De spoorwegmaatschappijen
In Noord-Nederland zijn diverse spoorwegmaatschappijen actief geweest. De meeste hoofdlijnen waren vanaf het begin in handen van de "Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen", kortweg "SS", opgericht van staatswege in 1863, naar aanleiding van de Spoorwegwet.
- SS - Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen, opgericht in 1863.
- 1863:
opening Leeuwarden -Harlingen (bootverbinding met Amsterdam).
1866:
opening Leeuwarden - Groningen. Zo kreeg Groningen 4x per dag een verbinding met Harlingen. Men is dan 2½ uur onderweg. Wilde men van Groningen naar Amsterdam, was men 10 uren onderweg.
1868:
opening Leeuwarden - Zwolle. Voor de Groningers is Amsterdam nu (via Leeuwarden !) over land bereikbaar. Geen zeeziekte, geen hinder van een bevroren Zuiderzee. Maar wel 12 uur onderweg (inclusief 40 keer stoppen). En via Utrecht, want het traject Amersfoort - Hilversum - Amsterdam was het domein van de "vijandige" HSM.
In gebruikneming spoorlijn Groningen - Winschoten; later in dat zelfde jaar ook naar Nieuweschans. De door de Groninger handelaren zo gewenste aansluiting op het Duitse spoorwegnet laat nog op zich wachten: de rivier de Eems moet overgestoken worden.
1870:
opening Groningen - Meppel. Drie verbindingen per dag. De reis van Groningen naar Amsterdam was niet in één dag te doen. Met de boot ging het sneller . . . Overstappen te Meppel, Zwolle, Amersfoort en Utrecht. Een lager tarief en korte overstaptijden deden de meeste reizigers besluiten de verbinding via Utrecht te nemen. Want overstappen op een trein van een andere maatschappij was duur; tevens deden de maatschappijen absoluut geen moeite om aansluitingen op elkaars treinen te realiseren. Klantenbinding noemt men dat.
1872:
Er komt een sneltrein tussen Groningen en Amsterdam, reisduur 5½ uur. Naar Rotterdam / Den Haag in 6 uur !
1876:
De oeververbinding over de Eems is gereed en de spoorlijn van Nieuweschans krijgt aansluiting op het Hannoverse cq. Pruisische spoorwegnet in Ihrhove.
1884:
Opening Groningen - Delfzijl. Dagelijks 5 treinen, reisduur 1½ uur.
1885:
opening Leeuwarden - Stavoren (- Enkhuizen).
Terug naar begin
- NCS - Nederlandsche Centraalspoorweg Maatschappij, opgericht in 1860.
- 1860:
opening Utrecht - Zwolle.
1919:
NCS wordt ingelijfd bij de SS.
Terug naar begin
- GLS - Groninger Locaal Spoorwegmaatschappij, opgericht in 1887 te Groningen en gesteund door een comité van fabrikanten.
- 1893:
Opening Sauwerd - Roodeschool. Vanuit Groningen moest eerst de trein naar Delfzijl worden genomen en in Sauwerd worden overgestapt.
1922:
Opening Winsum - Zoutkamp, via Eenrum, Wehe-Den Hoorn, Leens en Ulrum. De totale kosten van de lijn bedroegen 3 miljoen gulden, inclusief drie vaste bruggen. In 1938 worden de activiteiten op deze lijn beëindigd. De "overheid" echter liet in 1940 nog weer treinen rijden; het goederenvervoer is in 1942 definitief ten einde.
Op 16 oktober 1940 vond bij Ranum een ernstig ongeval plaats, wat aan 13 mensen het leven kostte. Een bus met polderwerkers van de "Dienst Uitvoering Werken" (D.U.W), onderweg naar de slikken, kwam onder een trein.
Terug naar begin
- NOLS - Noord-Ooster Locaal Spoorwegmaatschappij, opgericht in 1899 te Zwolle.
Fabrikant Willink uit Winterswijk wilde, naast de door hem opgerichte GOLS (locaalspoorwegen in de Achterhoek) ook een spoorlijn aanleggen van Zwolle naar Delfzijl via Ommen, Coevorden, Stadskanaal en Zuidbroek. Er moesten zijlijnen komen naar Assen en Almelo.
- 1905:
In gebruikname van de lijn Ommen - Stadskanaal (met een tak naar Assen).
De uitvoering wordt verzorgd door de SS.
1910:
Het traject Stadskanaal - Zuidbroek - Delfzijl wordt in gebruik genomen.
Zie ook de Spoorzoeker op de link-pagina.
1934:
Traject Weiwerd- Zuidbroek wordt opgeheven; het gedeelte Delfzijl - Weiwerd wordt door SS overgenomen.
1938:
Het contract wordt door SS (inmiddels NS) opgezegd en de concessie van de NOLS wordt ingetrokken. NS neemt het NOLS-net over.
In gebruik is nu nog Zwolle - Emmen, Almelo - Mariënberg en Zuidbroek - Veendam - Stadskanaal. De overige deeltrajecten zijn reeds voor de tweede wereldoorlog opgeheven.
Informatie over station Veendam is te vinden op de homepage van Rowin Penning.
Het traject Veendam - Stadskanaal is nu in gebruik bij de museumspoorlijn STAR.
Terug naar begin
- NTM - Nederlandsche Tramweg Maatschappij.
- 1913:
Verbinding Groningen - Drachten.
Voor meer info over de NTM: homepage Wytze Wijbenga.
Terug naar begin
- WESTIG - Woldjerspoorweg en Stoomtramwegen in Midden en Noordelijk Groningen, opgericht in 1923 te Groningen. De naam werd in 1925 gewijzigd in "Woldjerspoorwegmaatschappij".
De plannen van de maatschappij speelden al voor de eerste wereldoorlog: een spoorlijn van Delfzijl via Slochteren naar Groningen.
- 1929:
Opening spoorlijn Groningen - Slochteren - Delfzijl. Onderweg was er 14x de mogelijkheid om in of uit te stappen. In 1940 neemt de NS Woldjerspoor over; reizigersvervoer wordt in 1941 gestopt, goederenvervoer in 1942.
Terug naar begin
- STAR - Groningsch - Drentsche Spoorwegmaatschappij Stadskanaal - Ter Apel - Rijksgrens, opgericht in 1914. De bedoeling was om, aansluitend op de NOLS-lijn te Stadskanaal, een spoorlijn naar Ter Apel aan te leggen welke via de grens met Duitsland doorgetrokken zou worden naar Haren en Meppen (met daar aansluiting op de lijn Emden - Ruhrgebied). De exploitatie wordt aan de SS opgedragen.
- 1924:
Opening spoorlijn Stadskanaal - Rijksgrens, een traject van 23 kilometer.
1926:
Het gedeelte Ter Apel - grens wordt gesloten; de verbinding met Duitsland is er nooit gekomen.
Het in Ter Apel gebouwde douanekantoor was wel rendabel: veel goederen werden van en naar Duitsland vervoerd. In Ter Apel moest echter altijd worden overgeladen op vrachtauto's.
1931:
STAR wordt overgenomen door de NS.
1935:
Personenvervoer wordt beëindigd.
1941:
Nog beperkt goederenvervoer.
1977:
Spoor tussen Musselkanaal en Ter Apel wordt opgebroken. Het traject Stadskanaal - Musselkanaal is in gebruik bij de museumspoorlijn STAR.
Terug naar begin
- RAILION, opgericht in 2000, is de voortzetting van de in 1995 geprivatiseeerde NS-poot NS-Cargo.
- Railion verzorgt het goederenverkeer van en naar Roodeschool (aardgas-condensaat), Eemshaven, Veendam (o.a. de dolomine-shuttle)
Terug naar begin
- ACTS - Afzet Container Transport Systeem.
- 1998:
ACTS gaat het vuilvervoer verzorgen van de gemeente Groningen middels een dagelijkse dienst tussen Groningen en de VAM in Wijster.
1999:
ACTS gaat de containertreindiensten voor VOS Logistics tussen Veendam/Leeuwarden en Rotterdam rijden.
2001:
min of meer regelmatig verkeer met afval van Groningen Vagron naar Schwarze Pumpe (Duitsland).
2002:
er komt ook afvaltransport van Groningen naar Bremen, via de grensovergang Nieuweschans.
Terug naar begin
- NoordNed is de eerste particuliere spoorwegmaatschappij in Noordnederland, ontstaan uit de privatiseringsdrift van de overheid.
NoordNed is een samenwerkingsverband tussen NS-reizigers en Arriva en heeft de exploitatie van de Friese (en later ook de Groninger) nevenlijnen betreffende het personenvervoer verworven.
- 1999:
Op 30 mei 1999 rijden de eerste NoordNed-treinen. Ook de verbinding Groningen - Leeuwarden valt onder het NoordNed-regiem.
- 2000:
De exploitatie van de Groningse diesellijnen (Delfzijl, Roodeschool, Nieuweschans) wordt per 28 mei ook overgenomen.
- 2001:
De 1e klas wordt daadwerkelijk in januari ingevoerd.
- 2002:
Een beveiligingsbedrijf gaat surveilleren in treinen en op de stations van NoordNed en, in samenwerking met NS, ook op de stations Groningen en Leeuwarden.
Een SMS-bericht als treinkaartje wordt mogelijk.
- 2003:
Groninger machinisten kunnen de naam Hurdegaryp niet uitspreken en Arriva neemt de aandelen van NS over en wordt daarmee eigenaar van NoordNed.
- 2004:
Veel arbeidsonrust binnen het bedrijf.
Terug naar begin