen, maar moeilijkheden ondervond met zijn geboorteakte, omdat er in de gemeente Sittard geen register van naamsverandering voorhanden was, dat kon bevestigen dat hij en zijn ouders identiek waren aan de in de geboorteakte vermelde personen. Zijn verklaring werd bevestigd door 4 Sittardse getuigen (overigens allen niet Joods).

 

Registers van naamsaanneming 1808-1809, Departement van de Nedermaas.

(LTG 24/1996 pag. 79-90 en boek "Im

 Westen Neues

" pag. 44 en 128)

In de LTG lijst ontbreken Houthem en Valkenburg. Het boek, dat ik op Google books vond, bevat tevens cijfers van de volkstelling van 1806 en van Belgische plaatsen in het departement, maar heeft wel storende fouten en onduidelijkheden.

 

De eerste kolom hieronder zijn de cijfers van 1806, de tweede en derde van het aantal Joden dat in 1808/1809 een naam lieten registreren; de cijfers tussen haakjes zijn het aantal gezinnen/huishoudens, tussen vierkante haakjes volgens mij foutieve gegevens, tussen spitse haakjes aanvullingen van mij.

Gemeente                  1806 - 1808/1809 boek - 1808/1809 LTG - 1808 D.J.

Beek                           23 (7)             23 (7)             28                   7 (+2?)

Elsloo                                                 10 (2)                4                  

Eijsden                        50 (7)             49 (8)             51                  

Gulpen                        35 (6)             36 (6)             35                  

Heerlen                       40 (10)           40                   47                  

Houthem                                                                   <10 of 11?>    10 (+1?)

Maastricht                  203 (41)          225                  205                  24

Meerssen                   48 (8)             53                   53 <of 54?>   54 (+5?)

Obbicht                                                                         6                  

Schimmert                 <13>[(13)]       13                   13                   10 (+3?)

Stein                                                                             4                  

Vaals                          17 (5)             15                   14                   5 (+2?)

Valkenburg                    1 (1)                1                   <6 of 7?>        6 (+1?)

> België:

Mechelen a/d Maas   16 (2)             16 (2)                 -

Smeermaas                  9 (1)                9                      -

(Lanaken)                                            [9]                     -             .                

Totaal                         455 (88)          490                  460                  116

                                   [442 (101)]      [499]               

De verschillen tussen de aantallen in het boek en het LTG kan ik niet verklaren, daar ze op dezelfde bronnen gebaseerd lijken. Het boek lijkt naast de 9 Joden te Smeermaas tevens 9 te Lanaken te tellen, die in de tabel op pag. 44 versprongen zijn; dit schijnt mij een dubbeltelling, temeer daar een voetnoot op pag. 128 wel Lanaken vermeldt maar niet Smeermaas (dat gemeente Lanaken was). Ook is Fauquemont (Valkenburg) een keer verkeerd gelezen als "Saupremont" (een plaats die ik vergeefs op Google heb gezocht...). De voetnoot vermeldde daar overigens 12 Joden, schijnbaar een tikfout. Verder stond bij Schimmert in de tabel een schijnbaar foutief cijfer van 13 families in 1806, waar personen bedoeld zullen zijn.

Maasmechelen staat in de tabel als Mechelen vermeld. Hieronder valt ook Leuth. Joodse families die al voor 1800 in Leuth en Smeermaas woonden, hadden verwantschappen aan de Nederlandse kant van de Maas, waar de meesten van hen later ook belandden. De drie families met 25 personen te Lanaken en Mechelen lijken in 1806-1809 de enige Joden in het latere Belgisch Limburg te zijn geweest; echter een belastinglijst uit 1806 vermeldt ook 7 joodse belastingbetalers te Hasselt, een lijst uit 1808 vermeldt er nog 3 te Hasselt en 1 familie te Hamont (bestand genealogie door H. Bartholomeus).

De LTG lijst is geheel in mijn bestand verwerkt. Bij Gulpen bleken structureel de echtgenotes te ontbreken op de lijst, en ook bij andere plaatsen lijkt dit incidenteel het geval te zijn. Het totale aantal Joden was dus wat hoger, voor het hele departement wellicht ongeveer 500.

Tot slot ter vergelijking een lijst op 28-8-1808 door David Joseph opgemaakt; deze vermeldt slechts 116 joden in het departement en noemt er 93 (volgens bestand H. Bartholomeus); het hoe en waarom hiervan is mij duister. Voor Maastricht vermeldt hij buiten de rabbijn slechts 3 families. Bij Meerssen worden maar 33 personen vermeld en ontbreken de 4 of 5 echtgenotes. Bij alle andere plaatsen is eveneens sprake van gehuwde mannen, maar blijven de echtgenotes ongeteld en onvermeld.

 

Joodse gemeenschappen te Gangelt, Heinsberg en omgeving in de Franse tijd (1799-1806).

 

Zie ook: Adresbuch Gangelt 1935

Volkstelling 1799 Roerdepartement, Arrondissement Aachen, Kanton Geilenkirchen: Joodse inwoners.

 

Volgnr.:    naam:                leeftijd:      beroep:               vestiging:   sedert:*           kinderen onder 12:

(* aantal jaren in deze plaats woonachtig)

 

Gangelt (stad)

1          Moise Abraham         33        marchand                   1797    2                      2kk

2          Tels Ysaak                 36        sa femme                   1781    18                               moeder van Goldstein-Hertz te Sittard

48        Nathan Hirtzfeld        42        marchand                   1793    6                      4kk

49        Goldgen Joseph         40        sa femme                   1779    20

50        Madchen Cappel        17        sa fille                         geboren

51        Joseph Cappel           15        son fils            geboren

165      Simon Hirtz               46        marchand                   geboren                      1kk

166      Crindel Abraham        42        sa femme                   1779    20

167      Hirtz Simon                18        son fils            geboren

168      Hirtz Aron                   15        domestique                 1798    1

180      Abraham Hirtz           40        marchand                   geboren                      1kk

181      Sara David                 38        sa femme                   1784    15

182      Hirtz                            14        son fils            geboren

183      David                          13        son fils            geboren

184      Maetgen                     20        sa fille                         1784    15

185      Heidman Meyer         18        domestique                 1798    1

201      Compel Lazarus        36        marchand                   geboren                      1kk

202      Sibille David               28        sa femme                   1795    4

313      Suskind Aron             40        journalier                     1759    40

314      Judith Aron                 75        sa mere                      1724    75                               grootmoeder van familie Rosendahl  

__________________

20 + 9 kk = 29 Joden (in 1803 werden 35 en in 1806 werden 45 geteld)

Volkstelling 1802/1803 Gangelt: Joodse inwoners.

In het Franse jaar XI (1802 of 1803) werd te Gangelt een volkstelling gehouden, waarbij de gezinnen niet bijeen werden genoteerd, maar gegroepeerd in

gehuwde mannen en weduwnaars, gehuwde vrouwen en weduwen, ongehuwde mannen en jongens, en ongehuwde vrouwen en meisjes.

Naam:                 leeftijd:        beroep:           [volgnr. 1799 en opmerkingen:]

Tussen de gehuwden en weduwnaars vond ik:

blad 41a:

Simon Hirtz                50        boucher          [165]

Hertz Simon               27           id.                 [167]

Moijses Abraham       43        boucher          [1]

Abraham Hertz           46           id.                 [180]

Salomon Wolff           70        journalier         [-]

Compel Lazarus         44        fripier              [201]

~~~~

Creindel Abraham      -                                 [166]

Blumgen Jacob          24                               [verm. vrouw van 167]

Tels Isaack                 42                               [2]

Sara David                 44                               [181]

Rachel David             44                               [= Sibille, 202 ??]

blad 43a:

Souskind Aron            44        boucher          [313]

Moijses David             36        boucher          [Moses/David Rosendahl]

~~~~

Sara David                 28                               [gehuwd met 313]

Judith Aron  veuve     78                               [314]

Scheiflen Aron           30                               [vrouw van Moses/David Rosendahl; dr.v. 314]

(een 61-jarige Mechtilde Jacobs die direct boven Scheiflen wordt vermeld was waarschijnlijk niet joods)

Tussen de vrijgezellen en kinderen vond ik:

blad 41:

Joseph Cappel           19                               [51]

Hertz      id.                 15                               [kind v. 49]

Jonas Hirtzfeld           8                                [kind v. 48-49?]

~~~~

Martha Coppel           21                               [= Madchen, 50]

Schoengen Lazarus   12                               [kind v. 201?]

Roesgen Hirtzfeld      6                                [kind v. 48-49?]

blad 43:

Hirtz Abraham            21                               [182]

David    id.                  17                               [183]

~~~~

Geiliken Simon           18                               [kind v. 165-166, huwde Eijsden 1813]

Jenden[?] Levi            23        servante          [-]

Godel Meuken [?]      14                               [?]

Ester      id.                 9                                [misschien Ester Goldstein die met Abraham Lichtenstein trouwde?]

Ester Abraham           22                               [?]

Beilgen   id.                 9                                [misschien Frederika Abraham die met Abraham Moses trouwde?]

blad 44:

~~~~

Hana Salom               21                               [?]

Martha David             12                               [?]

blad 46:

~~~~

Sara Moijses              6                                [kind v. Moses/David Rosendahl]

Sophie  id.                   3                                [kind v. Moses/David Rosendahl]

Sibille    id.                   1*                               [kind v. Moses/David Rosendahl]

[* Dat Sibille hier wordt vermeld mag opmerkelijk heten, daar haar geboorte pas op één van de laatste dagen van het jaar XI werd ingeschreven, maar zij werd waarschijnlijk enkele maanden eerder geboren.]

Van de telling van 1799 zijn ook de bijbehorende gehuchten doorzocht (zonder resultaat), in 1803 alleen Gangelt zelf.

Van de personen uit 1799 zijn in 1803 niet meer aangetroffen: nrs. 48-49, 168, 184-185 (vertrokken?), en mogelijk 202.

Volkstelling 1799 Roerdepartement, Arrondissement Aachen, Kanton Heinsberg: Joodse inwoners.

(transcriptie van Herbert Beckers op Erkelenz CD-4)

Onderstaande personen zijn geselecteerd uit genoemde transcriptie.

Volgnr.:   achter/voornaam:         leeftijd:       beroep:                                vestiging:    sedert:*

(* aantal jaren in deze plaats woonachtig)

Heinsberg 1799

O69      N. Ester                                  19       la servante (Dienstmagd)         1799            1

O239    Falck Jacques                        47       boucher (Metzger)                    1752          47         

O240    Spraenz Joanne                     42       sa femme (seine Frau)             1781          18         

O241    Seligman Sibille                      18       la servante (Dienstmagd)         1799            1         

O242    Hirsch Abraham                     22       domestique (Diener)                 1799            1         

O243    N. Joseph                               22       particulier (Privatperson)          1797            2          ?

O272    Mendel Philip                          50       marchand (Kaufmann)             1761          38         

O273    Meiers Francoise                    43       sa femme (seine Frau)             1780          19         

O274    Benedict Michel                      27       domestique (Diener)                 1795            4         

O283    Mosis Jeanette                       30       journalière (Tagelöhnerin)        1769          30          ?

O284    Mosis Gertrud                         27       journalière (Tagelöhnerin)        1772          27          ?

O338    Sittard Caspar                        24       lainier (Wollgarnarbeiter)          1775          24          **

O339    Gozen Anne Catharine           25       sa femme (seine Frau)             1797            2          **

O340    Sittard Agnes                          52       sa mère (seine Mutter)             1747          52          **

O341    Sittard Damian                       14       son fils (ihr Sohn)                     1785          14          **

O362    Daniel Heiman                        54       boucher (Metzger)                    1745          54         

O363    Daniel Moses                          52       son frère (sein Bruder)             1747          52         

O364    Daniel Sara                             60       sa soeur (seine Schwester)      1739          60         

O365    Heiman Daniel                        16       son fils (sein Sohn)                   1783          16         

O366    Heiman Bernard                     14       son fils (sein Sohn)                   1785          14         

O684    Raphael veuve (Witwe)          35       marchande (Kauffrau)             1782          17         

O685    Seligman David                      21       domestique (Knecht)                1799            1         

O686    Jongen Judith                         22       servante (Dienstmagd)             1799            1          ?

O687    Maier Valeto                           92       particulier (Privatmann)            1728          71          ?

O778    Monashes David                    31       boucher (Metzger)                    1796            3         

O779    Schlaumers Salomon             25       sa femme (seine Frau)             1789          10         

O780    Levi Lorenz                             26       servante (Dienstmagd)             1792            7         

Heinsberg 1801

136       Aron Isac                                38       boucher (Metzger)                    1801                       

137       Benedikt Hendel                     24       sa femme (seine Frau)                                           

207       Brünet Godschalck                23       garcon (Knecht)                       1801                        ?

208       Valck Jacques                        52       boucher (Metzger)                                                  

208a     Valck Isac                                          son fils (sein Sohn)                                                  

208b     Valck Hendele                                   sa fille (seine Tochter)                                             

208c     Valck Gibsine                                    sa fille (seine Tochter)                                             

209       Isaack Sprens                        45       sa femme (seine Frau)             1781          20         

242       Mendel Philip                          50       boucher (Metzger)                                                  

242a     Mendel Bell [Beila]                  [8]       Tochter                                                                    

242b     Mendel Bollan                                    (Sohn oder Tochter)                                                

242c     Mendel Wisken                                  (Sohn oder Tochter)                                                

243       Meyer Veronica                      43       sa femme (seine Frau)                                           

244       Mendel Ester                          13       sa fille (seine Tochter)                                             

245       Benedict Michel                      27       son garcon (sein Hausknecht)                                

252       Moses Gertrude                     28       sans état (ohne Beruf)                                             ?

253       Moses Johanna                      34       sans état (ohne Beruf)                                             ?

253a     Moses Barbe                                                                                                                       ?

297       Daniel Heiman                        62       boucher (Metzger)                                                  

298       Daniel Moses                          50       boucher (Metzger)                                                  

299       Daniel Sara                             61       sa soeur (seine Schwester)                                    

300       Heyman Daniel                      19       son fils (sein Sohn)                                                  

301       Heyman Bernhard                  15       son fils (sein Sohn)                                                  

329       Raphael Abraham                  31       boucher (Metzger)                    1800            1         

330       N. (Marcus) Bes                     26       sa femme (seine Frau)             1800            1         

371       von Sittard

             (geb.von Prumern) Agnes      54       ouvrière (Arbeiterin)                                                 **

372       von Sittard Caspar                 25       fileur de lain (Garnspinner)                                      **

372a     von Sittard Agnes                              sa fille (seine Tochter)                                              **

373       Gotzen Anne Catharina          25       sa femme (seine Frau)             1797            4          **

692       Benedickt Heyman                31       marchand (Kaufmann)             1800            1         

693       Benjamin Ester                       39       sa femme (seine Frau)             1782          19         

693a     Benedickt Raphael                            son fils (sein Sohn)                                                  

693b     Benedickt Wolf                                  son fils (sein Sohn)                                                  

693c     Benedickt Ida                                     sa fille (seine Tochter)                                             

759       Manasses, veuve (Witwe)      29       marchande (Kauffrau)             1789          12         

759a     Manasses Brendele                           leur fille (ihre Tochter)                                             

759b     Manasses Biben                                leur fille (ihre Tochter)                                             

760       Bergman Clara                       15       leur fille(ihre Tochter)                                               ?

(** niet Joods, betreft weduwe en kinderen van bekeerde Jood; ? niet zeker of deze Joods waren)

Roerdepartement 1806, Joodse inwoners kanton Geilenkirchen en Heinsberg.

(LTG 24/1996 pag. 80)

 

Arrondissement Aachen, kanton Geilenkirchen:

Basweiler           3

Frelenberg         3

Gangelt           45

Geilenkirchen 56

Immendorf         5

Puffendorf         -

Randerath         31

Totaal              143

Arrondissement Aachen, kanton Heinsberg:

Birgelen              9

Dremmen         11

Heinsberg         69

Ratheim            11

Wassenberg     33

Waldenrath      55

Totaal              188

 ______________________________________________________________________________________________

______________________________________________________________________________________________

 

image005

Bevolkingsregister Sittard 1849: het kramersgezin Betman-Samuel ("Samwijn"?) woonde enkele jaren in Sittard; de twee dochters waren in Linne geboren; de jongste trouwde in 1872 te Monheim (D).